Bliskie spotkania z biologią FOTOSYNTEZA. dr inż. Magdalena Kulczyk-Skrzeszewska Katedra Mykologii i Mykoryzy Instytut Biologii Środowiska

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bliskie spotkania z biologią FOTOSYNTEZA. dr inż. Magdalena Kulczyk-Skrzeszewska Katedra Mykologii i Mykoryzy Instytut Biologii Środowiska"

Transkrypt

1 Bliskie spotkania z biologią FOTOSYNTEZA dr inż. Magdalena Kulczyk-Skrzeszewska Katedra Mykologii i Mykoryzy Instytut Biologii Środowiska

2 FOTOSYNTEZA SENS BIOLOGICZNY Podstawowy proces zapewniający utrzymanie życia na Ziemi Stanowi główne źródło energii metabolicznej dla organizmów heterotroficznych Źródło związków organicznych (niemal wszystkie związki organiczne powstają bezpośrednio lub pośrednio w wyniku fotosyntezy

3 FOTOSYNTEZA anaboliczny proces biochemiczny syntezy związków organicznych z prostych nieorganicznych substancji chemicznych pod wpływem promieniowania słonecznego. chlorofil 6CO H 2 O + światło C 6 H 12 O 6 + 6O 2 + 6H 2 O

4 LOKALIZACJA PROCESU FOTOSYNTEZY liście tkanki zielone: łodyga owoce liścienie Fotosynteza zachodzi w wyspecjalizowanych organellach komórkowych - chloroplastach

5 CHLOROPLASTY ENERGIA SŁONECZNA H 2 O CHLOROFIL A O 2 WĘGLOWODANY CO 2

6 CHLOROPLASTY

7 FAZA ŚWIETLNA ETAPY FOTOSYNTEZY przemiana energii świetlnej w energię chemiczną zmagazynowaną w formie wysokoenergetycznych wiązań ATP i potencjału redukcyjnego NADPH FAZA CIEMNA ATP i NADPH wytworzone w fazie świetlnej, są zużywane do redukcji CO 2 i wbudowania go w związki organiczne

8 CHLOROPLASTY lokalizacja faz procesu fotosyntezy FAZA CIEMNA

9 BŁONY FOTOSYNTETYCZNE błona zewnętrzna chloroplastu stroma tylakoidy stromy DNA tylakoidy granum

10 układ wiązań sprzężonych chlorofil a chlorofil b reszta fitolu feoporfiryna

11 BARWNIKI W BŁONACH FOTOSYNTETYCZNYCH CHLOROFILE KAROTENOIDY FIKOBILINY KAROTENY KSANTOFILE barwniki pomocnicze: anteny ochrona przed fotooksydacją

12 Światło a chloroplasty

13

14 CENTRA REAKCJI FOTOCHEMICZNEJ Barwniki pomocnicze znajdujące się w błonach fotosyntetycznych oraz większość cząsteczek chlorofilu tworzą kompleksy barwnikowo-lipidowobiałkowe, które pełnią rolę anten energetycznych. Cząsteczki barwników antenowych po absorpcji kwantu światła przechodzą ze stanu podstawowego w stan wzbudzony. Wzbudzenie to jest następnie przekazywane na drodze rezonansowej do specjalnej pary cząsteczek chlorofilu a tworzących centrum reakcji fotochemicznej. W centrum reakcji fotochemicznej następuje trwała separacja ładunków, polegająca na oddzieleniu elektronu od wzbudzonej cząsteczki chlorofilu.

15 FOTOSYSTEM I (PSI) FOTOSYSTEM II (PSII) ilość cząsteczek chlorofilu ok. 200 ok kompleks chlorofilowobiałkowy (LHC) centrum reakcji fotochemicznej LHC I: chlorofil a polipeptydy P-700 przekaźnik elektronów A 0 witamina K 1 (A 1 ) centrum żelazowo-siarkowe (F x ) polipeptydy wiążące ferredoksynę i plastocyjaninę LHC II: chlorofil a i b luteina fosfatydyloglicerol digalaktozylodiacyloglicerol CP43, CP47, CP27, CP24,CP26, CP29 P-680 polipeptydy (D 1 i D 2 ) feofityna, β-karoten cytochrom b 559 CP43, CP47

16

17 ŚWIETLNA FAZA FOTOSYNTEZY polega na wykorzystaniu energii świetlnej do wytworzenia związków bogatych w energię: ATP i NADPH istotą jest oderwanie elektronów od cząsteczki wody i przeniesienie ich na utlenioną formę NADP Energia światła słonecznego jest wykorzystywana do: rozkładu wody wytwarzania ATP redukcji NADP + do NADPH

18

19 FOTOLIZA (ROZKŁAD WODY) Kompleks enzymatyczny rozkładający wodę znajduje się na wewnętrznej powierzchni błony tylakoidu i zawiera atomy Ca, Cl i Mn (4 atomy) związane z białkiem usuwany z chloroplastów przez dyfuzję produkt uboczny 2H 2 O 4H + + O 2 + 4e uwalniane do wnętrza pęcherzyka tylakoidu redukują utlenione atomy Mn

20

21 SYNTAZA ATP CF 1 CF 0

22 FOSFORYLACJA FOTOSYNTETYCZNA FOSFORYLACJA NIECYKLICZNA: przepływ elektronów z H 2 O na NADP + FOSFORYLACJA CYKLICZNA: zwiększone zapotrzebowanie na ATP w stosunku do NADPH uczestniczy tylko PSI siłę napędową procesu stanowi gradient protonów

23

24 FOSFORYLACJA FOTOSYNTETYCZNA A FOSFORYLACJA OKSYDACYJNA Siła napędowa: gradient stężenia protonów (M+CH) wytworzony elektrochemiczny potencjał transmembranowy (M)

25 CIEMNA FAZA FOTOSYNTEZY NIEZALEŻNA OD ŚWIATŁA Cykl Calvina-Bensona polega na: wykorzystaniu siły asymilacyjnej (ATP i NADPH produkty fazy jasnej fotosyntezy) do wbudowania dwutlenku węgla w związki organiczne Niezbędne czynniki: ATP i NADPH siła asymilacyjna CO 2 akceptor CO 2 układ enzymatyczny (rubisco = karboksylaza 1,5-bisfosforan)

26

27 rośliny strefy zwrotnikowej np.: kukurydza, trzcina cukrowa rośliny klimatu półpustynnego i pustynnego Cactaceae, Bromeliaceae, Crassulaceae komórki mezofilu kwasy organiczne wstępne wiązanie CO 2 kwasy organiczne noc komórki pochwy okołowiązkowej oddzielone przestrzennie cykl Calvina cukry pierwotnym akceptorem CO 2 PEP przejściowe związki 4-C (szczawiooctan, jabłczan) cykl Calvina cukry dzień rozdzielone w czasie

28 Na podstawie analizy schematu wyjaśnij, uwzględniając kierunki transportu, jakie znaczenie dla efektywnego przebiegu procesu fotosyntezy ma sprzężenie transportu fosfotrioz i fosforanu.

29 skrobia asymilacyjna

30

31 Zadanie 8. (2 pkt) Na dwóch grupach roślin (1 i 2) przeprowadzono doświadczenie, mające na celu wykazanie, że CO 2 jest konieczny do procesu fotosyntezy. Przebieg doświadczenia przedstawiono na rysunku (zaprezentowano tylko pojedyncze rośliny z każdej grupy).

32 a) Określ, w liściach której rośliny (z grupy 1. czy 2.) po dwóch dniach będzie można wykryć obecność większej ilości skrobi. Odpowiedź uzasadnij. b) Wyjaśnij, w jakim celu rośliny na początku doświadczenia zostały umieszczone na kilka dni w miejscu bez dostępu światła.

33 CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE WPŁYWAJĄCE NA AKTYWNOŚĆ FOTOSYNTETYCZNĄ ROŚLIN ŚWIATŁO DWUTLENEK WĘGLA TEMPERATURA DOSTĘPNOŚĆ WODY (wilgotność gleby i powietrza) DOSTĘPNOŚĆ SKŁADNIKÓW MINERALNYCH

34 aparaty szparkowe rejon kontaktu: roślina - atmosfera Szparki regulują wymianę gazów i energii między rośliną a atmosferą.

35 promieniowanie fotosyntetycznie czynne 1 oddychanie komórkowe (oddychanie ciemniowe), 2 świetlny punkt kompensacyjny, 3 punkt wysycenia fotosyntezy, 4 początek fotoinhibicji.

36

37 Zadanie 19. (2 pkt) Uczniowie przygotowali do doświadczenia dwa zestawy (A i B) przedstawione na rysunku. Zlewkę i probówki w zestawie A napełnili odstaną wodą wodociągową, natomiast zlewkę i probówki w zestawie B odstaną wodą wodociągową, w której rozpuścili niewielką ilość wodorowęglanu potasu (KHCO 3 ). Oba zestawy umieścili obok siebie, w tej samej odległości od źródła światła. Po pewnym czasie stwierdzili, że proces fotosyntezy przebiegał intensywniej w roślinach z zestawu B niż w roślinach umieszczonych w zestawie A.

38 a) Podaj parametr, za pomocą którego można określić intensywność fotosyntezy w tym doświadczeniu. b) Wyjaśnij, dlaczego w roślinach z zestawu B fotosynteza przebiegała intensywniej.

39

40

41 Na uproszczonym schemacie przedstawiono struktury A i B występujące w komórce roślinnej oraz procesy zachodzące w tych strukturach. Podaj nazwy tych struktur oraz nazwy procesów, które w nich zachodzą. A. Struktura...chloroplast... Proces...fotosynteza B. Struktura...mitochondrium.. Proces...oddychanie

42 Zadanie 17. (2 pkt) Plastydy są organellami występującymi w komórkach roślinnych. Formą wyjściową dla wszystkich rodzajów plastydów są proplastydy, charakterystyczne dla komórek merystematycznych. Na schemacie przedstawiono rodzaje plastydów oraz możliwości ich przekształcania się.

43 b) Korzystając ze schematu, wyjaśnij, dlaczego bulwy ziemniaków wystawione na działanie światła zielenieją po pewnym czasie.

44 Fizjologia roślin pod red. Jana Kopcewicza i Stanisława Lewaka Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012

FOTOSYNTEZA I CHEMOSYNTEZA. Prof. dr hab. Barbara Kieliszewska-Rokicka Instytut Biologii Środowiska

FOTOSYNTEZA I CHEMOSYNTEZA. Prof. dr hab. Barbara Kieliszewska-Rokicka Instytut Biologii Środowiska FOTOSYNTEZA I CHEMOSYNTEZA Prof. dr hab. Barbara Kieliszewska-Rokicka Instytut Biologii Środowiska Fotosynteza i chemosynteza są to procesy, w których organizmy żywe przekształcają CO 2 w związki organiczne

Bardziej szczegółowo

Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne Fotosynteza

Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne  Fotosynteza Fotosynteza Fotosynteza jest procesem anabolicznym, czyli z prostych substancji pobranych z otoczenia pod wpływem energii syntetyzowane są złożone substancje organiczne (głównie cukry). Energią niezbędną

Bardziej szczegółowo

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej.

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 3. (3 pkt). Schemat mechanizmu otwierania aparatu szparkowego.

Bardziej szczegółowo

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy.

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy. Fotosynteza jako forma biosyntezy Bogactwo molekuł biologicznych przedstawionych w poprzednim rozdziale to efekt ich wytwarzania w komórkach w wyniku różnorodnych powiązanych ze sobą procesów chemicznych.

Bardziej szczegółowo

Jak pewnie zauważyłeś jest to odwrócenie procesu oddychania, dzięki któremu organizmy żywe pozyskują energię z rozkładu związków organicznych.

Jak pewnie zauważyłeś jest to odwrócenie procesu oddychania, dzięki któremu organizmy żywe pozyskują energię z rozkładu związków organicznych. Czy wiesz, że pomimo powszechnie obowiązującej edukacji wielu ludzi ciągle wierzy w popularny mit, który mówi o tym, że rośliny pobierają związki organiczne do budowy swoich tkanek z gleby, tzn. żywią

Bardziej szczegółowo

FOTOSYNTEZA. Czynniki wpływające na intensywnośd fotosyntezy: 1)Wewnętrzne:

FOTOSYNTEZA. Czynniki wpływające na intensywnośd fotosyntezy: 1)Wewnętrzne: FOTOSYNTEZA Fotosynteza (photosynthesis )-proces biologiczny polegający na pochłanianiu energii światła słonecznego i przekształcaniu jej w energię chemiczną cząstek organicznych ( np.węglowodanów) syntezowanych

Bardziej szczegółowo

Plastydy. Proplastydy

Plastydy. Proplastydy Plastydy rodzina organelli powstających w toku ontogenezy rośliny drogą różnicowania form prekursorowych proplastydów w tkankach merystematycznych Proplastydy sferyczne; 0.5-2 μm otoczka (2 błony) ziarna

Bardziej szczegółowo

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm całokształt reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii zachodzący w komórkach. Podstawa wszelakich zjawisk biologicznych. Metabolizm

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM część II dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki METABOLIZM KATABOLIZM - rozkład związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Mitochondria - siłownie komórki

Mitochondria - siłownie komórki Transformatory energii (mitochondria i chloroplasty) ewolucja eukariontów endosymbioza prakomórki eukariotycznej z prabakterią purpurową lub pracyjanobakterią Pochodzenie mitochondriów i chloroplastów

Bardziej szczegółowo

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl Ogół przemian biochemicznych, które zachodzą w komórce składają się na jej metabolizm. Wyróżnia się dwa antagonistyczne procesy metabolizmu: anabolizm i katabolizm. Szlak metaboliczny w komórce, to szereg

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Metabolizm całokształt przemian biochemicznych i towarzyszących

Bardziej szczegółowo

Oddychanie komórkowe. Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych. Oddychanie zachodzi w mitochondriach Wykład 7.

Oddychanie komórkowe. Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych. Oddychanie zachodzi w mitochondriach Wykład 7. Wykład 7. Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych Literatura dodatkowa: Oddychanie to wielostopniowy proces utleniania substratów związany z wytwarzaniem w komórce metabolicznie użytecznej

Bardziej szczegółowo

Jak z wody i CO 2 zrobid cukier? Istota autotroficznego odżywiania roślin

Jak z wody i CO 2 zrobid cukier? Istota autotroficznego odżywiania roślin Wykład Fotosynteza. Barwniki fotosyntetyczne, przebieg fazy świetlnej i ciemniowej fotosyntezy Autor dr Agnieszka Gniazdowska-Piekarska W tym wykładzie dowiesz się co to jest fotosynteza i jak przebiega

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I

TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I TEST Z CYTOLOGII - GRUPA I Zad. 1 (2 p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. Podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce. Zad. 2 (4p.) Schematy A i B ilustrują dwie struktury

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zajmować się fotosyntezą?

Dlaczego warto zajmować się fotosyntezą? 8 Dlaczego warto zajmować się fotosyntezą? Květoslava Burda Instytut Fizyki UJ Fotosynteza jest procesem odpowiedzialnym za wykorzystanie energii słonecznej do produkcji związków organicznych niezbędnych

Bardziej szczegółowo

Plan działania opracowała Anna Gajos

Plan działania opracowała Anna Gajos Plan działania 15.09-15.10 opracowała Anna Gajos Jakie zagadnienia trzeba opanować z następujących działów: 1. Budowa chemiczna organizmów. 2. Budowa i funkcjonowanie komórki 3. Cykl komórkowy 4. Metabolizm

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Fotosynteza. 1 Fotosynteza 1.1 WĘGLOWODANY 2 Cykl Krebsa 2.1 Acetylokoenzym A

Spis treści. Fotosynteza. 1 Fotosynteza 1.1 WĘGLOWODANY 2 Cykl Krebsa 2.1 Acetylokoenzym A Spis treści 1 Fotosynteza 1.1 WĘGLOWODANY 2 Cykl Krebsa 2.1 Acetylokoenzym A Fotosynteza Jest to złożony, wieloetapowy proces redukcji dwutlenku węgla do substancji zawierających atomy węgla na niższych

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO PROCESY BIOLOGICZNE

Bardziej szczegółowo

Wykład Fotosynteza typu C3, C4 i CAM. Autor dr Agnieszka Gniazdowska-Piekarska

Wykład Fotosynteza typu C3, C4 i CAM. Autor dr Agnieszka Gniazdowska-Piekarska Wykład Fotosynteza typu C3, C4 i CAM Autor dr Agnieszka Gniazdowska-Piekarska Z tego wykładu dowiesz się jakie czynniki regulują intensywność fotosyntezy. Jakie są różnice pomiędzy roślinami o fotosyntezie

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik. Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik. Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin FOTOSYNTEZA I PROCESY ODDECHOWE ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan prezentacji 1 Wstęp Rośliny jako fotoautotrofy

Bardziej szczegółowo

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości.

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. Cele: Utrwalenie pojęć związanych z budową komórki;

Bardziej szczegółowo

Metody badańżywych organizmów Skład chemiczny organizmów żywych (zwłaszcza aktywnych organów) cały czas się zmienia. Również martwe tkanki przez

Metody badańżywych organizmów Skład chemiczny organizmów żywych (zwłaszcza aktywnych organów) cały czas się zmienia. Również martwe tkanki przez Metody badańżywych organizmów Skład chemiczny organizmów żywych (zwłaszcza aktywnych organów) cały czas się zmienia. Również martwe tkanki przez jakiś czas ulegają procesom metabolicznym lub rozkładu.

Bardziej szczegółowo

Izolacja chlorofilu z wybranych kultur roślinnych

Izolacja chlorofilu z wybranych kultur roślinnych Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Katedra Technologii Leków i Biochemii Kultury tkankowe i komórkowe roślin i zwierząt Izolacja chlorofilu z wybranych kultur roślinnych Wiele waŝnych substancji

Bardziej szczegółowo

Warunki i przebieg fotosyntezy

Warunki i przebieg fotosyntezy Metadane scenariusza Warunki i przebieg fotosyntezy 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - wie, na czym polega istota procesu fotosyntezy, - zna warunki stymulujące proces fotosyntezy, - zna przebieg fotosyntezy.

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM DZIAŁANIA HERBICYDÓW

MECHANIZM DZIAŁANIA HERBICYDÓW Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Grzegorz Skrzypczak MECHANIZM DZIAŁANIA HERBICYDÓW metabolizm herbicydów Nowe technologie uprawy wymagają aby herbicyd był: - skuteczny biologicznie i efektywny ekonomicznie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Katabolizm

Spis treści. Katabolizm METABOLIZM Istnienie żywych organizmów jest uzależnione od energii potrzebnej do aktywności komórki w tym syntezy i transportu energii. Energia, która została zużyta przez organizm do wykonania pracy biologicznej

Bardziej szczegółowo

Fotosynteza. Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych. Chloroplasty 2014-04-01. Życie na Ziemi zależy od dopływu energii od słońca

Fotosynteza. Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych. Chloroplasty 2014-04-01. Życie na Ziemi zależy od dopływu energii od słońca Życie na Ziemi zależy od dopływu energii od słońca Pozyskiwanie i przetwarzanie energii w komórkach roślinnych. Chloroplasty Fotosynteza Zdjęcie z mikroskopu świetlnego Zdjęcia z mikroskopu elektronowego

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Od atomów do komórek

Wykład 1. Od atomów do komórek Wykład 1. Od atomów do komórek Skład chemiczny komórek roślinnych Składniki mineralne (nieorganiczne) - popiół Substancje organiczne (sucha masa) - węglowodany - lipidy - kwasy nukleinowe - białka Woda

Bardziej szczegółowo

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP

(węglowodanów i tłuszczów) Podstawowym produktem (nośnikiem energii) - ATP śycie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy (a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

Zakład Biofizyki Molekularnej i Bioenergetyki Katedra Fizyki Medycznej i Biofizyki, WFiIS, AGH

Zakład Biofizyki Molekularnej i Bioenergetyki Katedra Fizyki Medycznej i Biofizyki, WFiIS, AGH dr Alekandra Orzechowska Zakład Biofizyki Molekularnej i Bioenergetyki Katedra Fizyki Medycznej i Biofizyki, WFiIS, AGH D-11, I piętro, pok. 114 Aleksandra.Orzechowska@fis.agh.edu.pl konsultacje: środa,

Bardziej szczegółowo

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II

TEST Z CYTOLOGII GRUPA II TEST Z CYTOLOGII GRUPA II Zad. 1 (4p.) Rysunek przedstawia schemat budowy pewnej struktury komórkowej. a/ podaj jej nazwę i określ funkcję w komórce, b/ nazwij elementy oznaczone cyframi 2 i 5 oraz określ

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE PROCESY METABOLICZNE ORGANIZMÓW

PODSTAWOWE PROCESY METABOLICZNE ORGANIZMÓW PODSTAWOWE PROCESY METABOLICZNE ORGANIZMÓW METABOLIZM (gr. metabole = przemiana) - przemiana materii - całość procesów biochemicznych zachodzących w żywych organizmach, warunkujących ich wzrost i funkcjonowanie.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Rolnictwo Tytuł przedmiotu Projektowanie terenów zielonych Imię, nazwisko i tytuł/stopień

Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Rolnictwo Tytuł przedmiotu Projektowanie terenów zielonych Imię, nazwisko i tytuł/stopień Studia stacjonarne Projektowanie terenów zielonych Piątek od 8.00 do 9.30 Wykład 1. Ochrona Krajobrazu Historycznego (na przykładzie The National Trust). Lista Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

Zadanie 5. (2 pkt) Schemat procesu biologicznego utleniania glukozy.

Zadanie 5. (2 pkt) Schemat procesu biologicznego utleniania glukozy. Metabolizm Zadanie 1 (1 pkt) Oddychanie jest przykładem procesu katabolicznego. Uzasadnij to stwierdzenie jednym argumentem. Zadanie 2 (2 pkt.) Napełniono termos kiełkującymi nasionami grochu, włożono

Bardziej szczegółowo

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?)

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Wstęp do biologii 2. TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 WSPÓLNE WŁAŚCIWOŚCI dzisiejszych organizmów procesy życiowe katalizowane

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

TEST MATEMATYCZNO PRZYRODNICZY. imię i nazwisko:... szerokość geograficzna... długość geograficzna...

TEST MATEMATYCZNO PRZYRODNICZY. imię i nazwisko:... szerokość geograficzna... długość geograficzna... TEST MATEMATYCZNO PRZYRODNICZY Woda Wartość wody doceniamy dopiero wtedy, gdy wyschnie studnia B. Franklin imię i nazwisko:... klasa:... ocena:... Zadanie 1. Określ współrzędne geograficzne źródła rzeki:

Bardziej szczegółowo

Rodzice: przeczytajcie i rozwijajcie zainteresowania przyrodnicze dziecka na spacerze w parku.

Rodzice: przeczytajcie i rozwijajcie zainteresowania przyrodnicze dziecka na spacerze w parku. Dzisiejszy artykuł pt. Fizyka spadających liści może zainspirować zarówno rodziców jak i nauczycieli. Można wykorzystać go i w szkole i podczas spaceru z dziećmi. Tematyka artykułu wpasowuje się zajęcia

Bardziej szczegółowo

Zadanie 4. (1 pkt) Uzupełnij schemat ilustrujący przebieg procesu fotosyntezy.

Zadanie 4. (1 pkt) Uzupełnij schemat ilustrujący przebieg procesu fotosyntezy. Zadanie: 1 (1 pkt) Do probówki zawierającej świeżo wytrącony wodorotlenek miedzi (II) dodano roztwór glukozy, całość ogrzano. Jakie zmiany zaobserwowano w probówce po zakończeniu reakcji chemicznej? a)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję.

Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję. Zadanie 1. (2 p.) Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę elementu komórki roślinnej pełniącego podaną funkcję. Uwalnianie energii z pokarmu Magazynowanie wody i zbędnych substancji Kierowanie czynnościami życiowymi

Bardziej szczegółowo

oksydacyjna ADP + Pi + (energia z utleniania zredukowanych nukleotydów ) ATP

oksydacyjna ADP + Pi + (energia z utleniania zredukowanych nukleotydów ) ATP Życie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy (a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak Zawartość 139432 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak 2 Podstawy procesów życiowych 2.1 Podstawy strukturalno-funkcjonalne komórki roślinnej Andrzej Tretyn 2.1.1 Błona komórkowa (plazmolema) 2.1.2 Cytoplazma

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie. Rozwiąż krzyżówkę, a następnie odczytaj i wyjaśnij hasło. 0. Bada skład chemiczny organizmów i zachodzące w nich reakcje.. Zajmuje się procesami dziedziczenia.. Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

B) podział (aldolowy) na 2 triozy. 2) izomeryzacja do fruktozo-6-p (aldoza w ketozę, dla umoŝliwienia kolejnych przemian)

B) podział (aldolowy) na 2 triozy. 2) izomeryzacja do fruktozo-6-p (aldoza w ketozę, dla umoŝliwienia kolejnych przemian) Glikoliza (Przegląd kluczowych struktur i reakcji) A) przygotowanie heksozy do podziału na dwie triozy: 1)fosforylacja glukozy (czyli przekształcenie w formę metabolicznie aktywną) 2) izomeryzacja do fruktozo-6-p

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?)

TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Wstęp do biologii 2. TEORIA KOMÓRKI (dlaczego istnieją osobniki?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2017 WSPÓLNE WŁAŚCIWOŚCI dzisiejszych organizmów procesy życiowe katalizowane

Bardziej szczegółowo

Temat: Czym zajmuje się ekologia?

Temat: Czym zajmuje się ekologia? Temat: Czym zajmuje się ekologia? Z czym kojarzy Ci się pojęcie ekologia? Termin ekologia pochodzi z języka greckiego i utworzono go z dwóch wyrazów: oikos oznacza dom, środowisko lub miejsce życia; lógos

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011

Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 Wojewódzki Konkurs Biologiczny dla młodzieży gimnazjalnej województwo wielkopolskie etap szkolny 27.10.2011 KOD UCZNIA.. ( wpisuje uczeo) Informacja dla Komisji Konkursowej ( komisja wypełnia po sprawdzeniu

Bardziej szczegółowo

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe.

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Są obecne we wszystkich organach rośliny i stanowią główną ich część. Należą do tkanek stałych, jednak nieraz dają początek wtórnym tkankom twórczym. Zbudowane

Bardziej szczegółowo

128 genów (rrna, trna, Rubisco,fotos I i II)

128 genów (rrna, trna, Rubisco,fotos I i II) 128 genów (rrna, trna, Rubisco,fotos I i II) Beta- karoten pochodna izoprenu Chlorofil - magnezoporfiryna P700 PS -I P680 PS- II Kwantosom (antena) kompleks barwników współpracujący w wybijaniu elektronu

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY

UKŁAD ODDECHOWY Zadanie 1. (1 pkt). Na rysunku przedstawiono pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych. Określ znaczenie gęstej sieci naczyń krwionośnych oplatających pęcherzyki płucne.... Zadanie 2. (2 pkt)

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. 2. 3. 4. 5. Ogólne podstawy biologicznych metod oczyszczania ścieków. Ścieki i ich rodzaje. Stosowane metody analityczne. Substancje biogenne w ściekach. Tlenowe procesy przemiany

Bardziej szczegółowo

Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach Zadania maturalne z biologii - 5

Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach Zadania maturalne z biologii - 5 Koło Biologiczne Liceum Ogólnokształcące nr II w Gliwicach 2015-2016 Zadania maturalne z biologii - 5 Zad. 1. Wykonaj polecenia na podstawie schematu 1.1 Który rodzaj plastydów występuje w zielonych częściach

Bardziej szczegółowo

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka... Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...... organizm 2. Na rysunku komórki roślinnej wskaż i podpisz następujące

Bardziej szczegółowo

Zadanie 6 Schemat przedstawia przebieg fazy jasnej procesu fotosyntezy. a) Przedstaw rolę światła w procesie fotosyntezy.

Zadanie 6 Schemat przedstawia przebieg fazy jasnej procesu fotosyntezy. a) Przedstaw rolę światła w procesie fotosyntezy. Powtórzyć testy z klasy I (bakterie, tkanki, organy = udział w odżywianiu)! Zadanie 1 ( 1 pkt) W związku z procesem fotosyntezy nie zachodzi (otocz kółkiem literę właściwej odpowiedzi) : A) wiązanie dwutlenku

Bardziej szczegółowo

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych.

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Organy wegetatywne roślin nasiennych: liście, pędy, korzenie. Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Budowa morfologiczna liścia. Przekrój przez blaszkę liściową. Budowa anatomiczna liścia.

Bardziej szczegółowo

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych 1.WskaŜ prawidłową kolejność ukazującą stopniowe komplikowanie się budowy organizmów. A. komórka tkanka organizm narząd B. organizm narząd komórka tkanka C. komórka

Bardziej szczegółowo

Analiza termodynamiczna fotosyntetycznego procesu koncentracji i biokonwersji energii promieniowania słonecznego w energię chemiczną związków węgla

Analiza termodynamiczna fotosyntetycznego procesu koncentracji i biokonwersji energii promieniowania słonecznego w energię chemiczną związków węgla POLITECHNIKA WROCŁAWSKA INSTYTUT TECHNIKI CIEPLNEJ I MECHANIKI PŁYNÓW ZAKŁAD TERMODYNAMIKI RAPORT I-20 serii PRE nr 16/2007 Analiza termodynamiczna fotosyntetycznego procesu koncentracji i biokonwersji

Bardziej szczegółowo

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D.

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D. I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu 1. Zadanie Napisz, czym zajmuje się anatomia............................................................................................................................

Bardziej szczegółowo

METABOLIZM. PRODUCENCI zamieniają energię świetlną w energię chemiczną DESTRUENCI

METABOLIZM. PRODUCENCI zamieniają energię świetlną w energię chemiczną DESTRUENCI METABOLIZM 1. Metabolizm to całokształt przemian materii i energii zachodzących w organizmie (w przypadku metabolizmu komórkowego w komórce): a) anabolizm 1 b) katabolizm 2 2. Szlak metaboliczny to szereg

Bardziej szczegółowo

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D.

Zadania na listopad. Zadanie 1 Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. Zadania na listopad Zadania z geografii Meksyk położony jest od Buenos Aires na A. północny wschód B. południowy wschód C. północny zachód D. południowy zachód Zadanie 2 Jeżeli w Lagos jest godzina 12.00

Bardziej szczegółowo

Mitochondria. siłownie komórki

Mitochondria. siłownie komórki śycie - wymaga nakładu energii źródłem - promienie świetlne - wykorzystywane do fotosyntezy - magazynowanie energii w wiązaniach chemicznych Wszystkie organizmy ( a zwierzęce wyłącznie) pozyskują energię

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Wiadomości wstępne Skład chemiczny i funkcje komórki Przedmowa do wydania czternastego... 13

Spis treści. 1. Wiadomości wstępne Skład chemiczny i funkcje komórki Przedmowa do wydania czternastego... 13 Przedmowa do wydania czternastego... 13 Częściej stosowane skróty... 15 1. Wiadomości wstępne... 19 1.1. Rys historyczny i pojęcia podstawowe... 19 1.2. Znaczenie biochemii w naukach rolniczych... 22 2.

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Fizjologia roślin Ochrona środowiska studia stacjonarne I stopnia. Kod Punktacja ECTS* 3. Dr hab. Andrzej Rzepka Prof.

KARTA KURSU. Fizjologia roślin Ochrona środowiska studia stacjonarne I stopnia. Kod Punktacja ECTS* 3. Dr hab. Andrzej Rzepka Prof. KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Fizjologia roślin Ochrona środowiska studia stacjonarne I stopnia Plant physiology Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr hab. Andrzej Rzepka Prof. UP Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Era inżyniera pewna lokata na przyszłość jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego TEMAT I WYBRANE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW NIEORGANICZNYCH. STOPNIE UTLENIENIA. WIĄZANIA CHEMICZNE. WZORY SUMARYCZNE I STRUKTURALNE. TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH. ILOŚCIOWA INTERPRETACJA WZORÓW I RÓWNAŃ CHEMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Metabolizm całokształt przemian biochemicznych i towarzyszących

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT: Jak rośliny oddychają?

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT: Jak rośliny oddychają? TEMAT: Jak rośliny oddychają? SCENARIUSZ LEKCJI CEL LEKCJI: Uczeń: obserwuje pod mikroskopem aparaty szparkowe. zna budowę aparatów. rozumie ich rolę w wymianie gazowej. KLASA: I gimnazjum CZAS: 45 minut

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II.

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II. MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO II. Zasady oceniania Za rozwiązanie zadań z arkusza II można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny,

Bardziej szczegółowo

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne Biochemia A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY Instrukcja przygotowana w Pracowni Dydaktyki Chemii Zakładu Fizykochemii Roztworów. 1. Zanieczyszczenie wody. Polska nie należy do krajów posiadających znaczne

Bardziej szczegółowo

VIII Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2015/2016

VIII Podkarpacki Konkurs Chemiczny 2015/2016 III Podkarpacki Konkurs Chemiczny 015/016 ETAP I 1.11.015 r. Godz. 10.00-1.00 Uwaga! Masy molowe pierwiastków podano na końcu zestawu. Zadanie 1 (10 pkt) 1. Kierunek której reakcji nie zmieni się pod wpływem

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Anna Kocimowska-Badek *

Anna Kocimowska-Badek * ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA CHIMICA 11, 1995 Anna Kocimowska-Badek * REAKCJE UTLENIANIA I REDUKCJI W ORGANIZM ACH JA K O DROG I W IĄZANIA I POZYSKIW ANIA EN ERG II Trudności dla ucznia stanowi

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl VII

Kryteria oceniania z chemii kl VII Kryteria oceniania z chemii kl VII Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co

Bardziej szczegółowo

Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Przedmowa do wydania czternastego 13

Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd dodr. (PWN). Warszawa, Spis treści. Przedmowa do wydania czternastego 13 Podstawy biochemii / Jerzy Kączkowski. wyd. 15-1 dodr. (PWN). Warszawa, 2017 Spis treści Przedmowa do wydania czternastego 13 Częściej stosowane skróty 15 1. Wiadomości wstępne 19 1.1. Rys historyczny

Bardziej szczegółowo

Ś WIAT Ł T O Ś WIAT Ł

Ś WIAT Ł T O Ś WIAT Ł ŚWIAT WIATŁO Świat wiatło jest z nami w Ŝyciu codziennym Gdy widzimy tęcze obserwujemy jak światło rozszczepia na kolory swego widma. Patrząc przez okulary uŝywamy zdolności przepuszczania soczewek. Siedząc

Bardziej szczegółowo

XLII Liceum Ogólnokształcące im. M. Konopnickiej w Warszawie

XLII Liceum Ogólnokształcące im. M. Konopnickiej w Warszawie II etap konkursu Piramida - biologia - doświadczenie Imię i Nazwisko członków zespołu: 1.. 2.. Katalaza 3.. Katalaza to enzym umożliwiający rozkład nadtlenku wodoru (H 2 O 2 ). Występuje ona w różnych

Bardziej szczegółowo

Podsumowane wiadomości o roślinach

Podsumowane wiadomości o roślinach Metadane o scenariuszu Podsumowane wiadomości o roślinach 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna główne grupy roślin, - zna cechy charakterystyczne budowy i biologii roślin, b) Umiejętności Uczeń potrafi:

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ Podstawowe objawy życia: Przemiana materii (metabolizm) WZROST I ROZWÓJ Wzrost - nieodwracalny przyrost rozmiarów rośliny Rozwój - zmiany jakościowe zachodzące w ciągu

Bardziej szczegółowo

3b Do dwóch probówek, w których znajdowały się olej słonecznikowy i stopione masło, dodano. 2. Zaznacz poprawną odpowiedź.

3b Do dwóch probówek, w których znajdowały się olej słonecznikowy i stopione masło, dodano. 2. Zaznacz poprawną odpowiedź. 3b 1 PAWEŁ ZYCH IMIĘ I NAZWISKO: KLASA: GRUPA A 1. Do dwóch probówek, w których znajdowały się olej słonecznikowy i stopione masło, dodano roztworu manganianu(vii) potasu. Napisz, jakich obserwacji można

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie 1. Przeczytaj opisy zakresu badań (I-IV) i przyporządkuj je odpowiednim dziedzinom biologii z zestawu A-E. Zakres badań: I Nazywa, opisuje i klasyfikuje organizmy. II Bada

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Sanitarnej i Ekotechniki ĆWICZENIE 3

Zakład Biologii Sanitarnej i Ekotechniki ĆWICZENIE 3 ĆWICZENIE 3 ROLA ORGANIZMÓW AUTOTROFICZNYCH W ŚRODOWISKU. DROBNOUSTROJE FOTO- I CHEMOSYNTETYZUJĄCE I ICH ROLA W INŻYNIERII ŚRODOWISKA /Opiekun merytoryczny: dr hab. Teodora M. Traczewska, prof. nadzw.

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Występuje w tkance podskórnej i okolicach narządów jamy brzusznej, gdzie pełni funkcję amortyzującą wstrząsy. Występuje jako tkanka tłuszczowa brunatna np. w okolicy międzyłopatkowej

Bardziej szczegółowo

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki.

I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. I. Biologia- nauka o życiu. Budowa komórki. Zaznacz prawidłową definicję komórki. A. jednostka budulcowa tylko bakterii i pierwotniaków B. podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna wszystkich organizmów

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

G C C A T C A T C C T T A C C

G C C A T C A T C C T T A C C Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr III Poniższa praca składa się z 25 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie zadań

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne)

Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Zagadnienia do egzaminu z biochemii (studia niestacjonarne) Aminokwasy, białka, cukry i ich metabolizm 1. Aminokwasy, wzór ogólny i charakterystyczne grupy. 2. Wiązanie peptydowe. 3. Białka, ich struktura.

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo