Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu"

Transkrypt

1 ISSN Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu Sławomir A. Pancewicz, Teresa Hermanowska-Szpakowicz, Maciej Kondrusik, Joanna M. Zajkowska, Sambor Grygorczuk, Renata Świerzbińska Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Akademii Medycznej w Białymstoku STRESZCZENIE W pracy omówiono dane epidemiologiczne, obraz kliniczny, leczenie oraz metody diagnostyczne kleszczowego zapalenia mózgu. Podkreślono, że mimo łagodnego przebiegu choroby u większości chorych, kleszczowe zapalenie mózgu obarczone jest ryzykiem wystąpienia u 25 50% pacjentów poważnych, trwałych powikłań neurologicznych, a także, często uchodzących uwadze lekarza praktyka, zaburzeń sfery psychicznej. Zwrócono uwagę na znaczenie działań zapobiegawczych, w tym szczególnie na skuteczność i bezpieczeństwo szczepień profilaktycznych. Słowa kluczowe: kleszczowe zapalenie mózgu, wirus kleszczowego zapalenia mózgu, epidemiologia, klinika, leczenie, profilaktyka Adres do korespondencji: dr hab. med. Sławomir A. Pancewicz Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Akademii Medycznej w Białymstoku ul. Żurawia 14, Białystok tel.: Polski Przegląd Neurologiczny 2006, tom 2, 1, 7 12 Wydawca: Wydawnictwo Via Medica Copyright 2006 Via Medica Wstęp Wirusy kleszczowego zapalenia mózgu (KZM), żółtej gorączki, japońskiego zapalenia mózgu, gorączki Zachodniego Nilu, Denque należące do rodziny Flaviviridae, rodzaju Flavivirus są przyczyną licznych zachorowań u osób na całym świecie. Kleszczowe zapalenie mózgu po raz pierwszy opisał Schneider w 1931 roku, a w 1937 roku Zilber wykazał, że choroba jest przenoszona na ludzi przez kleszcze. Wirus KZM i blisko z nim związane antygenowo inne wirusy zostały wyizolowane na obszarach północnej Azji oraz środkowej i zachodniej Europy. Są one obecnie rejestrowane w 25 krajach europejskich i 7 azjatyckich [1, 2]. Właściwości wirusa kleszczowego zapalenia mózgu Wirus KZM, według klasyfikacji Międzynarodowego Komitetu Systematyki Wirusów (International Committee for Taxonomy of Viruses), jest pojedynczym gatunkiem wirusa z trzema podtypami: dalekowschodnim (znanym wcześniej jako wirus rosyjskiego wiosenno-letniego zapalenia mózgu, Russian Spring and Summer Encephalitis), syberyjskim (wcześniej zachodnio-syberyjski) i zachodnio- -europejskim (poprzednio wirus środkowo-europejskiego zapalenia mózgu, Central European Encephalitis) [1]. Wirion KZM mający średnicę około 50 nm zawiera jednopasmowy dodatni RNA, kodujący wszystkie białka wirusa w pojedynczej ramce odczytu (ORF, open reading frame) ograniczonej od końca 5 około 130 nukleotydami oraz od końca 3 około nukleotydami, stanowiący region niepodlegający translacji. Pojedyncza ramka odczytu odpowiada za powstanie polipeptydu (ok aminokwasów), który jest potranslacyjnie rozcinany przez komórkowe i wirusowe proteazy na trzy białka strukturalne (C, E, M) i siedem białek niestrukturalnych (NS1, NS2A, NS2B, NS3, NS4A, NS4B, NS5). Białka strukturalne: białko M (8 kda) i białko E (54 kda) znajdują się w zewnętrznej, lipidowej osłonce wirusa, a zawarty wewnątrz nukleokapsyd składa się jedynie z pojedynczego białka C (11 kda) i genomu RNA [3, 4]. 7

2 Polski Przegląd Neurologiczny, 2006, tom 2, nr 1 Białko E odgrywa decydującą rolę w cyklu życiowym wirusa. Bierze udział zarówno w wiązaniu wirusa z komórką gospodarza, umożliwiając w ten sposób jego wnikanie do przestrzeni wewnątrzkomórkowej, jak i w uwalnianiu nukleokapsydu do cytoplazmy komórki. Posiada również właściwości antygenowe, odpowiada za aktywację odpowiedzi immunologicznej i produkcję swoistych przeciwciał. Znaczenie białka M w cyklu życiowym wirusa jest prawdopodobnie mniejsze. Jest formowane z większego prekursora (pre)m, który jest istotny dla gromadzenia się cząstek wirusa i ochrony białka E przed zmianami konformacyjnymi podczas dojrzewania i uwalniania cząstek wirusa [3]. Ekspresja białka (pre)m i E prowadzi samodzielnie do formowania się cząsteczek subwirusowych (RSP, recombinant subviral particles) posiadających wiele strukturalnych i funkcjonalnych właściwości zakaźnych cząsteczek wirusa, w tym błony lipidowej i białek powierzchniowych [4, 5]. Cząsteczki subwirusowe, które mogą być identyczne z RSP, były obserwowane w zmiennych ilościach podczas prawidłowej replikacji wirusa KZM w hodowlach komórkowych. Cząsteczka subwirusowa ma również właściwości immunogenne i indukuje powstanie ochronnej odpowiedzi immunologicznej [4, 5]. Struktura i funkcje białka C są mało poznane. Jest to małe białko, wykazujące mniejszą homologię pomiędzy różnymi gatunkami flawiwirusów niż pozostałe dwa białka, których przypuszczalną rolą jest udział w składaniu RNA wirusa [3]. Epidemiologia kleszczowego zapalenia mózgu Kleszczowe zapalenie mózgu jest zakaźną, odzwierzęcą chorobą występującą w naturalnych ogniskach lub na obszarach endemicznych. W Polsce najbardziej poznanym (od lat 50. XX wieku), ale nadal czynnym ogniskiem endemicznego występowania wirusa KZM jest region Puszczy Białowieskiej. Cykl życiowy wirusa KZM w środowisku przebiega w odżywiających się krwią kleszczach, które są jego wektorami, i w dzikich kręgowcach. Chociaż wiele gatunków kleszczy jest zdolnych do przenoszenia wirusa, to jednak znaczącą rolę odgrywają jedynie kleszcze Ixodes ricinus w Europie oraz Ixodes persulcatus i Haemophysalis concinna w Rosji. Należy jednak podkreślić, że I. persulcatus występuje również w krajach nadbałtyckich (Łotwa i Estonia), jak również w niektórych rejonach Polski [1, 2]. Kleszcze I. ricinus należą do rodziny tarczowatych. Dorosłe samiczki mają długość 3 4 mm, natomiast samce 2,5 mm. Cykl rozwojowy klesz- czy od stadium jaja, przez stadium larwy i nimfy do postaci dojrzałej trwa, w zależności od warunków zewnętrznych, 2 4 lata. Kleszcze w każdym stadium rozwoju muszą wysysać krew od kręgowca, aby móc się dalej rozwijać. W naturalnym ognisku liczebność kleszczy może być bardzo duża, co stwarza ogromne zagrożenie dla ludzi i populacji zwierzęcej. Odsetek zakażonych wirusem KZM kleszczy na terenach endemicznych w Europie waha się w granicach 0,5 5%, natomiast na niektórych obszarach Rosji sięga 40% [1, 2]. O obecności żywiciela informują kleszcze różne bodźce, między innymi: świetlne, cieplne i zapachowe. Kleszcze są przyciągane przez biały kolor, ciepło, zapach kwasu mlekowego (obecnego np. w pocie). Typowymi miejscami ukłucia są: głowa (przede wszystkim na granicy włosów i karku), uszy, miejsca zgięcia dużych stawów, kończyny górne i dolne. Ślina kleszczy ma właściwości znieczulające, stąd ukłucie najczęściej nie zostaje zauważone [2]. Kleszcze zarażają się podczas pobierania krwi od zakażonego kręgowca. Możliwa jest również transmisja wirusa od kleszczy zakażonych do niezakażonych za pośrednictwem migrujących komórek skórnych kręgowca. Proces ten (nazywany cofeeting) zachodzi wówczas, gdy niezakażone kleszcze pobierające krew z kręgowca stykają się z odżywiającymi się w pobliżu zakażonymi kleszczami. Zjawisko to odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż komórki te mogą być źródłem wirusa, nawet wtedy, gdy w organizmie kręgowca nie występuje układowa wiremia. Ponadto samica może przekazywać wirusa KZM na swoje potomstwo jest to tak zwane zakażenie transstadialne i transowarialne [1, 2]. Do zakażenia człowieka dochodzi w wyniku ukłucia przez zakażone kleszcze. Drugim naturalnym sposobem zakażenia człowieka jest zakażenie drogą pokarmową po spożyciu niepasteryzowanego mleka koziego, owczego lub krowiego. Wirus KZM może być wyizolowany z mleka koziego nawet po 25 dniach od jego pobrania. Zakaźne mogą być również produkty pochodzenia mlecznego, takie jak jogurty, sery i masło. Wirus KZM wykazuje odporność na zmiany kwasowości środowiska, zatem zakażenie na drodze pokarmowej możliwe jest przy kwasowości soku żołądkowego w zakresie ph 1,42 9,19. W żołądku człowieka zaraźliwość zakażonych pokarmów mlecznych utrzymuje się ponad 2 godziny po ich spożyciu. Natomiast pasteryzacja produktów mlecznych całkowicie zabezpiecza przed zakażeniem, ponieważ wirus KZM jest bardzo wrażliwy na zmiany temperatury [1, 2, 6]. 8

3 Sławomir A. Pancewicz i wsp., Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu Opisano również zakażenia laboratoryjne w wyniku przypadkowego zakłucia, zranienia oraz na drodze aerozolowej. Wirus KZM zachowuje swoją zjadliwość w powietrzu, w temperaturze pokojowej nawet przez około 6 godzin, co może być przyczyną zakażeń aerozolowych poprzez nabłonek węchowy [1, 2]. Wrażliwość na zakażenie jest powszechna, jednak w rejonach endemicznych 70 95% zakażeń osób przebiega subklinicznie lub całkowicie bezobjawowo. Ponieważ kleszcz pozostaje zakażony przez całe swoje życie, występowanie KZM u ludzi jest bezpośrednio związane z ich sezonową aktywnością. Zakażenia u ludzi występują w okresie od kwietnia do listopada, z dwoma szczytami zachorowań: wiosennym (czerwiec, lipiec) i jesiennym (wrzesień, październik). Sugeruje się związek między zmianą klimatu (ocieplenie) a zmianą w geograficznym rozmieszczeniu i liczbą kleszczy oraz zapadalnością na KZM. Jednak wyniki przeprowadzonych w Szwecji badań wykazują, iż obserwowany od 1984 roku wzrost zapadalności na KZM nastąpił niezależnie od ocieplenia klimatu, które rozpoczęło się dopiero w 1989 roku [1, 2, 6]. Patogeneza i obraz kliniczny kleszczowego zapalenia mózgu Po zakażeniu wirus KZM rozprzestrzenia się w organizmie drogami limfatycznymi do komórek retikularnoendotelialnych w węzłach chłonnych, w których ulega namnożeniu. Następnie drogami limfatycznymi i drogą krwi dostaje do ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Krążące limfocyty odgrywają niezależną rolę w rozprzestrzenianiu się wirusa w organizmie. Pierwszy, ostry okres choroby o niecharakterystycznych objawach koreluje z wiremią, a drugi z obecnością wirusa w OUN, w którym jego replikacja powoduje ostry stan zapalny opon i mózgu, objawiający się przekrwieniem, pojawieniem się krwawych wybroczyn, naciekiem zapalnym, martwicą komórek mikrogleju i dysfunkcją komórek. Zmiany zapalne lokalizują się głównie w okolicach okołokomorowych i w móżdżku. Zmiany martwicze obserwowane w KZM są podobne do zmian w niedokrwiennym uszkodzeniu mózgu. Uważa się, że indukcja i nadmierna generacja tlenku azotu (NO, nitric oxide) może być jedną z głównych przyczyn uszkodzenia komórek OUN w przebiegu tego schorzenia [2, 7, 8]. Okres wylęgania KZM wynosi od 4 do 28 dni, średnio 7 14 dni. Natomiast przy zakażeniu drogą pokarmową jest krótszy i trwa 3 4 dni. Charakterystyczny jest dwufazowy przebieg choroby obserwowany u 74 87% pacjentów. Pierwsza faza choroby charakteryzuje się nagłym początkiem, niecharakterystycznymi, grypopodobnymi objawami z towarzyszącą gorączką, bólami głowy oraz nudnościami i wymiotami. W badaniach laboratoryjnych w tym okresie można obserwować: leukopenię, trombocytopenię oraz wzrost stężenia albumin w płynie mózgowo-rdzeniowym. Ta faza choroby trwa zwykle 4 dni (1 8 dni). U około 13 26% zakażonych choroba kończy się na pierwszej fazie. Natomiast u pozostałych, zwykle po 8 dniach (1 33 dni) dobrego samopoczucia i braku jakichkolwiek objawów chorobowych, występuje druga faza KZM, tak zwana neurologiczna. Ponownie pojawiają się: gorączka sięgająca 40 C, silne bóle głowy, nudności, wymioty, objawy oponowe oraz bóle mięśni i stawów [1, 2, 6, 9 11]. W zależności od obrazu klinicznego wyróżnia się postacie: oponową, przebiegającą najłagodniej, z objawami typowymi dla limfocytarnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Jest to najczęstsza postać KZM, obserwuje się ją u około 49% chorych. Przebiega z wysoką gorączką, silnymi bólami głowy, nudnościami, wymiotami oraz nadwrażliwością na światło. Objawy oponowe (sztywność karku, objawy Brudzińskiego i Kerniga) są obecne najczęściej, chociaż zdarzają się przypadki przebiegające bez ich występowania. Wspomniane objawy utrzymują się od 7 do 14 dni i stopniowo ustępują; Boponowo-mózgową, przebiegającą znacznie ciężej, z cechami zapalenia mózgu, w której mogą wystąpić: ataksja, zaburzenia koncentracji, pamięci, nadmierna drażliwość, zaburzenia świadomości o różnym nasileniu (od spowolnienia lub zamroczenia do stanu śpiączkowego), a niekiedy porażenie nerwów czaszkowych i mięśni oddechowych; oponowo-mózgowo-rdzeniową, postać najcięższą, występującą u około 10% chorych i przebiegającą z cechami uszkodzenia rogów przednich rdzenia kręgowego i wiotkim porażeniem kończyn. Częściej niedowład dotyczy kończyn górnych niż dolnych, obserwuje się również porażenie czterokończynowe. Objawy ustępują powoli, często nie cofają się całkowicie. U części chorych może wystąpić porażenie mięśni oka, atonia pęcherza moczowego, a w najcięższych przypadkach porażenie mięśni oddechowych. Zajęcie rdzenia przedłużonego oraz pnia mózgu znacznie pogarsza rokowanie, wymaga stosowania oddychania zastępczego z powodu porażenia 9

4 Polski Przegląd Neurologiczny, 2006, tom 2, nr 1 ośrodka oddechowego. Śmierć następuje zwykle w dobie od wystąpienia objawów neurologicznych i często jest następstwem wystąpienia zespołu opuszkowego i rozległego obrzęku mózgu; zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i korzeni nerwowych (meningoencephaloradiculitis) przebiegające z objawami oponowymi, objawami ogniskowego uszkodzenia OUN oraz korzeni nerwowych i nerwów obwodowych. Najczęściej dochodzi do uszkodzenia splotu barkowego, z niedowładem kończyny górnej. Postać ta występuje rzadko, a niedowład cofa się powoli i nie zawsze ustępuje całkowicie [1, 2, 6, 9 11]. Śmiertelność z powodu KZM wynosi do 5% i według Haglunda i wsp. oraz Schmutzharda i wsp. [1, 2, 6, 9, 12, 13] to właśnie KZM jest jedną z ważniejszych przyczyn śmiertelności w Europie. Mimo że w większości przypadków KZM przebiega łagodnie, to jednak jest obarczone ryzykiem wystąpienia poważnych powikłań u 25 50% chorych [1, 2, 6, 12, 13]. Ciężkość przebiegu choroby i ryzyko wystąpienia trwałych powikłań według Haglunda i wsp. wzrasta wraz z wiekiem chorych [12]. Na ryzyko wystąpienia powikłań mają również wpływ: wystąpienie w ostrym okresie choroby zaburzeń świadomości, zaburzeń wentylacji konieczność stosowania oddechu wspomaganego, porażeń, znacznego uszkodzenia bariery krew płyn mózgowo-rdzeniowy i pleocytozy w płynie mózgowo-rdzeniowym przekraczającej 300 komórek/ml, jak również nieprawidłowości w badaniu rezonansu magnetycznego (MRI, magnetic resonance imaging) mózgu. Haglund i wsp. [12] obserwowali trwałe objawy niedowładu u 2 11% osób, które wyzdrowiały, trwałe uszkodzenie słuchu u 7 14%, a zaburzenia funkcji móżdżku u 24%. Jeżyna i wsp. [6] rejestrowali uszkodzenia neurologiczne w okresie od roku do 5 lat po przebyciu KZM u 25,2% pacjentów w wieku lat. Najczęściej były to: porażenie nerwu VIII, zespoły móżdżkowe i uszkodzenie splotu barkowego. Spośród poważnych powikłań KZM, często jednak uchodzących uwadze lekarza praktyka, wymienia się zaburzenia sfery psychicznej. Hermanowska-Szpakowicz i wsp. wykazali, że przebycie KZM często pozostawia poważne zaburzenia w zakresie sfery psychicznej, przede wszystkim depresyjne, a ponadto usposabia do wystąpienia otępienia. Często u wyleczonych osób obserwuje się również nadmierną pobudliwość nerwową, drażliwość, zaburzenia snu, zaburzenia pamięci i koncentracji czy charakteropatię. Zaburzenia sfery psychicznej, występujące nawet 5 lat po przebyciu choroby, powodują poważne pogorszenie zawodowego i społecznego funkcjonowania chorych po KZM [14]. Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu W diagnostyce KZM możliwe jest wyizolowanie wirusa KZM z surowicy i płynu mózgowo-rdzeniowego (hodowla na liniach komórkowych Vero, BHK-21, PK, RH lub na mózgach mysich). Genom wirusa może być wykazany metodą RT-PCR (reverse-transcriptase polymerase chain reaction) zarówno w surowicy krwi, jak i w płynie mózgowo- -rdzeniowym w ostrej fazie choroby. Jednak metody te mają małe znaczenie w diagnostyce klinicznej, gdyż pacjenci zgłaszają się do lekarza najczęściej w drugiej fazie choroby, wtedy, gdy wirus KZM nie jest już obecny w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym [1]. Dlatego podstawą rutynowej diagnostyki KZM jest stwierdzenie za pomocą metody ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay test) swoistych przeciwciał przeciwko wirusowi KZM w klasie IgM i/lub IgG, w surowicy krwi i w płynie mózgowo-rdzeniowym. W okresie wylęgania i w pierwszej, niecharakterystycznej fazie choroby nie stwierdza się obecności przeciwciał w surowicy krwi i w płynie mózgowo-rdzeniowym. W takim przypadku badanie należy wykonać ponownie po upływie 1 2 tygodni. Zazwyczaj jednak chorzy są hospitalizowani w drugiej, tak zwanej neurologicznej fazie choroby, wtedy, gdy w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym zaczynają się pojawiać przeciwciała. Przeciwciała IgM osiągają maksymalne stężenie w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym około tygodnia choroby, a następnie zaczynają zanikać. Jedynie w nielicznych przypadkach można je wykazać po czasie dłuższym niż 10 miesięcy od początku choroby. Natomiast przeciwciała w klasie IgG osiągają maksymalne stężenia około tygodnia choroby i pozostają obecne w surowicy krwi przez około 10 lat, zapewniając w tym czasie trwałą odporność. Słaba odpowiedź immunologiczna, przejawiająca się niskim mianem przeciwciał w surowicy krwi i brakiem wzrostu ich stężenia w miarę rozwoju choroby oraz niska ich wewnątrzoponowa produkcja korelują z ciężkością przebiegu choroby. Na osłabienie odpowiedzi immunologicznej i ciężkość przebiegu KZM wpływają również: współistnienie innych zakażeń (m.in. koinfekcja Borrelia burgdorferi, Erlichia sp.), przebyte lub obecne ciężkie choroby ogólnoustrojowe, jak również wiek chorych [1, 2]. 10

5 Sławomir A. Pancewicz i wsp., Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu Leczenie i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu Obecnie nie ma żadnych leków wykazujących skuteczność w zakażeniu flawiwirusami. Leczenie KZM polega na stosowaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, zmniejszających ciśnienie wewnątrzczaszkowe (20-procentowy mannitol), a w ciężkich przypadkach również kortykosteroidów (Dexaven). Stąd najważniejszym zadaniem jest zapobieganie zakażeniu wirusem KZM poprzez unikanie ukłucia przez kleszcze (stosowanie repelentów), a przede wszystkim poprzez szczepienia uodparniające. Aktualnie w Europie stosuje się dwie szczepionki przygotowane z izolowanych europejskich szczepów wirusa KZM: najpowszechniej stosowaną w Europie i w Polsce szczepionkę FSME-INJECT (firmy Baxter AG, Wiedeń, Austria) i szczepionkę Encepur (firmy Chiron-Behring, Marburg, Niemcy). Szczepienie podstawowe składa się z dwóch dawek szczepionki podawanych w odstępie miesiąca i trzeciej dawki podawanej po roku. Dawki przypominające zalecane są co 3 5 lat, co pozwala na uzyskanie odporności u 96 98% szczepionych. Istnieje również tak zwany schemat przyspieszony, pozwalający na uzyskanie trwałej odporności, a składający się z dawek podawanych w dniach 0, 7 i 21, a następnie po roku. Aktualnie stosuje się również dwie szczepionki dla dzieci (niedostępne na rynku polskim) zawierające połowę ze stosowanej u dorosłych dawki wirusa KZM: FSME IMMUN Junior (Baxter) i Encepur Kinder (Chiron Behring). Chociaż obie te szczepionki są przygotowywane ze szczepów europejskich, wykazują skuteczność przeciwko wszystkim trzem podtypom wirusa KZM [1, 2]. Szczepionki przeciwko KZM są skuteczne, bezpieczne, a ich użycie praktycznie nie jest obarczone powikłaniami. Powszechne stosowanie szczepień uodparniających w Austrii spowodowało istotny spadek zapadalności na KZM [1]. Również wyniki badań zespołu Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Akademii Medycznej w Białymstoku prowadzone w ostatnich latach wskazują na zmiany w epidemiologii KZM wśród mieszkańców północno-wschodniej Polski. Jeżyna i wsp. [6] w 1984 roku zaobserwowali, że spośród 215 chorych na KZM aż 40 (18,6%) było pracownikami leśnictwa. Z kolei Pancewicz i wsp. [9], analizując zachorowania na KZM w 1993 roku na tym samym obszarze, wykazali, że pacjenci zawodowo związani z lasem stanowili 8,1% chorych, a Hermanowska-Szpakowicz i wsp. w 1997 roku zarejestrowali, że spośród 199 chorych tylko 6% stanowili pracownicy leśnictwa [10]. Wyniki ostatnich badań pochodzących z 2002 roku wskazują, że wśród hospitalizowanych w klinice chorych z rozpoznaniem KZM nie było pracowników nadleśnictw z terenu województwa podlaskiego [11]. Tę zmianę w epidemiologii choroby można wiązać z powszechnym prowadzeniem szczepień w Polsce od 1993 roku. Od tego roku wszyscy pracownicy nadleśnictw z terenu północno-wschodniej Polski przechodzą systematyczne szczepienia uodparniające. Przedstawione dane z piśmiennictwa jednoznacznie wskazują, że KZM jest chorobą, której nie można bagatelizować, mogącą powodować trwałe, poważne powikłania, wymagającą działań zapobiegawczych, szczególnie na terenach jej endemicznego występowania. Europejska Grupa Doradcza (EAG, European Advisory Group) dla rozszerzonego programu szczepień Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization), odnotowała rosnące znaczenie KZM w regionie europejskim, jako publicznego problemu zdrowotnego we wczesnych latach 90. XX wieku i zaleciła, aby kraje w których występuje ono endemicznie, podjęły wysiłki w celu zwiększenia zainteresowania społeczeństwa i służby zdrowia tą chorobą. Jednocześnie każdy kraj powinien zidentyfikować obszary o wysokim ryzyku i określić zalecenia dotyczące selektywnego użycia szczepionki przeciw KZM [15]. PIŚMIENNICTWO 1. Charrel R.N., Attoui H., Butenko AM. i wsp. Tick-borne virus diseases of human interest in Europe. Clin. Microbiol. Infect. 2004; 10: Hermanowska-Szpakowicz T. (red.). Kleszczowe zapalenie mózgu. Białystok Heinz F.X., Allison S.L. The machinery for flavivirus fusion with host cell membranes. Curr. Opin. Microbiol. 2001; 4: Ferlenghi I., Clarke M., Ruttan T. i wsp. Molecular organization of a recombinant subviral particle from tick-borne encephalitis virus. Mol. Cell 2001; 7: Heinz F.X., Allison S.L., Stiasny K. i wsp. Recombinant and virion-derived soluble and particulate immunogens for vaccination against tick-borne encephalitis. Vaccine 1995; 13: Jeżyna C., Zając W., Ciesielski T., Pancewicz S. Epidemiologische und klinische Untersuchungen von Kranken mit Zecken-Enzephalitis aus Nord- Ostpolen. Zbl. Bakt. Hyg. I. Abt. Orig. B. 1984; 178: Kreil T.R., Eibl M.M. Nitric oxide and viral replication: NO antiviral activity against at flavivirus in vitro and evidence for contribution to pathogenesis in experimental infection in vivo. Virology 1996; 219: Zinoviev A.S., Konew V.P., Kvetkowa E.A. i wsp. Morphogenesis of tickborne encephalitis in the light of new data of the virus replication. Ark. Patol. 1996; 6: Pancewicz S.A., Hermanowska-Szpakowicz T., Biedzińska T. Analiza epidemiologiczna kleszczowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (KZM) w 1993 roku na terenie województwa białostockiego. Przegl. Epidemiol. 1994; 48: Hermanowska-Szpakowicz T., Pancewicz S.A., Kondrusik M. i wsp. Select aspects of tick-borne encephalitis in North-Eastern Poland. Acta Med. Lituanica 1997; 1: Grygorczuk S., Mierzyńska D., Zdrodowska A. i wsp. Tick- borne encephalitis in north-eastern Poland in : A Retrospective Study. Scand. J. Infect. Dis. 2002; 34: Haglund M., Forsgren M., Lindh G. i wsp. A 10-year follow-up of tickborne encephalitis in the Stockholm area and a review of the literature. 11

6 Polski Przegląd Neurologiczny, 2006, tom 2, nr 1 Need for vaccination strategy. Scand. J. Infect. Dis. 1996; 28: Schmutzhard E., Stanek G., Pleschette M. i wsp. Infections following tickbites. Tick-borne encephalitis and Lyme borreliosis a prospective epidemiological study from Tyrol. Infection 1988; 16: Hermanowska-Szpakowicz T., Pancewicz S., Szulc A., Popławska R. Zaburzenia psychiczne w następstwie kleszczowego zapalenia mózgu (KZM). Psychiatria Polska 1997; 31: Gałązka A., Magdzik W. Sprawozdanie z XV spotkania Europejskiej Grupy Doradczej (European Advisory Group) dla rozszerzonego programu szczepień (EPI) WHO, Warszawa 9 10 listopada Przegl. Epidemiol. 1998; 52:

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ ODKLESZCZOWYCH

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ ODKLESZCZOWYCH PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ ODKLESZCZOWYCH Występowanie Występują na terenie całego kraju. Żyją w miejscach lekko wilgotnych i obfitujących w roślinność, można je spotkać: w lasach i na ich obrzeżach (w zagajnikach,

Bardziej szczegółowo

W Polsce najczęściej spotykane są kleszcze pospolite (Ixodes ricinus). Występują na terenie całego kraju, szczególnie w środowiskach wilgotnych.

W Polsce najczęściej spotykane są kleszcze pospolite (Ixodes ricinus). Występują na terenie całego kraju, szczególnie w środowiskach wilgotnych. W ostatnich latach w Polsce problemem stały się choroby przenoszone przez kleszcze, m.in.: borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Choroby te mogą być przyczyną niebezpiecznych dla zdrowia i życia powikłań,

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! szczepionka przeciw

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY

CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ WEKTORY Na świecie, przykładem chorób przenoszonych przez wektory są: - kleszczowe zapalenie mózgu - borelioza - anaplazmoza granulocytarna - babeszjoza (piroplazmoza) - bartoneloza

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? SZCZEPIONKA WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ!

Bardziej szczegółowo

Wirus zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B Wirus zapalenia wątroby typu B Kliniczne następstwa zakażenia odsetek procentowy wyzdrowienie przewlekłe zakażenie Noworodki: 10% 90% Dzieci 1 5 lat: 70% 30% Dzieci starsze oraz 90% 5% - 10% Dorośli Choroby

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT GŁÓWNEGO INSPEKTORATU SANITARNEGO W ZWIĄZKU Z WYSTĄPIENIEM PRZYPADKÓW ZAKAŻENIA WIRUSEM GRYPY ŚWIŃ TYPU A/H1N1 U LUDZI W USA I MEKSYKU

KOMUNIKAT GŁÓWNEGO INSPEKTORATU SANITARNEGO W ZWIĄZKU Z WYSTĄPIENIEM PRZYPADKÓW ZAKAŻENIA WIRUSEM GRYPY ŚWIŃ TYPU A/H1N1 U LUDZI W USA I MEKSYKU KOMUNIKAT GŁÓWNEGO INSPEKTORATU SANITARNEGO W ZWIĄZKU Z WYSTĄPIENIEM PRZYPADKÓW ZAKAŻENIA WIRUSEM GRYPY ŚWIŃ TYPU A/H1N1 U LUDZI W USA I MEKSYKU z dnia 26 kwietnia 2009 r. (godz. 19.00 ) (Źródło: WHO,

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 7 Kwiecień Choroby Wektorowe

Światowy Dzień Zdrowia 7 Kwiecień Choroby Wektorowe Światowy Dzień Zdrowia 7 Kwiecień 2014 Choroby Wektorowe Światowy Dzień Zdrowia odbędzie się 7 kwietnia 2014. Tematem przewodnim będą choroby przenoszone przez wektory. Światowy Dzień Zdrowia obchodzony

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z NEUROBORELIOZĄ OBSERWACJE WŁASNE

STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z NEUROBORELIOZĄ OBSERWACJE WŁASNE PRZEGL EPIDEMIOL 2015; 69: 851-855 Problemy zakażeń Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik, Barbara Sobala-Szczygieł, Anna Boroń- Kaczmarska STĘŻENIE CHEMOKINY CXCL13 W PŁYNIE MÓZGOWO-RDZENIOWYM CHORYCH Z

Bardziej szczegółowo

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas Nie daj się grypie! Jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych. Zachorowania mogą być wywoływane przez ponad 200 różnych gatunków wirusów. Najczęstszą przyczyną zachorowań

Bardziej szczegółowo

PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH

PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH 2010-2016 CO WARTO WIEDZIEĆ O GRYPIE Każdego roku na całym świecie zaraża się 5-10% populacji osób dorosłych i 20-30%dzieci Wirusy grypy ludzkiej łatwiej

Bardziej szczegółowo

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ?

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! SZCZEPIONKA PRZECIW GRYPIE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH 07.06.2010r MENINGOKOKI INFORMACJE OGÓLNE Meningokoki to bakterie z gatunku Neisseria meningitidis zwane również dwoinkami zapalenia opon mózgowych. Wyodrębniono kilka

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2 Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim w latach 2005-2016* Renata Cieślik Tarkota 1, 2 1 Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Katowicach

Bardziej szczegółowo

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21, Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl GRYPA Jak zapobiec

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 170 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 170 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 170 SECTIO D 2004 Klinika Psychiatrii Akademii Medycznej w Białymstoku Kierownik: dr hab. med. Andrzej Czernikiewicz

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne o grypie

Informacje ogólne o grypie ABY ZMNIEJSZYĆ RYZYKO ZACHOROWANIA NA PTASIĄ GRYPĘ Jako światowy lider w opracowywaniu rozwiązań zapewniających właściwe warunki sanitarne, Ecolab przyjął aktywną postawę mającą na celu ochronę naszych

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ. Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria

INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ. Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria Od lutego 1014r. wystepują zachorowania na gorączkę krwotoczną Ebola w państawach Afryki Zachodniej.

Bardziej szczegółowo

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV Wątroba to największy i bardzo ważny narząd! Produkuje najważniejsze białka Produkuje żółć - bardzo istotny czynnik w procesie trawienia

Bardziej szczegółowo

ODRA, ŚWINKA, RÓŻYCZKA (MMR)

ODRA, ŚWINKA, RÓŻYCZKA (MMR) ODRA, ŚWINKA, RÓŻYCZKA (MMR) CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY JESTEŚ PEWIEN, ŻE JESTEŚ CHRONIONY PRZED MMR? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! szczepionka przeciw MMR CZY WIESZ,

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób kleszcze przenoszą choroby?

W jaki sposób kleszcze przenoszą choroby? KLESZCZE CHOROBY ZAKAŹNE W jaki sposób kleszcze przenoszą choroby? Kleszcze w czasie ukłucia przekazują do krwi ludzi i zwierząt bakterie i wirusy, które mogą wywoływać groźne choroby zakaźne. Ukąszenie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim i w Polsce w latach *

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim i w Polsce w latach * Sytuacja epidemiologiczna boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu w województwie śląskim i w Polsce w latach 2007-2017* Renata Cieślik Tarkota 1, 2 1 Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 171 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 171 SECTIO D 2005 AALES UIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLI - POLOIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 Klinika Psychiatrii Akademii Medycznej w Białymstoku Kierownik dr hab. med. Andrzej Czernikiewicz Department of

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji epidemiologicznej zachorowań na ospę wietrzną na terenie powiatu raciborskiego w latach 2010 2014

Analiza sytuacji epidemiologicznej zachorowań na ospę wietrzną na terenie powiatu raciborskiego w latach 2010 2014 PSSE RACIBÓRZ Analiza sytuacji epidemiologicznej zachorowań na ospę wietrzną na terenie powiatu raciborskiego w latach 21 214 CEL OPRACOWANIA: Celem niniejszego opracowania była ocena sytuacji epidemiologicznej

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie wyrażenia zgody na realizację programu zdrowotnego w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie, dla mieszkańców Miasta

Bardziej szczegółowo

Neisseria meningitidis

Neisseria meningitidis Neisseria meningitidis Wyłączny rezerwuar: : człowiek Źródło zakażenia: : nosiciel lub chory Kolonizacja: : jama nosowo-gardłowa Przenoszenie: : droga kropelkowa, bezpośredni kontakt Okres wylęgania: :

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Renata Cieślik Tarkota; Oddział Epidemiologii WSSE w Katowicach. Przebywanie na terenach zielonych, podczas pracy lub rekreacji może być związane

Bardziej szczegółowo

Borelioza z Lyme. Określenie. Czynnik etiologiczny. Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła.

Borelioza z Lyme. Określenie. Czynnik etiologiczny. Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła. Borelioza z Lyme Określenie Choroba zakaźna, odzwierzęca - przenoszona przez kleszcze, wieloukładowa, przewlekła. Czynnik etiologiczny Bakterie w kształcie krętków o nazwie Borrelia burgdorferi. Drogi

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Szczepień kwietnia 2017 r.

Europejski Tydzień Szczepień kwietnia 2017 r. Europejski Tydzień Szczepień 24-30 kwietnia 2017 r. Europejski Tydzień Szczepień Inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia WHO (World Health Organization). Celem wydarzenia jest zwrócenie uwagi na znaczenie

Bardziej szczegółowo

Choroby wektorowe. Barbara Stawiarz PSSE Brzesko

Choroby wektorowe. Barbara Stawiarz PSSE Brzesko Choroby wektorowe Barbara Stawiarz PSSE Brzesko Prezentacja opracowana dla potrzeb Światowego Dnia Zdrowia 2014r. Wektor organizm przenoszący pasożyta lub drobnoustrój zakaźny Bez względu na drogę transmisji,

Bardziej szczegółowo

XXVI edycja akcji Żółty Tydzień Profilaktyka może uchronić przed poważnymi konsekwencjami wirusowego zapalenia wątroby. WZW A i B powiedz NIE!

XXVI edycja akcji Żółty Tydzień Profilaktyka może uchronić przed poważnymi konsekwencjami wirusowego zapalenia wątroby. WZW A i B powiedz NIE! Warszawa, 10 kwietnia 2013 r. XXVI edycja akcji Żółty Tydzień Profilaktyka może uchronić przed poważnymi konsekwencjami wirusowego zapalenia wątroby. WZW A i B powiedz NIE! W dniach od 15 do 26 kwietnia

Bardziej szczegółowo

SEZON NA KLESZCZA. ü W OKRESIE OD MAJA DO PIERWSZYCH PRZYMROZKÓW ü W LESIE, NA ŁĄCE, ALE TAKŻE W PARKACH I PRZYDOMOWYCH OGRÓDKACH USUŃ KLESZCZA

SEZON NA KLESZCZA. ü W OKRESIE OD MAJA DO PIERWSZYCH PRZYMROZKÓW ü W LESIE, NA ŁĄCE, ALE TAKŻE W PARKACH I PRZYDOMOWYCH OGRÓDKACH USUŃ KLESZCZA SEZON NA KLESZCZA GDZIE? KIEDY? JAK SIĘ CHRONIĆ?! PAMIĘTAJ O ODPOWIEDNIM UBRANIU I NAKRYCIU GŁOWY ZAŁÓŻ KURTKĘ LUB KOSZULĘ Z DŁUGIM RĘKAWEM, DŁUGIE SPODNIE, WYSOKIE BUTY WYBIERZ JASNE UBRANIA ŁATWIEJ ZAUWAŻYSZ

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania Na podstawie art. 21 ust. 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

Bardziej szczegółowo

Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi:

Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi: Dane zastane: Dane z Centralnego Rejestru Chorób Zawodowych prowadzonego w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi: Metody i techniki badawcze Badania zakażenia kleszczy B. burgdorferi zbadanych metodą PCR w

Bardziej szczegółowo

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji AM w Białymstoku Kierownik Kliniki: prof. dr hab. T. Hermanowska-Szpakowicz

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji AM w Białymstoku Kierownik Kliniki: prof. dr hab. T. Hermanowska-Szpakowicz Maciej Kondrusik, Teresa Hermanowska-Szpakowicz Kleszczowe Zapalenie Mózgu (KZM) aspekty patogenetyczne, kliniczne oraz powikłania. Tick-Borne Encephalitis (TBE)- clinical, pathologic aspects and sequelae.

Bardziej szczegółowo

Dokumentowanie zdarzenia:

Dokumentowanie zdarzenia: Obowiązek zgłoszenia osoby potencjalnie narażonej na wściekliznę do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Białymstoku powstaje jeżeli spełnione są oba kryteria: 1. Osoba potencjalnie narażona

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

ALFABET Kleszczowego Zapalenia Mózgu, czyli KZM od A do Z

ALFABET Kleszczowego Zapalenia Mózgu, czyli KZM od A do Z ALFABET Kleszczowego Zapalenia Mózgu, czyli KZM od A do Z A jak Austria Austria to lider wyszczepialności w zakresie kleszczowego zapalenia mózgu. Dzięki wprowadzeniu powszechnych szczepień jest to jedyny

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

WYSOCE ZJADLIWA GRYPA PTAKÓW D. POMÓR DROBIU

WYSOCE ZJADLIWA GRYPA PTAKÓW D. POMÓR DROBIU WYSOCE ZJADLIWA GRYPA PTAKÓW D. POMÓR DROBIU Wysoce zjadliwa grypa ptaków (Highly pathogenic avian influenza, HPAI) jest wirusową chorobą układu oddechowego i pokarmowego ptaków. Objawy mogą także dotyczyć

Bardziej szczegółowo

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME Co to jest? Choroba z Lyme jest jedną z chorób wywołanych przez bakterię Borrelia burgdorferi (Borelioza). Bakteria przekazywana jest poprzez ukąszenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Załącznik do Uchwały Nr 67/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Autor programu:

Bardziej szczegółowo

ZASZCZEP SIĘ PRZED PODRÓŻĄ WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W POZNANIU

ZASZCZEP SIĘ PRZED PODRÓŻĄ WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W POZNANIU INFORMACJA NA TEMAT SZCZEPIEŃ OCHRONNYCH PRZED WYJAZDEM ZA GRANICĘ W ciągu ostatnich lat zauważa się wzrost liczby osób wyjeżdżających poza granice Polski. Szczepienia dla osób wyjeżdżających wiążą się

Bardziej szczegółowo

Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka

Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka Informacja Prasowa Kleszczowe zapalenie mózgu wirus, objawy, przebieg choroby i profilaktyka Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego, która może prowadzić do poważnych powikłań

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa Inwazyjna choroba meningokokowa Posocznica (sepsa) meningokokowa Sepsa, posocznica, meningokoki to słowa, które u większości ludzi wzbudzają niepokój. Każdy z nas: rodzic, opiekun, nauczyciel, dorosły

Bardziej szczegółowo

Kleszczowe zapalenie mózgu epidemiologia, patogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka, profilaktyka i leczenie

Kleszczowe zapalenie mózgu epidemiologia, patogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka, profilaktyka i leczenie Forum Zakażeń 2013;4(1):21 27 Praca poglądowa Joanna Zajkowska Piotr Czupryna Kleszczowe zapalenie mózgu epidemiologia, patogeneza, obraz kliniczny, diagnostyka, profilaktyka i leczenie Tick-borne encephalitis

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 12 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4,

Bardziej szczegółowo

21.04.2016 r., OZiPZ PSSE Opole Lubelskie

21.04.2016 r., OZiPZ PSSE Opole Lubelskie 24-30 kwietnia 2016 r. ph DOMKNIJMY LUKĘ W SZCZEPIENIACH! Główny cel inicjatywy: zwiększenie liczby osób zaszczepionych poprzez podniesienie wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat znaczenia szczepień

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr.. Rady Miejskiej w Policach

UCHWAŁA Nr.. Rady Miejskiej w Policach UCHWAŁA Nr.. Rady Miejskiej w Policach z dnia Projekt w sprawie realizacji w 2012 roku przez gminę Police programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców gminy Police po 65

Bardziej szczegółowo

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez:

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez: W dniach 22-26 kwietnia obchodzimy, już po raz IX, Europejski Tydzień Szczepień. Jest to inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), realizowana i koordynowana na poziomie lokalnym przez poszczególne

Bardziej szczegółowo

Meningokoki trzeba myśleć na zapas

Meningokoki trzeba myśleć na zapas Meningokoki trzeba myśleć na zapas prof. dr hab. med. Jacek Wysocki dr n. med. Ilona Małecka Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r.

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r. UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zatwierdzenia: Programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na terenie Gminy Bogoria Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej

Podstawy mikrobiologii. Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Podstawy mikrobiologii Wykład 3 Wirusy bezkomórkowe formy materii oŝywionej Budowa wirusów Wirusy nie mają budowy komórkowej, zatem pod względem biologicznym nie są organizmami Ŝywymi! Są to twory nukleinowo

Bardziej szczegółowo

OSPA WIETRZNA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY JESTEŚ PEWIEN, ŻE JESTEŚ CHRONIONY PRZED OSPĄ WIETRZNĄ?

OSPA WIETRZNA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY JESTEŚ PEWIEN, ŻE JESTEŚ CHRONIONY PRZED OSPĄ WIETRZNĄ? OSPA WIETRZNA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY JESTEŚ PEWIEN, ŻE JESTEŚ CHRONIONY PRZED OSPĄ WIETRZNĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! szczepionka przeciw ospie wietrznej PAMIĘTAJ,

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Borrelial lymphocytoma (BL)

Borrelial lymphocytoma (BL) BORELIOZA z Lyme ROZPOZNANIE Podstawą rozpoznania jest stwierdzenie przynajmniej jednego z następujących objawów: Rumień wędrujący (rumień pełzający, erythema migrans EM) Rozpoznanie opiera się na obrazie

Bardziej szczegółowo

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na pismo z dnia 25 czerwca br., znak: SPS /14, przy którym przekazano interpelację poseł Beaty

Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na pismo z dnia 25 czerwca br., znak: SPS /14, przy którym przekazano interpelację poseł Beaty Szanowna Pani Marszałek! W odpowiedzi na pismo z dnia 25 czerwca br., znak: SPS-023-26988/14, przy którym przekazano interpelację poseł Beaty Małeckiej-Libery w sprawie boreliozy i chorób odkleszczowych,

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie realizacji w 2015 roku przez gminę Police programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim

Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Sytuacja epidemiologiczna boreliozy w województwie śląskim Renata Cieślik Tarkota; Oddział Epidemiologii WSSE w Katowicach. Przebywanie na terenach zielonych, podczas pracy lub rekreacji może być związane

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia UCHWAŁA Nr XLVI/300/14 Rady Powiatu Pisz z dnia 30 października 2014r. w sprawie przyjęcia do realizacji w 2014 roku powiatowego programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r.

UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r. UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie zatwierdzenia: Programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na terenie Gminy Bogoria Na podstawie

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki Umowy dodatkowej dotyczącej poważnego zachorowania małżonka na choroby zakaźne SCIB14_D

Ogólne warunki Umowy dodatkowej dotyczącej poważnego zachorowania małżonka na choroby zakaźne SCIB14_D Ogólne warunki Umowy dodatkowej dotyczącej poważnego zachorowania małżonka na choroby zakaźne SCIB14_D Spis treści Ogólne warunki Umowy dodatkowej dotyczącej poważnego zachorowania małżonka na choroby

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych

Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych opracowali: Robert Flisiak 1, Sławomir Pancewicz 2 istotne uwagi wnieśli: S. Grygorczuk

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

Wirusowe Zapalenie Wątroby typu C WZW typu C

Wirusowe Zapalenie Wątroby typu C WZW typu C Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21, Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl Wirusowe Zapalenie

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna Choroba Meningokokowa

Inwazyjna Choroba Meningokokowa Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21,, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl Inwazyjna Choroba Meningokokowa Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Encepur K Zawiesina do wstrzykiwań Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu, inaktywowana Dawka dla dzieci. Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

Kleszcz mały czy duży

Kleszcz mały czy duży Kleszcz mały czy duży Nic dobrego nie wróży! Martyna Kos Czym są kleszcze? Kleszcz - pajęczak zaliczany do rzędu roztoczy bywa częstym towarzyszem miłośników przyrody i lasów. Kleszcze są pasożytami zewnętrznymi

Bardziej szczegółowo

Ireneusz Matuszczyk 1, Halina Tarnowska1, Jadwiga Żabicka2, Włodzimierz G ut3

Ireneusz Matuszczyk 1, Halina Tarnowska1, Jadwiga Żabicka2, Włodzimierz G ut3 PRZEG. EPID., 1997, 51, 4, 381-388 Ireneusz Matuszczyk 1, Halina Tarnowska1, Jadwiga Żabicka2, Włodzimierz G ut3 OGNISKO EPIDEMII MLECZNEJ KLESZCZOWEGO ZAPALENIA MÓZGU W WOJEWÓDZTWIE KIELECKIM 1 Wojewódzka

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania Dziennik Ustaw Nr 254 17613 Poz. 1711 1711 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Anna Skop. Zachęcam do zapoznania się z prezentacja na temat szczepień.

Anna Skop. Zachęcam do zapoznania się z prezentacja na temat szczepień. W ostatnim tygodniu kwietnia obchodziliśmy Europejski Tydzień Szczepień. Jest to inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia, WHO. W związku z tą inicjatywą w naszej szkole w maju prowadzona jest kampania,

Bardziej szczegółowo

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune (D)eficiency (S)yndrome. Przyczyny zakażenia AIDS Czynnikiem

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

B. ULOTKA INFORMACYJNA

B. ULOTKA INFORMACYJNA B. ULOTKA INFORMACYJNA 1 ULOTKA INFORMACYJNA Versifel FeLV 1. NAZWA I ADRES PODMIOTU ODPOWIEDZIALNEGO ORAZ WYTWÓRCY ODPOWIEDZIALNEGO ZA ZWOLNIENIE SERII, JEŚLI JEST INNY Podmiot odpowiedzialny: Zoetis

Bardziej szczegółowo

Gorączka Q epidemiologia, patogeneza oraz diagnostyka laboratoryjna. Wskazówki dla lekarzy weterynarii i hodowców

Gorączka Q epidemiologia, patogeneza oraz diagnostyka laboratoryjna. Wskazówki dla lekarzy weterynarii i hodowców Gorączka Q epidemiologia, patogeneza oraz diagnostyka laboratoryjna. Wskazówki dla lekarzy weterynarii i hodowców Agnieszka Warda-Sporniak Główny Inspektorat Weterynarii gorączka Q tabela 4 choroby rejestrowane

Bardziej szczegółowo

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3 KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA ds. ZDROWIA IKONSUMENTÓW Dyrekcja ds. zdrowia publicznego Wydział zagrożeń dla zdrowia Sekretariat Komitetu Bezpieczeństwa Zdrowia Gorączka krwotoczna Ebola informacja

Bardziej szczegółowo

Silny niepożądany odczyn poszczepienny u rocznego dziecka. Dr n. med. Ewa Duszczyk Pediatria przez przypadki, Warszawa, r.

Silny niepożądany odczyn poszczepienny u rocznego dziecka. Dr n. med. Ewa Duszczyk Pediatria przez przypadki, Warszawa, r. Silny niepożądany odczyn poszczepienny u rocznego dziecka Dr n. med. Ewa Duszczyk Pediatria przez przypadki, Warszawa, 18.11.2016 r. 2 Co to jest niepożądany odczyn poszczepienny Niepożądany odczyn poszczepienny

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO Encepur Adults, zawiesina do wstrzykiwań Vaccinum encephalitidis ixodibus advectae inactivatum Szczepionka przeciw kleszczowemu

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna choroby meningokokowej w województwie

Sytuacja epidemiologiczna choroby meningokokowej w województwie Sytuacja epidemiologiczna choroby meningokokowej w województwie śląskim w latach 07-. Analizie poddano zgłoszenia zachorowań na chorobę meningokokową w latach 07- na terenie województwa śląskiego. ZakaŜenia

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

WZW co to jest? Wirusowe Zapalenie Wątroby (WZW) to bardzo groźna i jedna z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie.

WZW co to jest? Wirusowe Zapalenie Wątroby (WZW) to bardzo groźna i jedna z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie. WZW co to jest? Wirusowe Zapalenie Wątroby (WZW) to bardzo groźna i jedna z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie. Ma zasięg globalny. Wywołana jest zakażeniem wirusowym czynnikami sprawczymi zarówno

Bardziej szczegółowo