Stan sanitarny. województwa małopolskiego w 2013 roku. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stan sanitarny. województwa małopolskiego w 2013 roku. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie"

Transkrypt

1

2 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie

3 Koordynacja /opracowanie graficzne: Agnieszka Hejmo, Magdalena Michałejko Zespół autorski: Sylwia Sroka, Elżbieta Sykut, Katarzyna Bandoła, Edyta Bryg, Magdalena Wszołek, Krystyna Leżańska, Piotr Pokrzywa, Ewa Dulińska-Stanek, Aneta Jagaczewska-Kolarz, Anna Kieres, Urszula Barańska, Krystyna Łagowska, Ewa Bulwan-Tulkowska, Paweł Kwietniewski, Katarzyna Orłowska, Małgorzata Frankowska, Agnieszka Hejmo, Agnieszka Kargul Wydawca: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie ul. Prądnicka 76, Kraków tel , fax adres skrytki na epuap:/wssekrakow/skrytka Wszelkie prawa zastrzeżone. Wykorzystywanie w całości lub fragmentów opracowania dozwolone pod warunkiem odnotowania źródła informacji. ISBN Zdjęcia na okładce: Agnieszka Hejmo Ilike - Fotolia.com Kesu - Fotolia.com Copyright by WSSE Kraków, 2014

4 Szanowni Państwo, Po raz kolejny mam przyjemność przedstawić Państwu raport o stanie sanitarnym województwa małopolskiego. Czytając niniejszy raport będą Państwo mogli się zapoznać z pełnymi informacjami z działań podejmowanych przez nas w 2013 roku w zakresie promocji i ochrony zdrowia publicznego oraz bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego. Celem opracowanej przez nas publikacji jest zwrócenie uwagi władz samorządowych i administracji rządowej województwa na kroki jakie należy podjąć, aby w gminach, powiatach i w województwie zapewnić mieszkańcom jak najbezpieczniejsze dla ich zdrowia warunki. Mam nadzieję, że raport będzie podstawą do wyciągnięcia wniosków i podejmowania działań, które pozwolą na dalszą poprawę zdrowia publicznego w naszym województwie. Bieżącą ocenę stanu sanitarnego oraz raporty z lat ubiegłych mogą Państwo znaleźć na stronie internetowej Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie pod adresem: Uwagi i zastrzeżenia dotyczące przedstawionych w raporcie danych będą dla nas niezwykle cenne oraz pozwolą nam na doskonalenie naszej pracy w przyszłości. Proszę o przesłanie ich na adres Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny Dyrektor Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie dr Michał Seweryn

5 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 5 1. OCENA SYTUACJI EPIDEMIOLOGICZNEJ EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Choroby zakaźne przenoszone drogą naruszenia ciągłości tkanek Choroby zakaźne przenoszone drogą pokarmową Choroby zakaźne, którym zapobiega się poprzez szczepienia Ostre infekcje dróg oddechowych, w tym grypa i infekcje grypopodobne Płonica Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego Choroby przenoszone przez wektory i inne choroby odzwierzęce Gruźlica Choroby przenoszone drogą płciową (STD) NADZÓR NAD SZCZEPIENIAMI OCHRONNYMI OGNISKA ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH NADZÓR SANITARNY NAD OBIEKTAMI ŻYWNOŚCIOWO-ŻYWIENIOWYMI OGÓLNA OCENA OBIEKTÓW ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA OCENA JAKOŚCI ZDROWOTNEJ ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH ORAZ MATERIAŁÓW I WYROBÓW PRZEZNACZONYCH DO KONTAKTU Z ŻYWNOŚCIĄ NADZÓR NAD JAKOŚCIĄ WODY WODA PITNA ZAOPATRZENIE LUDNOŚCI W WODĘ PRZEKROCZENIA WSKAŹNIKÓW MIKROBIOLOGICZNYCH I PARAMETRÓW FIZYKOCHEMICZNYCH KĄPIELISKA I MIEJSCA WYKORZYSTYWANE DO KĄPIELI PŁYWALNIE NADZÓR SANITARNY NAD PODMIOTAMI LECZNICZYMI ŚRODOWISKO SZPITALNE NADZÓR RADIOLOGICZNY ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO STOSOWANE W CELACH MEDYCZNYCH ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA NIEJONIZUJĄCEGO WARUNKI SANITARNO-HIGIENICZNE ŚRODOWISKA PRACY WARUNKI ŚRODOWISKA PRACY ZAGROŻENIA ŚRODOWISKA PRACY CHOROBY ZAWODOWE OCENA WARUNKÓW SANITARNYCH W PLACÓWKACH OŚWIATOWO-WYCHOWAWCZYCH STAN SANITARNO-TECHNICZNY OBIEKTÓW OCENA WARUNKÓW DO UTRZYMANIA HIGIENY OSOBISTEJ DZIECI I MŁODZIEŻY OCENA DOSTOSOWANIA MEBLI SZKOLNYCH I PRZEDSZKOLNYCH DO WYMAGAŃ ERGONOMII WARUNKI WYPOCZYNKU DZIECI I MŁODZIEŻY NADZÓR NAD ŚRODKAMI ZASTĘPCZYMI ( DOPALACZE ) ZDROWIE PUBLICZNE I PROMOCJA ZDROWIA PROFILAKTYCZNY PROGRAM W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIU OD ALKOHOLU, TYTONIU I INNYCH ŚRODKÓW PSYCHOAKTYWNYCH TOB3CIT (TOBACCO FREE CITIES) ODŚWIEŻAMY NASZE MIASTA... 84

6 6 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 9.3. BADANIA ZABURZEŃ DEPRESYJNYCH WŚRÓD GIMNAZJALISTÓW POWIATU OLKUSKIEGO OCENA ZDROWOTNA ŚWIADOMOŚCI STOMATOLOGICZNEJ RODZICÓW I OPIEKUNÓW DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM POWIATU OLKUSKIEGO INNE PRZEDSIĘWZIĘCIA Konferencja Wybierz Życie Pierwszy Krok. Profilaktyka raka szyjki macicy Konferencja HIV/AIDS co powinni wiedzieć pracownicy medyczni? Szkolenie z zasad bezpiecznego grzybobrania Konferencja prasowa grypa i szkolenia profilaktyczne Akcja honorowego krwiodawstwa... 88

7 7 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ROZDZIAŁ 1 Ocena sytuacji epidemiologicznej Epidemiologia chorób zakaźnych Nadzór nad szczepieniami ochronnymi Ogniska zakażeń szpitalnych

8 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 8 1. OCENA SYTUACJI EPIDEMIOLOGICZNEJ 1.1. EPIDEMIOLOGIA CHORÓB ZAKAŹNYCH Elżbieta Sykut, Sylwia Sroka, Katarzyna Bandoła Ocenę sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych w województwie małopolskim w 2013 r. sporządzono w oparciu o dane dotyczące zachorowań i podejrzeń zachorowań, gromadzone przez Wojewódzką Stację Sanitarno- Epidemiologiczną w Krakowie (WSSE) w ramach nadzoru epidemiologicznego, raportowanych w sprawozdaniach MZ-56, MZ-55 oraz MZ-13. W 2013 r. uległy zmianie zasady zgłaszania, rejestracji i raportowania chorób przenoszonych drogą płciową, zakażeń HIV i zachorowań na AIDS w związku z wejściem w życie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2013 r. w sprawie zgłoszeń podejrzenia lub rozpoznania zakażenia, choroby zakaźnej lub zgonu z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej (Dz. U. z 2013, poz. 848). Dotychczas, zachorowania te były zgłaszane przez lekarzy bezpośrednio do WSSE, jednak od sierpnia ubiegłego roku, obowiązek rejestracji i raportowania zachorowań przejęły stacje powiatowe. Dane o zachorowaniach objętych obowiązkiem zgłaszania, spełniające wymogi ujednoliconego dla krajów Unii Europejskiej nadzoru epidemiologicznego, powiatowe stacje przesyłały do WSSE w postaci raportów indywidualnych oraz zbiorczych meldunków i sprawozdań w terminach określonych przepisami o statystyce publicznej oraz odrębnymi, regulującymi raportowanie w zakresie chorób zakaźnych. Do wyliczenia współczynników zapadalności przyjęto liczbę ludności w Małopolsce (wg GUS) na dzień roku wynoszącą osób. Dane epidemiologiczne dotyczące występowania chorób zakaźnych w województwie małopolskim w latach wraz z wyliczeniem zapadalności na rok 2013 przedstawiają tabele 1 i 2. Tabela 1. Wybrane choroby zakaźne w województwie małopolskim w latach r. Jednostki chorobowe Liczba zachorowań AIDS Nowowykryte zakażenia HIV Wirusowe zapalenie wątroby typu B (ostre i przewlekłe) Zakażenia HCV Dur brzuszny Dury rzekome A, B, C Bakteryjne zatrucia pokarmowe ogółem w tym: salmonellozowe gronkowcowe jadem kiełbasianym inne określone i nieokreślone Czerwonka bakteryjna Kampylobakterioza Jersinioza Wirusowe zakażenia jelitowe ogółem w tym: rotawirusowe norowirusowe inne i nieokreślone Biegunki u dzieci do 2 lat ogółem w tym: bakteryjne

9 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 9 Jednostki chorobowe Liczba zachorowań wirusowe o etiologii nieokreślonej Wirusowe zapalenie wątroby typu A Krztusiec Odra Świnka Różyczka Tężec Ostre porażenia wiotkie Ospa wietrzna Ostre infekcje układu oddechowego w tym: grypa Zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wirusowe Zapalenia mózgu wirusowe i nieokreślone w tym: zapalenie mózgu odkleszczowe Inwazyjna choroba meningokokowa ogółem w tym: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych posocznica Inwazyjna choroba wywołana przez Streptococcus pneumoniae ogółem w tym: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i/lub mózgu posocznica Inwazyjna choroba wywołana przez Haemophilus influenzae ogółem w tym: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i/lub mózgu posocznica Inne bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych nieokreślone Choroba Creutzfeldta-Jakoba 2-1 Płonica Róża Borelioza Malaria Denga Choroba wywołana przez hantawirusy Gruźlica Kiła (wszystkie postacie) Rzeżączka Narażenie na wściekliznę* * pokąsania, po których podjęto szczepienia przeciw wściekliźnie

10 10 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Tabela 2. Liczba zachorowań oraz zapadalność (na 100 tys. mieszkańców) na wybrane choroby zakaźne w województwie małopolskim i w Polsce w 2013 r. Jednostki chorobowe Województwo małopolskie Liczba zachorowań Zapadalność na Liczba zachorowań Polska Zapadalność na Ostre infekcje układu oddechowego, , ,1 w tym grypa - ogółem Ostre infekcje układu oddechowego, (w tym grypa u dzieci do lat 14) , ,3 Ospa wietrzna , ,9 Różyczka , ,1 Biegunki u dzieci do 2 lat ogółem* , ,2 Płonica , ,2 Borelioza , ,1 Narażenie na wściekliznę** , ,4 Salmonellozy , ,6 Neuroinfekcje*** 254 7, ,7 Świnka 198 5, ,3 Krztusiec 133 4, ,7 Wirusowe zapalenie wątroby typu C 55 1, ,0 Inwazyjna choroba meningokokowa 16 0, ,6 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (przewlekłe) 15 0, ,8 Wirusowe zapalenie wątroby typu B (ostre) 7 0,2 83 0,2 Tężec 4 0,1 13 0,03 Czerwonka bakteryjna 4 0,1 19 0,05 Wirusowe zapalenie wątroby typu A 3 0,1 48 0,1 * zapadalność liczona na 10 tys. dzieci do lat 2; ** pokąsania, po których podjęto szczepienia przeciw wściekliźnie; *** z wyłączeniem zakażeń meningokokowych Choroby zakaźne przenoszone drogą naruszenia ciągłości tkanek HIV i AIDS W ostatnich latach obserwuje się zwiększenie liczby rejestrowanych zakażeń HIV. W 2013 r. stwierdzono 77 nowych przypadków, co stanowi jedną z największych notowanych dotąd liczb zakażeń HIV rejestrowanych rocznie w województwie małopolskim. W ciągu całego roku rozpoznano 4 nowe zachorowania na AIDS oraz odnotowano 5 zgonów. Od 1989 r., tj. od początku rejestracji zakażeń HIV i zachorowań na AIDS, w województwie małopolskim zakażenie wirusem HIV wykryto łącznie u 554 osób, AIDS u 90 osób oraz odnotowano 67 zgonów. Wśród zakażonych, chorych i zmarłych znaczący odsetek stanowili mężczyźni. Należy zaznaczyć, że wykonanie pełnej analizy sytuacji epidemiologicznej za rok poprzedni będzie możliwe po weryfikacji zgłoszeń z całej Polski przeprowadzonej w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego Państwowym Zakładzie Higieny (NIZP-PZH), m.in. pod kątem poprawności klasyfikowania przypadków oraz eliminacji zgłoszeń wielokrotnych. Nadal obserwuje się duży odsetek zgłoszeń, w których nie wskazano prawdopodobnej drogi zakażenia. Brak wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia HIV ogranicza możliwość odpowiedniego ukierunkowania profilaktyki. Mankamentem nadzoru nad HIV/AIDS pozostaje ustawowa dopuszczalność braku danych identyfikujących chorego na zgłoszeniu zakażenia/zachorowania, co może prowadzić do zawyżenia liczby zakażonych w związku z wielokrotnością zgłoszeń.

11 11 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 1. Zakażenia HIV, zachorowania na AIDS oraz zgony spowodowane AIDS w województwie małopolskim w latach AIDS HIV zgony Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B, zakażenia HBV) Od czasu wprowadzenia do kalendarza szczepień ochronnych obowiązkowych oraz zalecanych szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, oraz w związku z poprawą skuteczności procesów sterylizacji sprzętu medycznego, obserwuje się korzystniejszą sytuację epidemiologiczną oraz tendencję do zmniejszania się zapadalności. W województwie małopolskim, podobnie jak w całej Polsce, odnotowuje się małą liczbę zachorowań na ostre WZW typu B z uwagi na duży stopień uodpornienia populacji uzyskany poprzez szczepienia ochronne; częściej jednak rozpoznaje się przypadki zapalenia przewlekłego, nabytego w przeszłości. W 2013 r. w województwie małopolskim zarejestrowano łącznie 22 zachorowania na WZW typu B, w tym 7 przypadków zapalenia ostrego i 15 przypadków zakażenia przewlekłego. W przeliczeniu na 100 tys. ludności, zapadalność na ostre WZW typu B wynosiła 0,2 i była zbieżna z zapadalnością notowaną w tym okresie w Polsce. Liczba przypadków przewlekłego WZW typu B wyniosła 0,5 na 100 tys. i była znacząco mniejsza od średniej krajowej wynoszącej 3,8. W trakcie przeprowadzanych w ubiegłym roku dochodzeń epidemiologicznych ustalono, że 3 osoby z ostrym WZW typu B (na 7 zgłoszonych), w okresie do 6 miesięcy przed wystąpieniem objawów były poddawane zabiegom diagnostycznym naruszającym ciągłość tkanek. Utrzymujące się od kilku lat znaczące zróżnicowanie wskaźników wykrywalności przewlekłego WZW typu B pomiędzy województwem małopolskim, a innymi województwami, i w efekcie średnią dla Polski, wynika z braku ujednoliconego systemu nadzoru, w tym braku definicji przypadku przewlekłego zapalenia wątroby do stosowania w nadzorze epidemiologicznym. Wpływ na może również mieć brak aktualnych regulacji prawnych dotyczących zgłaszania dodatnich wyników badań laboratoryjnych. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie powinny być raportowane przypadki wcześniej rejestrowane jako zachorowania ostre oraz te przypadki przewlekłego WZW, które były już raportowane w poprzednich latach (pomimo wielokrotnego ich zgłaszania przez lekarzy). Nie można jednak pomijać faktu braku zgłoszeń od lekarzy ze specjalistycznych przychodni i oddziałów szpitalnych, gdzie rozpoznaje się lub potwierdza zachorowanie. W konsekwencji nie można wykluczyć zarówno niedoszacowania danych jak i raportowania wielokrotnego.

12 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 12 Wykres 2. Zapadalność na wirusowe zapalenie wątroby typu B w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) województwo małopolskie Polska Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW typu C, zakażenia HCV) Interpretacja danych oraz właściwa ocena sytuacji epidemiologicznej w zakresie WZW typu C na przestrzeni ostatnich lat jest trudna z uwagi na brak stabilnych zasad nadzoru epidemiologicznego w zakresie zgłaszania, rejestracji i klasyfikacji zachorowań, skutkujących znacznymi wahaniami w liczbie rejestrowanych przypadków. Ostatnia zmiana zasad rejestracji zachorowań na WZW typu C obowiązująca od 2009 roku polegała na wprowadzeniu oddzielnej rejestracji przypadków objawowych i zakażeń potwierdzonych obecnością kwasu nukleinowego wirusa HCV, będącego przyczyną zachorowania na WZW typu C. Nadzór nad zakażeniami HCV utrudnia bezobjawowy początek choroby w znacznej liczbie przypadków, co za tym idzie, rozpoznawanie choroby w jej późnej fazie. Wykres 3. Salmonellozy w województwie małopolskim w latach Liczba osób z wykrytymi przeciwciałami HCV/RNA HCV Liczba chorych z objawami WZW typu C Liczba zgonów spowodowanych WZW typu C W 2013 roku zarejestrowano łącznie 42 przypadki nowych zakażeń HCV (2012 r. 45, 2011 r. 30). W przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców wskaźnik wyniósł 1,6 i był po raz kolejny wyraźnie mniejszy

13 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 13 od notowanego w Polsce (2012 r. - 7,0). Tak znacząca różnica może wynikać zarówno z niewywiązywania się lekarzy z obowiązku zgłaszania zachorowań (niedoszacowanie danych), jak i z wielokrotnego zgłaszania i raportowania tych samych przypadków przewlekłego zakażenia (zawyżone wskaźniki wykrywalności). Pomimo niewielkiej liczby nowych przypadków zakażenia HCV, choroba ta z uwagi na brak swoistej profilaktyki oraz następstwa, stanowi istotny problemem zdrowotny i epidemiologiczny. Szacuje się, że w Polsce zakażenie wirusem HCV dotyczy około 2% ludności. Tylko niewielki odsetek zakażeń ulega samowyleczeniu lub przejściu w objawową, łatwą do wykrycia, fazę ostrą. Najczęściej, w 60 do 70% przypadków, dochodzi do przewlekłego zapalenia wątroby, które z kolei prowadzi do rozwoju odległych powikłań w postaci marskości i raka wątroby. Z powodu braku możliwości czynnego uodpornienia przeciw WZW typu C najważniejszą rolę w zapobieganiu chorobie odgrywa przestrzeganie zasad aseptyki w podmiotach leczniczych oraz we wszystkich zakładach, w których wykonuje się zabiegi naruszające ciągłość tkanek ludzkich. Ważne jest także unikanie ryzykownych zachowań sprzyjających szerzeniu się zakażeń Choroby zakaźne przenoszone drogą pokarmową Dur brzuszny i dury rzekome W ostatnich latach w województwie małopolskim odnotowano pojedyncze przypadki duru brzusznego lub durów rzekomych (A, B lub C). W 2013 r. nie odnotowano żadnego przypadku zachorowania. W województwie małopolskim zarejestrowanych jest 28 stałych nosicieli pałeczek duru brzusznego Bakteryjne zatrucia i zakażenia pokarmowe W 2013 roku odnotowano 676 przypadków bakteryjnych zatruć pokarmowych (o 107 więcej niż w roku poprzednim). Wśród zgłoszonych zachorowań było 586 przypadków salmonellozy, 47 zatruć toksynami gronkowcowymi, 42 o etiologii nieokreślonej i jeden przypadek zatrucia jadem kiełbasianym. W ciągu roku odnotowano również 10 przypadków salmonellozy o lokalizacji innej niż przewód pokarmowy. Liczba zarejestrowanych zatruć pokarmowych wywołanych przez pałeczki Salmonella w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców w Małopolsce spada, w roku 2013 wyniosła 17,5 i była zbliżona do poziomu notowanego w tym okresie w Polsce (19,2). Blisko jedna trzecia zgłoszonych bakteryjnych zakażeń jelitowych dotyczyła dzieci poniżej 2 roku życia.

14 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 14 Wykres 4. Salmonellozy w województwie małopolskim w latach ,1 37,4 34,5 31,3 32,4 24,9 24,4 21,7 22,8 19,9 17, Zapadalność na 100 tys. mieszkańców W ramach nadzoru nad chorobami przenoszonymi drogą pokarmową na terenie województwa małopolskiego zarejestrowano 7 zbiorowych zatruć odzwierzęcymi pałeczkami Salmonella, w których łącznie zachorowało 36 osób (6,1% ogółu zarejestrowanych chorych z salmonellozą). Podobnie jak w latach poprzednich najczęściej izolowanym typem serologicznym była Salmonella Enteritidis. Badania diagnostyczne w kierunku salmonellozy wykonywane są głównie u osób hospitalizowanych z innych przyczyn (77,4% wykrytych przypadków). Wskazuje się na problem znacznego niedorejestrowania przypadków salmonelloz. Nieżyty żołądkowo-jelitowe o lżejszym przebiegu, niewymagające hospitalizacji, w większości nie są diagnozowane, a są zgłaszane głównie jako zatrucia o etiologii nieokreślonej lub nie są zgłaszane wcale. W ocenie rozpowszechnienia salmonelloz nie uwzględniono bezobjawowego nosicielstwa pałeczek Salmonella wykrywanego podczas badań dla celów sanitarno-epidemiologicznych i w trakcie dochodzeń epidemiologicznych prowadzonych w ogniskach zachorowań zbiorowych. Obok bakteryjnych zatruć pokarmowych zarejestrowano 588 (o 208 więcej niż w roku 2012) przypadków bakteryjnych zakażeń jelitowych. Zwiększenie liczby zarejestrowanych przypadków wynikało m.in. ze wzrostu zgłoszonych zakażeń wywołanych przez Clostridium difficile, będącego efektem poprawy diagnostyki w kierunku wykrywania tego drobnoustroju Wirusowe zakażenia jelitowe W 2013 roku zgłoszono łącznie wirusowych zakażeń jelitowych tj. 596 przypadków więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Największy wzrost dotyczył nieżytów żołądkowo-jelitowych, klasyfikowanych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) jako wirusowe zakażenia jelitowe nieokreślone. W porównaniu z rokiem poprzednim odnotowano większą liczbę zakażeń wywołanych przez rotawirusy i norowirusy. Wśród zarejestrowanych przypadków zgłoszonych przez lekarzy jako inne określone i nieokreślone wirusowe zakażenia jelitowe znaleźć się mogą niezdiagnozowane zakażenia zarówno rotai norowirusowe, jak też o innej, niekoniecznie wirusowej etiologii. Blisko połowa zgłoszonych wirusowych zakażeń jelitowych (47%) dotyczyła dzieci do lat 2.

15 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Biegunki i zakażenia żołądkowo-jelitowe o prawdopodobnie zakaźnym pochodzeniu W 2009 r. nałożono na lekarzy ustawowy obowiązek zgłaszania występowania u pacjentów biegunek i nieżytów żołądkowo-jelitowych o prawdopodobnie zakaźnym pochodzeniu (bez przeprowadzonego diagnostycznego badania laboratoryjnego lub niezidentyfikowaniu czynnika etiologicznego). W roku 2013 zgłoszono przypadków zespołów biegunkowych, tj. ponad półtora raza więcej niż w roku poprzednim i blisko trzykrotnie więcej niż w roku Wśród zgłoszonych zachorowań 38% dotyczyło dzieci do 2 lat. Wzrost liczby przypadków zgłoszonych biegunek i zakażeń żołądkowo-jelitowych o nieustalonej etiologii świadczyć może zarówno o pogarszającej się sytuacji w zakresie diagnostyki mikrobiologicznej tych schorzeń, jak i o poprawie zgłaszalności w tym zakresie. Dane liczbowe o zarejestrowanych zakażeniach jelitowych należy traktować jako niedoszacowane w większym stopniu, niż w przypadku innych chorób zakaźnych podlegających zgłaszaniu, głównie z powodu rezygnacji chorych z lżejszymi objawami z wizyt lekarskich. Należy sądzić, że znaczna część przypadków zakażeń jelitowych, w których nie ustalono czynnika etiologicznego, nadal pozostaje niezgłaszana Biegunki u dzieci do lat 2 Zespoły biegunkowe u dzieci do lat 2 są istotnym problemem zdrowotnym i epidemiologicznym. W województwie małopolskim liczba zachorowań na przestrzeni ostatnich kilku lat wykazuje wyraźną tendencję wzrostową. W 2013 roku zgłoszono łącznie przypadków, a zapadalność wyniosła 445,3 na 10 tys. dzieci w tym wieku i była największa z notowanych w województwie w ostatnich latach. Równocześnie była nieznacznie mniejsza od zapadalności dla Polski, wynoszącej 483,2. Wśród zarejestrowanych biegunek wykazano 183 przypadki (5,8%) o etiologii bakteryjnej, (43,5%) biegunek wirusowych oraz (50,7%) o etiologii nieokreślonej. W skali kraju w tym okresie odsetek zgłoszonych biegunek bez określonego czynnika etiologicznego był zbliżony i wynosił 46%. W porównaniu z rokiem poprzednim znacząco wzrosła liczba biegunek o etiologii nieokreślonej oraz w mniejszym stopniu o etiologii wirusowej przy praktycznie stałym poziomie biegunek pochodzenia bakteryjnego. Wykres 5. Liczba zgłoszonych przypadków biegunek u dzieci do lat 2 w województwie małopolskim w latach biegunki bakteryjne biegunki o nieokreślonej etiologii biegunki wirusowe biegunki ogółem

16 M. Kraków suski tarnowski myślenicki nowotarski krakowski gorlicki wadowicki tatrzański oświęcimski chrzanowski limanowski brzeski nowosądecki olkuski bocheński M. Tarnów miechowski dąbrowski proszowicki wielicki M. Nowy Sącz Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 16 75% wszystkich zarejestrowanych przypadków biegunki u dzieci w tej grupie wiekowej dotyczyło hospitalizowanych dzieci. Największy odsetek hospitalizacji dotyczył zakażeń rotawirusowych (94%) i bakteryjnych (91%). Wykres nr 6 przestawia liczbę przypadków biegunek o etiologii wirusowej, bakteryjnej i nieokreślonej ogółem w podziale na powiaty oraz miasta na prawach powiatu, zgłoszonych w roku Najwięcej zachorowań miało miejsce w Mieście Krakowie, gdzie zarejestrowano 202 przypadki biegunek. Najmniejszą liczbę zgłoszonych zachorowań (2 przypadki) odnotowano w Mieście Nowy Sącz. Wykres 6. Liczba zgłoszonych w roku 2013 przypadków biegunek ogółem u dzieci do lat 2 w poszczególnych powiatach i miastach na prawach powiatu województwa małopolskiego Liczba przypadków w roku Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A, zakażenia HAV) Od kilku lat w województwie małopolskim zachorowania na WZW typu A notowane są sporadycznie i dotyczą głównie osób podróżujących do krajów o większej niż Polska endemiczności zakażeń HAV. W 2013 r. zgłoszono 3 nowe zachorowania (2012 r. 9). Zapadalność w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców odpowiadała zapadalności odnotowanej w tym okresie w Polsce (0,12). Wobec zwiększającej się liczby osób nieuodpornionych przeciwko WZW typu A, każde zachorowanie stwarza ryzyko wystąpienia lokalnego ogniska lub większej epidemii (tzw. epidemii wyrównawczej) Ogniska chorób przenoszonych drogą pokarmową W 2013 r. w województwie małopolskim zarejestrowano 34 zbiorowe zatrucia i zakażenia pokarmowe. Podobnie jak w latach poprzednich rejestracji podlegały ogniska, w których chorowały co najmniej 2 osoby. W zarejestrowanych ogniskach chorowało 568 osób (2012 r. 373 osoby, 2011 r. 559), w tym 271 dzieci w wieku do 14 lat (47% ogółu chorych w ogniskach). Hospitalizacji wymagało 203 chorych (tj. 36%), w tym 80 dzieci w wieku do 14 lat.

17 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 17 W obiektach żywienia zbiorowego miało miejsce 14 ognisk, w tym 10 dotyczyło zakażeń szpitalnych, a pozostałe wystąpiły w domach wczasowych, w przedszkolach, w restauracji, w hotelu i w internacie oraz 10 ognisk w mieszkaniach prywatnych. Łącznie chorowały 552 osoby. W mieszkaniach prywatnych odnotowano 10 zbiorowych zatruć obejmujących 46 chorych. Czynnik etiologiczny ustalono w 31 ogniskach Norovirus (14), Salmonella enteritidis (7), Rotavirus (6), Clostridium difficile, Staphylococcus aureus (po 1 ognisku). W 2 ogniskach stwierdzono mieszany czynnik etiologiczny wirusów noro i rota. Wykres 7. Zbiorowe ogniska i zatrucia pokarmowe w województwie małopolskim w roku 2013 z podziałem na miesiące I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII szpitale zakłady żywienia zbiorowego mieszkania prywatne Dominującym czynnikiem etiologicznym były wirusy (65% ognisk i 78% chorych). Bakterie stanowiły przyczynę 26% ognisk (15% chorych). W przypadku 9% ognisk (7% chorych) nie udało się ustalić czynnika wywołującego zachorowania. Wykres 8. Zbiorowe ogniska i zatrucia pokarmowe w województwie małopolskim w roku 2013 Clostridum difficile 3% Staphylococcus aureus 3% Rotawirusy + Norowirusy 6% rotawirusy 18% czynnik nieustalony 9% pałeczki Salmonella 20% norowirusy 41%

18 18 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Choroby zakaźne, którym zapobiega się poprzez szczepienia Krztusiec Po obserwowanym w ostatnich latach zwiększeniu liczby przypadków krztuśca, w 2013 r. odnotowano zmniejszenie liczby zachorowań. Zgłoszono 133 przypadki tj. trzykrotnie mniej w porównaniu z rokiem poprzednim (2012 r. 419). Roczna zapadalność na 100 tys. mieszkańców wyniosła 4,0 i była mniejsza od średniej dla Polski wynoszącej 5,7. W 2013 roku hospitalizacji z powodu krztuśca wymagało 21 chorych (15,8%). Zmniejszenie odsetka hospitalizowanych chorych w porównaniu z latami ubiegłymi (26% w 2012 r., 32% w roku 2011) może być oznaką poprawy w zakresie rozpoznawania i zgłaszania lżejszych postaci choroby. Zapadalność na krztusiec w roku 2013 kilkukrotnie zmniejszyła się w powiatach: wielickim, wadowickim, olkuskim, krakowskim i miechowskim. Nie stwierdzono przypadków krztuśca w następujących powiatach: nowosądeckim, nowotarskim, proszowickim, suskim oraz w mieście Nowy Sącz. Największą zapadalność zarejestrowano w Mieście Krakowie, powiecie dąbrowskim oraz tatrzańskim. Obserwowane w ostatnich latach przesunięcie zachorowań na krztusiec do starszych grup wiekowych powoduje powstanie nowego rezerwuaru choroby, stwarzającego zagrożenie dla dzieci nie mających ukończonego pełnego cyklu szczepień oraz dla dzieci niezaszczepionych z powodu medycznych przeciwwskazań. Krztusiec jest chorobą trudną do rozpoznania, zwłaszcza u młodzieży i osób dorosłych co przekłada się na niewłaściwe diagnozy oraz sposób leczenia. Warto nadmienić, że większość osób chorych posiadała udokumentowane szczepienia w pierwszych latach życia. Wykres 9. Zapadalność na krztusiec w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) 14,0 12,0 10,0 12,5 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 5,0 5,4 5,1 4,0 2,8 2,8 1,4 1,9 1,1 1, województwo małopolskie Polska Dane o występowaniu krztuśca oparte o zgłoszenia lekarzy należy traktować jako niedoszacowane. Ocena faktycznego rozpowszechnienia krztuśca wymaga przeprowadzania badań diagnostycznych u wszystkich osób z przewlekającym się kaszlem oraz zgłaszania wszystkich przypadków zachorowań. Obecnie diagnostyka choroby opiera się na badaniach serologicznych, a diagnostyka bakteriologiczna nie jest rutynowo wykonywana. Brak badań bakteriologicznych nie pozwala odróżnić krztuśca od innych zachorowań, w tym także krztuśca rzekomego.

19 M. Kraków dąbrowski tatrzański krakowski tarnowski miechowski limanowski wielicki bocheński M. Tarnów wadowicki myślenicki chrzanowski brzeski oświęcimski olkuski gorlicki nowosądecki M. Nowy Sącz suski proszowicki nowotarski Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 19 Wykres 10. Zapadalność na krztusiec w województwie małopolskim w podziale na powiaty w latach (na 100 tys. mieszkańców) 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0, Odra W ostatnich latach odnotowuje się sporadyczne zachorowania na odrę (2012 r. 3; 2011 r. 12). W roku 2013 zarejestrowano 24 przypadki spośród 47 zgłoszonych podejrzeń, w tym w 18 przypadkach potwierdzono zachorowanie badaniem serologicznym. Chorowało 6 dzieci niezaszczepionych, w tym 4 dzieci nieobjętych obowiązkiem szczepień z uwagi na wiek, oraz 2 dzieci, z uwagi na obecność przeciwwskazań zdrowotnych do zaszczepienia. Pozostałe zachorowania dotyczyły osób dorosłych. W Krakowie odnotowano dwa dwuosobowe ogniska odry. Ogniska dotyczyły dwójki niezaszczepionych przeciwko odrze dzieci w wieku 2 i 3 lat oraz kobiety w wieku 37 lat i jej dziecka w wieku 14 miesięcy. Odra jest chorobą objętą przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) programem eliminacji, zgodnie z którym wymagane jest utrzymywanie dużego poziomu zaszczepienia oraz wykonywanie badań w kierunku obecności przeciwciał przeciwodrowych w klasie IgM z częstością określoną na 1 na 100 tys. mieszkańców. Wynika z tego, że w województwie małopolskim z około 33 badań serologicznych, nie więcej niż 10% (3 zachorowania) powinny stanowić przypadki potwierdzone badaniem. W 2013 przeprowadzono 39 badań serologicznych, po których potwierdzono 18 zachorowań, co wskazuje na znaczne przekroczenie progu ustalonego przez WHO Świnka W ostatnich latach liczba zachorowań na świnkę utrzymuje się na małym i względnie stałym poziomie. W 2013 r. zarejestrowano 198 nowych przypadków, przy 265 w roku poprzednim. Zapadalność w skali województwa wyniosła 5,9 na 100 tys. mieszkańców i była porównywalna z zapadalnością notowaną w tym okresie w Polsce (6,3). Z powodu powikłań poświnkowych hospitalizacji wymagało 4 chorych.

20 wielicki bocheński olkuski chrzanowski suski M. Kraków proszowicki dąbrowski oświęcimski tatrzański gorlicki brzeski krakowski nowosądecki tarnowski limanowski nowotarski myślenicki M. Tarnów miechowski wadowicki M. Nowy Sącz 20 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Największe zmniejszenie zapadalności na świnkę w województwie małopolskim w porównaniu do roku 2012 odnotowano w powiecie wadowickim (2012 r. 6,3, 2013 r. 1,3). Zwiększenie zapadalności zarejestrowano w powiatach: gorlickim, tarnowskim, Mieście Krakowie oraz powiecie proszowickim. Zapadalność na porównywalnym poziomie odnotowano w powiecie dąbrowskim oraz tatrzańskim. Wykres 11. Zapadalność na świnkę w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) , ,5 143, ,7 6,8 8,4 7,4 6,7 5,7 7,9 5, województwo małopolskie Polska Wykres 12. Zapadalność na świnkę w województwie małopolskim w podziale na powiaty i miasta na prawach powiatu w latach (na 100 tys. mieszkańców)

21 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Różyczka W 2013 r. w całym kraju wystąpił epidemiczny wzrost zachorowań na różyczkę. W województwie małopolskim zarejestrowano przypadków, tj. ponad dziesięciokrotnie więcej w porównaniu z rokiem poprzednim. Zapadalność liczona na 100 tys. mieszkańców wyniosła 255,1 i była dwuipółkrotnie większa od analogicznego wskaźnika notowanego dla całej Polski (100,1). Spośród zgłaszanych zachorowań zdecydowana większość dotyczyła dzieci i młodzieży w grupie wiekowej od 15 do 19 r.ż., przy czym 90% zachorowań zanotowano u chłopców. Państwowa Inspekcja Sanitarna została powiadomiona o 26 przypadkach hospitalizacji. Nie stwierdzono żadnego przypadku różyczki wrodzonej. Wśród zgłoszonych zachorowań tylko 0,1% (11 przypadków) zostało potwierdzonych badaniem przeciwciał w klasie IgM, w ośmiu przypadkach ustalono powiązanie z przypadkami potwierdzonymi badaniem serologicznym, pozostałe opierały się wyłącznie na rozpoznaniach lekarskich. Wykres 13. Zapadalność na różyczkę w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) ,1 69,5 15,9 14,8 13,1 26,5 19,7 11,8 9,3 6,5 22, województwo małopolskie Polska W roku 2013 zaobserwowano wyraźne zwiększenie zapadalności na różyczkę w porównaniu do roku 2012 we wszystkich powiatach za wyjątkiem powiatu oświęcimskiego, gdzie zapadalność ta spadła z 218,0 na 69,0 przypadków na 100 tys. mieszkańców. Największą zapadalność odnotowano w powiecie myślenickim (626,8), a najmniejszą w powiecie tatrzańskim (42,8).

22 myślenicki wielicki gorlicki krakowski proszowicki suski wadowicki M. Kraków brzeski miechowski olkuski bocheński M. Nowy Sącz tarnowski nowosądecki limanowski chrzanowski nowotarski dąbrowski M. Tarnów oświęcimski tatrzański Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 22 Wykres 14. Zapadalność na różyczkę w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) Ospa wietrzna W województwie małopolskim, po okresie zmniejszenia liczby zachorowań (lata ) notuje się obecnie systematyczne ich zwiększenie. W 2013 roku zarejestrowano zachorowań, tj. o przypadków więcej niż w roku poprzednim. Zapadalność wynosząca 549,9 na 100 tys. ludności była największa na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat. Równocześnie kształtowała się poniżej średniej krajowej wynoszącej 462,9. W roku 2013 największa zapadalność na ospę wietrzną w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców odnotowana została w powiatach oświęcimskim (2012 r. 218,6, 2013 r. 1162,3) oraz chrzanowskim (2012 r. 441,1, 2013 r. 1097,6). Najmniejszą zapadalność zarejestrowano w powiecie miechowskim (269,4), dąbrowskim (275,7), gorlickim (294,7) oraz nowosądeckim (294,8). Wykres 15. Zapadalność na ospę wietrzną w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) 600,0 500,0 549,9 400,0 300,0 392,2 338,2 350,5 426,5 341,9 333,0 458,8 443,3 473,5 200,0 271,9 100,0 0, województwo małopolskie Polska

23 oświęcimski chrzanowski myślenicki bocheński M. Tarnów wielicki olkuski brzeski tatrzański proszowicki limanowski M. Kraków suski krakowski nowotarski tarnowski M. Nowy Sącz wadowicki nowosądecki gorlicki dąbrowski miechowski 23 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 16. Zapadalność na ospę wietrzną w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) 1400,0 1200,0 1000,0 800,0 600,0 400,0 200,0 0, Błonica i poliomyelitis W roku 2013 r. nie stwierdzono przypadków zachorowania na błonicę i poliomyelitis. Zgodnie z programem WHO dotyczącym eradykacji poliomyelitis, nadzorowi epidemiologicznemu podlegają zachorowania z objawami ostrych porażeń wiotkich u dzieci do lat 15. Występują one w tej grupie wiekowej z częstością około 1 przypadku na 100 tys. dzieci na rok. WHO zaleciło zgłaszanie ostrych porażeń wiotkich jako wskaźnika czułości nadzoru nastawionego na wyszukiwanie przypadków poliomyelitis w okresie działań zmierzających do eradykacji tej choroby. W 2013 r. zgłoszono 9 takich porażeń, co jest zgodne z założeniami programu dla województwa małopolskiego Ostre infekcje dróg oddechowych, w tym grypa i infekcje grypopodobne Ostre infekcje dróg oddechowych należą do najczęściej występujących chorób zakaźnych. Corocznie w województwie małopolskim odnotowuje się od kilku tysięcy do kilkuset tysięcy zachorowań. W 2013 roku w województwie małopolskim zgłoszono łącznie przypadków infekcji dróg oddechowych. Zapadalność wyniosła ,9 na 100 tys. mieszkańców i była znacząco większa od notowanej w tym samym okresie w Polsce wynoszącej 8 193,1. Najwięcej chorych zgłosiło się do lekarzy w styczniu ( osób), a szczyt zachorowań przypadł na drugi tydzień roku kiedy zanotowano przypadków chorobowych. Największą zapadalność w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców odnotowano w roku 2013 w powiatach proszowickim (53 953,8), miechowskim (53 421,5) i bocheńskim (40 672,8), najniższą, tj. poniżej 1 tys. przypadków, w powiecie chrzanowskim (933,1).

24 proszowicki miechowski bocheński brzeski olkuski myślenicki krakowski tatrzański tarnowski suski gorlicki limanowski wielicki nowotarski wadowicki nowosądecki dąbrowski oświęcimski chrzanowski tys. 24 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 17. Liczba zgłoszonych zachorowań dotyczących infekcji dróg oddechowych (w tym grypy i infekcje grypopodobne) w województwie małopolskim za lata Grypa i infekcje grypopodobne Wykres 18. Zapadalność na grypę i infekcje grypopodobne w roku 2013 w województwie małopolskim w podziale na powiaty (na 100 tys. mieszkańców) Zapadalność na 100 tys. w roku 2013 W ogólnej liczbie zgłoszonych zachorowań w ciągu roku 2013 w województwie małopolskim 45,2% przypadków dotyczyło dzieci do lat 14. Hospitalizacji z powodu ciężkiego przebiegu choroby lub powikłań wymagało osób, co stanowiło podobnie jak w roku 2012, 0,3% ogółu chorych. Główną przyczyną skierowania do szpitala były powikłania ze strony układu oddechowego. Wśród zgłoszonych przypadków infekcji dróg oddechowych było 116 (0,03%) przypadków potwierdzonej grypy. W ciągu roku zgłoszono 5 zgonów w przebiegu infekcji grypopodobnych.

25 bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski limanowski miechowski myślenicki nowosądecki nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski wadowicki wielicki tatrzański 25 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 19. Udział zachorowań na grypę i podejrzenia grypy z podziałem na grupy wiekowe w poszczególnych powiatach województwa małopolskiego w roku % 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Uzupełnieniem rutynowego nadzoru nad ostrymi schorzeniami infekcyjnymi dróg oddechowych, opartego na sprawozdaniach MZ-55, jest funkcjonujący od 2004 roku epidemiologicznowirusologiczny nadzór nad grypą typu Sentinel. Celem nadzoru Sentinel jest ocena częstości występowania grypy w danej populacji oraz określenie typów wirusów odpowiedzialnych za zachorowania. W tym zakresie Państwowa Inspekcja Sanitarna współpracuje z wybranymi lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej oraz z Krajowym Ośrodkiem ds. Grypy w NIZP PZH. W zapobieganiu grypie niekwestionowaną rolę odgrywają szczepienia ochronne. W Polsce, w porównaniu z innymi krajami, rozpowszechnienie szczepień przeciw grypie jest niewielkie. W 2013 r. szczepieniom poddało się osób, co stanowi 2,0% populacji województwa małopolskiego. W porównaniu z rokiem poprzednim wskaźnik utrzymuje się na podobnym poziomie Płonica W 2013 r. nastąpiło zwiększenie liczby zgłaszanych zachorowań na płonicę. Zapadalność wyniosła 73,4 przypadki na 100 tys. mieszkańców i była nieznacznie większa od obserwowanej w Polsce. Utrzymująca się duża liczba zachorowań wynika z występującego obecnie epidemicznego wzrostu zachorowań. Z powodu płonicy w ubiegłym roku hospitalizowano 13 chorych (0,5%).

26 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 26 Wykres 20. Zapadalność na płonicę w województwie małopolskim i w Polsce w latach (na 100 tys. mieszkańców) 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 73,4 63,5 47,2 40,0 34,7 27,9 24,8 25,5 21,0 15,7 9, województwo małopolskie Polska Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego W 2013 roku liczba zarejestrowanych zakażeń ośrodkowego układu nerwowego utrzymała się na poziomie zbliżonym do roku poprzedniego. Zarejestrowano łącznie 259 przypadków zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (ZOM-R) i/lub zapaleń mózgu (ZM). Wskaźnik zapadalności wyniósł 7,7 i nie odbiegał znacząco od wskaźnika dla Polski. Wśród ZOM-R o podłożu bakteryjnym zarejestrowano 5 przypadków zapaleń meningokokowych, 17 pneumokokowych, kolejne 7 miało inną bakteryjną etiologię (Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus spp., Escherichia coli). Nie zdiagnozowano żadnego zachorowania wywołanego przez Haemophilus influenzae typu b. Tabela 3. Neuroinfekcje w województwie małopolskim w latach Rodzaj zakażenia Liczba zachorowań ZOM-R* meningokokowe ZOM-R* wywołane przez Haemophilus influenzae typu B ZOM-R* inne bakteryjne ZOM-R* wirusowe ZOM-R* nieokreślone ZM** wirusowe i nieokreślone Neuroinfekcje razem * ZOM-R zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych ** ZM - zapalenie mózgu Wśród zapaleń mózgu zarejestrowanych w 2013 roku uwzględniono 9 przypadków zapalenia odkleszczowego, 2 zapalenia wywołane wirusem opryszczki oraz 20 o etiologii nieustalonej. W porównaniu do roku ubiegłego, w województwie małopolskim nastąpił wzrost zachorowań na wirusowe zapalenie mózgu z 2 do 9 przypadków. Należy sądzić, że wśród zapaleń mózgu o nieokreślonej etiologii znajdują się niezdiagnozowane zapalenia odkleszczowe. Świadczy o tym obserwowany w 2009 roku wzrost rejestrowanych odkleszczowych zapaleń mózgu,

27 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 27 wynikający z prowadzonego czynnego monitoringu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego obejmującego bezpłatną diagnostykę serologiczną w tym kierunku. Najwięcej przypadków odkleszczowego zapalenia mózgu zgłaszanych jest z terenu powiatu brzeskiego, chrzanowskiego i krakowskiego. Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego są ważnymi przyczynami trwałych niekorzystnych następstw i zgonów. W przebiegu zapaleń ośrodkowego układu nerwowego w województwie małopolskim w ciągu roku zmarło 9 osób. Inwazyjna choroba meningokokowa, tj. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych oraz posocznice o etiologii meningokokowej, charakteryzują się ciężkim, gwałtownym przebiegiem oraz możliwością występowania trwałych pochorobowych powikłań oraz poważnym rokowaniem. W 2013 roku w województwie małopolskim zarejestrowano 23 przypadki podejrzeń dotyczących inwazyjnych zakażeń meningokokowych, z czego w 16 uzyskano potwierdzenie mikrobiologiczne. Zapadalność wyniosła 0,5 i odpowiadała średniej krajowej. 43% zachorowań dotyczyło dzieci w pierwszych dwóch latach życia, ze wskaźnikiem zapadalności dla tej grupy wiekowej wynoszącym 9,8 na 100 tys. mieszkańców. W przebiegu posocznicy meningokokowej zmarły dwie osoby. Wykres 21. Liczba zachorowań na wirusowe zapalenie mózgu w województwie małopolskim w latach ogółem kleszczowe opryszczkowe inne określone nieokreślone Wykres 22. Choroba meningokokowa w województwie małopolskim w latach brak mikrobiologicznego potwierdzenia podejrzenia bez określonego serotypu serotyp B serotyp C serotyp Y serotyp W 135

28 suski chrzanowski brzeski myślenicki wadowicki olkuski bocheński gorlicki oświęcimski M. Tarnów tarnowski wielicki krakowski M. Kraków limanowski proszowicki miechowski nowotarski dąbrowski tatrzański nowosądecki M. Nowy Sącz 28 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Choroby przenoszone przez wektory i inne choroby odzwierzęce Borelioza Borelioza jest najczęściej występującą odkleszczową chorobą w Polsce. W województwie małopolskim w latach zanotowano blisko 8-krotne zwiększenie liczby zarejestrowanych zachorowań. W 2013 roku odnotowano zachorowań, co stanowi największą liczbę zachorowań od początku rejestracji choroby. Zapadalność wyniosła 54,1 na 100 tys. ludności i była znacząco większa od notowanej w kraju (33,1). Wśród zgłoszonych zachorowań zdecydowanie przeważała postać wczesna rumień wędrujący. Wykres 23. Zapadalność na boreliozę w województwie małopolskim i w Polsce za lata (na 100 tys. mieszkańców) , ,7 12,6 18,0 19,4 25,4 31,8 31,7 23,2 21,9 24, województwo małopolskie Polska Jak wynika z danych przedstawionych na wykresie nr 23, zapadalność na boreliozę zwiększyła się znacznie w porównaniu do roku Największą zapadalność, podobnie jak w roku poprzednim, odnotowano w powiatach suskim, chrzanowskim, brzeskim, wadowickim oraz myślenickim. W powiecie tatrzańskim w roku 2013 nie odnotowano żadnego przypadku boreliozy. Wykres 24. Zapadalność na boreliozę w województwie małopolskim i w Polsce w podziale na powiaty i miasta na prawach powiatu w latach (na 100 tys. mieszkańców) 300,0 250,0 200,0 150,0 100,0 50,0 0,

29 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wścieklizna i przypadki pokąsań przez zwierzęta W roku 2013 nie odnotowano przypadku zachorowania człowieka na wściekliznę. Ostatni przypadek odnotowano w województwie podkarpackim w roku Z uwagi na występowanie na terenie województwa małopolskiego ognisk wścieklizny rozpoznawanych u zwierząt dzikich i domowych, zaszczepiono osoby (2012 r ). Często konieczność poddawania pacjentów immunoprofilaktyce wynikała z braku możliwości poddania zwierzęcia obserwacji weterynaryjnej, a co za tym idzie, wykluczenia choroby Inne choroby odzwierzęce W roku 2013 rozpoznano: 1 przypadek listeriozy oraz tularemii, 2 zachorowania na dengę i 9 przypadków malarii. W Krakowie rozpoznano ognisko wywołane przez hantawirusy, w wyniku którego objawy chorobowe wystąpiły u 3 zakażonych. Jak wynika z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, osoby zakażone i chore prowadziły prace pielęgnacyjne przy gryzoniach (nornicach rudych) Gruźlica W roku 2013 na terenie województwa małopolskiego odnotowano 560 nowych przypadków zachorowania na gruźlicę, w tym u 4 dzieci w wieku do 15 r.ż. Zapadalność w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców województwa wyniosła 16,7 ( ,6). Analizując trendy zapadalności na gruźlicę stwierdza się, iż sytuacja epidemiologiczna na terenie województwa małopolskiego jest stabilna.

30 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 30 Wykres 25. Liczba zachorowań i zapadalność na gruźlicę (w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców) na terenie województwa małopolskiego za lata ,3 18,9 17,4 16,9 14,8 16,5 15,6 16, Ważnym elementem oceny sytuacji epidemiologicznej jest prawidłowość stosowanego leczenia przeciwprątkowego gruźlicy wielolekoopornej, której obecność w roku 2013 stwierdzono u 2 chorych (2012r. 1 przypadek). Wśród zachorowań ogółem, w roku 2013 dominowała postać gruźlicy płuc (534 przypadki), z kolei gruźlica pozapłucna stwierdzona została u 26 pacjentów. W ostatnich latach odnotowano zwiększenie liczby zachorowań na postać gruźlicy pozapłucnej. Za brakiem świeżej transmisji zakażenia na terenie województwa małopolskiego przemawia również brak zarejestrowania w 2013 przypadków serowatego zapalenia płuc i gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. W ubiegłym roku stwierdzono jeden przypadek ostrej krwiopochodnej postaci gruźlicy płuc. Tabela 4. Udział gruźlicy płuc i gruźlicy pozapłucnej w ogólnej liczbie zachorowań w latach na terenie województwa małopolskiego Rok Liczba zachorowań Liczba zachorowań na Liczba zachorowań na ogółem gruźlicę płuc gruźlicę pozapłucną Choroby przenoszone drogą płciową (STD) W 2013 roku w województwie małopolskim zarejestrowano 112 zachorowań na kiłę. W przeliczeniu na 100 tys. osób wskaźnik zapadalności wyniósł 3,3 (2012 r. 2,3). Wśród zgłoszonych zachorowań wyszczególniono 42 przypadki kiły wczesnej, 33 późnej oraz 35 nieokreślonej. Zanotowano także 2 przypadki kiły wrodzonej. Liczba zgłaszanych zachorowań na rzeżączkę w ostatnich latach utrzymuje się na zbliżonym poziomie. W 2013 roku zarejestrowano 18 przypadków, a zapadalność wynosiła 0,5.

31 31 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Tabela 5. Zachorowania na kiłę i rzeżączkę w województwie małopolskim w latach Rok Kiła wrodzona Kiła wczesna Kiła późna i nieokreślona Kiła ogółem Rzeżączka Dane o zachorowaniach na choroby przenoszone drogą płciową należy uznać za niedoszacowane. Na wiarygodność danych o sytuacji epidemiologicznej niekorzystnie wpływa m.in. niepełne zgłaszanie zachorowań przez lekarzy oraz trudności w interpretacji wyników badań serologicznych. Kiła jest chorobą zakaźną wciąż obecną i musi być brana pod uwagę w różnicowaniu zaburzeń ze strony różnych narządów i układów, w tym ośrodkowego układu nerwowego. Zaniechanie powszechnych przesiewowych badań serologicznych powoduje, że zwiększa się rola diagnostyki prowadzonej ze wskazań klinicznych. Problem chorób przenoszonych drogą płciową jest dużo poważniejszy niż ten, na który wskazuje liczba otrzymanych zgłoszeń. Pomimo małej zapadalności, sytuację epidemiologiczną w zakresie zachorowań na kiłę należy uznać za niekorzystną.

32 32 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 1.2. NADZÓR NAD SZCZEPIENIAMI OCHRONNYMI Krystyna Leżańska, Katarzyna Bandoła Prowadzony od lat nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej nad realizacją szczepień ochronnych objął w roku dzieci i młodzieży od pierwszego do 20 roku życia. Sprawozdawczość w zakresie wykonawstwa szczepień ochronnych prowadzona jest przez pracowników podstawowej opieki zdrowotnej, skąd przekazywana jest do Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych, a następnie do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej (przedstawione w niniejszym rozdziale dane opracowano na podstawie rocznych sprawozdań MZ-54). Świadczenia z zakresu szczepień realizowane były w 2013 roku w 875 punktach szczepień działających na terenie województwa małopolskiego. Stan zaszczepienia roczników podlegających szczepieniom w roku 2013 był porównywalny z rokiem poprzednim. Ocena realizacji szczepień ochronnych wykazała, że stanowią one odsetek gwarantujący w odniesieniu do wielu chorób utrzymanie odporności zbiorowiskowej oraz korzystnej sytuacji epidemiologicznej. Tabela 6. Realizacja szczepień obowiązkowych w województwie małopolskim w roku 2013 dla grup wiekowych objętych obowiązkiem szczepień ROCZNIK Rodzaj szczepienia Wskaźnik % dla woj. małopolskiego WZW B 2+3X 90,7 GRUŹLICA 99,4 Błonica-Tężec-Krztusiec 3X 58,4 POLIO 2X 58,2 Haemophilus inf. typu b (I dawka) 58,4 WZW B 2+3X 99,5 Błonica-Tężec-Krztusiec 3+4X 97,7 POLIO 2+3X 97,6 Odra-Świnka-Różyczka 81,7 Haemophilus inf. typu b (szczepienie podstawowe) 97,5 Błonica-Tężec-Krztusiec 4X 93,5 POLIO 2+3X 99,1 Odra-Świnka-Różyczka 97 Haemophilus inf. typu b (szczepienie podstawowe) 99,1 BŁONICA - TĘŻEC 5X 79,4 KRZTUSIEC 5X 79,4 POLIO 4X 79,4 BŁONICA - TĘŻEC 5X 95,2 KRZTUSIEC 5X 95,2 POLIO 4X 95,3 Odra-Świnka-Różyczka 99,7 Odra-Świnka-Różyczka (dziewczynki) 97, Odra-Świnka-Różyczki (dziewczynki) 99, Tężec-Błonica 6X 89, Tężec-Błonica 7X 80,6

33 33 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Tabela nr 7 przedstawia liczbę osób zaszczepionych w ramach szczepień zalecanych, zawartych w Programie Szczepień Ochronnych, wykonywanych u osób planujących podróż do innego kraju, będących w wybranych przypadkach obowiązkowymi. Tabela 7. Realizacja szczepień zalecanych w województwie małopolskim w roku 2013 Szczepienia przeciwko zachorowaniom: Liczba osób zaszczepionych 1. WZW typu A Dur brzuszny Ospa wietrzna Odra, świnka, różyczka Kleszczowe zapalenie mózgu Grypa Zakażenia Neisseria meningitidis Żółta febra Zakażenia Streptococcus pneumonie Biegunki rotawirusowe Wścieklizna Tężec Haemophilus influenzae typu b Zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego 837 W roku 2013 na terenie województwa małopolskiego zarejestrowano 165 niepożądanych odczynów poszczepiennych, w tym 148 odczynów o przebiegu łagodnym, 14 o przebiegu poważnym oraz 3 ciężkie. Według danych zawartych w kartach uodpornienia oraz na podstawie kwartalnych sprawozdań z wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, iż w roku 2013 liczba osób uchylających się z obowiązku wykonania szczepień wyniosła Analizując dane dotyczące szczepień ochronnych dzieci i młodzieży w województwie małopolskim, zauważa się, że pomimo zbliżonych odsetków osób uodpornionych w całym województwie najgorsze wyniki uzyskano w Mieście Kraków oraz powiatach: tatrzańskim i suskim, które odstają od średniej zaszczepienia dla Małopolski. Najlepsze wyniki uzyskały miasto Tarnów oraz powiaty nowosądecki, proszowicki, chrzanowski i olkuski. Obserwując pojawiające się w zakresie wykonawstwa szczepień ochronnych trendy i zakładając podejmowanie działań zmierzających do poprawy wykonawstwa szczepień w 2013 roku i latach następnych, MPWIS we współpracy z Konsultantem wojewódzkim w dziedzinie epidemiologii wdrożył szkolenia dla lekarzy z tego zakresu.

34 powiat krakowski powiat tarnowski powiat nowotarski powiat brzeski powiat tatrzański powiat gorlicki powiat miechowski powiat myślenicki 34 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 1.3. OGNISKA ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH Magdalena Wszołek, Katarzyna Bandoła, Sylwia Sroka W obecnej sytuacji narastania oporności bakterii na stosowane w praktyce antybiotyki oraz infekcje powodowane przez drobnoustroje wielolekooporne, zakażenia szpitalne stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań dla współczesnej medycyny. Patogeny te charakteryzują się zwiększonym potencjałem chorobotwórczym i epidemicznym, a ich eradykacja ze środowiska szpitalnego oraz u skolonizowanych pacjentów jest trudna. Podmioty lecznicze w ramach czynnego i biernego nadzoru prowadzą działania w zakresie monitorowania występowania zakażeń wewnątrzzakładowych i drobnoustrojów alarmowych, opracowują szczegółowe plany higieny szpitalnej, tworzą analizę epidemiologiczną szpitala, zwracają uwagę na prowadzoną w szpitalach antybiotykoterapię oraz przeprowadzają kontrole wewnętrzne w zakresie realizacji działań własnych. Źródło analizowanej sytuacji epidemiologicznej w nadzorowanych przez Państwową Inspekcję Sanitarną województwa małopolskiego podmiotach leczniczych stanowią raporty wstępne o podejrzeniu lub wystąpieniu ogniska epidemicznego oraz raporty końcowe o wygaszeniu ogniska. Wykres 26. Liczba zgłoszonych ognisk epidemicznych w województwie małopolskim w latach Z 26 zgłoszonych w roku 2013 ognisk epidemicznych, podobnie jak w roku ubiegłym, największa liczba raportów pochodziła z powiatu krakowskiego (13). W powiecie tarnowskim odnotowano spadek liczby ognisk o 3, z kolei w powiecie gorlickim odnotowano o 3 ogniska więcej niż w roku Jedynie w powiecie krakowskim (7 szpitali) i nowotarskim (2 szpitale) zgłoszenia ognisk epidemicznych pochodziły z więcej niż 1 szpitala działającego na danym terenie.

35 Clostridium difficile Rotavirus Enterococcus faecium VRE Acinetobacter baumannii Świerzbowiec Czynnik nieustalony Klebsiella pneumoniae ESBL Staphylococcus aureus MRSA, MLSB Wirus grypy AH1N1 Norovirus Adenovirus+Rotavirus Klebsiella pneumoniae KPC Streptococcus pneumoniae Norovirus+Rotavirus Pseudomonas aeruginosa Rotavirus Clostridium difficile toksyna A/B Norovirus Enterococcus faecium VRE Klebsiella pneumoniae ESBL(+) Staphylococcus aureus MRSA, MLSB Acinetobacter baumannii Czynnik nieustalony Klebsiella pneumoniae KPC Norowirus + Rotavirus* Pseudomonas aeruginosa Streptococcus pnumoniae Świerzbowiec 35 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 27. Liczba ognisk epidemicznych w 2013 r. w podziale na powiaty oraz rodzaj drobnoustroju alarmowego (*ogniska epidemiczne o mieszanej etiologii) 6 krakowski gorlicki tarnowski brzeski nowotarski tatrzański myślenicki W analizowanych ogniskach jako ich przyczynę wskazano etiologię bakteryjną (14 ognisk), wirusową (10) oraz pasożytniczą (1). W jednym z 3 ognisk z powiatu tarnowskiego nie zdołano określić etiologii zdarzenia. Najczęściej zgłaszanymi drobnoustrojami wśród czynników etiologicznych zakażeń szpitalnych były Rotavirus (5 ognisk), Clostridium difficile oraz Norovirus (po 4 ogniska). Wykres 28. Liczba ognisk epidemicznych w województwie małopolskim w latach r. z podziałem na rodzaj drobnoustroju alarmowego

36 36 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku W roku 2013 stwierdzono wzrost liczby ognisk spowodowanych przez Norovirus, Klebsiella pneumoniae ESBL(+) oraz Stapylococcus aureus MRSA, MLSB. Ponadto zarejestrowano 3 ogniska wywołane drobnoustrojami, które nie wystąpiły w roku 2012, tj. Klebsiella pnueumoniae KPC, Streptococcus pneumoniae oraz Pseudomonas aeruginosa. Zgłoszono jedno ognisko epidemiczne o mieszanej etiologii, w którym wystąpiły dwa drobnoustroje alarmowe (Norovirus i Rotavirus). Zmniejszyła się liczba ognisk epidemicznych spowodowanych przez Clostridium difficile toksyna A/B, Acinetobacter baumannii oraz Świerzbowiec. Wśród 250 osób zakażonych w ogniskach epidemicznych znalazło się 209 hospitalizowanych pacjentów oraz 41 osób należących do grupy personelu medycznego. Zakażenie potwierdzono badaniem mikrobiologicznym u 130 osób. Z powodu zakażeń w ogniskach odnotowano łącznie 4 zgony. Wykres 29. Udział procentowy postaci klinicznych zakażeń w ogniskach epidemicznych w roku % 4% 4% Zakażenia przewodu pokarmowego Zakażenia krwi 8% Zakażenie miejsca operowanego 8% Zakażenie dróg oddechowych 54% Zakazenie miejsca operowanego 19% Świerzb Zakażenie układu oddechowego + odleżyny Pod względem postaci klinicznych zakażeń w ogniskach epidemicznych w roku 2013 dominowały zakażenia układu pokarmowego (54%) oraz zakażenia krwi (19%). Czynnikiem najczęściej wywołującym zakażenie miejsca operowanego był Enterococcus faecium VRE. Profil oddziału i specjalistycznych świadczeń oraz obciążona ryzykiem populacja pacjentów hospitalizowanych na poszczególnych oddziałach wpływa na liczbę zgłaszanych zakażeń szpitalnych. Najwięcej ognisk epidemicznych w 2013 r. w szpitalach z terenu województwa małopolskiego stwierdzono na oddziałach zabiegowych, w tym Anestezjologii i Intensywnej Terapii/Intensywnej Opieki Medycznej. Podczas działań inspekcyjnych przeprowadzanych w szpitalach, w których zgłoszono występowanie ogniska epidemicznego stwierdzono, iż we wszystkich przypadkach podjęto działania mające na celu szybkie wygaszanie ogniska i zapobieganie szerzeniu się czynników etiologicznych na innych hospitalizowanych pacjentów. Najczęściej podejmowane działania dotyczyły opracowywania szczegółowych wytycznych postępowania przeciwepidemicznego, dostosowanych do drobnoustroju stwierdzonego w ognisku, w tym: wprowadzenia zasad ścisłej izolacji kontaktowej, wydzielenia personelu odpowiedzialnego za opiekę nad pacjentami zakażonymi, wykonywania badań bakteriologicznych, prowadzenia stałej obserwacji stanu klinicznego pacjentów nie włączonych do ogniska oraz narażonego na zakażenie personelu medycznego, stosowania celowanej antybiotykoterapii, prowadzenia codziennych kontroli w zakresie przestrzegania wprowadzonych w ognisku zasad postępowania.

37 37 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ROZDZIAŁ 2 Nadzór sanitarny nad obiektami żywnościowożywieniowymi Ogólna ocena obiektów żywności i żywienia Ocena jakości zdrowotnej środków spożywczych oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością

38 38 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 2. NADZÓR SANITARNY NAD OBIEKTAMI ŻYWNOŚCIOWO-ŻYWIENIOWYMI 2.1. OGÓLNA OCENA OBIEKTÓW ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA Piotr Pokrzywa W 2013 roku organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w województwie małopolskim obejmowały nadzorem obiektów żywności i żywienia, o 1178 obiektów więcej niż w roku ubiegłym. W nadzorowanych zakładach przeprowadzono kontrole sanitarne. Wydano 4873 decyzji nakazujących usunięcie stwierdzonych uchybień, w tym 102 decyzje wstrzymujące działalność zakładu. W 2013 r., w porównaniu do roku poprzedniego wskaźniki działalności nadzorowej pionu żywności i żywienia nie uległy znacznym zmianom. Wskaźniki zestawiono w tabeli 8. Tabela 8. Podstawowe wskaźniki działalności nadzorowej w województwie małopolskim w latach Rodzaj danych Liczba obiektów wg. ewidencji % obiektów z wdrożonymi zasadami GHP/GMP 69,2 69,7 % obiektów z wdrożonym systemem HACCP 35,6 39,3 Liczba obiektów skontrolowanych % obiektów ocenionych 64,6 73,7 Liczba kontroli Wskaźnik częstotliwości 1,150 1,06 Liczba decyzji Liczba decyzji wstrzymania działalności Liczba mandatów Wysokość średniego mandatu (zł) 179,2 189,3 Liczba wniosków do sądu 3 2 Liczba wniosków o nałożenie kar pieniężnych Odsetek obiektów złych ogółem 0,92 1,04 Liczba pobranych próbek żywności i przedm. użytku Odsetek próbek kwestionowanych 2,50 2,24

39 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 39 Tabela 9. Liczba obiektów nadzorowanych oraz liczba obiektów skontrolowanych w 2013 roku. Obiekt Liczba obiektów w ewidencji Liczba obiektów ocenionych % obiektów niezgodnych Sklepy spożywcze ,08 Inne obiekty obrotu żywnością ,31 Piekarnie ,26 Obiekty ruchome i tymczasowe ,14 Kioski ,04 Zakłady żywienia zbiorowego ,78 otwartego Magazyny hurtowe ,49 Ciastkarnie ,37 Zakłady żywienia zbiorowego zamknięte ,20 W porównaniu do roku poprzedniego, w 2013 roku odnotowano zwiększenie liczby obiektów niezgodnych z wymaganiami sanitarnymi w większości rodzajów kontrolowanych obiektów. Poprawę odnotowano tylko w przypadku sklepów spożywczych i kiosków. Tabela 10. Odsetek obiektów niezgodnych z wymaganiami sanitarnymi w latach Rodzaj obiektów Odsetek obiektów niezgodnych z wymaganiami sanitarnymi Sklepy spożywcze 2,10 2,08 Kioski 1,42 1,04 Piekarnie 0,93 1,26 Inne obiekty obrotu żywnością 0,90 1,31 Zakłady żywienia zbiorowego otwartego 0,55 0,78 Obiekty ruchome i tymczasowe 0,50 1,14 Magazyny hurtowe 0,42 0,49 Ciastkarnie 0,34 0,37 Zakłady żywienia zbiorowego zamknięte 0,13 0,20

40 40 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 2.2. OCENA JAKOŚCI ZDROWOTNEJ ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH ORAZ MATERIAŁÓW I WYROBÓW PRZEZNACZONYCH DO KONTAKTU Z ŻYWNOŚCIĄ Ewa Dulińska-Stanek W związku z realizacją Planu pobierania próbek do badania żywności w ramach urzędowej kontroli i monitoringu dla Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego na 2013 rok opracowanego na podstawie krajowego planu ramowego, na terenie Małopolski w roku 2013 pobrano do badania laboratoryjnego 4901 próbek żywności, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Próbki pobierano u producentów, w zakładach żywienia zbiorowego oraz w miejscach obrotu hurtowego i detalicznego. W ramach monitoringu zbadano 2031 próbek, natomiast w ramach urzędowej kontroli żywności 4811 próbek. Kierunki, w jakich przeprowadzono badania to głównie czystość mikrobiologiczna (59% próbek) oraz zanieczyszczenia: pestycydami, metalami szkodliwymi dla zdrowia, mikotoksynami, azotanami, skażeniami promieniotwórczymi, 3- MCPD, histaminą, metanolem i cyjanowodorem, WWA, furanem, izomerami trans kwasów tłuszczowych, akryloamidem, olejami mineralnymi, związkami polarnymi (tłuszcze smażalnicze) czynnikami biologicznymi i fizycznymi. Ponadto badano parametry istotne dla bezpieczeństwa żywności tj. substancje dodatkowe i ich czystość, GMO, napromienianie promieniowaniem jonizującym, gluten, jod w soli, wybrane parametry w środkach specjalnego przeznaczenia żywieniowego, suplementach diety oraz żywności wzbogacanej. Badano także parametry bezpieczeństwa w materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Dodatkowo w badanych próbkach oceniano tam gdzie to istotne ich znakowanie oraz parametry organoleptyczne. Na podstawie badań laboratoryjnych oceniono, że 75 próbek tj. 1,5% nie spełnia wymagań w roku ubiegłym było to 125 próbek (2,5% zbadanych). Od roku 2010 należy odnotować zmniejszający się odsetek próbek nie spełniających wymagań, najniższy w 2013 roku. Wykres 30. Odsetek próbek na terenie województwa małopolskiego niespełniających wymagań w latach % zdyskwalifikowanych próbek

41 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 41 Tabela 11. Stwierdzone niezgodności w grupach produktów w porównaniu z rokiem ubiegłym Grupa produktów Liczba próbek niezgodnych z wymaganiami Rodzaj niezgodności Liczba próbek Znakowanie 1 Mięso, podroby i produkty mięsne 1 2 Mikrobiologia 2 Cechy organoleptyczne 1 Drób, podroby, jaja i produkty 33 5 Mikrobiologia 33 5 Ryby, owoce morza i przetwory 1 1 Cechy organoleptyczne 1 Substancje dodatkowe 1 Mikrobiologia 23 7 Mleko i przetwory 24 9 Znakowanie 1 Cechy organoleptyczne 1 Napromienianie 1 Mikrobiologia 10 Znakowanie 2 Ziarno zbóż i przetwory 14 3 Mikotoksyny 2 1 Zanieczyszczenia biologiczne 2 Mikrobiologia 6 3 Mikotoksyny Cechy organoleptyczne 1 1 Wyroby cukiernicze i ciastkarskie Zanieczyszczenia biologiczne 2 4 Znakowanie 3 1 Substancje dodatkowe 1 3 Zanieczyszczenia Orzechy (w tym arachidy) 1 3 biologiczne 3 Cechy organoleptyczne 1 Substancje dodatkowe 1 Warzywa 1 6 Metale 2 Znakowanie 4 Mikrobiologia 3 Metale 1 1 Owoce 12 3 Mikotoksyny 1 Substancje dodatkowe 1 Zanieczyszczenia biolog. 6 2 Znakowanie 1 1 Wody mineralne i napoje bezalkoholowe 2 6 Cechy organoleptyczne 1 1 Metale 3 Substancje dodatkowe 1 Tłuszcze roślinne 2 Mikrobiologia 1 Związki polarne 1 Koncentraty spożywcze 5 3 Znakowanie 5 3 Wyroby garmażeryjne 1 1 Mikrobiologia 1 Znakowanie 1 Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego 2 2 Wybrane parametry 2 2 Suplementy diety 2 3 Wybrane parametry 2 Znakowanie 3 Migracja 1 6 Materiały i wyroby do kontaktu z żywnością 10 9 Cechy organoleptyczne 5 1 Znakowanie 4 2 Sól i jej zamienniki 2 3 Jod w soli 2 3

42 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 42 W roku 2013 nie wykryto niezgodności w grupach: cukier i inne, miód i produkty pszczelarskie, grzyby, drożdże, napoje alkoholowe, ocet, ziarna roślin oleistych, majonezy, musztardy, sosy, zioła i przyprawy, kawa, herbata, kakao, herbatki owocowe i ziołowe, nowa żywność, substancje dodatkowe i rozpuszczalniki ekstrakcyjne. Tabela 12. Stwierdzone zagrożenia mikrobiologiczne według grup produktów w 2013 roku Grupa produktów Liczba próbek zakwestionowanych Wykrycie czynnika chorobotwórczego Mięso, podroby i produkty mięsne 2 Salmonella 2 próbki Drób, podroby, jaja i produkty 5 Salmonella 5 próbek Mleko i przetwory 7 Wyroby cukiernicze i ciastkarskie 3 Tłuszcze roślinne 1 Salmonella 3 próbki E.coli 1 próbka Salmonella 1 próbka Bacillus cereus - 2 próbki Pleśnie W porównaniu z latami ubiegłymi należy również zauważyć, że w roku 2013 stwierdzono: niewielkie zwiększenie odsetka próbek soli niespełniających wymagań w zakresie zawartości jodu. Wykres 31. Odsetek zakwestionowanych próbek soli, badanych w kierunku zawartości jodu % zbadanych próbek zwiększenie odsetka próbek materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością niespełniających wymagań

43 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 43 Wykres 32. Odsetek zakwestionowanych próbek materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością % zbadanych próbek zwiększenie stwierdzanych zanieczyszczeń szkodnikami lub ich pozostałościami Wykres 33. Odsetek zakwestionowanych próbek badanych w kierunku zanieczyszczeń biologicznych i fizycznych % zbadanych próbek W roku 2013 nie zakwestionowano żadnej próbki pobranej na terenie powiatów: dąbrowskiego, nowotarskiego, suskiego, tatrzańskiego (w roku ubiegłym: bocheńskiego, chrzanowskiego, gorlickiego i limanowskiego).

44 bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski limanowski miechowski myślenicki nowosądecki nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski wadowicki wielicki tatrzański Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 44 Wykres 34. Liczba zakwestionowanych próbek z podziałem na powiaty i miasta na prawach powiatu w latach Według danych z lat ubiegłych w odniesieniu do 2013 roku odnotowano zmniejszenie liczby próbek niezgodnych z wymaganiami w powiatach krakowskim i oświęcimskim. Odwrotny trend (rosnący) zaobserwowano na terenie powiatów: brzeskiego, chrzanowskiego, gorlickiego, limanowskiego, nowosądeckiego, olkuskiego i tarnowskiego. Wykres 35. Liczba próbek zakwestionowanych ze względu na parametry mikrobiologiczne w grupach produktów z podziałem na powiaty w roku ,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 chrzanowski gorlicki krakowski miechowski myślenicki oświęcimski proszowicki mięso i przetwory drób i przetwory mleko i przetwory cukiernicze tłuszcze roślinne W pozostałych powiatach nie zakwestionowano próbek badanych mikrobiologicznie.

45 45 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ROZDZIAŁ 3 Nadzór nad jakością wody Woda pitna Zaopatrzenie ludności w wodę Przekroczenia wskaźników mikrobiologicznych i parametrów fizykochemicznych Kąpieliska i miejsca wykorzystywane do kąpieli Pływalnie

46 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku NADZÓR NAD JAKOŚCIĄ WODY 3.1. WODA PITNA Aneta Jagaczewska -Kolarz, Anna Kieres W ocenie jakości wody korzystano z wyników badań próbek pobieranych i badanych przez Państwową Inspekcję Sanitarną, jak również z wyników badań prowadzonych przez przedsiębiorstwa wodociągowe w ramach kontroli wewnętrznej. Tabela 13. Liczba wodociągów skategoryzowanych według wydajności na terenie województwa małopolskiego w latach Wydajność wodociągów [m 3 /d] < > Na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. w ewidencji było 464 wodociągów publicznych i 460 innych podmiotów zaopatrujących w wodę (w sumie 924 podmioty). W odniesieniu do roku 2012 zmienił się udział wodociągów zbiorowego zaopatrzenia w wodę w ogólnej liczbie podmiotów dostarczających wodę do spożycia. Nastąpiło zmniejszenie liczby wodociągów publicznych z 501 w roku 2012 na 488 w roku Związane jest to z ogólną tendencją do likwidowania małych urządzeń wodociągowych i podłączania obiektów do istniejących, dużych wodociągów, przy równoczesnym zwiększaniu produkcji wody, jak również ze zmianą kwalifikacji wodociągów lokalnych i zakładowych jako inne podmioty zaopatrujące w wodę. Wodociągi zaopatrywały w wodę około 80% ogółu ludności województwa małopolskiego. W porównaniu z rokiem 2012, liczba ludności konsumująca wodę dostarczaną przez wodociągi zbiorowego zaopatrzenia, zwiększyła się o około 5%. Największym wodociągiem jest wodociąg krakowski, produkujący 180 tys. m 3 wody/dobę i zaopatrujący ok. 780 tys. mieszkańców w Mieście Kraków i trzech powiatach: krakowskim, wielickim i myślenickim. W roku 2013 zanotowano wzrost liczby innych podmiotów dostarczających wodę (indywidualnych ujęć wody) w porównaniu z rokiem Na ogół są to wodociągi produkujące poniżej 10 m 3 /dobę lub zaopatrujące mniej niż 50 osób, które stanowiły źródło zaopatrzenia w wodę dla zakładów produkujących żywność, szkół i przedszkoli, ośrodków zdrowia, obiektów o charakterze turystyczno-wypoczynkowym itp., a zlokalizowanych na terenach nieposiadających sieci wodociągowych, głównie wiejskich. Wykres 36. Indywidualne zaopatrzenie w wodę w województwie małopolskim w latach Ilość ujęć indywidualnych

47 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ZAOPATRZENIE LUDNOŚCI W WODĘ W 2013 roku ok. 78,6% mieszkańców województwa małopolskiego konsumowała wodę ze zbiorowego systemu zaopatrzenia, 2,8% mieszkańców zaopatrywanych było w wodę przez inne podmioty, natomiast 18,6% mieszkańców zaopatrywało się w wodę do spożycia z prywatnych, indywidualnych źródeł, nie podlegających obligatoryjnemu nadzorowi przez Państwową Inspekcję Sanitarną. Wykres 37. Struktura zaopatrzenia mieszkańców województwa małopolskiego w wodę przeznaczoną do spożycia 28,0% 18,6% 78,6% przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjne inne podmioty dostarczające wodę studnie przydomowe* Tabela 14. Charakterystyka zaopatrzenia w wodę w powiatach województwa małopolskiego w 2013 roku Nazwa powiatu W ewidencji Skontrolowanych Liczba wodociągów Ocenionych negatywnie Okresowo dopuszczonych warunkowo* Okresowo wyłączanych * Którym udzielono derogacji bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski limanowski miechowski myślenicki nowosądecki nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki (**) 0 suski tarnowski tatrzański wadowicki wielicki *do kategorii wliczono również ujęcia indywidualne * wyłączono ujęcie wodociągowe, które zostało podłączone do innej sieci

48 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 48 Około 98% ludności Małopolski spożywało wodę o jakości zgodnej z wymaganiami określonymi w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U nr 61 poz. 417 z późn. zm.) w systemie zbiorowego zaopatrzenia, a pozostałe 2% konsumowało wodę warunkowo dopuszczoną do spożycia. W 2013 roku skontrolowano 86% podmiotów dostarczających wodę (99% wodociągów i 68% innych podmiotów dostarczających wodę). Z powodu złej jakości wody w roku 2013 wyłączano okresowo 25 wodociągów. Duże wodociągi zaopatrujące więcej niż 50 tys. mieszkańców z reguły nie wykazują żadnych przekroczeń. Problemu nie ma również w przypadku wodociągów małych (tj. takich, które produkują poniżej 100 m 3 /dobę opartych na studniach głębinowych). Sporadycznie stwierdza się przekroczenia bakteriologiczne w sieciach dystrybucyjnych. Przypadki występowania przekroczeń dotyczą głównie wodociągów średniej wielkości, czerpiących wodę z wód powierzchniowych. Tabela 15. Liczba ludności zaopatrywanej z wodociągów i otrzymującej wodę nieodpowiadającą wymaganiom w powiatach i miastach na prawach powiatu województwa małopolskiego w 2013 roku Nazwa powiatu/ miasta Liczba ludności ogółem [tys.] Liczba ludności zaopatrywanej z wodociągów [tys.] bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski M. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki M. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski M. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki Liczba ludności otrzymująca wodę nieodpowiadającą wymaganiom [tys.]

49 bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski i m. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądeckii m. Nowy nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski i m. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 49 Wszyscy mieszkańcy M. Tarnowa jako jedyni w województwie zaopatrywani byli w wodę przeznaczoną do spożycia przez przedsiębiorstwa wodociągowe. W powiatach: chrzanowskim, dąbrowskim, miechowskim, olkuskim, oświęcimskim oraz M. Krakowie, ponad 90% mieszkańców korzystała ze zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Natomiast w pozostałych powiatach stosunkowo mały odsetek osób był zaopatrywany w wodę z wodociągów. Oceniając jakość wody do spożycia przez ludzi, dostarczanej przez wodociągi publiczne stwierdzono, że w porównaniu z rokiem 2012 jej ilość i jakość nie uległa zasadniczym zmianom. Stwierdzono sporadyczne przekroczenia bakteriologiczne (głównie bakterie coli) oraz fizykochemiczne (przekroczenia mętności, zawartości amoniaku, żelaza i manganu). Związki te nie stanowią istotnego zagrożenia dla zdrowia konsumentów, jednak pogarszają organoleptyczną jakość wody tj. barwę czy smak. W przypadku przekroczeń mikrobiologicznych wodociąg jest zamykany i przedsiębiorstwo jest zobowiązane do poinformowania konsumentów oraz zagwarantowania im źródła wody przeznaczonej do spożycia. W roku 2013 nie stwierdzono w żadnym przypadku przekroczeń wskaźników chemicznych (tj. metali ciężkich, pestycydów, azotanów). Studnie publiczne stanowiły, tak jak w latach poprzednich, jedynie awaryjne źródła zaopatrzenia w wodę. Studnie zlokalizowane są najczęściej na terenach miejskich jako urządzenia wodociągowe ujmujące wody podziemne, zawierające najczęściej ponadnormatywne ilości żelaza, manganu oraz charakteryzujące się wysoką mętnością i barwą. Nieliczne studnie publiczne dostarczają wodę zgodną z wymogami Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U nr 61 poz. 417 z późn. zm.). Wszystkie studnie są właściwie oznakowane. W województwie małopolskim istnieje 215 studni, z czego kontrolą objęto 88. Jedynie w 41 studniach wodę oceniono jako przydatną do spożycia. Wykres 38. Charakterystyka studni publicznych w powiatach i miastach na prawach powiatu województwa małopolskiego w roku liczba studni publicznych w tym ocenionych liczba studni publicznych z wodą przydatną do spożycia

50 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku PRZEKROCZENIA WSKAŹNIKÓW MIKROBIOLOGICZNYCH I PARAMETRÓW FIZYKOCHEMICZNYCH Bezpieczeństwo zdrowotne wody gwarantuje odpowiednia ochrona i czystość ujęć/źródeł wody, a także właściwy system jej uzdatniania i dystrybucji. Nieodpowiednie zabezpieczenie zasobów wodnych i nieefektywne uzdatnianie wody stanowi zagrożenie dla konsumentów i naraża ich na choroby przewodu pokarmowego i choroby zakaźne. Źródłem skażenia mikrobiologicznego wody są najczęściej wydaliny ludzi chorych i zwierząt zarówno domowych jak i dzikich. Występujące w wydalinach mikroorganizmy Eschericha coli i enterokoki stanowią wskaźniki zanieczyszczenia mikrobiologicznego wody. Od parametrów zawartych w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U nr 61 poz. 417 z późn. zm.) nie udziela się odstępstw. Udział przekroczeń wskaźników Eschericha coli i enterokoków w roku 2013 stanowił niespełna 3% w ogólnej liczbie badań. Najczęściej powodem ponadnormatywnych wartości wskaźników mikrobiologicznych były zanieczyszczenia zbiornika, ulewne deszcze oraz prace związane z naprawą sieci. W tych przypadkach w trybie natychmiastowym wodociągi wyłączano z użytku i nakazywano właścicielom lub administratorom wodociągów podjęcie skutecznych działań w celu poprawy jakości wody. Spożywana woda w ramach zaopatrzenia zbiorowego w zakresie mikrobiologii była bezpieczna dla zdrowia ludzi i nie stanowiła ryzyka zachorowań. Tabela 16. Udział przekroczeń wskaźników wg. parametrów czystości wody Parametr Udział przekroczeń wskaźników w ogólnej liczbie badań, w których stwierdzono przekroczenia [%] Udział przekroczeń wskaźników w ogólnej liczbie badań [%] Bakterie grupy coli 31,1 0,0363 Clostridium perfringens 2,4 0,0027 Enterokoki 8,2 0,0095 Escherichia coli 14,9 0,0173 Ogólna liczba mikroorganizmów 8,9 0,0104 Barwa 5,0 0,0058 Mętność 44,9 0,0523 Odczyn (ph) 3,0 0,0035 Zapach 4,7 0,0055 Azotany 0,7 0,0009 Chlor wolny 7,1 0,0082 Glin 0,6 0,0007 Mangan 8,7 0,0101 Żelazo 9,5 0,0111 Amonowy jon 7,8 0,0091

51 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 51 Wskaźniki fizykochemiczne mówią przede wszystkim o zawartości substancji chemicznych w wodzie. Chodzi nie tylko o substancje szkodliwe dla zdrowia (metale, szczególnie ołów, kadm, rtęć, chrom, substancje organiczne czy trihalometany THM), ale także o substancje mogące mieć wpływ na instalację (żelazo, fluorki, ph, twardość). Woda, która pochodzi ze znanych i pracujących ujęć ma stały i stabilny skład. W praktyce zanieczyszczenie takiej wody substancjami szczególnie niebezpiecznymi nie zdarza się. Mogą się one pojawić w wyniku awarii lub celowego skażenia. W standardowych badaniach wody sprawdza się obecność wybranych składników, w tym takich, których obecność świadczy o zanieczyszczeniu. Jeśli ich normy są przekroczone, przeprowadza się szczegółowe badania. W przypadku stwierdzenia w badaniach przekroczenia dopuszczalnych wartości określonych w załączniku nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U nr 61 poz. 417 z późn. zm.) podmioty dostarczające wodę mogą starać się o udzielenie odstępstwa na dany parametr chemiczny, w przypadku gdy uzyskanie poprawy jakości wody nie jest możliwe przy obecnie stosowanym procesie uzdatniania wody. Udzielanie odstępstw ma na celu umożliwienie podmiotom produkującym wodę zaplanowanie i realizowanie przedsięwzięć naprawczych i modernizacyjnych. Należy zwrócić uwagę, iż ponadnormatywne stężenie azotanów w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi, może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia noworodków i małych dzieci, gdyż powoduje methemoglobinę i niedokrwistość. Ponadto azotany są źródłem nitrozoamin, związków o działaniu rakotwórczym i mutagennym. Na uwagę zasługuje również wodociąg myślenicki, w którym przez cały 2013 rok parametr mętności utrzymywał się na dużym poziomie. Związane było to przede wszystkim z niewłaściwym systemem uzdatniania wody pobieranej z rzeki Raby KĄPIELISKA I MIEJSCA WYKORZYSTYWANE DO KĄPIELI Na terenie województwa małopolskiego brak jest kąpielisk. Natomiast w ewidencji znajduje się 12 miejsc wykorzystywanych do kąpieli. W 2013 roku objęto kontrolą 11 spośród nich. Jeden obiekt w Łapanowie (powiat bocheński), z uwagi na prowadzone prace remontowe nie został uruchomiony. Jakość wody we wszystkich skontrolowanych obiektach nie budziła zastrzeżeń PŁYWALNIE Pod nadzorem sanitarnym w 2013 roku znajdowało się 138 basenów kąpielowych, w tym 110 basenów krytych oraz 28 basenów odkrytych. 5 parków wodnych zlokalizowanych w Krakowie, Tarnowie, powiecie tatrzańskim oraz nowotarskim. Skontrolowano wszystkie baseny kąpielowe pod względem sanitarno-porządkowym. Większość basenów kąpielowych zaopatrywana jest w wodę z sieci wodociągowych oraz wyposażona w automatyczne systemy oczyszczania, dezynfekcji i cyrkulacji wody, zapewniające automatyczną kontrolę parametrów jakości wody oraz dozowanie środków dezynfekcyjnych. Stan sanitarno techniczny niecek basenowych na ogół nie wzbudzał zastrzeżeń. W 5 obiektach stwierdzono nieprawidłowości sanitarno higieniczne, w tym na 1 basenie otwartym.

52 52 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Tabela 17. Liczba kontroli przeprowadzonych w pływalniach w województwie małopolskim w 2013 roku Pływalnie Liczba obiektów Ogółem Skontrolowanych Ze złym stanem sanitarnym Pływalnie kryte W tym parki wodne Pływalnie odkryte Ogółem W roku sprawozdawczym, pomimo braku regulacji prawnych dotyczących jakości wody basenowej, sprawowano nadzór nad jakością wody. Próby wody pobierano do analiz laboratoryjnych pod względem bakteriologicznym, jak również fizykochemicznym. Badania prowadzone były przede wszystkim pod kątem obecności bakterii chorobotwórczych i najczęściej obejmowały wskaźniki mikrobiologiczne takie jak: bakterie grupy Coli, Escherichia Coli i gronkowce koagulazododatnie. W badaniach fizykochemicznych najczęściej oznaczano odczyn, mętność, amoniak, utlenialność, chlorki i chlor wolny. Analiza pobranych próbek w większości była zadowalająca. Sporadycznie wyniki badań wykazywały obecność pojedynczych bakterii chorobotwórczych tj. gronkowce koagulazododatnie. W takich przypadkach informowano właścicieli basenów o zanieczyszczeniu wody i zobowiązywano do natychmiastowych działań w celu poprawy jakości wody w basenie. Dezynfekcję niecek basenowych prowadzono przy zastosowaniu preparatów posiadających atesty PZH. Proces uzdatniania wody za pomocą środków dezynfekcyjnych tj. podchlorynu sodu, podchlorynu wapnia, NaCl, QASSD jak również ozonowania wody, znacząco wpływają na stabilną, dobrą jakość wody. Pomimo sprawowania nadzoru nad jakością wody w basenach przez Państwową Inspekcję Sanitarną pełna ocena jakości wody na pływalniach nie była możliwa z uwagi na luki w przepisach prawnych. Tylko kompletny nadzór nad jakością wody i stanu sanitarno-higienicznego obiektu prowadzonego przez właściciela w ramach kontroli wewnętrznych zapewni zwiększenie bezpieczeństwa osób kąpiących się.

53 53 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ROZDZIAŁ 4 Nadzór sanitarny nad podmiotami leczniczymi Środowisko szpitalne

54 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku NADZÓR SANITARNY NAD PODMIOTAMI LECZNICZYMI 4.1. ŚRODOWISKO SZPITALNE Sylwia Sroka, Edyta Bryg, Katarzyna Bandoła Działania podejmowane przez Państwową Inspekcję Sanitarną w roku 2013 w dziedzinie zapobiegania oraz zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń obejmowały zadania z zakresu bieżącego nadzoru sanitarnego. Pod nadzorem pionu epidemiologii Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego znajdowało się 7183 podmiotów. Działania własne w ramach bieżącego nadzoru sanitarnego, sprawowane przez Państwowych Powiatowych Inspektorów Sanitarnych województwa małopolskiego objęły przeprowadzenie działań inspekcyjnych w 69,9% ze wszystkich 7130 podmiotów leczniczych. Pod nadzorem pionu epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie znajdowały się 53 obiekty (20 szpitali, 32 przychodnie i ośrodki zdrowia, 1 szpital jednodniowy), z czego skontrolowanych zostało 94,3% podmiotów. Tabela 18. Liczba podmiotów skontrolowanych przez pion epidemiologii województwa małopolskiego w roku 2013 Kategorie podmiotów objętych nadzorem Liczba podmiotów w ewidencji Liczba podmiotów skontrolowanych % wszystkich Szpitale ,0 Zakłady opiekuńczo-lecznicze 34 i Zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze 33 97,1 Sanatoria ,3 Przychodnie i ośrodki zdrowia ,0 Niezabiegowe praktyki lekarskie ,6 Zabiegowe praktyki lekarskie ,9 Indywidualne praktyki lekarzy 1725 dentystów ,8 Grupowe praktyki lekarzy 80 dentystów 74 92,5 Praktyki pielęgniarek i położnych ,5 Rehabilitacje (zlokalizowane poza 163 oddziałami szpitalnymi) 84 51,5 Pogotowia ratunkowe (samodzielne 6 podmioty) 3 50,0 Punkty szczepień ,6 Pozostałe placówki ,0 Ogółem ,1

55 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 55 Prowadzone działania inspekcyjne skutkowały wydaniem 936 decyzji merytorycznych I instancji, 715 decyzji płatniczych, 182 upomnień oraz 50 postanowień. Za stwierdzone w toku kontroli uchybienia, nałożono 43 mandaty karne. Podmioty lecznicze, ich urządzenia i pomieszczenia, wymagają spełnienia szczegółowych wymogów zawartych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz. U. z 2012, poz. 739). Zdecydowana większość placówek funkcjonujących na terenie województwa małopolskiego nadal wymaga prac dostosowawczych w celu sprostania wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów, jednak zapisy prawne dopuszczają, aby proces ten zakończył się w 2016 r. Należy dodać, że w szpitalach znajdujących się pod nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego sukcesywnie polepszają się warunki ich funkcjonowania oraz standardy jakości postępowania. 52 szpitale w roku 2013 posiadały aktualny certyfikat ISO, 14 certyfikat Centrum Monitorowania Jakości, a 7 placówek certyfikat akredytacji. W roku 2013 w pełni dostosowanych do obowiązujących przepisów było 18 podmiotów świadczących usługi z zakresu stacjonarnych świadczeń zdrowotnych. Tabela 19. Wykaz szpitali w województwie małopolskim posiadających certyfikat akredytacji w roku 2013 Szpitale akredytowane 1. Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny im. dr S. Jasińskiego, ul. Ciągłówka 9, Zakopane 2. Szpital Św. Rafała Scanmed S.A., ul. Adama Bochenka 12, Kraków 3. Krakowskie Centrum Rehabilitacji i Ortopedii, al. Modrzewiowa 22, Kraków 4. ORTOPEDICUM sp. z o.o., ul. Koło Strzelnicy 3, Kraków 5. Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. Św. Ludwika, ul. Strzelecka 2, Kraków 6. Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II, ul. Prądnicka 80, Kraków 7. Szpital Specjalistyczny im. Henryka Klimontowicza w Gorlicach, ul. Węgierska 21, Gorlice W 68 szpitalach będących pod nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego działają 44 Centralne Sterylizatornie, z czego 21 (tj. 47,7%) spełnia wymagania obowiązującego aktu wykonawczego. W pozostałych placówkach usługi z zakresu sterylizacji zapewniają jeszcze niedostosowane centralne sterylizatornie lub punkty sterylizacji. W 2013 r. podobnie jak w poprzednich latach, pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oceniali nadzorowane szpitale biorąc pod uwagę ich stan techniczny, bieżącą czystość, wykorzystanie w praktyce opracowanych procedur higieniczno-sanitarnych oraz pracę komitetów i zespołów ds. zakażeń szpitalnych. sprawdzających realizację obowiązków wynikających z wydanych decyzji merytorycznych. W podmiotach leczniczych, zgodnie z Ustawą z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz. U. z 2013, poz. 947) opracowuje się, wdraża, sprawuje nadzór nad przestrzeganiem oraz aktualizuje się procedury w obszarze działań zapobiegających szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych m.in. eliminacji czynników predysponujących do wystąpienia zakażeń. Celem podejmowanej profilaktyki jest przerwanie drogi przenoszenia się drobnoustrojów na pacjentów oraz ochrona personelu medycznego. Równocześnie zwracali uwagę na stopień realizacji programów dostosowawczych, a w toku kontroli

56 56 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku W roku 2013 szpitale w dalszym ciągu poddawane były kompleksowym pracom remontowomodernizacyjnym w ramach prowadzonych inwestycji, polegających na ich dostosowywaniu do obowiązujących wymogów, przebudowach oddziałów lub zmianie ich lokalizacji, sukcesywnym odnawianiu pomieszczeń czy dostosowywaniu do potrzeb osób niepełnosprawnych. Działania te pozwoliły na poprawę ich stanu technicznego i sanitarnego. Analiza stanu kontrolowanych podmiotów leczniczych wskazuje, że ulegają one niewielkiej, ale systematycznej poprawie. W dalszym ciągu najwięcej uwag kontrolujących związanych jest z niedostosowaniem obiektów do obowiązujących przepisów aktów prawnych. Dostosowywanie pomieszczeń placówek medycznych stanowi wyzwanie generujące znaczne nakłady finansowe dla organów założycielskich i prowadzących. Jednakże, działania te zmierzają do poprawy ich stanu, a także podniesienia bezpieczeństwa zdrowotnego personelu medycznego oraz przebywających w podmiotach leczniczych pacjentów. Tabela 20. Wykaz dostosowanych podmiotów świadczących usługi z zakresu stacjonarnych świadczeń zdrowotnych w województwie małopolskim w roku 2013 Szpitale spełniające wymogi Rozporządzenia Ministra Zdrowia* 1. Małopolskie Centrum Sercowo-Naczyniowe Paks American Heart of Poland S.A., ul. Topolowa 16, Chrzanów 2. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej RehStab Oddział Rehabilitacji Ogólnoustrojowej, ul. Piłsudskiego 61, Limanowa 3. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej RehStab Oddział Rehabilitacji Neurologicznej, ul. Piłsudskiego 53, Limanowa 4. Intercard sp. z o.o. Oddział Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii NZOZ, ul. Młyńska 5, Nowy Sącz 5. Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc Oddział Terenowy im. Jana i Ireny Rudników w Rabce-Zdrój, ul. Prof. J. Rudnika 3B, Rabka-Zdrój 6. Intercard sp. z o.o. Oddział Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii NZOZ, ul. Szpitalna 14, Nowy Targ 7. Centrum Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii, Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej, ul. Wysokie Brzegi 4, Oświęcim 8. Oddział Rehabilitacji Medycznej w Oświęcimiu, SP ZOZ MULTIMED sp. z o.o., ul. Chemików 5, Oświęcim 9. NZOZ Szpital Położniczo-Operacyjny im. Św. Elżbiety w Roztoce, Roztoka Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w Andrychowie, ul. Dąbrowskiego 19, Andrychów 11. NZOZ ORTO-MED, ul. Św. Łazarza 14, Kraków 12. CenterMed św. Łazarza sp. z o.o., ul. Łazarza 14, Kraków 13. Szpital Św. Rafała Scanmed S.A., ul. Adama Bochenka 12, Kraków 14. Krakowskie Centrum Kardiologii Inwazyjnej, Elektroterapii i Angiologii NZOZ Carint Scanmed sp. z o.o., ul. Adama Bochenka 12, Kraków 15. Centrum Dializ Fresenius Nephrocare Polska sp. z o.o., Os. Złotej Jesieni 1, Kraków 16. ORTOPEDICUM sp. z o.o., ul. Koło Strzelnicy 3, Kraków 17. Ośrodek Rehabilitacji Narządu Ruchu Krzeszowice SP ZOZ, ul. Daszyńskiego 1, Krzeszowice 18. Szpital Skawina sp. z o.o. im. Stanley Dudricka, ul. Tyniecka 15, Skawina *Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz.U. z 2012, poz, 73)

57 57 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ROZDZIAŁ 5 Nadzór radiologiczny Źródła promieniowania jonizującego stosowanego w celach medycznych Źródła promieniowania niejonizującego

58 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku NADZÓR RADIOLOGICZNY Katarzyna Orłowska, Paweł Kwietniowski W ramach nadzoru higieny radiacyjnej przeprowadzono 349 kontroli w tym: 180 w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego związanych z uruchomieniem pracowni RTG oraz uruchomieniem i stosowaniem aparatów RTG, 126 kontroli jednostek stosujących aparaty RTG, 41 kontroli jednostek posiadających i stosujących urządzenia wytwarzające PEM, 2 kontroli wspólnych /RTG i PEM/. W kontrolowanych jednostkach, które stosują aparaty rentgenowskie, pracownicy Oddziału Nadzoru Higieny Radiacyjnej oraz Oddziału Laboratoryjnego Higieny Radiacyjnej wykonywali pomiary dozymetryczne (121 aparatów), których celem było potwierdzenie skuteczności stosowanych osłon stałych zapobiegających otrzymaniu przez pracowników oraz osoby z ogółu ludności dopuszczalnych dawek promieniowania określonych w obowiązujących przepisach prawnych. Ponadto pracownicy Oddziału Laboratoryjnego Higieny Radiacyjnej wykonali testy specjalistyczne 56 aparatów RTG i pomiary natężeń pól elektromagnetycznych (44 urządzenia). W 2013 r. wydano: 339 decyzji zezwalających na uruchomienie pracowni rentgenowskich oraz decyzji zezwalających na stosowanie aparatów rentgenowskich; 4 decyzje stwierdzające nieprzestrzeganie wymagań z zakresu higieny radiacyjnej; 240 opinii do projektów ochrony radiologicznej nowopowstałych i modernizowanych pracowni rentgenowskich, 3 opinie w odpowiedzi na wniosek mieszkańców na budowę lub funkcjonowanie stacji bazowych telefonii komórkowej oraz innych instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne; 10 opinii w ramach zapobiegawczego nadzoru sanitarnego (dotyczące zakończenia budowy i zamiaru przystąpienia do użytkowania stacji bazowych telefonii komórkowej, w tym jedna dotycząca opinii w sprawie konieczności sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko dla stacji bazowych telefonii komórkowej); zarejestrowano 1706 stacji bazowych telefonii komórkowej lub innych instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne (na podstawie pomiarów natężenia pola elektromagnetycznego uzyskanych w trybie art. 122a ust. 2 lub art. 152 ust. 5 ustawy z dnia 21 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150 z późn. zm.), w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie zgłoszenia instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne (Dz. U. Nr 130 poz. 879) i rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których instalacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. Nr 130, poz. 880).

59 Terapeutyczne Diagnostyczne tylko do prześwietleń Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO STOSOWANEGO W CELACH MEDYCZNYCH Podstawowym źródłem promieniowania jonizującego wykorzystywanego w celach medycznych są izotopy promieniotwórcze i urządzenia emitujące promieniowanie jonizujące, którego źródłem jest lampa rentgenowska. Urządzeniami emitującymi promieniowanie RTG są: aparaty do radiologii zabiegowej, mammograficzne, tomografy komputerowe, densytometry, stomatologiczne aparaty rentgenowskie oraz tradycyjne aparaty rentgenowskie do zdjęć ogólnodiagnostycznych. Wśród wszystkich aparatów rentgenowskich wyróżnia się również terapeutyczne aparaty rentgenowskie stosowane do terapii powierzchniowej i schorzeń nienowotworowych. Tabela 21. Rodzaj aparatów RTG skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. Liczba aparatów Rodzaj aparatów RTG Według ewidencji Skontrolowanych Na które wydano zezwolenia stosowane w radiologii zabiegowej naczyniowej stosowane w radiologii zabiegowej pozostałej stosowane w diagnostyce bez radiologii zabiegowej tylko do zdjęć do zdjęć i prześwietleń mammografy stomatologiczne wewnątrzustne stomatologiczne panoramiczne densytometry tomografy komputerowe do terapii powierzchniowej do terapii schorzeń nienowotwo rowych

60 Powiat Aparaty RTG ogółem Liczba tomografów komputerowych Liczba mammografów Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 60 Tabela 22. Liczba aparatów RTG działających na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski M. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki M. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski M. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki Nadzoru Higieny Radiacyjnej w 2013 roku wydał 238 opinii do projektów pracowni lub gabinetów wraz z projektem i opisem osłon stałych oraz wentylacji, w tym: 6 dotyczących aparatów stosowanych w radiologii zabiegowej, 44 dotyczących aparatów diagnostycznych do zdjęć, mammografów, tomografów komputerowych oraz densytometrów i 188 dotyczących aparatów stomatologicznych. Ponadto kontrolowano prowadzenie działalności, w zakresie spełnienia kryteriów przewidzianych przepisami i warunków wydanych zezwoleń, przy czym istotnymi czynnikami kontroli są: narażenie pracowników, pacjentów oraz zagrożenie dla ludności. Podczas przeprowadzonych kontroli stwierdzono następujące nieprawidłowości: brak lub niepełny zakres testów podstawowych i specjalistycznych aparatów RTG; brak lub niepełny zakres systemu zarządzania jakością; brak wymaganej przepisami prawa właściwej dokumentacji, m.in.: brak zakładowego planu postępowania awaryjnego, protokołu odbioru wentylacji w pracowni i ciemni, dokumentacji projektowej pracowni rentgenowskiej i obliczeń osłon stałych dla aparatów rentgenowskich, które są zainstalowane w pracowni rentgenowskiej, brak analizy zdjęć odrzuconych, brak zezwoleń; Uruchamianie i stosowanie urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące oraz uruchamianie pracowni, w których mają być stosowane źródła promieniowania jonizującego wymaga uzyskania zezwolenia w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Wydanie zezwolenia następuje po stwierdzeniu, że spełnione zostały wymagane prawem warunki wykonywania działalności związanej z narażeniem. W 2013 r. przeprowadzono 124 kontroli związanych z wydaniem ww. zezwoleń. Zgodnie z zasadą optymalizacji przygotowanie użytkowania aparatu RTG rozpoczyna się od projektu ochrony radiologicznej, który zawiera zasady ochrony pracowników, pacjentów i ogółu ludności. Oddział brak ewidencji dawek pracowników; brak rejestracji fizycznych parametrów ekspozycji; brak szkoleń; brak badań lekarskich pracowników; brak inspektora ochrony radiologicznej z aktualnymi uprawnieniami; brak spełnienia wymagań dla pracowni, m.in. niezgodność projektu osłon stałych ze stanem faktycznym, brak oznakowania drzwi tablicą informacyjną ze znakiem ostrzegawczym przed promieniowaniem jonizującym.

61 61 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 39. Mammografy według roku produkcji działające na terenie województwa małopolskiego w 2013 r ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA NIEJONIZUJĄCEGO Wszystkie urządzenia elektryczne wytwarzają w swoim otoczeniu pole elektromagnetyczne (PEM), które powstaje na skutek obecności napięcia oraz w wyniku przepływu prądu. Naturalne i sztuczne źródła pola elektromagnetycznego towarzyszą człowiekowi wszędzie (w miejscu zamieszkania, w pracy ), a za ich bardziej intensywne występowanie jest odpowiedzialny postęp techniczny. Źródła PEM, które wymagają systematycznego nadzoru ze strony Inspekcji Sanitarnej to m.in: w ochronie zdrowia: urządzenia MRI, aparaty do elektrochirurgii, diatermie terapeutyczne. w przemyśle: zgrzewarki, aparaty do spawania, wanny elektrolityczne, w radiokomunikacji - anteny nadawcze. W miejscach wykonywania pracy, w których może występować nadmierne narażenie pracowników na pole elektromagnetyczne należy zastosować odpowiednie środki prewencji w celu ograniczenia narażenia i poprawy warunków pracy. W 2013 roku skontrolowano 44 zakłady, co stanowi 21% z 210 zakładów, których działalność objęta jest nadzorem stacji sanitarno-epidemiologicznych w zakresie ochrony przed promieniowaniem elektromagnetycznym. Tabela 23. Liczba zakładów wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. Dziedzina zastosowań Liczba zakładów Według ewidencji Udział procentowy Skontrolowanych ochrona zdrowia ,9 29 energetyka 3 1,4 1 przemysł 63 30,0 11 radiokomunikacja i łączność 6 2,9 2 nauka 8 3,8 1 inne ogółem

62 62 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 40. Urządzenia MRI wg roku produkcji działające na terenie województwa małopolskiego w 2013 r Tabela 24. Liczba urządzeń wytwarzających PEM wykorzystywanych w ochronie zdrowia wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. urządzenia liczba urządzeń wg ewidencji udział procentowy skontrolowanych urządzenia MRI 23 3,7 5 aparaty do elektrochirurgii ,3 80 diatermie ,6 24 inne ,4 38 ogółem Tabela 25. Liczba osób pracujących przy obsłudze urządzeń wytwarzających PEM wykorzystywanych w ochronie zdrowia wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. urządzenia liczba osób osoby liczba wskaźników ekspozycji obsługujących (procentowo) W<0,5 0,5 W 1 1<W urządzenia MRI 231 5, aparaty do elektrochirurgii , diatermie/inne , ogółem Tabela 26. Liczba urządzeń wytwarzających PEM wykorzystywanych w przemyśle wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. urządzenia liczba urządzeń wg ewidencji udział procentowy skontrolowanych urządzenia do spawania ,0 8 wanny elektrolityczne ,0 2 iskierniki elektrodrążarki 12 1,0 0 urządzenia indukcyjne 105 8,3 13 zgrzewarki ,3 10 inne 119 9,4 9 ogółem

63 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 63 Tabela 27. Liczba osób pracujących przy obsłudze urządzeń wytwarzających PEM wykorzystywanych w przemyśle wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. urządzenia liczba osób osoby liczba wskaźników ekspozycji obsługujących [%] W<0,5 0,5 W 1 1<W urządzenia do spawania , wanny elektrolityczne iskierniki elektrodrążarki 17 1, urządzenia indukcyjne , zgrzewarki , inne , ogółem Tabela 28. Liczba osób pracujących przy obsłudze urządzeń wytwarzających PEM wykorzystywanych w nauce wg ewidencji oraz skontrolowanych na terenie województwa małopolskiego w 2013 r. urządzenia liczba osób obsługujących osoby [%] liczba wskaźników ekspozycji W<0,5 0,5 W 1 1<W spektrometry EPR, NMR 24 34, inne 45 65, ogółem Należy dodatkowo nadmienić, iż nadzór sanitarny w obrębie ochrony radiologicznej obejmuje również branżę energetyczną, gdzie w 2013 r. zatrudnionych było 127 osób oraz radiokomunikacyjną i łącznościową zatrudniającą łącznie 54 osoby. W obydwu przypadkach wskaźnik ekspozycji nie przekroczył 0,5. Ocena stanu poziomów sztucznie wytworzonych pól elektromagnetycznych w środowisku dotyczy pól emitowanych przez obiekty radiokomunikacyjne. Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami prawa anteny nadawcze stacji bazowych telefonii komórkowej są źródłem promieniowania elektromagnetycznego (PEM) i podlegają kontroli. Prawidłowo przygotowana lokalizacja stacji bazowej uwzględnia ocenę jej oddziaływania na środowisko na etapie projektowania oraz narzuca konieczność wykonania pomiarów kontrolnych przed przystąpieniem do jej użytkowania. Powyższe działania są warunkiem koniecznym do zapewnienia bezpieczeństwa ludzi przed niepożądaną ekspozycją na PEM. Sprawozdania z pomiarów pól elektromagnetycznych w środowisku w otoczeniu stacji bazowych telefonii komórkowych są rejestrowane i pozostawiane w aktach oraz oceniane w zakresie higieny radiacyjnej. W 2013 roku Oddział Nadzoru Higieny Radiacyjnej rozpatrzył 3 skargi i wnioski obywateli dotyczących ochrony przed polami elektromagnetycznymi. Dotyczyły one tematyki związanej z lokalizacją i potencjalną szkodliwością anten nadawczych i odbiorczych.

64 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 64 ROZDZIAŁ 6 Warunki sanitarno-higieniczne środowiska pracy Warunki środowiska pracy Zagrożenia środowiska pracy Choroby zawodowe

65 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku WARUNKI SANITARNO-HIGIENICZNE ŚRODOWISKA PRACY 6.1. WARUNKI ŚRODOWISKA PRACY Urszula Barańska, Krystyna Łagowska Ochrona zdrowia pracujących przed wpływem szkodliwości środowiska pracy oraz profilaktyka chorób zawodowych odbywa się poprzez sprawowanie bieżącego nadzoru sanitarnego. W 2013 r. skontrolowano ogółem 5291 zakładów pracy przeprowadzając łącznie kontroli. W 2013 r. w ewidencji pionu Higieny Pracy województwa małopolskiego znajdowało się zakładów pracy, z czego skontrolowano (48%) zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości. W porównaniu z rokiem ubiegłym w którym stwierdzono był to nieznaczny wzrost. Tabela 29. Kontrole w ramach bieżącego nadzoru sanitarnego w roku 2013 r. Zakres kontroli Liczba kontroli Ogółem 7163 Czynniki chemiczne ogółem, w 3856 tym: Substancje chemiczne i ich 3138 mieszaniny Produkty biobójcze 506 Prekursory narkotyków 153 kategorii 2 i 3 Detergenty 59 Czynniki biologiczne 739 Czynniki rakotwórcze 420 Inne 2148 Najczęściej stwierdzanymi uchybieniami były: brak aktualnych pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowiskach pracy, które stanowią 14% wszystkich stwierdzanych nieprawidłowości, zły stan techniczny i sanitarny pomieszczeń higieniczno-sanitarnych oraz pomieszczeń pracy, stanowiące 11% wszystkich stwierdzanych nieprawidłowości, uchybienia w zakresie oceny ryzyka zawodowego, które stanowią 9% wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości. Wskaźnik liczby stwierdzanych nieprawidłowości przypadających na liczbę skontrolowanych zakładów pracy utrzymuje się w ostatnich 5 latach na zbliżonym poziomie i wynosił w 2013 roku 1,26. Tabela 30. Liczba stwierdzanych nieprawidłowości w stosunku do liczby skontrolowanych zakładów pracy w województwie małopolskim w latach Rok Liczba zakładów pracy w ewidencji Liczba skontrolowanych zakładów Liczba stwierdzonych nieprawidłowości Liczba nieprawidłowości przypadająca na skontrolowany zakład pracy , , , , ,26

66 Stanu technicznego pomieszczeń Substancji chemicznych Czynników rakotwórczych Czynników biologicznych 66 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Tabela 31. Nieprawidłowości stwierdzone w skontrolowanych zakładach pracy w powiatach i miastach na prawach powiatu województwa małopolskiego w 2013 r. Liczba zakładów, w których stwierdzono nieprawidłowości dot.: Powiat Liczba zakładów w ewidencji Liczba zakładów skontrolowanych Wskaźnik* bocheński ,295 brzeski ,092 chrzanowski ,564 dąbrowski ,096 gorlicki ,174 krakowski M. Kraków ,765 limanowski ,153 miechowski ,045 myślenicki ,222 nowosądecki M. Nowy Sącz ,255 nowotarski ,367 olkuski ,311 oświęcimski ,446 proszowicki ,063 suski ,255 tarnowski M. Tarnów ,882 tatrzański ,194 wadowicki ,501 wielicki ,276 Ogółem * średnia liczba nieprawidłowości przypadająca na jeden skontrolowany zakład pracy Uchybienia w zakresie substancji chemicznych i ich mieszanin: brak spisu stosowanych substancji chemicznych i ich mieszanin, niesprowadzenie i nieudostępnienie pracownikom kart charakterystyk dla substancji niebezpiecznych i ich mieszanin stosowanych w zakładzie, nieuwzględnienie w instrukcjach bhp/stanowiskowych informacji zawartych w kartach charakterystyki, niewłaściwe przechowywanie mieszanin niebezpiecznych, brak poprawnie sporządzonych kart charakterystyki dla produktów wprowadzanych do obrotu, brak oznakowania opakowań zgodnie z wymogami wprowadzanych do obrotu produktów.

67 67 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Uchybienia z zakresu czynników rakotwórczych i mutagennych: brak rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancją o działaniu rakotwórczym, brak rejestru pracowników zatrudnionych przy tych pracach, nie przekazano informacji w tym zakresie właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy na druku według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia, nie przekazano właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym na druku według wzoru stanowiącemu załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia. Uchybienia z zakresu szkodliwych czynników biologicznych: nieuwzględnienie w ocenie ryzyka zawodowego zagrożeń związanych z występowaniem szkodliwych czynników biologicznych, niewdrożenie postępowania w związku z występowaniem w środowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych, brak opracowanej klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych, brak opracowanych rejestrów prac i pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych. Wykres 41. Średnia liczba stwierdzonych nieprawidłowości przypadających na jeden skontrolowany zakład pracy w latach w powiatach województwa małopolskiego chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski i m. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki i m. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski i m. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki 0,00 0,50 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 3,

68 68 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 6.2. ZAGROŻENIA ŚRODOWISKA PRACY Urszula Barańska, Krystyna Łagowska W 2013 roku w ewidencji pionu nadzoru higieny pracy województwa małopolskiego znajdowało się zakładów pracy, zatrudniających ogółem pracowników, z czego 98% (10 774) to zakłady zatrudniające do 250 pracowników. W ramach nadzoru skontrolowano zakładów pracy (48% wszystkich zewidencjonowanych) zatrudniających ogółem osób (tj. 72% ogółu zatrudnionych). Prowadzone czynności kontrolne dotyczyły warunków pracy oceny narażenia zawodowego pracowników na czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy (chemiczne, fizyczne, rakotwórcze, biologiczne), jak również przestrzegania przez podmioty gospodarcze przepisów dotyczących substancji chemicznych i ich mieszanin, detergentów, prekursorów narkotykowych kat. 2 i 3 oraz produktów biobójczych. W 411 zakładach pracy (tj. w 4% skontrolowanych zakładów) stwierdzono występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia w stężeniach i natężeniach przekraczających najwyższe dopuszczalne wartości (NDS oraz NDN). W takich warunkach w 2013 r. pracowało zatrudnionych, co stanowiło 6% ogólnej liczby pracowników zatrudnionych w skontrolowanych zakładach pracy, z czego 36,5% stanowili zatrudnieni w 4 klasach działalności: 1110 osób (10,16% ogółu narażonych) zatrudnionych przy produkcji wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli (PKD 16), 1871 osób (17,28%) zatrudnionych przy produkcji wyrobów metalowych (PKD 25), 459 osób (4,24%) zatrudnionych przy produkcji mebli (PKD 24), 510 osób (4,71%) zatrudnionych przy produkcji maszyn i urządzeń (PKD 28). Tabela 32. Narażenie na czynniki szkodliwe w latach Rok Liczba zakładów z przekroczeniami NDS i NDN NDS i NDN ogółem Liczba pracowników pracujących w przekroczeniach NDS czynników chemicznych NDS pyłów NDN czynników fizycznych W porównaniu z rokiem ubiegłym ogólna liczba pracowników pracujących w przekroczeniach zmalała o 21%, w tym: liczba narażonych na czynniki chemiczne zmniejszyła się o 45%, liczba narażonych na czynniki fizyczne o 22%, natomiast liczba narażonych na pyły o 9%. W ramach nadzoru higieny pracy skontrolowano 349 zakładów pracy pod kątem narażenia pracowników na czynniki rakotwórcze. Stwierdzono, że w narażeniu na te czynniki pracowało osób (w tym 2387 kobiet).

69 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 69 Tabela 33. Nadzór nad zakładami pracy, w których na stanowiskach pracy występowały substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym Lata Liczba zakładów pracy w ewidencji Liczba kontroli Liczba wydanych decyzji (w których występuje czynnik rakotwórczy) W związku w wejściem w życie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. poz. 890), wirusowe zapalenie wątroby typu B i C nie jest uwzględniane w wykazie czynników rakotwórczych, stąd w 2012 r. w ewidencji nastąpiło znaczące zmniejszenie liczby zakładów pracy, w których stwierdzane jest występowanie tego czynnika. Wykres 42. Liczba zakładów pracy, w których na stanowiskach pracy występowały substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz działalność kontrolna w powiatach oraz miastach na prawach powiatu w województwie małopolskim w roku 2013 bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski i m. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki i m. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski i m. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki WSSE Kraków Liczba zakładów skontrolowanych w roku sprawozdawczym Liczba zakładów pracy w ewidencji w PSSE / WSSE

70 70 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 6.3. CHOROBY ZAWODOWE Urszula Barańska, Krystyna Łagowska W roku 2013 w województwie małopolskim w 173 przypadkach stwierdzono wystąpienie choroby zawodowej, które jest wynikiem szkodliwego oddziaływania czynników środowiska pracy. W porównaniu z rokiem ubiegłym obserwuje się niewielki spadek liczby chorób zawodowych (o 25 przypadków zachorowań). Tabela 34. Liczba chorób zawodowych stwierdzonych w województwie małopolskim w latach rok Liczba chorób zawodowych Podobnie jak w latach poprzednich, zdecydowanie najwięcej przypadków chorób zawodowych stwierdzono w Mieście Kraków. W 2013 roku odnotowano 55 przypadków, co stanowi 32% ogólnej liczby stwierdzonych chorób zawodowych w województwie. Tabela 35. Choroby zawodowe w poszczególnych powiatach oraz miastach na prawach powiatu w województwie małopolskim w latach Powiat/miasto Rok bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski M. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki M. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski M. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki Ogółem

71 71 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wykres 43. Wskaźnik najczęściej występujących chorób zawodowych w województwie małopolskim w latach w przeliczeniu na osób zatrudnionych pylice płuc choroby układu ruchu choroby zakaźne choroby układu nerwowego nowowtwory złośliwe choroby narządu głosu inne Tabela 36. Najczęściej stwierdzane choroby zawodowe w województwie małopolskim 2012 i 2013 roku Choroba zawodowa Liczba przypadków Udział procentowy [%] Liczba przypadków Pylice płuc Choroby zakaźne lub pasożytnicze Choroby układu nerwowego Choroby narządu słuchu Nowotwory złośliwe Choroby narządu głosu Udział procentowy [%] Najczęściej stwierdzane przypadki chorób zawodowych: Pylice płuc 29 przypadków (w porównaniu z rokiem poprzednim nastąpił spadek o 11 przypadków,) w tym: na terenie Oświęcimia 13 przypadków, na terenie Chrzanowa 11 przypadków, Choroby zakaźnie lub pasożytnicze 29 przypadków (gdzie w porównaniu z rokiem poprzednim stan się utrzymał na tym samym poziomie), Choroby układu nerwowego 22 przypadki (gdzie w porównaniu z rokiem poprzednim nastąpił spadek o 7 przypadków), Choroby narządu słuchu 21 przypadków (gdzie w porównaniu z rokiem poprzednim nastąpił wzrost o 7 przypadków), Nowotwory złośliwe 21 przypadków (gdzie w porównaniu z rokiem poprzednim nastąpił wzrost o 7 przypadków), Choroby narządu głosu 20 przypadków (gdzie w porównaniu z rokiem poprzednim nastąpił wzrost o 6 przypadków). Najwięcej przypadków nowotworów złośliwych stwierdzonych jako wynik szkodliwego oddziaływania środowiska pracy, odnotowano w powiecie krakowskim (7 przypadków). Nauczyciele, w latach , byli grupą zawodową, w której stwierdzono największą liczbę chorób zawodowych. Począwszy od 2010 r. do 2012 r. obserwuje się znaczące zmniejszenie liczby tych schorzeń. W 2013 r. w stosunku do roku 2012, odnotowano ponownie niewielkie zwiększenie liczby stwierdzonych chorób narządu głosu, tj. 20 przypadków, co stanowi 12% wszystkich

72 72 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku stwierdzonych chorób zawodowych. Na podstawie danych przedstawionych przez Urząd Statystyczny w Krakowie, dotyczących ogólnej liczby osób zatrudnionych, z uwzględnieniem podziału na powiaty sporządzono wykres (wykres 43) ilustrujący wskaźnik zachorowalności na choroby zawodowe na przestrzeni ostatnich dwóch lat w Małopolsce. Wskaźnik zachorowalności na choroby zawodowe ilustruje liczbę zachorowań na daną chorobę w przeliczeniu na osób zatrudnionych. Wykres 44. Zapadalność na choroby zawodowe w powiatach oraz miastach na prawach powiatu województwa małopolskiego w latach współ. dla małop. wielicki wadowicki tatrzański m. Tarnów tarnowski suski proszowicki oświęcimski olkuski nowotarski m. Nowy Sącz nowosądecki myślenicki miechowski limanowski m. Kraków krakowski gorlicki dąbrowski chrzanowski brzeski bocheński Zmniejszenie zapadalności na choroby zawodowe w porównaniu z poprzednim rokiem sprawozdawczym występuje w powiatach: miechowskim, dąbrowskim oraz brzeskim. Największy wzrost zapadalności w stosunku do roku ubiegłego odnotowano w powiatach: nowosądeckim, tatrzańskim i oświęcimskim.

73 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 73 Tabela 37. Liczba stwierdzonych zakaźnych chorób zawodowych w województwie małopolskim w latach Rok WZW typu B WZW typu C WZW typu B i C Gruźlica Inne Borelioza Bruceloza Pozostałe Ogółem Wykres 45. Zawodowe choroby zakaźne w województwie małopolskim w latach WZW B WZW C Gruźlica Borelioza W latach obserwowano zmniejszenie liczby zachorowań zawodowych na WZW typu B. W 2013 r. liczba ta zwiększyła się, w porównaniu z rokiem poprzednim, do 2 przypadków. W przypadku WZW typu C odnotowano zmniejszenie liczby stwierdzonych przypadków (z 6 przypadków do 2). W 2013 roku w stosunku do roku poprzedniego liczba stwierdzonych chorób zawodowych gruźlicy wzrosła o 50%. Ponadto obserwuje się niewielki spadek liczby zachorowań na boreliozę. Wśród innych zawodowych chorób zakaźnych w powiecie krakowskim stwierdzono: malarię oraz kleszczowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. WZW typu B stwierdzono w powiatach: oświęcimskim i zakopiańskim, natomiast WZW typu C w powiecie wadowickim.

74 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 74 ROZDZIAŁ 7 Warunki sanitarne w placówkach oświatowowychowawczych Stan sanitarno-techniczny obiektów Ocena warunków do utrzymania higieny osobistej dzieci i młodzieży Ocena dostosowania mebli szkolnych i przedszkolnych do wymagań ergonomii Warunki wypoczynku dzieci i młodzieży

75 75 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 7. OCENA WARUNKÓW SANITARNYCH W PLACÓWKACH OŚWIATOWO- WYCHOWAWCZYCH Małgorzata Frankowska W roku 2013 spośród figurujących w ewidencji 4182 placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych, pracy pozaszkolnej i wypoczynku i rekreacji, pracownicy pionu higieny dzieci i młodzieży Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego przeprowadzili kontrole sanitarne w 2598 placówkach, realizując kontrole planowane kompleksowe. Kontrole przeprowadzono w: żłobkach i klubach dziecięcych 89 (63% ze 142 w ewidencji), przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego 1020 (91% z 1124 w ewidencji), szkołach i zespołach szkół 1162 (55% z 2128 w ewidencji), placówkach kształcenia ustawicznego 18 (69% z 26 w ewidencji), szkołach wyższych 21 (48% z 44 w ewidencji) w tym; 72 obiektach szkół wyższych (37% z 249 obiektów), placówkach z pobytem całodobowym 98 (62% ze 159 w ewidencji), placówkach opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego 75 (40% ze 189 w ewidencji), placówkach wychowania pozaszkolnego 99 (29% z 337), placówkach rekreacyjnych 16 (48% z 33 w ewidencji). Ponadto prowadzono kontrole: sezonowe (kontrole turnusów wypoczynku dzieci i młodzieży zima/lato) 981 (30% z 3261 turnusów zarejestrowanych w bazie MEN), kontrole tematyczne, sprawdzające, interwencyjne (razem 982), Łącznie przeprowadzono 4561 kontroli sanitarnych (planowanych, tematycznych, sprawdzających, interwencyjnych) STAN SANITARNO-TECHNICZNY OBIEKTÓW Systematycznie zmniejsza się liczba obiektów szkolnych nieprzystosowanych do procesu nauczania. Za budynki nieprzystosowane oraz budynki o złym stanie technicznym uznano te, które były budowane z przeznaczeniem na inne obiekty i nie w pełni zaadaptowane do programu funkcjonalnego placówek oświatowych np. nieodpowiednia wysokość pomieszczeń, niewystarczająca ilość pomieszczeń, ich niefunkcjonalność. Ponadto zaliczono tutaj placówki, które wymagają modernizacji pomieszczeń sanitarnych lub zaplecza sal zastępczych/rekreacyjnych. W 2013 roku na 2598 skontrolowanych za nieprzystosowane uznano 8 placówek. Użytkowanie obiektów nieprzystosowanych do procesu nauczania dotyczyło 3 przedszkoli, 2 gimnazjów, 2 zespołów szkół i 1 placówki opiekuńczo-wychowawczej wsparcia dziennego. Liczba budynków w złym stanie technicznym zmniejszyła się do 40 (w budynków), natomiast prowadzone kontrole wykazały, że istnieją budynki przeznaczone dla szkół, przedszkoli i innych placówek pobytu dzieci i młodzieży zarówno w złym stanie technicznym jak i higieniczno-sanitarnym. W 2013 r. ujawniono 15 budynków z powyższymi nieprawidłowościami. Można stwierdzić, iż stan techniczny placówek ulega sukcesywnej poprawie, m.in. w związku z realizacją decyzji wydanych w latach ubiegłych oraz pozyskaniem przez samorządy lokalne funduszy z programów unijnych.

76 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 76 Wykres 46. Stan sanitarno-techniczny obiektów województwa małopolskiego w latach budynki nieprzystosowane budynki w złym stanie technicznym budynki w złym stanie technicznym i higieniczno-sanitarnym OCENA WARUNKÓW DO UTRZYMANIA HIGIENY OSOBISTEJ DZIECI I MŁODZIEŻY W 2013 r. 2,5% z 1020 skontrolowanych przedszkoli nie spełniało standardów dostępności do urządzeń sanitarnych (odpowiednio w 2012 roku było to 1,4% z 925 skontrolowanych placówek). Stan ten spowodowany był zwiększeniem liczby oddziałów przy niewystarczającej bazie lokalowej oraz przyjmowaniem do przedszkoli zwiększonej liczby dzieci, co ma wpływ na pogorszenie warunków pobytu dzieci uczęszczających do tych placówek. Brak zapisów prawnych dotyczących minimalnej powierzchni w salach przedszkolnych przypadającej dla jednego dziecka skutkuje często przeludnieniem w placówkach przedszkolnych. W 2013 r. sytuacja w szkołach uległa nieznacznej poprawie. W 2012 r. ujawniono 3,7% (z 1307 szkół), szkół w których nie zachowano standardów dostępności do urządzeń sanitarnych, natomiast w roku 2013 było to 2,2% (z 1162 skontrolowanych szkół). Brak środków do utrzymania higieny stwierdzono w 16 placówkach szkolnych, tj. 1,4% z 1162 szkół skontrolowanych (w 2012 r. 1,5% szkół). Sytuacja dotycząca zapewnienia bieżącej ciepłej wody w każdej umywalce w sanitariatach dla uczniów uległa poprawie w 2013 r. w porównaniu do roku wcześniejszego. Stwierdzono, iż 10 placówek szkolnych nie zapewnia ciepłej wody przy każdej umywalce w pomieszczeniach sanitarnohigienicznych, tj. 0,9% z 1162 skontrolowanych, natomiast w 2012 było to 26 szkół, tj. 2% z 1307 szkół. W wielu szkołach prowadzone były prace związane z wymianą instalacji elektrycznej dla zapewnienia bieżącej ciepłej wody w pomieszczeniach sanitarnohigienicznych dla uczniów, oraz remonty tychże pomieszczeń. W roku 2013 wydano 44 decyzje administracyjne, 11 zaleceń pokontrolnych oraz nałożono 1 mandat karny.

77 Skontrolowane Brak bieżącej ciepłej wody przy każdej umywalce Brak środków do utrzymania higieny Niezachowanie standardów dostępności do urządzeń sanitarnych Skontrolowane Brak bieżącej ciepłej wody przy każdej umywalce Brak środków do utrzymania higieny Niezachowanie standardów dostępności do urządzeń sanitarnych Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 77 Tabela 38. Ocena warunków higienicznych w placówkach nauczania i wychowania w województwie małopolskim w latach Placówki Przedszkola Szkoły Ogółem OCENA DOSTOSOWANIA MEBLI SZKOLNYCH I PRZEDSZKOLNYCH DO WYMAGAŃ ERGONOMII W 2013 r. przeprowadzono ocenę dostosowania mebli do wzrostu przedszkolaków i uczniów łącznie w 557 placówkach (przedszkolach funkcjonujących samodzielnie i w zespołach, szkołach podstawowych i szkołach gimnazjalnych). Oceniono stanowisk w 714 oddziałach przedszkolnych, stanowisk w 708 oddziałach szkół podstawowych, 2996 stanowisk w 156 oddziałach szkół gimnazjalnych. Nieprawidłowości stwierdzono w 34 placówkach przedszkolnych, tj. 11,5% z 296 poddanych ocenie (483 stanowiska w 46 oddziałach), w 14 szkołach podstawowych, tj. 6,5% z 216 ocenianych placówek (292 stanowiska w 63 oddziałach) i tylko jedno nieprawidłowe stanowisko pracy ucznia w szkole gimnazjalnej. W stosunku do lat ubiegłych wyposażenie w meble dostosowane do zasad ergonomii ulega poprawie. Sukcesywnie realizowane są zalecenia wydawane w wyniku przeprowadzonych kontroli sanitarnych. W 2011 roku stwierdzono 5,1% stanowisk niewłaściwych, w roku 2012 roku 3,3% stanowisk niedostosowanych do wzrostu uczniów, natomiast 2,9% nieprawidłowych stanowisk wykazano w roku Tabela 39. Dostosowanie mebli do zasad ergonomii. Placówki/ oddziały/ stanowiska Liczba ocenionych oddziałów/ liczba placówek Liczba oddziałów z nieprawidłowościami/ liczba placówek Liczba stanowisk ocenionych/ liczba stanowisk nieprawidłowych / / / / / / 723

78 78 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 7.4. WARUNKI WYPOCZYNKU DZIECI I MŁODZIEŻY W 2013 r. w bazie wypoczynku Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) zarejestrowano 3261 turnusów wypoczynku zorganizowanego dla dzieci i młodzieży (wypoczynek zimowy 1221, wypoczynek letni 2040). Pracownicy pionu higieny dzieci i młodzieży województwa małopolskiego przeprowadzili 991 kontroli, skontrolowano 981 turnusów (wypoczynek zimowy 313 kontroli, wypoczynek letni 678 kontroli). Z wypoczynku zorganizowanego w województwie małopolskim skorzystało dzieci i młodzieży (wypoczynek zimowy 12889, wypoczynek letni 31814). W trakcie wypoczynku zorganizowano 2606 turnusów w obiektach świadczących usługi hotelarskie, 217 turnusów w obiektach sezonowych (internaty i bursy), 33 obozy pod namiotami (lato) oraz 405 turnusów w placówkach w miejscu zamieszkania (szkoły, ośrodki kultury, świetlice środowiskowe, młodzieżowe domy kultury, pałace kultury itp.). Tabela 40. Wypoczynek dzieci i młodzieży w województwie małopolskim w 2013 r. Powiat Liczba turnusów Liczba kontroli pionu higieny w bazie MEN dzieci i młodzieży Liczba uczestników bocheński brzeski chrzanowski dąbrowski gorlicki krakowski M. Kraków limanowski miechowski myślenicki nowosądecki M. Nowy Sącz nowotarski olkuski oświęcimski proszowicki suski tarnowski M. Tarnów tatrzański wadowicki wielicki ogółem W większości skontrolowanych turnusów organizatorzy zapewniali bezpieczny i higieniczny pobyt uczestnikom wypoczynku. Bieżące kontrole wypoczynku ujawniły, że na 21 turnusach nie zapewniono właściwych warunków sanitarnohigienicznych, nałożono 2 mandaty karne, wydano decyzję o zamknięciu całości obiektu, w którym odbywał się wypoczynek dzieci i młodzieży, w tym skierowano wniosek do Kuratora Oświaty. Stwierdzone uchybienia i nieprawidłowości dotyczyły niezachowanych odstępów między łóżkami, zagęszczenia w pokojach mieszkalnych, złego stanu sanitarno-technicznego pokoi sypialnych, łazienek przeznaczonych na pobyt uczestników wypoczynku, bloku żywieniowego, złego stanu sanitarno-technicznego urządzeń będących na wyposażeniu obiektów oraz terenu wokół budynków.

79 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 79 Tabela 41. Wypoczynek dzieci i młodzieży zima/lato 2013 Rodzaj placówki Liczba turnusów Liczba skontrolowanych turnusów w trakcie trwania w bazie MEN wypoczynku lato zima lato zima w obiektach całorocznych usług hotelarskich w obiektach sezonowych obozy pod namiotami w miejscu zamieszkania Ogółem W trakcie wypoczynku dzieci i młodzieży najwięcej uczestników wypoczywało w obiektach całorocznych usług hotelarskich tj w lecie i 7785 w zimie. Ponadto coraz więcej dzieci korzysta z zajęć organizowanych w miejscu zamieszkania w ramach akcji Lato w mieście oraz Zima w mieście. Na 98 turnusach (45% z 217 skontrolowanych) organizowanych w miejscu zamieszkania, dzieciom i młodzieży zapewniono dożywianie. Liczba turnusów i uczestników wypoczynku organizowanego w województwie małopolskim nieznacznie wzrosła w odniesieniu do roku ubiegłego. W roku 2013 skontrolowano 30% turnusów (w 2012 r. skontrolowano 28% turnusów). W roku 2012 na terenie województwa małopolskiego wypoczywało dzieci i młodzieży na 2959 turnusach letniego i zimowego wypoczynku, natomiast w 2013 roku uczestników wypoczynku zorganizowanego na 3261 turnusach.

80 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 80 ROZDZIAŁ 8 Nadzór nad środkami zastępczymi ( dopalacze )

81 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku NADZÓR NAD ŚRODKAMI ZASTĘPCZYMI ( DOPALACZE ) Urszula Barańska, Ewa Bulwan-Tulkowska W roku 2013 pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa małopolskiego przeprowadzili łącznie 45 kontroli podmiotów, w związku z wprowadzaniem do obrotu produktów, co do których zachodziło uzasadnione podejrzenie, że stwarzają zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Na ich podstawie wydano łącznie 15 decyzji o wycofaniu z obrotu produktów podejrzanych o bycie środkami zastępczymi. Działania te podejmowane były na terenie 6 powiatów tj.: nowosądeckiego, nowotarskiego, chrzanowskiego, limanowskiego, oświęcimskiego, krakowskiego. W wyniku przeprowadzonych kontroli zabezpieczono oraz zatrzymano ogółem 1626 produktów, z czego 252 próbki podejrzanych produktów pobrano do badań laboratoryjnych. W składzie większości przebadanych próbek stwierdzono obecność substancji spełniających definicję środka zastępczego w rozumieniu Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Badania przeprowadzano w Narodowym Instytucie Leków w Warszawie ul. Chełmońska 30/34 oraz w Pracowni Toksykologii Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Collegium Medicum UJ w Krakowie. Na podmioty, które złamały zakaz wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych, nałożone zostały kary pieniężne. W zakresie prowadzonego postępowania odwoławczego, WSSE w Krakowie prowadziła łącznie 28 spraw. Wydano: 10 postanowień (2 postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i 8 postanowień utrzymujących w mocy postanowienia organu I instancji o kontynuowaniu czynności kontrolnych), 9 decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, 1 decyzję w części uchylającą decyzję organu I instancji (pkt 2 decyzji organu I instancji dotyczący zaprzestania prowadzenia działalności Sklepu). Z uwagi na fakt, iż zjawisko wprowadzania do obrotu i używania środków zastępczych wymaga skoordynowanych działań zapobiegawczych różnych służb, w województwie małopolskim organy PIS realizują swoje działania we współpracy z Policją i Służbą Celną. Zarządzeniem nr 16/2012 Dyrektora Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Krakowie z dnia 26 stycznia 2012 r. powołany został zespół ds. dopalaczy z wyznaczeniem koordynatora, który jest pracownikiem Oddziału Nadzoru Higieny Pracy i Ochronny Radiologicznej. W każdej Powiatowej Stacji województwa małopolskiego wyznaczony został Koordynator ds. Środków Zastępczych, który współpracuje z innymi komórkami nadzorowymi Stacji. Bezspornym jest fakt, iż zjawisko wprowadzania do obrotu środków zastępczych w województwie małopolskim systematycznie wzrasta. W stosunku do roku 2011 liczba podejmowanych działań przez Inspekcję Sanitarną w województwie małopolskim wzrosła z 1 do 36 kontroli (w skali całego kraju jest to 5,24% z 687 przypadków w Polsce). Wzrosła również liczba zatrzymanych produktów z 6 do 1395 (w skali całego kraju jest to 6,44% z przypadków w Polsce). Nadmienić należy, iż dane te odnoszą się tylko do sklepów, punktów stacjonarnych, w których prowadzona jest sprzedaż dopalaczy. Rynek środków zastępczych to także obrót środkami zastępczymi przez Internet i przez osoby prywatne (dilerzy), gdzie działania są znacznie utrudnione. Rynek internetowy należy do jednego z najtrudniejszych do kontroli. W województwie małopolskim prowadzony jest choć w niewielkim zakresie monitoring stron internetowych. Działania te mają na celu eliminację bądź ograniczenie podejrzanych produktów w sprzedaży internetowej. Poza zakresem działania organów Inspekcji Sanitarnej jest sprzedaż środków zastępczych z tzw. ręki do ręki. Od 2010 roku w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie istnieje infolinia za pomocą której można zgłaszać przypadki zatruć podejrzanymi substancjami.

82 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 82 ROZDZIAŁ 9 Zdrowie publiczne i promocja zdrowia Profilaktyczny program w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych TOB3CIT (Tobacco Free Cities) Odświeżamy nasze miasta Badania zaburzeń depresyjnych wśród gimnazjalistów powiatu olkuskiego Ocena zdrowotna świadomości stomatologicznej rodziców i opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym powiatu olkuskiego Inne przedsięwzięcia

83 83 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 9. ZDROWIE PUBLICZNE I PROMOCJA ZDROWIA Agnieszka Hejmo, Agnieszka Kargul W 2013 roku Dział Zdrowia Publicznego i Promocji Zdrowia kontynuował dotychczas podejmowane działania w zakresie profilaktyki chorób zakaźnych i niezakaźnych poprzez promowanie aktywnego stylu życia i zbilansowanej diety, profilaktyki palenia tytoniu i innych uzależnień oraz zapobiegania zakażeniom HIV i chorobie AIDS. Koordynowano następujące programy edukacyjne zlecone przez Główną Inspekcję Sanitarną, tj. Czyste powietrze wokół nas, Nie pal przy mnie, proszę, Znajdź właściwe rozwiązanie, Trzymaj Formę!, Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS na lata Przy współpracy z Fundacją MSD dla Zdrowia Kobiet realizowano program Wybierz Życie-Pierwszy Krok. Ponadto Wojewódzka Stacja podejmowała wiele własnych inicjatyw, realizowanych zarówno w ramach koordynowanych programów edukacyjnych oraz w ramach projektu Najzdrowszy Powiat Europy. Kontynuowano badania zaburzeń depresyjnych wśród gimnazjalistów powiatu olkuskiego oraz prowadzono ocenę stanu świadomości rodziców w zakresie dbałości o higienę jamy ustnej dziecka w celu profilaktyki próchnicy PROFILAKTYCZNY PROGRAM W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIU OD ALKOHOLU, TYTONIU I INNYCH ŚRODKÓW PSYCHOAKTYWNYCH W ramach nowo wdrażanego pięcioletniego Projektu KIK/68 pn. Profilaktyczny program w zakresie przeciwdziałania uzależnieniu od alkoholu, tytoniu i innych środków psychoaktywnych współfinansowanego ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy opracowano kampanię społeczną Chrońmy dzieci przed dymem tytoniowym. Celem kampanii było zwiększenie wiedzy na temat wpływu dymu tytoniowego na zdrowie kobiet i ich potomstwo poprzez edukację w zakresie biernego palenia oraz motywowania młodych ludzi (szczególnie kobiet) do zaprzestania i ograniczania palenia. Adresatami kampanii były osoby w wieku lat (ze szczególnym ukierunkowaniem na kobiety planujące ciążę, ciężarne i młode matki oraz ich partnerów) tj. pacjentki poradni ginekologicznych, szkół rodzenia, opiekunowie dzieci przebywających na oddziałach szpitalnych, w przychodniach pediatrycznych, przedszkolach, żłobkach, studenci, kobiety korzystające z klubów fitness.

84 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 84 W ramach realizacji kampanii społecznej zorganizowano konferencję prasową na której obecni byli partnerzy akcji prof. dr hab. med. Krzysztof Fyderek (konsultant wojewódzki ds. pediatrii, kierownik Kliniki Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie), lek. med. Magdalena Wożniak (pediatra z Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. Św. Ludwika w Krakowie), dr Marek Kowalski (ginekolog położnik z Centrum Medycznego UJASTEK); opracowano własne materiały edukacyjne oraz rozpoczęto emisję spotów w tramwajach komunikacji miejskiej Miasta Krakowa. Do kampanii przyłączyło się 427 instytucji z całego województwa małopolskiego TOB3CIT (TOBACCO FREE CITIES) ODŚWIEŻAMY NASZE MIASTA Kolejnym ciekawym działaniem, którego zakończenie przypadło na rok 2013 był dwuletni Projekt pn. TOB3CIT (Tobacco Free Cities). Odświeżamy nasze miasta. W trakcie trwania Projektu realizowano szereg działań, a było to m.in. utworzenie 19 koalicji lokalnych, które zaowocowały wspólną realizacją działań w m.in. w zakresie: organizacji wspólnych imprez lokalnych mających na celu zwiększenia wiedzy w zakresie miejsc objętych zakazem palenia, a także skutków zdrowotnych biernego i czynnego palenia; dystrybucji jednolitego oznakowania informującego o zakazie palenia oraz materiałów edukacyjnych, wzmożonego monitorowania przestrzegania ustawy. Ponadto oznakowano znakiem zakazu palenia placów zabaw w powiatach: dąbrowskim, gorlickim, oświęcimskim, miechowskim, nowotarskim, krakowskim; przystanków komunikacji miejskiej w powiatach: dąbrowskim, oświęcimskim, limanowskim, krakowskim; klatek schodowych w mieszkaniach spółdzielczych w powiatach: dąbrowskim, nowosądeckim, nowotarskim, prowadzono wspólne kontrole Inspekcji Sanitarnej z Policją/Strażą Miejską mające na celu sprawdzenie przestrzegania zapisów ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w lokalach gastronomicznorozrywkowych (również w godzinach popołudniowych i wieczornych) w powiatach: myślenickim, nowosądeckim, nowotarskim, tatrzańskim. Ponadto zorganizowano ostatnie, dodatkowe szkolenie dla Strażników Miejskich z pow. tatrzańskiego. Szkolenie miało na celu zwiększenie wiedzy w zakresie prawa międzynarodowego i krajowego dotyczącego ograniczania używania tytoniu w Polsce, wzmocnienie egzekwowania prawa w miejscach użyteczności publicznej objętych zakazem palenia, zwiększenie wiedzy na temat skutków zdrowotnych czynnego i biernego palenia tytoniu, przekazanie informacji dotyczących Projektu,,Odświeżamy nasze miasta. TOB3CIT (Tobacco Free Cities). W szkoleniu udział wzięło 18 strażników.

85 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku BADANIA ZABURZEŃ DEPRESYJNYCH WŚRÓD GIMNAZJALISTÓW POWIATU OLKUSKIEGO Badania przeprowadzano od grudnia 2012 r. do czerwca 2013 r. Z 20 zaproszonych gimnazjów, udział w badaniu wzięło 16 placówek (podobnie jak w I edycji badania), przebadano 1918 uczniów (1003 dziewcząt i 879 chłopców), o 57 mniej niż w roku poprzednim. Narzędziem wykorzystywanym w badaniu był kwestionariusz. Po dokonaniu analizy wyników z wszystkich szkół, które wzięły udział w badaniach stwierdzono, że: poziom zaburzeń depresyjnych wśród uczniów gimnazjów powiatu olkuskiego sięga 17% badanej populacji stwierdzono o 3% mniej zaburzeń depresyjnych niż w roku poprzednim, nastąpiła poprawa stanu zdrowia psychicznego uczniów w 10 szkołach, co sugeruje że działania dotyczące higieny psychicznej uczniów (spotkania z pedagogiem/psychologiem, zajęcia dotyczące poczucia własnej wartości czy zajęcia mające na celu budowanie więzi między uczniami) odniosły zamierzony efekt i powinny być kontynuowane, nie ma różnicy w odsetku uczniów z zaburzeniami depresyjnymi pomiędzy szkołami miejskimi a wiejskimi. Podobnie w przypadku zespołów szkół i gimnazjów samodzielnych nie zaobserwowano, by w którejś z kategorii nasilenie problemu depresji było większe, nastąpiło zmniejszenie odsetka uczniów z zaburzeniami depresyjnymi oznaczonymi jako silne, przy niewielkim wzroście zaburzeń nieznacznych i ciężkich, w czasie porównania wyników obu serii. Uzyskane wyniki zaprezentowano 24 października 2013 roku na konferencji a może to depresja?, zorganizowanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Olkuszu OCENA ZDROWOTNA ŚWIADOMOŚCI STOMATOLOGICZNEJ RODZICÓW I OPIEKUNÓW DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM POWIATU OLKUSKIEGO Ocena aktualnej wiedzy rodziców/opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym pomoże pomóc w podjęciu odpowiednich działań zapobiegających rozwojowi i pogłębianiu się choroby próchnicowej w analizowanej grupie docelowej. I edycja programu została przeprowadzona w okresie od marca do czerwca 2013 roku, w której udział wzięło 378 rodziców/opiekunów dzieci. W realizację Programu włączyło się 19 z 32 przedszkoli. Badania ankietowe, przeprowadzane były w placówkach nauczania i wychowania, z wyjątkiem jednego, które zostało przeprowadzone w trakcie zorganizowanej wizyty kontrolnej w lokalnej przychodni stomatologicznej. Badania zakończone było krótkim wykładem w zakresie prawidłowych metod szczotkowania zębów, ze wskazaniem na konieczność wyeliminowania bądź ograniczenia produktów kariogennych w celu zminimalizowania ryzyka rozwoju próchnicy.

86 86 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Wnioski z przeprowadzonego badania: Oceniono, iż wiedza rodziców dotycząca metod zakażenia chorobą próchnicową, i jej zapobiegania jest zbliżona w badanych gminach, dziecko odwiedza gabinet stomatologiczny rzadziej niż raz na pół roku. W gminie: Klucze ma to miejsce w 33% przypadkach, Bolesław w 28%, Bukowno i Olkusz w 23% i Wolbrom 18%. Największy odsetek ankietowanych pomagających dziecku w czyszczeniu zębów miał miejsce w gminie Klucze 73%, Wolbrom 71% i Bukowno 70%. Znacznie mniej badanych sprawuje kontrolę nad szczotkowaniem zębów przez dziecko w gminie Bolesław i Olkusz, w zdecydowanej większości w gminie Klucze rodzice nie wiedzieli, że flora bakteryjna jak i stan zębów mlecznych (obecność bakterii wywołujących próchnicę) wpływa na rozwój i stan zębów stałych, nie wykazano znaczącej różnicy pomiędzy gminami związanej ze stanem świadomości badanych dotyczącej próchnicotwórczego działania węglowodanów. Brak jest również różnicy w świadomości dotyczącej konieczności szczotkowania zębów jako skutecznej metody zapobiegania powstawaniu próchnicy. Drugi etap badania oceny świadomości wśród rodziców dzieci przedszkolnych, rozpoczęto w grudniu 2013 rok INNE PRZEDSIĘWZIĘCIA Ponadto zorganizowano: konferencję Wybierz Życie Pierwszy Krok. Profilaktyka raka szyjki macicy ; konferencję Zakażenia HIV i choroba AIDS co powinni wiedzieć pracownicy medyczni?; szkolenie z zasad bezpiecznego grzybobrania, pod hasłem Bezpieczne grzybobranie ; konferencję prasową, dotycząca grypy i skutecznych sposobów jej zapobiegania. Akcję Honorowego Krwiodawstwa Konferencja Wybierz Życie Pierwszy Krok. Profilaktyka raka szyjki macicy 6 czerwca 2013 w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego odbyła się konferencja Wybierz Życie Pierwszy Krok. Profilaktyka raka szyjki macicy pod patronatem Marszałka Województwa Małopolskiego, Wojewody Małopolskiego, Kuratora Oświaty oraz Fundacji MSD dla Zdrowia Kobiet i Polskiej Koalicji na Rzecz Walki z Rakiem Szyjki Macicy. Podstawowym celem Konferencji było propagowanie profilaktyki raka szyjki macicy w oparciu o pozytywne przykłady dotychczas prowadzonych działań w tej dziedzinie, między innymi programu "Wybierz Życie -Pierwszy Krok", a skierowana była do przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego oraz szkół ponadgimnazjalnych z terenu województwa małopolskiego realizujących program. Udział w niej wzięło 104 osoby Konferencja HIV/AIDS co powinni wiedzieć pracownicy medyczni? Konferencja szkoleniowa dla pracowników medycznych Zakażenia HIV i choroba AIDS co powinni wiedzieć pracownicy medyczni?" miała miejsce w Sali Obrad Rady Miasta Krakowa przy Placu Wszystkich Świętych 3-4 w Krakowie, w dniu

87 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku 87 5 listopada 2013 roku. Celem konferencji było zwrócenie uwagi na istotną rolę działań zapobiegawczych podejmowanych przez pracowników medycznych w odniesieniu do zakażeń wirusem HIV i zachorowań na AIDS oraz przekazanie informacji zapewniających zachowanie odpowiednich procedur bezpieczeństwa w miejscu pracy. Skierowana była do pracowników medycznych: pielęgniarek, położnych, ratowników medycznych oraz pracowników Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Prelegentami byli: Panie Sylwia Sałgut-Krzemińska i Anna Kaczmarek z Krajowego Centrum ds. AIDS, dr Monika Bociąga- Jasik, dr Anna Kalinowska-Nowak oraz Beata Lickiewicz, psycholog z Oddziału Klinicznego Klinik Gastroenterologii i Hepatologii oraz Chorób Zakaźnych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, dr Eliza Mazur koordynator i doradca Punktu Konsultacyjno-Diagnostycznego, Maria Brodzikowska przewodnicząca Stowarzyszenia Profilaktyki i Wsparcia w zakresie HIV/AIDS Jeden Świat. Konferencja cieszyła się bardzo dużym zainteresowaniem, udział w niej wzięło ok 250 osób Szkolenie z zasad bezpiecznego grzybobrania W dniach 23, 26 września oraz 2 października 2013 roku, odbyły się szkolenia dotyczące zasad bezpiecznego grzybobrania. Prelegentami byli: Pan Piotr Pokrzywa kierownik Oddziału Nadzoru Higieny Żywności, Żywienia i Przedmiotów Użytku WSSE w Krakowie oraz Pani Halina Hawryluk grzyboznawca WSSE w Krakowie. Program szkolenia uwzględniał: Części praktycznej szkolenia towarzyszyła wystawa grzybów świeżych, suszonych oraz trwałych eksponatów. Największym zainteresowaniem cieszyła się ekspozycja grzybów zebranych w podkrakowskich lasach i opatrzonych komentarzem specjalisty. Każdy z uczestników mógł również skorzystać z porad i wskazówek grzyboznawcy. W szkoleniach udział wzięło 90 osób. przepisy oraz wymagane atesty dotyczące handlu i obrotu grzybami oraz warunki jakie musi spełnić osoba, aby ubiegać się o uprawnienia grzyboznawcy i klasyfikatora, transport oraz prawidłowa obróbki spożywcza grzybów. Część druga szkolenia obejmowała prezentacje grzybów jadalnych, trujących i niejadalnych, najczęściej spotykanych w lasach południowej Polski. Dokonano porównań wyglądu owocników najczęściej mylonych, wykazano różnice i cechy charakterystyczne, na które należy zwracać szczególną uwagę, aby uniknąć zebrania grzybów mogących zaszkodzić zdrowiu lub życiu ludzi.

88 88 Stan sanitarny województwa małopolskiego w 2013 roku Konferencja prasowa grypa i szkolenia profilaktyczne W celu szerzenia wiedzy przez ekspertów z zakresu wakcynologii w dniu 30 października 2013 roku w siedzibie Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej zorganizowano konferencję prasową, dotycząca grypy i skutecznych sposobów jej zapobiegania. Wykłady wygłoszone przez specjalistów dr hab. Dorotę Mrożek-Budzyń, konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie epidemiologii oraz prof. Aleksandra Garlickiego, ordynatora Oddziału Chorób Zakaźnych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie dostarczyły niezbędnej wiedzy i przekonały zebranych do zaszczepienia się przeciwko grypie. Spotkanie połączone zostało z możliwością zaszczepienia się przeciwko grypie, z której skorzystało 30 przedstawicieli służb ratunkowych oraz administracji publicznej z województwa małopolskiego Akcja honorowego krwiodawstwa 4 listopada 2013 r. Wojewódzka Stacja Sanitarno- Epidemiologiczna w Krakowie we współpracy z Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, zorganizowała Akcję Honorowego Krwiodawstwa połączoną z możliwością zarejestrowania się wśród dawców szpiku kostnego. Przedsięwzięcie spotkało się z dużym zainteresowaniem zarówno pracowników jak i klientów Wojewódzkiej Stacji. Łącznie około 20 osób zaangażowało się w nasze działania oddało krew lub zarejestrowało się wśród dawców szpiku.

89

90

Stan sanitarny kraju w roku 2013

Stan sanitarny kraju w roku 2013 Stan sanitarny kraju w roku 2013 Główny Inspektorat Sanitarny 03-729 Warszawa, ul. Targowa 65 tel.: +48 22 536 13 00 fax: +48 22 635 61 94 e-mail: inspektorat@gis.gov.pl www.gis.gov.pl SPIS TREŚCI Wstęp..............................................................

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO POWIATU KLUCZBORSKIEGO ZA 2012 ROK

OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO POWIATU KLUCZBORSKIEGO ZA 2012 ROK PAŃSTWOWY POWIATOWY INSPEKTOR SANITARNY W KLUCZBORKU OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO POWIATU KLUCZBORSKIEGO ZA 2012 ROK Kluczbork 2013 1 SPIS TREŚCI strona WSTĘP... 3 I. Sytuacja epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wstęp Państwowa Inspekcja Sanitarna województwa łódzkiego W zakresie Epidemiologii W zakresie Higieny Komunalnej

SPIS TREŚCI Wstęp Państwowa Inspekcja Sanitarna województwa łódzkiego W zakresie Epidemiologii W zakresie Higieny Komunalnej SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Państwowa Inspekcja Sanitarna województwa łódzkiego... 5 W zakresie Epidemiologii... 9 Sytuacja epidemiologiczna chorób zakaźnych w województwie łódzkim w 2013 roku. 9 Analiza wykonania

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO ZA ROK 2013

OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO ZA ROK 2013 OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO ZA ROK 2013 LUBLIN 2014 OCENA STANU BEZPIECZEŃSTWA SANITARNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO ZA ROK 2013 Spis treści: I. Wstęp.. 3 II. Organizacja

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I PRZECIWDZIAŁANIA ICH WYKLUCZENIU SPOŁECZNEMU ORAZ POMOCY W ZATRUDNIANIU OSÓB

WOJEWÓDZKI PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I PRZECIWDZIAŁANIA ICH WYKLUCZENIU SPOŁECZNEMU ORAZ POMOCY W ZATRUDNIANIU OSÓB WOJEWÓDZKI PROGRAM WYRÓWNYWANIA SZANS OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH I PRZECIWDZIAŁANIA ICH WYKLUCZENIU SPOŁECZNEMU ORAZ POMOCY W ZATRUDNIANIU OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2014-2020 Łódź, 2014 1 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W M. ST. WARSZAWIE

POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W M. ST. WARSZAWIE POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W M. ST. WARSZAWIE OCENA STANU SANITARNO - HIGIENICZNEGO ORAZ SYTUACJI EPIDEMIOLOGICZNEJ m. st. Warszawy w roku 213 Luty 214 r. 1 SPIS TREŚCI 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Stan zagrożenia epidemią palenia tytoniu w Polsce

Stan zagrożenia epidemią palenia tytoniu w Polsce Stan zagrożenia epidemią palenia tytoniu w Polsce Streszczenie Niniejszy raport został przygotowany w ramach Dwuletniej Umowy o Wzajemnej Współpracy między Światową Organizacją Zdrowia i Ministerstwem

Bardziej szczegółowo

Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych MINISTER ZDROWIA Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2011-2015 opracowany na podstawie art. 3 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w

Bardziej szczegółowo

Sytuacja demograficzna osób starszych i konsekwencje starzenia się ludności Polski w świetle prognozy na lata 2014-2050

Sytuacja demograficzna osób starszych i konsekwencje starzenia się ludności Polski w świetle prognozy na lata 2014-2050 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY 00-925 WARSZAWA, al. Niepodległości 208 http://www.stat.gov.pl Warszawa, listopad 2014 Sytuacja demograficzna osób starszych i konsekwencje starzenia się ludności Polski w świetle

Bardziej szczegółowo

2012 STAN PROBLEMU NARKOTYKOWEGO W EUROPIE

2012 STAN PROBLEMU NARKOTYKOWEGO W EUROPIE ISSN 1830-0790 SPRAWOZDANIE ROCZNE 2012 STAN PROBLEMU NARKOTYKOWEGO W EUROPIE PL SPRAWOZDANIE ROCZNE 2012 STAN PROBLEMU NARKOTYKOWEGO W EUROPIE Nota prawna Niniejsza publikacja Europejskiego Centrum Monitorowania

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATU SZTUMSKIEGO na lata 2012 2020

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATU SZTUMSKIEGO na lata 2012 2020 Załącznik do Uchwały Nr XXIX/175/2012 Rady Powiatu Sztumskiego z dnia 25 września 2012 roku. POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH POWIATU SZTUMSKIEGO na lata 2012 2020 Sztum 2012 SPIS

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego

Szanowni Państwo, Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Szanowni Państwo, Samorząd Województwa przygotował ambitną wizję rozwoju regionu na najbliższą dekadę. Ma ona pomóc w realizacji aspiracji i marzeń Małopolan. W ciągu ostatniego 10-lecia samorząd przejął

Bardziej szczegółowo

RAPORT UWARUNKOWANIA ROZWOJU TELEMEDYCYNY W POLSCE

RAPORT UWARUNKOWANIA ROZWOJU TELEMEDYCYNY W POLSCE RAPORT UWARUNKOWANIA ROZWOJU TELEMEDYCYNY W POLSCE Potrzeby, bariery, korzyści, analiza rynku, rekomendacje WWW.KIGMED.EU Warszawa Wersja - marzec 2015 r. 1 S t r o n a Raport opracował zespół ekspertów:

Bardziej szczegółowo

Raport na temat sytuacji osób starszych w Polsce

Raport na temat sytuacji osób starszych w Polsce Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Warszawa Raport na temat sytuacji osób starszych w Polsce Opracował zespół w składzie: prof. IPiSS dr hab. Piotr Błędowski kierownik prof. UW dr hab. Barbara Szatur-Jaworska

Bardziej szczegółowo

POMOC SPOŁECZNA W LICZBACH 2009. Agnieszka Hryniewicka Analiza statystyczna danych: Jan Herbst

POMOC SPOŁECZNA W LICZBACH 2009. Agnieszka Hryniewicka Analiza statystyczna danych: Jan Herbst Agnieszka Hryniewicka Analiza statystyczna danych: Jan Herbst Warszawa 2010 SPIS TREŚCI Spis tabel... 3 Spis wykresów... 5 Spis map... 7 Spis tablic zamiesczonych na płycie cd (tylko w wersji elektronicznej)...

Bardziej szczegółowo

RAPORT. Instytucje wobec potrzeb osób starszych. Raport opracował zespół Instytutu Rozwoju Służb Społecznych. Warszawa, grudzień 2010 r.

RAPORT. Instytucje wobec potrzeb osób starszych. Raport opracował zespół Instytutu Rozwoju Służb Społecznych. Warszawa, grudzień 2010 r. RAPORT Instytucje wobec potrzeb osób starszych Raport opracował zespół Instytutu Rozwoju Służb Społecznych Warszawa, grudzień 2010 r. Spis Treści 1. Wstęp.4 2. Diagnozowanie potrzeb ludzi starszych przegląd

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020

Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020 Załącznik do uchwały nr Rady Ministrów z dnia..(poz..) Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu i Wykluczeniu Społecznemu 2020 Nowy wymiar aktywnej integracji Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ZATRUDNIENIE OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH PERSPEKTYWY WZROSTU

ZATRUDNIENIE OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH PERSPEKTYWY WZROSTU PROJEKT ZATRUDNIENIE OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH PERSPEKTYWY WZROSTU Raport syntetyczny Opracowanie: Elżbieta Kryńska Krzysztof Pater Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 4 I. ZAKRES I METODY BADAŃ...

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 Zarząd Województwa Świętokrzyskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 20142020 Wersja 4.0 marzec 2014 r. 2 Słownik... 6 SEKCJA 1 STRATEGIA DOTYCZĄCA WKŁADU PROGRAMU OPERACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju powiatu janowskiego na lata 2014-2020. Rozwój i współpraca

Strategia rozwoju powiatu janowskiego na lata 2014-2020. Rozwój i współpraca Strategia rozwoju powiatu janowskiego na lata 2014-2020 Rozwój i współpraca Janów Lubelski 2014 1. Spis treści 1 Wstęp... 3 1.1 Główne przesłanki aktualizacji strategii... 3 1.2 Przyjęta metodologia oraz

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce

Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce 2011 SZEF OBRONY CYWILNEJ KRAJU KOMENDA GŁÓWNA PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce Raport - stan na dzień 31 grudnia 2010 r. Opracowano w Biurze do spraw Ochrony

Bardziej szczegółowo

Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020

Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020 Załącznik do Uchwały Nr IV/5/2/2011 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 14 lutego 2011 r. REGIONALNY OŚRODEK POLITYKI SPOŁECZNEJ WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego

Bardziej szczegółowo

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska STAN ŚRODOWISKA W POLSCE. Raport 2014

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska STAN ŚRODOWISKA W POLSCE. Raport 2014 Główny Inspektorat Ochrony Środowiska STAN ŚRODOWISKA W POLSCE Raport 2014 BIBLIOTEKA MONITORINGU ŚRODOWISKA Warszawa 2014 Główny Inspektorat Ochrony Środowiska STAN ŚRODOWISKA W POLSCE Raport 2014 BIBLIOTEKA

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce

Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce 2012 Z A T W I E R D Z A M SZEF OBRONY CYWILNEJ KRAJU KOMENDA GŁÓWNA PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ Ocena stanu przygotowania Obrony Cywilnej w Polsce Stan na dzień 31 grudnia 2011 r. Opracowano w Biurze do

Bardziej szczegółowo

Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających wzrost zatrudnienia osób niepełnosprawnych

Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających wzrost zatrudnienia osób niepełnosprawnych N A J W Y Ż S Z A I Z B A K O N T R O L I DEPARTAMENT PRACY, SPRAW SOCJALNYCH I ZDROWIA KPZ-4101-04/2010 Nr ewid.: 11/2011/P/10/096/KPZ Informacja o wynikach kontroli realizacji programów wspierających

Bardziej szczegółowo

Powiatowy program działao na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Świdnickim na lata 2011-2016

Powiatowy program działao na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Świdnickim na lata 2011-2016 2011 Nazwa strona Powiatowy program działao na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Świdnickim na lata 2011-2016 Spis treści Strona 0 Spis tabel 2 Spis wykresów 4 I Część wstępna 5 1 Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Biłgorajskim na lata 2014-2020

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Biłgorajskim na lata 2014-2020 Załącznik do Uchwały XXXVII/248/2014 Rady Powiatu w Biłgoraju z dnia 29 maja 2014r. w sprawie przyjęcia Powiatowego Programu Działao na Rzecz Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Biłgorajskim na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Samorządy i administracja rządowa na rzecz osób niepełnosprawnych

Samorządy i administracja rządowa na rzecz osób niepełnosprawnych Samorządy i administracja rządowa na rzecz osób niepełnosprawnych Zbiór przepisów prawnych dotyczących uprawnień dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i ich rodzin Stan prawny: październik 2013 2 Materiał

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1.2 Uzasadnienie alokacji finansowej... 28 2. OSIE PRIORYTETOWE... 35. 2.A Opis osi priorytetowych innych niż pomoc techniczna...

Spis treści. 1.2 Uzasadnienie alokacji finansowej... 28 2. OSIE PRIORYTETOWE... 35. 2.A Opis osi priorytetowych innych niż pomoc techniczna... Spis treści 1. STRATEGIA DOTYCZĄCA WKŁADU PROGRAMU OPERACYJNEGO W REALIZACJĘ UNIJNEJ STRATEGII NA RZECZ INTELIGENTNEGO, ZRÓWNOWAŻONEGO WZROSTU SPRZYJAJĄCEGO WŁĄCZENIU SPOŁECZNEMU ORAZ OSIĄGNIĘCIE SPÓJNOŚCI

Bardziej szczegółowo