Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki"

Transkrypt

1 Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki Warszawa, 27 sierpnia 2013

2 Spis treści Wstęp... 3 Zastrzeżenia... 3 Główne tezy... 4 I. Wyzwanie demograficzne i cele reformy z 1999r II. Wpływ filaru kapitałowego na finanse publiczne Poniesione wydatki Wpłaty do OFE a przychody z prywatyzacji Wpływ OFE na dług publiczny: nieobiektywne stwierdzenia Raportu rządowego Wpływ OFE na długookresową stabilność I Filaru a. Wprowadzające w błąd stwierdzenia Przeglądu rządowego b. Waloryzacja roczna środków na kontach w ZUS może wyprzedzać wzrost składki emerytalnej c. Waloryzacja kwartalna środków na kontach ZUS w momencie przejścia na emeryturę: przypadek absurdalnego błędu w konstrukcji systemu d. System obliczania emerytur z I Filaru tworzy dodatkowe ryzyko niezrównoważenia e. Efekty oddziaływania systemu waloryzacji emerytur w długim okresie są trudne do przewidzenia f. Ryzyko związane z koniecznością pobierania w przyszłości składki emerytalnej na założonym poziomie g. Nasze pozytywne stwierdzenia III. Wpływ filaru kapitałowego na rozwój gospodarczy i cywilizacyjny Polski Podstawowe dane dotyczące inwestycji OFE na GPW oraz zmiany pozycji GPW w okresie funkcjonowania OFE Wypełnienie luki w populacji inwestorów - przełamanie barier transformacji i rola w nadzorze korporacyjnym Wpływ OFE na rozwój gospodarki i kraju może i powinien być większy OFE jako narzędzie ułatwiające przezwyciężenie pułapki średniego dochodu Kontrowersje wokół wpływu OFE na napływ kapitału zagranicznego na GPW i skutków dla rozwoju gospodarczego kraju IV. Wpływ filaru kapitałowego na wysokość i pewność wypłaty przyszłych emerytur Kanał bezpośredni - dostarczanie strumienia emerytury a. Dotychczasowe wyniki inwestycyjne OFE b. Perspektywy wyników inwestycyjnych w przyszłości c. Koszty działania OFE d. Czy OFE powinny zarządzać pasywnie Kanał pośredni poprzez pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy Kanał pośredni poprzez pozytywny wpływ na stabilność Filaru I Podsumowanie V. Statystyka Unii Europejskiej z opóźnieniem zaczyna dostrzegać zjawisko ukrytych zobowiązań emerytalnych VI. Ocena propozycji rekomendowanych w Przeglądzie rządowym Wariant 1. Likwidacja części nieakcyjnej OFE Wariant 2. Dobrowolność udziału w części kapitałowej systemu emerytalnego Wariant 3. Dobrowolność plus (z dodatkową składką) Podsumowanie VII. Rekomendacje Rozważyć zaliczenie OFE do sektora finansów publicznych w polskim prawie Podjąć rozmowy na temat traktowania OFE w systemie rachunków ESA Potwierdzić indywidualną własność środków ulokowanych w OFE Dostosować poziom składki wpływającej do OFE do możliwości państwa Wprowadzić rozwiązania podnoszące efektywność i konkurencyjność OFE Wprowadzić regulacje umożliwiające wypłaty emerytur ze środków OFE Główne cytowane materiały Autorzy Kontakt Strona 2 z 42

3 Wstęp Celem niniejszego Raportu jest analiza wpływu rozwiązań dotyczących przyszłości otwartych funduszy emerytalnych (OFE) na rynek kapitałowy i rozwój polskiej gospodarki. Odnosimy się w szczególności do propozycji rekomendowanych w Przeglądzie rządowym 1, a także formułujemy propozycje alternatywne. Raport stanowi kontynuację prezentacji przedstawianych w ramach spotkań Europejskiego Kongresu Finansowego 2. Wykorzystujemy tu także opracowanie pod tym samym tytułem przygotowane dla Ministerstwa Skarbu Państwa. Raport przedstawia opinię ekspercką Capital Strategy. Stefan Kawalec Prezes Zarządu Capital Strategy Sp. z o.o. Marcin Gozdek Wiceprezes Zarządu Capital Strategy Sp. z o.o. Zastrzeżenia 1. Wspólnicy Capital Strategy pracowali przed 2007 rokiem w grupach kapitałowych, które były właścicielami powszechnych towarzystw emerytalnych (PTE) prowadzących otwarte fundusze emerytalne (OFE) w ramach filaru kapitałowego. 2. Stefan Kawalec jest Wiceprzewodniczącym Rady Nadzorczej spółki Lubelski Węgiel Bogdanka S.A., w której akcjonariacie dominują OFE. 3. Capital Strategy świadczy usługi doradztwa strategicznego i finansowego dla podmiotów sektora prywatnego i publicznego. Wśród klientów Capital Strategy znajdują się od czasu do czasu podmioty należące do grup kapitałowych będących właścicielami PTE prowadzących OFE, jak również podmioty należące do sektora finansów publicznych, takie jak ZUS lub inne instytucje rządowe lub państwowe. 1 Por. Główne cytowane materiały na str. 41 niniejszego Raportu. 2 Stefan Kawalec i Marcin Gozdek, Wpływ OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki, Europejski Kongres Finansowy, Warszawa, 22 lipca Strona 3 z 42

4 Główne tezy 1. Polska jest szczególnie zagrożona kryzysem demograficznym. W ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat Polska będzie krajem najbardziej w Unii Europejskiej dotkniętym niekorzystnymi dla systemu emerytalnego zmianami demograficznymi. 2. Filar kapitałowy zwiększa długoterminową stabilność systemu emerytalnego, kosztem napięć w finansach publicznych w okresie przejściowym. Przekazywanie części składki do OFE zamiast do ZUS powoduje zmniejszenie zobowiązań emerytalnych państwa, które będą musiały być finansowane z przyszłych składek lub podatków. Zmniejsza to prawdopodobieństwo, że w przyszłości, dla redukcji deficytu Filaru I, konieczne będzie podniesienie wpływającej tam składki lub obniżenie wymiaru świadczeń. Dlatego, po zakończeniu okresu przejściowego, istnienie filaru kapitałowego przyczyniać się będzie do zwiększenia stabilności I Filaru i stabilności finansów państwa. W okresie przejściowym istnienie filaru kapitałowego powoduje napięcia w finansach publicznych, gdyż dzisiejsi pracujący muszą ze składek i podatków nie tylko finansować emerytury pokolenia obecnych emerytów, lecz również finansować wpłaty do OFE, które zapewnią pokrycie wypłat pewnej części ich własnych emerytur w przyszłości. 3. Pewne dodatkowe obciążenie obecnie pracujących jest uzasadnione niekorzystną perspektywą demograficzną. W następnych pokoleniach na jednego emeryta przypadać będzie znacznie mniejsza liczba płatników składek emerytalnych niż dzisiaj. Dlatego obciążenie obecnie pracujących kosztami budowy filaru kapitałowego można uznać za racjonalne, pod warunkiem, że jest utrzymane w rozsądnych granicach. 4. Istnienie filaru kapitałowego ma kluczowe znaczenie dla możliwości rozwoju w Polsce modelu gospodarki, która nie będzie miała charakteru peryferyjnego. Dzięki inwestycjom na rynku kapitałowym, istnienie II Filaru przyczynia się do przełamania barier w transformacji polskiej gospodarki, jaką jest niedostatek polskiego kapitału i brak inwestorów instytucjonalnych, mających dłuższą perspektywę inwestowania. Stabilna obecność OFE umożliwia budowę w Polsce modelu gospodarki rynkowej, która nie będzie miała charakteru peryferyjnego - nie będzie zdominowana całkowicie przez firmy zagraniczne lub firmy państwowe, lecz będzie posiadać silny segment firm prywatnych, mających swoje centrale i faktyczne centra kompetencji w kraju. Ma to istotne znaczenie dla wzrostu gospodarczego, rozwoju cywilizacyjnego Polski i możliwości przełamania pułapki średniego dochodu (middle income trap). 5. Przegląd rządowy wprowadza w błąd. Przegląd rządowy wprowadza w błąd, gdyż: (a) W sposób nieobiektywny i przesadny przedstawia negatywny wpływ Filaru II na finanse publiczne w okresie przejściowym. (b) Zawiera niezgodne z prawdą stwierdzenie, że konstrukcja I Filaru (repartycyjnego) gwarantuje jego zrównoważenie finansowe, co ma uzasadnić tezę, że istnienie filaru kapitałowego nie ma żadnego wpływu na długoterminową stabilność systemu emerytalnego. Strona 4 z 42

5 (c) Przedstawia niepoprawne metodologicznie porównania, które niezgodnie ze stanem faktycznym pokazują, że inwestycje w OFE w latach przyniosły netto gorsze wyniki niż waloryzacja odpowiadająca tempu wzrostu składki emerytalnej, jaką państwo może racjonalnie zagwarantować na kontach ZUS. (d) Przedstawia zestawienie ukazujące, że koszty funkcjonowania Funduszu Rezerwy Demograficznej ZUS (FRD) są w relacji do aktywów wielokrotnie niższe niż koszty OFE/PTE i sugeruje, że jest to porównanie adekwatne dla oceny efektywności PTE, pomijając następujące istotne dla takiej oceny fakty: i. FRD, w przeciwieństwie do PTE/OFE, nie ponosi kosztów związanych z prowadzeniem i obsługą milionów indywidualnych rachunków członków funduszy. ii. OFE/PTE ponoszą niezależne od nich koszty, wynikające bezpośrednio z wymogów prawnych (w tym m.in. opłatę od składki w wysokości 0,8% pobieraną iii. przez ZUS), których nie ponosi FRD. Znaczna część kosztów związanych z funkcjonowaniem FRD (w tym koszty pracowników) jest ponoszona bezpośrednio przez ZUS i nie jest odzwierciedlona w sprawozdaniu finansowym FRD. (e) Omawiając statystyczne traktowanie systemu kapitałowego, Przegląd rządowy pomija nowe europejskie standardy statystyczne ESA 2010, które świadczą o tym, że instytucje Unii Europejskiej zaczynają zauważać, że istnieją ukryte zobowiązania emerytalne, a także, że szkodliwe jest poprawianie krótkookresowej pozycji fiskalnej w statystykach ESA95 kosztem zwiększenia długoterminowych zobowiązań państwa (tak, jak to zrobiły Węgry, przejmując aktywa funduszy emerytalnych w drodze dobrowolnych transferów). 6. Proponowane w Przeglądzie rządowym rozwiązania prowadzić będą do destabilizacji, której efektem będzie marginalizacja lub likwidacja filaru kapitałowego, podważenie zaufania do publicznego systemu emerytalnego, a jednocześnie zniechęcenie Polaków do samodzielnego budowania zabezpieczenia na emeryturę: (a) Wariant polegający na zabraniu z filaru kapitałowego obligacji i pozostawieniu tam wyłącznie akcji, narazi OFE na ryzyko w skali, która nigdzie na świecie nie jest akceptowalna w funduszach emerytalnych. Wystarczy wtedy jeden okres poważnych spadków na rynku akcji, aby podważyć zaufanie do OFE i dostarczyć ostatecznych argumentów do likwidacji kapitałowej części systemu emerytalnego. (b) W przypadku wprowadzenia jednostronnej możliwości przejścia z OFE do ZUS, można oczekiwać kampanii medialnej, w której z jednej strony podważane będzie zaufanie do OFE, a z drugiej strony zaufanie do ZUS. Prawdopodobnym efektem będzie przeniesienie większości aktywów do ZUS (podobnie tak, jak to się stało na Węgrzech), lecz przy okazji zostanie podważone zaufanie do publicznego systemu emerytalnego, a jednocześnie Polacy zostaną zniechęceni do samodzielnego budowania zabezpieczenia na emeryturę poprzez inwestycje na rynku kapitałowym. 7. Realizacja propozycji rządowych spowoduje trudne do naprawienia szkody z punktu widzenia długoterminowego rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego Polski. Proponowane w Przeglądzie rządowym rozwiązania przyniosą krótkoterminowe korzyści fiskalne z punktu widzenia standardów ESA 95, lecz jednocześnie spowodują: (a) zwiększenie zobowiązań emerytalnych państwa i pogorszenie długoterminowej stabilności systemu emerytalnego, (b) szkody dla rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego Polski, (c) ryzyko destabilizacji i załamania rynku giełdowego, którego efektem będą: Strona 5 z 42

6 straty dla inwestorów, a w szczególności członków OFE, Skarbu Państwa oraz ZUS. przejęcie akcji polskich spółek i kontroli nad tymi spółkami przez inwestorów zagranicznych po okazyjnie niskich cenach. 8. Nie należy niszczyć filaru kapitałowego, lecz dostosować tempo jego budowy do możliwości państwa oraz zagwarantować trwałość jego funkcjonowania. Należy poszukiwać rozwiązań, które: łagodząc napięcia związane z finansowaniem składki do OFE oraz skutki istnienia OFE dla statystyki finansów publicznych w okresie przejściowym, pozwolą zachować w możliwie największym zakresie korzyści, jakie filar kapitałowy przynosi dla długookresowej stabilności systemu emerytalnego oraz dla wzrostu gospodarczego i rozwoju cywilizacyjnego Polski, zmniejszą ryzyko, że kolejne rządy będą poszukiwać możliwości poprawy sytuacji budżetowej poprzez zmiany w OFE. W tym celu należy: (a) Rozważyć zmiany w prawie polskim, prowadzące do konsekwentnego traktowania OFE jako części sektora finansów publicznych, w wyniku czego obligacje skarbowe w portfelu OFE nie będą uwzględniane przy obliczaniu wielkości zadłużenia z punktu widzenia limitów określonych w Konstytucji oraz w ustawie o finansach publicznych. Powinno być to połączone z obniżeniem limitów określonych w ustawie o finansach publicznych oraz wprowadzeniem nowej, zapowiadanej przez Ministerstwo Finansów, reguły wydatkowej. (b) Podjąć rozmowy na temat traktowania OFE w systemie rachunków ESA (c) Spowodować, by środki ulokowane w OFE, co najmniej w części, która nie zostanie zaliczona do sektora finansów publicznych, były w świetle polskiego prawa jednoznacznie uznane za własność członków funduszy. (d) Dostosować poziom składki wpływającej do OFE do możliwości państwa. (e) Wprowadzić rozwiązania podnoszące efektywność i konkurencyjność OFE. (f) Wprowadzić regulacje umożliwiające wypłaty emerytur ze środków OFE. Strona 6 z 42

7 I. Wyzwanie demograficzne i cele reformy z 1999r. 1) Według prognoz Eurostatu liczba osób w wieku starszym (65 lat i więcej) przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) wzrośnie między 2010 a 2060 rokiem w Polsce blisko 3,4-krotnie (z 19 do 65 osób). Relacja ta, pokazana na wykresie 1, w Polsce jest obecnie znacznie niższa (czyli korzystniejsza) niż średnio w UE, natomiast w roku 2060 będzie jedną z trzech najbardziej niekorzystnych w UE. Wykres 1. Liczba osób starszych (65+) przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) Średnia dla Unii Europejskiej (27 państw) Polska Źródło: Eurostat, wskaźnik old age dependency ratio Według prognoz Komisji Europejskiej, gdyby wszystkie pozostałe parametry pozostały niezmienione, to zmiany demograficzne (wzrost old age dependency ratio) spowodowałyby wzrost wydatków na emerytury w Polsce o 14 punktów procentowych PKB. Negatywny wpływ tego czynnika demograficznego na system emerytalny jest w Polsce największy spośród krajów UE, co ilustruje Wykres 2. Strona 7 z 42

8 Wykres 2. Wpływ zmian demograficznych (zmiana old age dependency ratio) w latach na wydatki publiczne na emerytury (przy innych parametrach niezmienionych) w procentach PKB Polska Słowacja Rumunia Słowenia Luksemburg Austria Malta Węgry Cypr Portugalia Grecja Hiszpania Włochy Czechy Francja EA Bułgaria Finladnia UE 27 Litwa Norwegia Niemcy Belgia Łotwa Estonia Holandia Dania Irladnia Szwecja Wielka Brytania 0,0 5,0 10,0 15,0 Źródło: The Ageing Report 2012, Komisja Europejska, Tabela 2.10, str. 117 Wykres 2 pokazuje, że w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat Polska będzie krajem najbardziej w Unii Europejskiej dotkniętym niekorzystnymi dla systemu emerytalnego zmianami demograficznymi. Dlatego pytanie kto będzie w przyszłości płacił w Polsce składki emerytalne, aby finansować publiczne emerytury, jest w Polsce szczególnie dramatyczne. 2) Reforma emerytalna z 1999 r. była próbą odpowiedzi na pogłębiającą się nierównowagę i groźbę załamania starego sytemu emerytalnego wobec niekorzystnych tendencji demograficznych. Celem reformy było dostosowanie nowych emerytur do przyszłych możliwości ich wypłacania oraz stworzenie zachęt do dłuższej pracy. Reforma 1999 r. przyczyniła się do poprawy perspektyw stabilności polskiego systemu emerytalnego. Według prognoz KE, mimo niekorzystnych efektów zmian demograficznych, publiczne wydatki na emerytury w Polsce, jako Strona 8 z 42

9 procent PKB obniżą się z 11,8% w roku 2010 do 9,6% w roku Ten efekt jest przede wszystkim rezultatem odziaływania trzech przeciwstawnych czynników: (a) Wspomniane wyżej zmiany demograficzne (wzrost old age dependency ratio). (b) Wydłużenie efektywnego wieku przejścia na emeryturę, powodujące obniżenie relacji liczby osób pobierających emeryturę w stosunku do liczby osób w wieku do 65 lat czynnik ten powoduje obniżenie prognozowanych wydatków na emerytury w roku 2060 o 5,0 % PKB. (c) Obniżenie wysokości przeciętnej emerytury w stosunku do przeciętnej płacy - czynnik ten powoduje obniżenie prognozowanych wydatków na emerytury w roku 2060 o 8,7 % PKB. Zrealizowanie się prognozowanej obniżki wydatków na publiczne emerytury w relacji do PKB jest więc zależne od spełnienia się przyjętych założeń, dotyczących kluczowych parametrów, a przede wszystkim założenia o obniżeniu wymiaru świadczeń, co nie musi mieć miejsca ze względu na to, że system waloryzacji ma poważne luki (o których mówimy w rozdziale II punkt 4) i jest podatny na presję polityczną. 3) Celem utworzenia obok I Filaru (repartycyjnego) również II Filaru (kapitałowego) było: (a) Zmniejszenie zobowiązań emerytalnych państwa, które będą musiały być finansowane z przyszłych składek lub podatków. (b) Wsparcie wzrostu gospodarczego poprzez wykorzystanie części przymusowych oszczędności na inwestycje na rynku kapitałowym. (c) Dywersyfikacja ryzyka dla przyszłych emerytów. (d) Umożliwienie przyszłym emerytom uzyskania wyższych emerytur dzięki możliwości skorzystania z rozwoju rynku kapitałowego oraz pozytywnemu wpływowi filara kapitałowego na wzrost gospodarki. II. Wpływ filaru kapitałowego na finanse publiczne 1. Poniesione wydatki W latach koszty refundacji składek do OFE wyniosły łącznie 180,8 mld zł, co stanowiło w tym okresie średnio około 2,75% wydatków sektora finansów publicznych - przy czym w roku 2012, przy składce do OFE wynoszącej 2,3%, koszty refundacji składki w kwocie 8,2 mld zł stanowiły już tylko 1,2% wydatków sektora finansów publicznych. W roku 2013, przy składce 2,8%, planowane kwoty refundacji składki do OFE mają wynieść 11,3 mld zł, co stanowi 1,5% wydatków sektora finansów publicznych. 2. Wpłaty do OFE a przychody z prywatyzacji W okresie przychody z prywatyzacji wyniosły 122,5 mld zł, co stanowiło łącznie 68% wartości składek przekazanych do OFE. W roku 2012 przychody z prywatyzacji w kwocie 9,2 mld zł były o 12% wyższe od kwot przekazanych do OFE. W roku 2013 planowane przychody z prywatyzacji w kwocie 5 mld zł stanowią 44% kwot przekazanych do OFE. Strona 9 z 42

10 3. Wpływ OFE na dług publiczny: nieobiektywne stwierdzenia Raportu rządowego W Przeglądzie rządowym stwierdza się, że utworzenie OFE jest źródłem przyrostu długu publicznego w kwocie równej sumie składek przekazanych do OFE wraz z kosztami finansowania w latach , co w roku 2012 stanowi już łącznie 17,5 % PKB. Stwierdza się tam również, że bez konieczności finansowania OFE, relacja długu publicznego do PKB byłaby dziś o 17,5 punktu procentowego niższa. Stwierdzenia powyższe nie są obiektywnym opisem rzeczywistości. 1) Deficyt budżetowy nie jest przywiązany do żadnej konkretnej pozycji wydatkowej. Obiektywnie można stwierdzić, że w latach składki do OFE stanowiły średnio około 2,75 proc. wydatków sektora finansów publicznych. W tym okresie dług publiczny w relacji do PKB wzrósł o 16 punktów procentowych. Zatem proporcjonalny udział wydatków na OFE we wzroście zadłużenia oznaczałby odpowiedzialność za wzrost długu w wysokości około 0,4% PKB. Teza czyniąca wydatki związane z finansowaniem składki do OFE bardziej lub mniej odpowiedzialnymi za wzrost zadłużenia niż wydatki innych kategorii jest tezą opartą o przyjęte preferencje i tezy tej nie można uznać ani za obiektywnie prawdziwą, ani za obiektywnie fałszywą. 2) Podobnie przychody z prywatyzacji nie są przywiązane do żadnej pozycji wydatkowej i nie można obiektywnie stwierdzić, że przychody z prywatyzacji w latach sfinansowały 2/3 składek do OFE, czy zostały przeznaczone na inne cele 3. 3) Przypuszczenie, że gdyby nie było wpłat składek do OFE, to dług publiczny w standardach ESA 95 byłby dziś mniejszy o 17,5%, jest hipotezą niemającą potwierdzenia w doświadczeniach funkcjonowania finansów publicznych. Dane pokazują, że utworzenie II Filaru nie spowodowało zwiększenia deficytu sektora finansów publicznych - deficyt ten, zarówno przed, jak i po wprowadzeniu reformy, kształtował się średnio na poziomie 4-5% PKB 4. Dlatego bardziej uprawniona jest hipoteza, że gdyby nie było składek do OFE, to kolejne rządy wykorzystałyby możliwość większych wydatków i dziś deficyt mielibyśmy na obecnym poziomie, zbliżającym się do progu konstytucyjnego 60%, lecz ponadto mielibyśmy zobowiązania zapisane na kontach emerytalnych w ZUS wyższe o ponad 17% PKB. 4. Wpływ OFE na długookresową stabilność I Filaru a. Wprowadzające w błąd stwierdzenia Przeglądu rządowego Przekazywanie części składki do OFE zmniejsza zobowiązania emerytalne ZUS, które będą musiały być finansowane w przyszłości ze składek emerytalnych lub podatków. Przegląd rządowy nie szacuje wpływu proponowanych zmian dotyczących OFE na przyszłe zobowiązania ZUS. Według Przeglądu 3 Z formalnego punktu widzenia refundacja z budżetu dla ZUS z tytułu ubytku składki przekazanej do OFE jest rozchodem i ma być finansowana z przychodów z prywatyzacji. Jednakże z przychodów z prywatyzacji finansowano także inne rozchody m. in.: rekompensaty dla pracowników sfery budżetowej z tytułu niepodwyższania wynagrodzeń w latach , reprywatyzację, pomoc restrukturyzacyjną dla przedsiębiorstw, wspieranie nauki i technologii polskiej. Por. Kamila Bielawska, Finansowanie kosztów reformy emerytalnej w Polsce - założenia a wykonanie, w: Społeczno - gospodarcze aspekty funkcjonowania rynku ubezpieczeń, pr. zb. pod red. J. Lisowskiego, Studia Ubezpieczeniowe nr 181 z 2011r. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań Deficyt sektora finansów publicznych w Polsce, liczony wg metodologii Unii Europejskiej, przed wprowadzeniem reformy emerytalnej w latach wynosił średniorocznie 4,6% PKB. Po wprowadzeniu reformy emerytalnej i powstaniu konieczności przekazywania składek do OFE deficyt ten w okresie wynosił średniorocznie również 4,6%. Na dane te zwraca uwagę Kontrraport KOBE (str. 37). Strona 10 z 42

11 rządowego, zmniejszenie przyszłych zobowiązań ZUS nie ma żadnego znaczenia dla przyszłej stabilności Filaru I. Przegląd rządowy (str ) stwierdza, że po zakończeniu okresu przejściowego, bilans Filaru I będzie zrównoważony, niezależnie od udziału OFE w składce. Wg Przeglądu rządowego, przekazanie składki z OFE do ZUS zwiększy, co prawda przyszłe zobowiązania emerytalne ZUS, lecz jeśli podwyższony udział ZUS w składce będzie trwały, to ZUS uzyska tym samym dodatkowy strumień składki, pozwalający na pokrycie przyrostu zobowiązań emerytalnych. Przegląd rządowy (str. 9) podkreśla wytłuszczonym drukiem: W I filarze i na subkontach w ZUS waloryzacja kont jest proporcjonalna do wzrostu funduszu wynagrodzeń, a zatem do wzrostu przyszłych składek pobieranych przez ZUS, co zapewnia ich zrównoważenie w czasie, mimo starzenia się społeczeństwa. W związku z tym, że oba filary systemu są zrównoważone, przeniesienie części zobowiązań i przyszłych składek z jednego filaru do drugiego nie wpływa na zrównoważenie całości systemu. Powyższa teza - sugerująca, że istnienie filaru kapitałowego nie przynosi w długim terminie żadnych korzyści z punktu widzenia stabilności I Filaru i stabilności finansów państwa - jest kluczowa dla formułowanych w Przeglądzie rządowym wniosków i rekomendacji. Jest to jednakże teza błędna, niezgodna ze stanem faktycznym. Wbrew twierdzeniom Przeglądu rządowego, konstrukcja I Filaru nie gwarantuje jego zrównoważenia przy danej stawce procentowej składki wpływającej do ZUS, a istnieje ponadto ryzyko związane z koniecznością pobierania w przyszłości składki emerytalnej na założonym poziomie. W przypadku I Filaru, wbrew stwierdzeniom Przeglądu rządowego, nie istnieje automatyzm dostosowujący wypłaty do wysokości składek. Można wskazać natomiast kilka istotnych czynników powodujących wzrost zobowiązań emerytalnych w tempie szybszym niż wzrost przypisu składki emerytalnej. Czynniki te omawiamy w kolejnych punktach. b. Waloryzacja roczna środków na kontach w ZUS może wyprzedzać wzrost składki emerytalnej Oryginalnie, w rozwiązaniu wprowadzonym w 1999 roku, coroczna waloryzacja kont emerytalnych zależała w 25% od inflacji i w 75% od nominalnego wzrostu przypisu składek. Istniejąca formuła dopuszczała możliwość ujemnej waloryzacji, czyli obniżenia kwot na kontach emerytalnych w przypadku ujemnej inflacji lub spadku nominalnej kwoty przypisu składki 5. Jednakże po tym, gdy w roku 2002 nastąpił spadek przypisu składki emerytalnej, nominalnie o 0,5% i realnie o 2,3%, dokonano retrospektywnej zmiany zasad waloryzacji. Wprowadzono zasadę, że konta emerytalne ZUS są indeksowane corocznie o większą z dwóch wartości: 1) wskaźnik inflacji 2) wskaźnik nominalnego wzrostu przypisu składek emerytalnych, przy czym waloryzacja nie może być ujemna 6. Obowiązujący system waloryzacji rocznej sprawia, że w latach, w których wzrost przypisu składek emerytalnych jest wolniejszy od inflacji, waloryzacja kont emerytalnych wyprzedza wzrost przypisu składek emerytalnych ZUS. Natomiast w żadnym roku waloryzacja kont emerytalnych nie pozostaje w tyle za wzrostem przypisu składek ZUS. Nawet, jeśli w średnio i długookresowym trendzie stopa wzrostu przypisu składki emerytalnej jest wyższa od stopy inflacji, to odchylenia od tego trendu w 5 Por. Kontrraport KOBE, str Dokonana wówczas zmiana egzemplifikuje ryzyko związane z łatwością manipulowania zapisami na kontach w ZUS. Wartość tych kwot można zmieniać decyzjami politycznymi ze szkodą dla stabilności systemu finansów publicznych lub ze szkodą dla posiadaczy kont. Z tego punktu widzenia kapitałowa cześć systemu emerytalnego jest bezpieczniejsza. Strona 11 z 42

12 pojedynczych latach mogą spowodować, że skumulowana stopa waloryzacji będzie wyższa niż stopa wzrostu przypisu składek emerytalnych. Taka sytuacja miała miejsce w dotychczasowym okresie , w którym średnia stopa wzrostu przypisu składki emerytalnej była o 3,3% punktu procentowego wyższa niż średnia stopa inflacji 7, lecz w wyniku odchylenia od trendu, które jak wspomniano wyżej miało miejsce w roku 2002, skumulowana stopa waloryzacji okazała się o 2,3 punktu procentowego wyższa niż skumulowana stopa wzrostu przypisu składki. Ekstrapolując różnicę między stopą waloryzacji kont w I Filarze, a tempem wzrostu składki emerytalnej w latach , w okresie 50 lat otrzymalibyśmy skumulowaną stopę waloryzacji o blisko 10 punktów procentowych wyższą niż wzrost przypisu składki emerytalnej. Trzeba jednak dodatkowo uwzględnić fakt, że w okresie najbliższych 50 lat przewidywany jest systematyczny spadek liczby pracujących i umiarkowane tempo wzrostu PKB, w wyniku czego różnica między przewidywanym średnim tempem wzrostu przypisu składki, a średnim tempem inflacji zmniejsza się do 2,3% średnio w całym okresie 8. Przy takim kształtowaniu się trendów zwiększa się znacznie prawdopodobieństwo, że pojawią się lata, w których stopa wzrostu przypisu składki będzie wyraźnie niższa niż stopa inflacji. Stąd istnieje poważne ryzyko, że w okresie najbliższych 50 lat różnica między skumulowaną stopą waloryzacji na kontach w ZUS, a skumulowanym wzrostem przypisu składki może być znacznie większa niż wielkość wynikająca z ekstrapolacji doświadczeń lat Na ryzyko związane z obowiązującym systemem waloryzacji zwraca uwagę opinia do sporządzonej przez ZUS prognozy wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2060 roku, przygotowana przez aktuariusza firmy Deloitte na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Stwierdza się tam m.in.: W przypadku spadku liczby ubezpieczonych, gdy nastąpi spadek globalnego funduszu podstaw wymiaru składek, składki waloryzowane będą wskaźnikiem inflacji nawet wówczas, jeśli następuje realny spadek średniej podstawy wymiaru. Powoduje to konieczność sfinansowania przez skarb państwa powstałego deficytu 10. (podkreślenie CS) Opinia nie zawiera jednak szacunku możliwej kwoty deficytu z tego tytułu. 7 Średnia stopa przypisu składki emerytalnej wyniosła 6,8%, średnia stopa inflacji wyniosła 3,5%. 8 Obliczenia na podstawie scenariusza podstawowego prognozy ZUS, por. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki Prognoz Aktuarialnych Prognoza wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2060 roku, Warszawa, maj Na to, że system waloryzacji rocznej jest czynnikiem niezbilansowania I Filaru zwrócił uwagę Stefan Kawalec w notatce przesłanej uczestnikom Listy Gomułki w dniu 9 marca 2011r. Kwestię tę podnosił również Janusz Jankowiak w wypowiedzi w debacie nad rządowym projektem zmian w systemie emerytalnym, zorganizowanej z inicjatywy Prezydenta RP w dniu 11 marca 2011r. Sprawa ta była przedmiotem wymiany poglądów w ramach Listy Gomułki w roku 2011 i w 2013 z udziałem przede wszystkim Bogusława Grabowskiego i Janusza Jankowiaka, którzy różnili się w ocenie potencjalnych skutków tego czynnika niezbilansowania I Filaru. Bogusław Grabowski w swoich wypowiedziach na Liście Gomułki zarówno w roku 2011 (10 marca i 15 marca 2011), jak 2013 (13 maja 2013 r.) przyznawał, że formuła waloryzacji rocznej jest nieprawidłowa; twierdził, że występuje błąd w systemie, który powinien zostać skorygowany przy okazji poprawiania systemu emerytalnego. Przegląd rządowy nie wspomina jednak w ogóle o tym czynniku, zagrażającym zbilansowaniu I Filaru i nie proponuje korekty tego błędu. 10 Deloitte, Opinia do Prognozy wpływów i wydatków Funduszu Emerytalnego do 2060 roku, autor dr Renata Oniks, wpisana na listę aktuariuszy pod numerem 0005, 24 czerwca 2013 roku. Raport przygotowany dla Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Strona 12 z 42

13 c. Waloryzacja kwartalna środków na kontach ZUS w momencie przejścia na emeryturę: przypadek absurdalnego błędu w konstrukcji systemu Mechanizm waloryzacji kwartalnej zawiera błędy w konstrukcji, które w szczególności powodują, że: waloryzacja z zastosowaniem wskaźników kwartalnych daje przyrosty zgromadzonego kapitału istotnie większe niż dałaby waloryzacja z zastosowaniem wskaźnika waloryzacji rocznej, przez co przyczynia się do jeszcze większego niezrównoważenia Filaru I, ubezpieczeni ze zgromadzoną identyczną kwotą kapitału na swoim koncie są nierówno traktowani, ponieważ otrzymują różne waloryzacje tego kapitału, w zależności od miesiąca przejścia na emeryturę, przy czym różnica sięga kilkunastu procent. System waloryzacji kwartalnej w obecnej postaci jest nie do utrzymania i wymaga pilnej przebudowy. Jak działa waloryzacja kwartalna? W momencie, gdy ubezpieczony przechodzi na emeryturę, jego środki na koncie emerytalnym w ZUS są przed ustaleniem wysokości emerytury objęte waloryzacją kwartalną za okres, jaki upłynął od roku objętego ostatnią roczną waloryzacją, z której osoba ta skorzystała. Celem waloryzacji kwartalnej jest to, by osoba, która nie otrzymała waloryzacji rocznej za rok poprzedzający rok przejścia na emeryturę 11 lub za część roku, w którym przeszła na emeryturę, skorzystała z waloryzacji za okres opłacania składek, który nie został objęty waloryzacjami rocznymi 12. Należałoby w związku z tym oczekiwać, że efekty waloryzacji kwartalnych za rok poprzedzający rok przejścia na emeryturę będą zbliżone do efektu waloryzacji rocznej, jaka zostanie później określona za ten rok dla ogółu ubezpieczonych, oraz że efekty waloryzacji kwartalnych za część roku, w którym ubezpieczony przeszedł na emeryturę, przyniosą waloryzację mniejszą niż waloryzacja roczna za dany rok dla ogółu ubezpieczonych. Tymczasem w ostatnich latach efekty waloryzacji kwartalnych były znacznie wyższe niż waloryzacji rocznej za dany rok. Ilustruje to poniższa tabela. Tabela 1. Porównanie wskaźników waloryzacji kwartalnej i waloryzacji rocznej Rok Wskaźnik waloryzacji kwartalnej za pierwszy kwartał roku Efekt waloryzacji kwartalnych za 4 kwartały Wskaźnik waloryzacji rocznej za dany rok ,73% 116,15% 112,85% ,72% 119,14% 116,26% ,26% 113,60% 107,22% ,83% 110,91% 103,98% ,67% 112,76% 105,18% ,05% 115,99% 104,68% ,60%?? Źródło: Suplement do Przeglądu rządowego, str. 32 i 33. W kolumnie 3 obliczenia własne na podstawie danych jw. Jak pokazuje tabela, w roku 2012 waloryzacja za sam pierwszy kwartał wyniosła 14,05 proc., a łączny efekt wszystkich waloryzacji kwartalnych w tym roku wyniósł 15,99 proc. Natomiast waloryzacja 11 Wiąże się to z faktem, że waloryzacja roczna za dany rok dokonywana jest dopiero w czerwcu następnego roku. 12 Waloryzacja kwartalna obejmuje kwartały, które upłynęły od roku objętego ostatnią roczną waloryzacją, z której osoba ta skorzystała, do przedostatniego pełnego kwartału przed ustaleniem wysokości emerytury. Strona 13 z 42

14 roczna za cały rok 2012 wyniosła 4,68 proc. Taka paradoksalna sytuacja wynika z faktu mechanicznego zastosowania w odniesieniu do waloryzacji kwartalnej zapisu identycznego, jak w przypadku waloryzacji rocznej: w wyniku waloryzacji kwartalnej cały kapitał emerytalny ubezpieczonego jest waloryzowany o większą z dwóch wartości: 1) wskaźnik inflacji kwartalnej, 2) wskaźnik kwartalnego wzrostu przypisu składek emerytalnych, przy czym waloryzacja kwartalna nie może być ujemna. Problem polega na tym, że kwota kwartalnego przypisu składki podlega dużym sezonowym zmianom. W pierwszym kwartale roku przypis składki jest często kilkanaście procent wyższy niż w poprzednim kwartale, a w kolejnych kwartałach przypis składki jest już nominalnie niższy, lecz waloryzacja kwartalna nigdy nie jest ujemna. W rezultacie, wskaźniki waloryzacji kwartalnej, w porównaniu z waloryzacją roczną, kształtują się tak, jak pokazuje powyższa tabela. Tabela 2. przedstawia szacunek łącznych efektów waloryzacji kwartalnej dla osób przechodzących na emeryturę w kolejnych miesiącach roku Tabela 2. Efekty waloryzacji kwartalnej dla osób przechodzących na emeryturę w roku Waloryzacja, jaka wynikałaby z Łączny efekt waloryzacji zastosowania wskaźnika Różnica Miesiąc ustalenia kapitału zgromadzonego na waloryzacji rocznej za rok 2011 (kol. 2- wysokości emerytury dzień 31 stycznia 2011 oraz pro rata wskaźnika kol. 3) waloryzacji rocznej za rok 2012 I ,32% 105,18% 6,14% II ,32% 105,58% 5,73% III ,32% 105,98% 5,33% IV ,76% 106,39% 6,37% V ,76% 106,80% 5,97% VI ,18% 107,20% -2,02% VII ,96% 107,61% 12,34% VIII ,96% 108,02% 11,93% IX ,96% 108,44% 11,52% X ,52% 108,85% 12,67% XI ,52% 109,27% 12,25% XII ,52% 109,68% 11,83% Średnia arytmetyczna 115,76% 107,42% 8,34% Źródło: Obliczenia własne na podstawie danych z Suplementu do Przeglądu rządowego Kolumna 2 powyższej tabeli pokazuje łączny wskaźnik, o który kapitał zgromadzony przez ubezpieczonego na koncie w ZUS w dniu 31 stycznia 2011 roku został zwaloryzowany do chwili przejścia na emeryturę, w zależności od miesiąca, w którym ustalona została wysokość emerytury 13. Dane te pokazują, że w przypadku przejścia na emeryturę w czerwcu 2012 r. wskaźnik zgromadzonego kapitału emerytalnego waloryzacji będzie o 7,58 proc. niższy niż w przypadku przejścia na emeryturę o miesiąc wcześniej (w maju 2012) i aż o 14,78% niższy niż w 13 Niezależnie od waloryzacji kapitału zgromadzonego na 31 stycznia 2011 r., konto emerytalne zostanie do chwili przejścia na emeryturę powiększone o składki wpłacone po 31 stycznia 2011 r. Wpłacone w tym okresie składki zostaną odrębnie zwaloryzowane poprzez waloryzacje kwartalne, lecz efektem tym się tutaj nie zajmujemy, gdyż ma on liczbowo znacznie mniejsze znaczenie niż waloryzacja całego kapitału zgromadzonego przez ubezpieczonego. Strona 14 z 42

15 przypadku przejścia na emeryturę o miesiąc później (w lipcu 2012). Oznacza to, że dodatkowy miesiąc pracy i płacenia składek od maja do czerwca 2012 roku zaowocuje zmniejszeniem wymiaru emerytur o około 7 proc., z kolei przedłużenie pracy o jeszcze jeden miesiąc spowoduje wzrost przyznanej emerytury o około 14 proc. 14 Kolumna 3 pokazuje wskaźnik waloryzacji, jaki w naszej ocenie byłby ekonomicznie uzasadniony, gdyż odpowiada wzrostowi przypisu składki emerytalnej i zapewnia równe traktowanie ubezpieczonych niezależnie od momentu przejścia na emeryturę. Różnica pokazana w kolumnie 4 tabeli przedstawia jednocześnie różnicę miedzy wskaźnikiem faktycznej waloryzacji a waloryzacją, która byłaby ekonomicznie uzasadniona i nie pogarszałaby stabilności I Filaru, gdyż odpowiadałaby przyrostowi przypisu składki emerytalnej, jaki w międzyczasie nastąpił. Obowiązujący mechanizm waloryzacji kwartalnej stanowi absurdalny błąd w konstrukcji systemu, w efekcie którego większość kohorty osób przechodzących na emeryturę uzyskuje, ekonomicznie nieuzasadniony i niemający pokrycia we wzroście przypisu składki emerytalnej, przyrost umownego kapitału emerytalnego, a jednocześnie dochodzi do niczym nieuzasadnionej dyskryminacji jednych, a uprzywilejowania innych osób, gdyż kwota waloryzacji uzyskana przez osoby przechodzące na emeryturę w sąsiednich miesiącach różnić się może o kilkanaście punktów procentowych. System waloryzacji kwartalnej ma szereg paradoksalnych konsekwencji 15. W tym miejscu zwracamy przede wszystkim uwagę na to, że jest on poważnym czynnikiem przyczyniającym się do niezrównoważenia I Filaru, gdyż powoduje przyrost zobowiązań emerytalnych ZUS, niemających pokrycia we wzroście przypisu składki (o niektórych innych konsekwencjach waloryzacji kwartalnej mówimy w rozdziale IV, punkt 1, podpunkt a). d. System obliczania emerytur z I Filaru tworzy dodatkowe ryzyko niezrównoważenia Wysokość emerytury wypłacanej przez ZUS w Filarze I jest obliczana przez podzielenie umownego kapitału zgromadzonego na indywidualnym koncie ubezpieczonego poprzez średnią dalszą długość trwania życia (w miesiącach) dla osoby w danym wieku wg tablic retrospektywnych (czyli opartych o dane historyczne). Obliczona w ten sposób emerytura jest corocznie waloryzowana przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji ogłaszanego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, który jest równy średniorocznemu wskaźnikowi wzrostu cen, powiększonemu o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnych płac w gospodarce. Długość życia rośnie. Przykładowo, średnia długość dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn w wieku 65 lat, wg retrospektywnych tablic GUS z roku 1999 wynosiła 15,4 lat, według tablic z roku 2013 wynosi już 17,7 lat, co oznacza, że wydłużyła się w tym czasie o 2,3 roku czyli 15%. Prognozy demograficzne wskazują na dalsze wydłużanie się średniej długości życia, przez co średnia długość dalszego trwania życia populacji dzisiejszych 65-latków będzie dłuższa niż wskazują to tablice wykorzystywane przy ustalaniu wysokości emerytur. Oznacza to, że ustalone przez ZUS emerytury są i będą wyższe niż pozwala na to zgromadzony umowny kapitał i oczekiwana według najlepszej wiedzy 14 W przypadku przesunięcia momentu przejścia na emeryturę o jeden miesiąc, na wymiar emerytury wpłynie dodatkowo: 1) dodanie jednomiesięcznej składki do kapitału emerytalnego, 2) skrócenie o jeden miesiąc oczekiwanej długości dalszego trwania życia, przyjmowanej w kalkulacji emerytury. Według naszych szacunków łączny wpływ tych dwóch czynników, w przypadku osoby w wieku 65 lat, która zgromadziła kapitał emerytalny dający z tytułu emerytury ZUS stopę zastąpienia 50%, powodował w roku 2012 wzrost wysokości emerytury o około 0,64%, niezależnie od omawianych w tekście zmian, jakie wynikają z efektów waloryzacji zgromadzonego kapitału emerytalnego. 15 Por. Uwagi ekspertów KOBE o Suplemencie do Przeglądu rządowego. Strona 15 z 42

16 długość dalszego trwania życia ubezpieczonego. Różnica ta będzie dodatkowym źródłem generującym deficyt w ZUS, chyba że zostałaby zrównoważona poprzez wolniejsze tempo waloryzacji emerytur w stosunku do przyrostu przypisu składki emerytalnej. e. Efekty oddziaływania systemu waloryzacji emerytur w długim okresie są trudne do przewidzenia Emerytura jest corocznie waloryzowana przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji ogłaszanego przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, który jest równy średniorocznemu wskaźnikowi wzrostu cen, powiększonemu o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnych płac w gospodarce. Przyjęty system waloryzacji emerytur gwarantowałby takie oszczędności w sytuacji spełniającej następujące warunki: 1) Następuje realny wzrost funduszu płac i tym samym podstawy naliczania składki. 2) Liczba zatrudnionych nie spada (dzięki czemu stopa wzrostu przeciętnej płacy nie przekracza stopy wzrostu funduszu płac). 3) Stopa waloryzacji ustalana jest corocznie na minimalnym dopuszczalnym poziomie, wynoszącym realnie 20% wzrostu przeciętnej płacy. Co najmniej część tych warunków nie będzie jednak w perspektywie następnych 50 lat spełniona. Pojawiać się będą okresy lub pojedyncze lata, w których następować będzie realny spadek funduszu płac. Systematycznie spadać będzie liczba pracujących (co może stwarzać sytuację, że przy spadku lub braku wzrostu funduszu płac i podstawy naliczania składki, rosnąć będzie przeciętne wynagrodzenie, co powodować będzie konieczność podnoszenia wysokości emerytur). Jednocześnie istnieje ryzyko, że presja polityczna skłaniać będzie rząd do ustalania w dobrych latach stopy waloryzacji emerytur przekraczającej minimum, wynoszące 20% realnego wzrostu przeciętnej płacy. f. Ryzyko związane z koniecznością pobierania w przyszłości składki emerytalnej na założonym poziomie. Przegląd rządowy pomija ryzyko związane z koniecznością pobierania w przyszłości składki emerytalnej na założonym poziomie. Przekazanie przymusowej składki emerytalnej do ZUS nakłada na państwo obowiązek pobierania składki według niezmniejszonej stawki niejako po wsze czasy lub refundowania tej składki z innych źródeł. Tymczasem, pobieranie składki emerytalnej na założonym obecnie poziomie może w przyszłości okazać się trudne lub niemożliwe. Utrzymywanie założonej stawki składki stać się może czynnikiem hamującym działalność gospodarczą, a wpływy ze składki mogą podlegać erozji ze względu na obchodzenie obowiązku składkowego. Konieczność utrzymywania wysokiej składki emerytalnej dla sfinansowania niemających pokrycia w aktywach zobowiązań ZUS, ograniczać będzie swobodę polityki gospodarczej, co w przyszłości w warunkach znacznie większych napięć demograficznych, może być znacznie bardziej dotkliwe niż dzisiaj. * * * Omówione wyżej czynniki, powodujące niezrównoważenie I Filaru, były lub powinny być Autorom Przeglądu rządowego znane. Dlatego, zamieszczone w Przeglądzie rządowym stwierdzenie o automatycznym dostosowaniu wypłat emerytur do wysokości składek odprowadzanych przez ubezpieczonego w I Filarze uznać należy za wprowadzenie w błąd. g. Nasze pozytywne stwierdzenia 1) Utworzenie II Filaru oznacza dodatkowe obciążenie nałożone na pokolenie obecnie pracujących. Dzisiejsi pracujący muszą ze składek i podatków nie tylko finansować emerytury pokolenia Strona 16 z 42

17 obecnych emerytów, lecz również finansować wpłaty do OFE, które zapewnią pokrycie wypłat pewnej części ich własnych emerytur w przyszłości. Dodatkowe obciążenie obecnego pokolenia jest racjonalne wobec niekorzystnych trendów demograficznych, które sprawiają, że w następnych pokoleniach na jednego emeryta przypadać będzie znacznie mniejsza liczba płatników składek emerytalnych. 2) Przekazywanie części składki do OFE zmniejsza przyszłe zobowiązania Filaru I i tym samym skalę prawdopodobnych przyszłych dopłat dla pokrycia deficytu tego filaru. Zmniejsza to również prawdopodobieństwo, że w przyszłości, dla redukcji deficytu Filaru I, konieczne będzie podniesienie wpływającej tam składki lub obniżenie wymiaru świadczeń. Dlatego, po zakończeniu okresu przejściowego, istnienie OFE przyczyniać się będzie do zwiększenia stabilności Filaru I i stabilności finansów państwa. III. Wpływ filaru kapitałowego na rozwój gospodarczy i cywilizacyjny Polski Część składki emerytalnej pozostająca w ZUS jest przeznaczana na bieżące wypłaty emerytur. Natomiast część składki trafiająca do OFE jest inwestowana na rynku kapitałowym. Dzięki inwestycjom na rynku kapitałowym istnienie II filaru przyczynia się do przełamania barier w transformacji polskiej gospodarki, jaką jest niedostatek polskiego kapitału i brak inwestorów instytucjonalnych, mających dłuższą perspektywę inwestowania. Stabilna obecność OFE umożliwia budowę w Polsce modelu gospodarki rynkowej, która nie będzie miała charakteru peryferyjnego - nie będzie zdominowana całkowicie przez firmy zagraniczne lub firmy państwowe, lecz będzie posiadać silny segment firm prywatnych, mających swoje centrale i faktyczne centra kompetencji w kraju. Ma to istotne znaczenie dla wzrostu gospodarczego, rozwoju cywilizacyjnego Polski i możliwości przełamania pułapki średniego dochodu (middle income trap). 1. Podstawowe dane dotyczące inwestycji OFE na GPW oraz zmiany pozycji GPW w okresie funkcjonowania OFE Na koniec 2012 r. kwota aktywów OFE ulokowanych w akcjach notowanych w kraju wynosiła 93 mld zł, co stanowiło około 34% aktywów OFE 16. Akcje w rękach OFE stanowiły 12% kapitalizacji giełdy 17, 25% akcji będących w swobodnym obrocie (free float) 18 i 39% free float spółek krajowych 19. Średni udział OFE w obrotach na Rynku Głównym GPW w ciągu roku 2012 wynosił 16,5% 20. Na koniec roku 2012 OFE posiadały zaangażowania kapitałowe w 273 spółkach, co stanowiło 62 proc. spośród 438 spółek notowanych na rynku głównym GPW. W 39 spółkach udział OFE przekraczał Obliczenia własne na podstawie KNF, rynek emerytalny, dane miesięczne, lipiec 2012 (uwzględniając tylko akcje notowane na rynku krajowym). 17 Obliczenia własne na podstawie KNF, rynek emerytalny, dane miesięczne, lipiec 2012 (uwzględniając tylko akcje notowane na rynku krajowym) i podstawowych statystyk GPW, 18 Obliczenia własne na podstawie KNF, rynek emerytalny, dane miesięczne, lipiec 2012 (uwzględniając tylko akcje notowane na rynku krajowym) i danych otrzymanych od GPW. 19 j.w. 20 Obliczenia własne na podstawie: GPW, Udział inwestorów w obrotach giełdowych, dane zagregowane , str. 6, Strona 17 z 42

18 proc., w 15 spółkach przekraczał 40 proc. i w 7 spółkach przekraczał 50 proc. 21 Spółki o największym procentowym udziale OFE w akcjonariacie oraz o największej wartości udziałów OFE w akcjonariacie przedstawiają poniższe tabele. Tabela 3. Spółki na GPW o największym procentowym udziale OFE w akcjonariacie na koniec 2012r. Lp. Spółka Udział OFE w akcjonariacie Wartość udziałów OFE w mln zł 1 ELEKTROBUDOWA 79,8% KĘTY 75,5% BOGDANKA 59,9% ACE 57,6% 67 5 AB SA 50,4% AMREST 50,1% FERRO 49,4% 65 8 COMP 49,2% GTC 48,2% AGORA 47,3% 250 Źródło: Dane GPW na podstawie sprawozdań OFE Tabela 4. Spółki na GPW o największej wartości udziałów OFE w akcjonariacie na koniec 2012r. Lp. Spółka Wartość udziałów OFE w mln zł Udział OFE w akcjonariacie 1 PKO BP ,1% 2 PKN ORLEN ,6% 3 LPP ,4% 4 BOGDANKA ,9% 5 BRE BANK ,8% 6 ING BSK ,5% 7 ASSECO POL ,2% 8 GTC ,2% 9 AZOTY TARNÓW ,8% 10 GETIN NOBLE ,9% Źródło: Dane GPW na podstawie sprawozdań OFE Każdy z dwóch największych OFE uczestniczy corocznie w walnych zgromadzeniach około stu spółek rocznie, a pozostałe OFE uczestniczą z reguły w walnych zgromadzeniach od kilku do kilkudziesięciu spółek 22. Poniższy wykres pokazuje zmianę pozycji GPW, w porównaniu z największymi giełdami Europy Środkowej między rokiem 1998 (ostatni rok przed uruchomieniem OFE) i rokiem W okresie funkcjonowania OFE giełda warszawska stała się największym rynkiem w Europie Środkowej pod względem kapitalizacji, obrotów i liczby spółek, wyprzedzając wyraźnie Wiedeń i pozostawiając daleko w tyle Budapeszt i Pragę. 21 Dane GPW na podstawie sprawozdań OFE. 22 Informacje GPW na podstawie danych PTE. Strona 18 z 42

19 Wykres 3. Zmiana pozycji giełd w Warszawie, Wiedniu, Budapeszcie i Pradze między rokiem 1998 (ostatni rok przed uruchomieniem OFE) i rokiem 2012 Źródło: Wykresy a, b i c: baza danych Banku Światowego; wykres d: dane World Federation of Exchanges i Federation of European Stock Exchanges. Strona 19 z 42

20 2. Wypełnienie luki w populacji inwestorów - przełamanie barier transformacji i rola w nadzorze korporacyjnym Powstanie filaru kapitałowego systemu przyczyniło się do przezwyciężenia dwóch podstawowych barier prywatyzacji, identyfikowanych na początku procesu transformacji: Braku historycznie zakumulowanego prywatnego kapitału. Braku krajowych inwestorów instytucjonalnych, mających dłuższą perspektywę inwestowania. OFE stały się bardzo poważną, wręcz podstawową kategorią inwestorów portfelowych: Istnienie OFE ułatwia przeprowadzanie dużych prywatyzacji poprzez IPO, a w wielu przypadkach OFE okazują się wręcz niezbędne do powodzenia takich ofert. OFE zwiększają płynność rynku i umożliwiają dokonywanie dużych transakcji sprzedaży pakietów akcji (vide sprzedaż pakietu akcji BZ WBK o wartości 4,9 mld zł przez KBC w marcu 2013 r.). Stabilna obecność OFE jest jednym z kluczowych czynników, dzięki którym GPW w Warszawie stała się w ostatnich latach największym w Europie Środkowej rynkiem pod względem liczby notowanych spółek, liczby debiutów, kapitalizacji rynku i obrotów. OFE sprawują aktywny nadzór korporacyjny i mają istotny wpływ na kształtowanie praktyk ładu korporacyjnego na publicznym rynku kapitałowym. Choć OFE dotąd same nie inwestują w private equity (por. punkt 3 poniżej ), obecność OFE i ich pozytywny wpływ na popyt i wyceny rynku, jest czynnikiem przyciągającym do Polski fundusze private equity. Polska jest praktycznie jedynym krajem w regionie, gdzie fundusze private equity mogą zakładać, że IPO jest jedną z alternatywnych ścieżek wyjścia z inwestycji, a ścieżka ta często okazuje się bardziej atrakcyjna niż sprzedaż inwestorowi branżowemu. Jest to istotny czynnik wyróżniający Polskę wśród krajów regionu i przyciągający zarówno kapitał funduszy PE, działających na obszarze Polski, jak również przyciągający inwestycje w polskie firmy ze strony funduszy PE, operujących na szerszym obszarze w całym regionie 23. Fundusze emerytalne są inwestorem długoterminowym, który może stanowić dla notowanych na giełdzie firm alternatywę w kształtowaniu trwałej struktury własnościowej wobec zagranicznego inwestora branżowego. Dlatego istnienie OFE ułatwia powstawanie i funkcjonowanie dużych samodzielnych firm (grup kapitałowych), mających swoje centrale w Polsce, co zwiększa szanse na budowę modelu gospodarki rynkowej, która nie będzie miała charakteru peryferyjnego - nie będzie zdominowana całkowicie przez firmy zagraniczne lub firmy państwowe, lecz będzie posiadać silny segment firm prywatnych, mających swoje centrale i faktyczne centra kompetencji w kraju (ten aspekt omawiamy szerzej w punkcie 4 poniżej). 23 Na podstawie rozmów z menedżerami firm private equity. Czołowy działający w Polsce fundusz private equity Enterprise Investors dokonał około 25 wyjść z inwestycji poprzez sprzedaż akcji na GPW. Strona 20 z 42

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku Warszawa, 2008.04.21 Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku W prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centralnym Rejestrze Członków według stanu na koniec grudnia 2007

Bardziej szczegółowo

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji?

Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Długookresowa równowaga I filaru FUS - czy potrzebne jest szybsze podnoszenie wieku emerytalnego i zmiana sposobu waloryzacji? Spotkanie na Brukselskiej jest realizowane w ramach projektu Utworzenie Centrum

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

gcsgw Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej

gcsgw Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej Pracodawcy RP Rok założenia 1989 Warszawa, 30 sierpnia 2013 r. gcsgw Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej 1 W odpowiedzi na pismo z 18 lipca 2013 r., nr DUS-5070-3-JK/EW/13,

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZNIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES LIPIEC 1999 CZERWIEC WARSZAWA, LISTOPAD r. Analiza

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

Suplement do raportu Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki

Suplement do raportu Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki Suplement do raportu Wpływ rozwiązań dotyczących przyszłości OFE na rynek kapitałowy i rozwój gospodarki Spis treści Wstęp... 2 I. Status ESA 2010... 2 II. Wybrane zmiany w stosunku do ESA 95... 2 III.

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e Projekt nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001,

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTUR POMOSTOWYCH

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTUR POMOSTOWYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTUR POMOSTOWYCH NA LATA 2015 2019 WARSZAWA, MAJ 2013 SPIS TREŚCI Spis treści...2

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozmowa ze Zbigniewem Derdziukiem, prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. - Polskie emerytury są i będą bezpieczne, a finanse Polski zostały uratowane przed narastającym długiem publicznym - powiedział

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OFE NA RYNEK KAPITAŁOWY I ROZWÓJ GOSPODARKI EUROPEJSKI KONGRES FINANSOWY SOPOT, 26 CZERWCA 2013

WPŁYW OFE NA RYNEK KAPITAŁOWY I ROZWÓJ GOSPODARKI EUROPEJSKI KONGRES FINANSOWY SOPOT, 26 CZERWCA 2013 WPŁYW OFE NA RYNEK KAPITAŁOWY I ROZWÓJ GOSPODARKI EUROPEJSKI KONGRES FINANSOWY SOPOT, 26 CZERWCA 2013 Stefan Kawalec Prezes Zarządu Marcin Gozdek Wiceprezes Zarządu ZASTRZEŻENIA 1. Wspólnicy Capital Strategy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury?

2015-12-16. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych do tych panujących przed 1.01.1999 r. Emerytura. Do kiedy stare emerytury? Emerytura Zasady wyliczania wysokości emerytury to suma pieniędzy, którą będzie comiesięcznie otrzymywał ubezpieczony z ZUS w momencie, gdy nabędzie status emeryta. Wyliczanie emerytury na zasadach zbliżonych

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT ANALIZ EKONOMICZNYCH I PROGNOZ ANALIZA ROZLICZENIE SKŁADEK EMERYTALNYCH WPŁACANYCH DO ZUS I OFE ZA OKRES: LIPIEC 1999 MAJ 28 WARSZAWA, LISTOPAD 28 SPIS

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE I. II. III.

UZASADNIENIE I. II. III. UZASADNIENIE I. W związku z wątpliwościami, czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma prawo przyznawać świadczenie honorowe osobom, które ukończyły 100 lat życia, w projekcie proponuje się wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4.

1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4. 1 1. Wpływ systemu emerytalnego na finanse publiczne... 3 2. Wpływ na zadłużenie publiczne. Dług ukryty.. 5 3. Przyszłość systemu... 6 4. Wpływ na wyniki... 10 5. Czy jednak nie jest znacznie gorzej?...

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych

Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeo społecznych Michał Boni, Minister-członek Rady Ministrów Warszawa, 24 stycznia 2011 r. Zmieniane akty prawne ustawa z

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI

Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI 1 grudnia 2015 r. Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) przyjęła na posiedzeniu w dniu 1 grudnia 2015 r. stanowisko

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO DO 2060 ROKU WARSZAWA, MAJ 2013 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r.

OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. WICEPRZEWODNICZĄCA OGÓLNOPOLSKIEGO POROZUMIENIA ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WIESŁAWA TARANOWSKA OPZZ-Z2/WT/2013/AS 19 grudnia 2013 r. Koleżanki i Koledzy W załączeniu przekazuję dokumenty zawierające: - najistotniejsze

Bardziej szczegółowo

Prezentacja wyników finansowych za IV kwartał i cały rok 2010. Warszawa, 16 marca 2011 r.

Prezentacja wyników finansowych za IV kwartał i cały rok 2010. Warszawa, 16 marca 2011 r. Prezentacja wyników finansowych za IV kwartał i cały rok 2010 Warszawa, 16 marca 2011 r. Plan prezentacji Kontekst rynkowy Informacje o działalności Wyniki finansowe Pytania i odpowiedzi 1 Wolniejszy wzrost

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nt. propozycji Komisji Europejskiej ws. adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur

Sprawozdanie nt. propozycji Komisji Europejskiej ws. adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur Bruksela, dnia 16 lutego 2012 r. Sprawozdanie nr 10/2012 Sprawozdanie nt. propozycji Komisji Europejskiej ws. adekwatnych, bezpiecznych i stabilnych emerytur KE zachęca do wydłużenia pracy i wyrównania

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU EMERYTALNEGO DO 2060 ROKU WARSZAWA, MARZEC 2010 SPIS TREŚCI Spis treści...2 Wstęp...3 Najważniejsze zmiany w porównaniu

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Equity gap w sektorze MSP Oszczędności przyszłych emerytów jako źródło finansowania gospodarki

Equity gap w sektorze MSP Oszczędności przyszłych emerytów jako źródło finansowania gospodarki Stefan Kawalec Prezes Zarządu Capital Strategy Sp. z o.o. Equity gap w sektorze MSP Oszczędności przyszłych emerytów jako źródło finansowania gospodarki Prezentacja na seminarium Private Equity jako klasa

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH PROGNOZA WPŁYWÓW I WYDATKÓW FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH NA LATA 2015 2019 WARSZAWA, MAJ 2013 SPIS TREŚCI Spis treści...2

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

SYNTETYCZNA INFORMACJA O KIERUNKACH PODZIAŁU ZYSKU ZA 2014 R. KRAJOWYCH BANKÓW KOMERCYJNYCH

SYNTETYCZNA INFORMACJA O KIERUNKACH PODZIAŁU ZYSKU ZA 2014 R. KRAJOWYCH BANKÓW KOMERCYJNYCH SYNTETYCZNA INFORMACJA O KIERUNKACH PODZIAŁU ZYSKU ZA 214 R. KRAJOWYCH BANKÓW KOMERCYJNYCH Polityka dywidendowa banków W wyniku konsekwentnie realizowanej przez KNF polityki dywidendowej baza kapitałowa

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny

Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/2015 Biuletyn kwartalny Warszawa, 1 czerwca 215 r. Zadłużenie Sektora Finansów Publicznych I kw/215 Biuletyn kwartalny 1. Państwowy dług publiczny (PDP, zadłużenie sektora finansów publicznych po konsolidacji) na koniec I kwartału

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera propozycje regulacji, które mają na celu: - przedłużenie po 2008 r. odprowadzania przez ZUS składek na

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 191, poz. 1954) wprowadziła zasadę,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Dobrowolność uczestnictwa w OFE analiza potencjalnych skutków. Autor: Piotr Lewandowski

Dobrowolność uczestnictwa w OFE analiza potencjalnych skutków. Autor: Piotr Lewandowski Dobrowolność uczestnictwa w OFE analiza potencjalnych skutków Autor: Piotr Lewandowski WARSZAWA, 5 LIPCA 2013 Spis treści Wprowadzenie... 2 1. Analiza scenariuszowa wysokości emerytur i stóp zastąpienia

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Z dniem 1 maja 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 października 2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r. Projekt z dnia 14 września 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej oraz zasad lokowania

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ GMINY KOLBUSZOWA NA LATA 2012-2020 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Założenia do Wieloletniej Prognozy Finansowej... 4 2.1. Założenia makroekonomiczne...

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Informacja sygnalna Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo