SPIS TREŚCI. Jacek Sołtys SAMOORGANIZACJA PRODUCENTÓW ROLNYCH I INNYCH PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH...9

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPIS TREŚCI. Jacek Sołtys SAMOORGANIZACJA PRODUCENTÓW ROLNYCH I INNYCH PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH...9"

Transkrypt

1 SPIS TREŚCI Jacek Lendzion, Jacek Sołtys MODELE I KONCEPCJE ROZWOJU PRZEMYSŁU... 3 Modelowe drogi postępowania władz lokalnych w dążeniu do rozwoju obszaru swego działania... 3 Koncepcje rozwoju przemysłu w obszarze NML...5 Promocja lokalnej przedsiębiorczości... 6 Jacek Sołtys SAMOORGANIZACJA PRODUCENTÓW ROLNYCH I INNYCH PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH...9 Jacek Sołtys KONCEPCJE ROZWOJU TURYSTYKI...11 Predyspozycje i kierunki rozwoju turystyki w obszarze NML...11 Tworzenie podstaw organizacyjno - informacyjnych rozwoju turystyki...13 Tworzenie nowych produktów turystycznych Tworzenie wizerunku i promocja turystyczna obszaru Działania w sferze kształtowania przestrzeni Koncepcja rozwoju agroturystyki...21 "Ekologizacja" i przystosowanie do agroturystyki wsi Jacek Lendzion, Bogna Lipińska (współpraca) "MIASTECZKO Z CHARAKTEREM" I INNE DZIAŁANIA NA RZECZ REWITALIZACJI HISTORYCZNO-KRAJOBRAZOWYCH UKŁADÓW PRZESTRZENI I OBIEKTÓW...25 Jacek Lendzion ROLNICTWO EKOLOGICZNE - szansa dla Ziemi Nowomiejskiej...29 Ogólne zasady rolnictwa ekologicznego Kryteria rolnictwa ekologicznego...30 Etapy powstawania gospodarstwa Jacek Lendzion WYKORZYSTANIE BIOMASY JAKO ODNAWIALNEGO ŹRÓDŁA ENERGII Jacek Lendzion GOSPODARKA ODPADAMI Gospodarowanie odpadami wg. aktualnego stanu prawa Rozwiązanie systemu ZGO możliwe do wdrożenia w Obszarze NML...41

2 Przedstawiane w tej części studia modeli i koncepcji przyszłych struktur i działalności, które mogą rozwinąć się w obszarze, zostały wybrane spośród wielu możliwych, głównie ze względu na kryterium praktycznych szans kształtowania wizerunku Obszaru NML jako jednego z prekursorów we wdrażaniu idei rozwoju ekologicznie i ekonomicznie zrównoważonego. Jacek Lendzion, Jacek Sołtys MODELE I KONCEPCJE ROZWOJU PRZEMYSŁU Modelowe drogi postępowania władz lokalnych w dążeniu do rozwoju obszaru swego działania W literaturze wskazuje się na trzy typowe, modelowe drogi (sposoby) postępowania władz lokalnych w dążeniu do rozwoju obszaru swego działania 1 Pierwsza droga, zwana strategią szukaj i znajdź (seek and find) opiera się na inicjatywach władz lokalnych, polegających na szukaniu inwestorów z zewnątrz, najczęściej dużych firm spoza kraju, które chciałyby podjąć działalność gospodarczą na terenie miasta czy gminy. Droga ta ma następujące zalety: - daje władzom lokalnym szanse działania na własną rękę (niezależnie od woli i możliwości rozwoju miejscowych podmiotów gospodarczych), na podstawie rozeznania swoich potrzeb i atutów rozwojowych obszaru, - pozwala pokonać barierę braku własnych środków kapitałowych, - rodzi nadzieję na rozwój obszarów dotychczas zapóźnionych gospodarczo, ale posiadających pewne atuty interesujące dla inwestorów zewnętrznych (np. tania siła robocza, tanie grunty, czyste środowisko przyrodnicze itp.) Wady tej drogi to: - nieraz niedostatek oddziaływań mnożnikowych na rozwój obszaru, gdyż, jak wynika z doświadczeń innych krajów, pozyskiwane są często przedsięwzięcia o niezbyt zaawansowanym poziomie techniki, mniejszej (niż oczekiwano) skali itp., - niebezpieczeństwo powstania nie poddających się sterowaniu, przypadkowych (czasem istotnych negatywnych) efektów zewnętrznych w strukturze społeczno-gospodarczej obszaru i zagospodarowaniu przestrzennym, co w przyszłości prowadzić może nawet do konfliktów rozwojowych. Omawiana droga wymaga wysoce rozwiniętej samorządności władz terytorialnych i zdecydowanej otwartości względem napływu obcego kapitału. Żeby była skuteczna, musi trafiać na grunt dobrze przygotowany, zwłaszcza pod względem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, prawa własności oraz przepisów z tymi dziedzinami związanych. Dla realizacji tej drogi działania potrzebne są informacje o szeroko rozumianych walorach (zasobach) gminy wraz z opisem ich cech jakościowych, rozmieszczania, dostępności itp. oraz o okolicznościach, które pozwolą te walory spożytkować, tzn. przekształcić warunki rozwoju w czynniki rozwoju. Należy tu: uporządkowanie spraw własnościowych, wypracowanie zasad adaptacji zewnętrznego kapitału, odpowiednie systemy organizacyjne, instytucjonalne i informacyjne, a także określony udział władz lokalnych (przedsiębiorstw komunalnych) we wspólnych przedsięwzięciach budowy infrastruktury i zagospodarowania przestrzeni. Szczególnie ten ostatni czynnik wart jest podkreślenia. Wśród wielu oczekiwań potencjalnych inwestorów, przeważająco natury ogólniejszej, a więc skierowanych raczej w stronę władz krajowych, na pierwszym miejscu czynników atrakcyjności obszaru znajduje się stopień rozwoju lokalnej infrastruktury, zwłaszcza transportowej i telekomunikacyjnej. 2 1 zob. np. L. Wojtasiewicz, Czynniki rozwoju lokalnego - nowe ujęcia metodologiczne, /w/ Problematyka rozwoju lokalnego w warunkach transformacji systemowej, Biuletyn KPZK PAN nr. 177, Warszawa por. P. Swianiewicz, Przyciąganie inwestycji jako element samorządowej polityki rozwoju ekonomicznego, /w/ Samorząd Terytorialny nr. 12, Warszawa Autor przytaczając wyniki szeregu badań wskazujących ogólnie 3

3 Druga droga - sposób działania władz lokalnych - to stwarzanie przez nie maksymalnych ułatwień dla istniejących i nowo powstających rodzimych firm. Chodzi m. in. o strategię tworzenia tzw. - inkubatorów i centrów postępu technicznego. Ideą tej strategii jest tworzenie maksymalnych ułatwień zwłaszcza w początkowym okresie istnienia firmy. Jej zalety to: - duże możliwości dostosowania rozwiązań wspierania rozwoju do specyfiki miejscowych warunków, - możliwość dywersyfikacji istniejącej struktury podmiotów gospodarczych i sharmonizowania ich działalności z potrzebami lokalnego rynku. Wada: inkubatory pomagają wprawdzie firmom w okresie startowym, ale nie mogą pomóc w sytuacji braku podstawowego kapitału, nie mogą też swej pomocy świadczyć zbyt długo. Zdarza się, że firmy przyzwyczajają się do ułatwień stwarzanych przez inkubator (swego rodzaju cieplarnianych warunków) i nie są w stanie sprostać samodzielnemu, efektywnemu bytowi. W sumie inkubatory wydają się skuteczne przy pewnych zasobach kapitałowych potencjalnych inwestorów i tylko dla inwestycji trafionych, tj. tych, które po okresie ochronnym potrafią samodzielnie utrzymać się na rynku z dobrym efektem ekonomicznym. Omawiana droga postępowania wymaga sprzyjających warunków systemowych gospodarki. Są nimi: równouprawnienie sektorów gospodarki, pomoc kredytowa, ochrona celna rodzimej działalności gospodarczej, stabilność waluty i inne czynniki skłaniające do inwestowania. Lokalne czynniki aktywizujące to wszelkie ułatwienia, np.: ulgi podatkowe, poręczenia władzy lokalnej w staraniach o kredyt inwestycyjny, ułatwienia w zakupach czy dzierżawach majątku, przejmowanie kosztów szkoleń pracowników, a także kosztów marketingu, badań, a nawet promocji i reklamy. Jednocześnie w całości tych zadań, jak wynika z monitoringu gmin, obecnie okazuje się ważniejsze zapewnienie warunków do trwania firm niż do ich powstania. W konsekwencji liczącym się czynnikiem rozwoju lokalnego są wszystkie działania ułatwiające firmom dostosowanie się do zmieniającej się sytuacji w makroukładzie i w warunkach lokalnych. Trzecia droga rozwoju lokalnego, najbardziej atrakcyjna, ale też najtrudniejsza w realizacji, to ożywienie i przebudowa gospodarki na zasadzie podjęcia kompleksowego programu władz rządowo-samorządowych w kierunku innowacji. Ta linia działania nawiązuje do dość nowej koncepcji planowania regionalnego w krajach zachodnich, zakładającej, że aktywizować lub rekonstruować gospodarkę można dziś jedynie przez rozwój przemysłów wysokiej techniki. W warunkach polskich należało by je rozumieć szerzej, jako przemysły oparte na innowacjach. Idea postępowania sprowadza się do: - stworzenia kapitału innowacyjnego, - zapewnienia infrastruktury lokalnej, sprzyjającej powstawaniu przemysłów opartych na innowacjach lub wskazania, jak tę infrastrukturę stworzyć, - sformułowania programu przebudowy gospodarki (ujętego w dokumentach władz) i strategii rozwoju. Źródeł kapitału innowacyjnego na ogół upatruje się nie tyle w profesjonalnych przedsięwzięciach wysokiej techniki (jakich zresztą raczej w Polsce nie ma, a trudno zakładać w tym zakresie bezpośrednią pomoc zagraniczną), ile w kapitale prywatnych partnerów tworzących odpowiednie spółki oraz, co bardzo ważne, w regionalnych bankach rozwoju. Regionalne banki rozwoju mogłyby wspomagać m. in. jednoosobowe przedsiębiorstwa tzw. przemysłu garażowego młodych i zdolnych ludzi. Źródłem kapitału mogłyby być też środki firm tradycyjnych, poszukujących alternatywnych programów produkcji jako zabezpieczenia się na wypadek zmian rynkowych. Nie można również pomiąć roli funduszów rządowych i gwarancji rządowych. Ważne są instytucje publiczne w rodzaju korporacji rozwoju inicjatyw gospodarczych, a także porozumienia między regionami różnych na niewysoki wpływ władz lokalnych na możliwość przyciągnięcia inwestora i na tym tle na rolę infrastruktury, jako głównego czynnika, który jednak pewne szanse stwarza, pisze w konkluzji:..ogólna dbałość o rozwój infrastruktury miejskiej może być niejednokrotnie bardziej efektywna niż bezpośrednie zaangażowanie w działania mające na celu przyciąganie inwestycji. 4

4 państw. Przy tym wszystkim musi być zapewniony dostęp do źródeł wiedzy technicznej know-how oraz doradztwo w zakresie zarządzania, w czym ważna jest pomoc zagraniczna i badania własne (finansowane przez rząd) zorientowane na potrzeby rynku. Przyjmuje się, że właśnie w wyniku zetknięcia się wiedzy o szansach terenu z kapitałem innowacyjnym następuje zapoczątkowanie powstawania nowych przedsiębiorstw, dlatego moment ten odgrywa rolę detonatora procesu restrukturyzacji gospodarki. Koncepcje rozwoju przemysłu w obszarze NML W sytuacji obszaru NML zasadne wydają się następujące kierunki działania: Działania na rzecz pozyskania zewnętrznych inwestycji przemysłowych (strategia szukaj i znajdź ), przy czym widzieć tu można nawet dość skrajne typy przemysłu z punktu widzenia technologii i związanych z tym kwalifikacji siły roboczej: - wysoko zaawansowane technologie produkcji, zwiększające konkurencyjność na rynku krajowym i zagranicą, kształtujące wizerunek obszaru nowoczesnego, - możliwie proste lub tzw. pośrednie (w sensie proporcji nakładów pracy żywej i uprzedmiotowionej w maszynach/automatach) technologie wytwarzania - ukierunkowane na wyroby ogólnie pracochłonne, zwłaszcza dające zatrudnienie kobietom nieposiadającym szczególnych kwalifikacji zawodowych Typy te wyznaczają nie tylko spektrum możliwości, w obrębie którego poszukiwać należy inwestora, ale oznaczać może strategię równoległego poszukiwania inwestorów, dokładnie odpowiadających obu wyróżnionym typom. Pozyskiwanie inwestycji zewnętrznych w zaawansowane technologie niekoniecznie musi się wiązać z tworzeniem nowych zakładów. Poprzez inwestycje kapitału z zewnątrz można też unowocześniać technologicznie istniejące zakłady. Możliwe też jest uruchomienie w pierwszym okresie produkcji nie wymagającej zbyt wysokich kwalifikacji i wraz z ich podnoszeniem stopniową zmianę / rozszerzenie profilu. Promocja lokalnych małych i średnich przedsiębiorstw obejmująca: - tworzenie nowych firm - umacnianie firm już istniejących i ich rozwoju, w tym przekształcanie się części z małych w średnie, a średnich w duże i dotycząca firm działających na dwóch rodzajach rynków: - głównie zewnętrznym - lokalnym (ze szczególną uwagą na firmy oferujące na rynku lokalnym podstawowe produkty w silnej konkurencji z dużymi podmiotami zewnętrznymi lub o popycie ograniczonym niską siłą nabywczą). Wydaje się, że promocja lokalnej przedsiębiorczości będzie bardziej dotyczyć umacniania istniejących firm, niż tworzenia nowych. Większość osób przedsiębiorczych, mających odpowiednie predyspozycje, zapewne już firmy założyła. Przygotowywać do tworzenia nowych wciąż jednak trzeba, choćby ze względu na nowe roczniki wchodzące w wiek produkcyjny. Poza tym brak jest rozeznania, jaka część osób chętnych i predysponowanych do założenia firmy nie mogła tego uczynić z braku kapitału. W obu strategiach (poszukiwania inwestora zewnętrznego i promocji lokalnej przesiębiorczości) osiąganie celów związanych z trwałym wzrostem zatrudnienia i dochodów ludności, powiązane być powinno (i może) z dywersyfikacją i znacznym unowocześnieniem struktury gospodarczej Obszaru. Chodzi zwłaszcza o większą: - różnorodność i nowoczesność produktów sprzedawanych przez firmy Obszaru (wzrost wartości sprzedaży, zabezpieczenie przed wahaniami koninktury na określone produkty, np. wyroby drzewne) - różnorodność potrzebnych zawodów i kwalifikacji pracowniczych. - nowoczesność i trwałość majątku wytwórczego i technologii 5

5 Promocja lokalnej przedsiębiorczości Promocja lokalnej przedsiębiorczości może obejmować następujące rodzaje działań: - Szkolenia - o różnym zakresie: dla zamierzających uruchomić małą firmę oraz prowadzących już małe, a także średnie firmy - Ułatwienie odbycia praktyki w firmach o podobnym profilu działalności - Doradztwo gospodarcze (w tym marketingowe) i technologiczne dla osób prowadzących lub zamierzających podjąć działalność gospodarczą - Gwarancje kredytowe i niskooprocentowane pożyczki w ramach Funduszu, który powinien zostać utworzony - Ulgi (i okresowe zwolnienia, np. w podatku od nieruchomości, czynszach i in.) - Inna pomoc dla podmiotów, zwłaszcza rozpoczynających działalność, w formie obsługi prawnej i księgowej, wynajmu lokali, udostępnia środków łączności, wypożyczaniu narzędzi, urządzeń oraz środków transportu - czyli działania składające się na program inkubatora przedsiębiorczości - Popularyzowanie działań osób, którym się powiodło w podjęciu działalności gospodarczej na własny rachunek. ad 1) Szkolenia Powinny obejmować co najmniej kilka propozycji i minimum dwa poziomy: I. Wprowadzenie do biznesu czyli Jak założyć i prowadzić własną firmę (np. ok. 50 godz.) II. Szkoła biznesu i marketingu (np godz.) - szerszy zakres zagadnień, dla prowadzących już firmy oraz ewentualnie krótsze szkolenia, warsztaty, treningi wąskotematyczne dla prowadzących firmy, ukierunkowane na zagadnienia, w których występują problemy (np. niedostatek wiedzy, umiejętności lub inne). Jako cel szkolenia I poziomu widzieć można nie tylko zdobycie odpowiedniej wiedzy, ale również: - ujawnienie predyspozycji do zarządzania, podejmowania strategicznych decyzji, pracy w zespole (lub ich braku), - weryfikację pomysłu na firmę (utwierdzenie w zamierzeniu, jego modyfikacja lub rezygnacja). Udział w szkoleniu powinien być całkowicie lub częściowo odpłatny. Bezrobotnym należy zapewnić możliwość pokrycia kosztów za pomocą bonu szkoleniowego fundowanego przez Fundusz Pracy. Nie należy jednak liczyć na duże zainteresowanie bezrobotnych uruchomieniem własnej działalności gospodarczej (chyba, że bezrobotnych absolwentów). ad.2) Umożliwienie odbycia praktyki w firmach o podobnym profilu działalności Możliwość odbycia praktyki w firmie o podobnym profilu działalności w innej części kraju lub zagranicą powinna stanowić istotną pomoc dla osób już prowadzących działalność gospodarczą, jak również tych, które taką działalność zamierzają podjąć. Uczestnik praktyk powinien mieć możliwość zapoznania się z ekonomicznymi, organizacyjnymi i technicznymi aspektami prowadzenia działalności gospodarczej w wybranej dziedzinie. Miejsce odbywania praktyk należy wybierać tak, aby odbywający praktyki nie był traktowany jako potencjalny konkurent. Firma, w której odbywana jest praktyka, powinna otrzymać zapłatę pokrywaną przez samego praktykanta, a w razie możliwości - częściowo ze środków przeznaczonych na wspieranie przedsiębiorczości. ad.3) Doradztwo dla osób prowadzących lub zamierzających podjąć działalność gospodarczą 6

6 Osoby prowadzące lub zamierzają podjąć działalność gospodarczą powinny mieć możliwość korzystania z doradztwa prawnego, ekonomicznego, organizacyjnego i technicznego. Działalność doradcza powinna być częściowo finansowana z opłat za świadczone usługi, niezbędne jest jednak pozyskanie dodatkowych środków na ten cel. Korzystający z porad powinni za nie płacić według ustalonego cennika. Opłaty te w początkowym okresie nie powinny być duże, aby zachęcać zainteresowanych do korzystania z tej formy pomocy. Bezrobotni zamierzający korzystać z porady powinni mieć możliwość korzystania z bonu refundowanego z Funduszu Pracy w części przeznaczonej na szkolenia dla osób, które zamierzają podjąć działalność gospodarczą. ad. 4) Gwarancje kredytowe i niskooprocentowane pożyczki w ramach Funduszu, który powinien zostać utworzony i prowadzony przez ORZN Prace nad uruchomieniem funduszy tego typu na poziomie lokalnym podjęto w latach w ramach realizacji przez Fundusz Współpracy Programu Inicjatyw Lokalnych, m. in. w Nidzicy, Działdowie, Dzierzgoniu, Wicku. Fundusz z reguły nie ma osobowości prawnej, ale funkcjonuje jako wewnętrzna jednostka organizacyjna instytucji tworzącej go. Środki funduszu deponowane są na specjalnym koncie (lokata terminowa) w ramach rachunku instytucji obsługującej fundusz. Istotne dla uruchomienia funduszy są: umowa o współpracy z konkretnym bankiem oraz regulamin (opracowany w porozumieniu z tymże bankiem). Możliwe jest podwyższenie przez bank masy poręczeń ponad kapitał własny funduszu przez zastosowanie tzw. mnożnika kapitałowego (np. na poziomie 2-4, we Włoszech ) 3 ad. 6) Inkubatory przedsiębiorczości powstają najczęściej - i tam mają najlepsze efekty - w miastach o tradycjach przemysłowych, które aktualnie przechodzą kryzys związany z upadkiem branży lub pojedynczego dużego pracodawcy. W małych miastach i na terenach wiejskich, zwłaszcza tam gdzie jest mało przedsiębiorczych podmiotów a bezrobotnych cechuje duża pasywność i niewielkie doświadczenie zawodowe, stsosować należy odmienny typ inkubatora, nastawionego na długotrwałe wspieranie umieszczonych w nim firm lub - odwrotnie, bardzo szybką rotację, w związku z rezygnacją z działalności. Specyfiką takiego inkubatora może być także, co dowiodły doświadczenia autorów, organizowanie przedsięwzięć gospodarczych przez Gminę lub - lepiej - lokalną agencję rozoju, i to nie tylko w sferze wytwórczości i usług komercyjnych ale także usług o charakterze użyteczności publicznej (np. koncesjonowanych firm prywatnych przejmujących część usług komunalnych, nastawionych na zysk lub jedynie na pełne pokrycie kosztów, tzw. non profit ). Poniżej załączamy przykładowy opis takiego inkubatora. I N K U B A T O R CENTRUM WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Powstanie Inkubatora (Ośrodka) Promocji Przedsiębiorczości w... jest szczególnie wskazane gdyż: - wieś... to stolica gminy, położona centralnie i pełniąca rolę ponadlokalną (ma charakter miasteczka) - istnieje tu prężne środowisko społeczne, m. in. bardzo aktywni politycy lokalni, których inicjatywy zaowocowały już licznymi efektami - istnieje niewykorzystywany obecnie zespół zabudowań b. PGR, nadający się na działalność produkcyjno - usługową, Zadaniem proponowanego inkubatora. ma być wspieranie rozwoju przedsiębiorczości przemysłowej i tradycyjnej (rzemiosła) oraz - co jest jego specyfiką - szeroko rozumianych usług, w tym takich za które odpowiadała dotąd gmina. 3 P. Gradziuk, B. Klimczuk: Założenia funkcjonowania funduszy gwarancyjnyc na terenie Zamojszczyzny. [w:] Strategia rozwoju gmin wiejskich, Wybrane materiały z konferencji podsumowujących Program Gmina Kiekrz 7-10 IX 1995, Ciechocinek VI 1996, Wydawnictwo SGGW 7

7 Cele szczegółowe do osiągnięcia to: - podnoszenie kwalifikacji,uzyskiwanie nowych zawodów dla bezrobotnych mających niskie kwalifikacje i ograniczone możliwości kapitałowe - rozwój przemysłu i rzemiosł nie degradujących środowiska - zagospodarowanie niszczejących obiektów - stworzenie warunków dla lokalizacji firm spoza gminy Formy działania: - organizowanie szkoleń i kursów w zakresie rzemiosł tradycyjnych - pomoc w zakupie sprzętu dla osób podejmujących indywidualną działalność w wyuczonym zawodzie - udostępnienie sprzętu osobom,które nie moga prowadzić samodzielnej działalnosci - doradztwo marketingowe, finansowe, prawne - organizowanie wystaw,targów,konferencji - zapewnienie powierzchni biurowej, produkcyjnej, magazynowej - promowanie przedsiębiorczości wśród społeczności lokalnej - promocja wytworzonych wyrobów Podstawowe elementy Inkubatora A. Zarząd (kierownik), elementarne usługi administracyjne (sekretarka, telefon, ksero) i pomocnicze (dozorowanie, sprzątanie) - zatrudnienie 2 etaty, - dwa niewielkie pomieszczenia w bud. administracyjnym b. Zakładu PGR B. Zespół pomieszczeń dla małych przedsiębiorstw a/.w budynku hali produkcyjnej b. ZN PGR - preferowane będą przedsiębiorstwa zatrudniające większą ilość bezrobotnych b. pracowników PGR oraz świadczące usługi bądź produkujące na rynek lokalny, w tym obsługujące sektor komunalny (prywatyzowany) b/. w części budynku administracyjnego b. ZN PGR - przedsiębiorstwa wymagające mniejszych pomieszczeń i przyjemniejszego kontaktu z klientem, np.agencja promocji i informacji turystycznej, agencja handlowa (wg. zapotrzebowania zgłoszonego przez Zarząd Gminy) c/.w innych częściach wsi lub gminy - w lokalizacjach dogodnych ze względu na obecne zainwestowanie bądź charakter działalności (wykorzystane budynków w posiadaniu gminy - jako aport wnoszony do inkubatora ) Urząd Gminy uczestniczyłby w pokryciu części kosztów związanych z infrastrukturą i ochroną środowiska, w tym konieczną budową parkingu i sanitariatów. Szacowane minimalne zatrudnienie w inkubatorze na podstawie deklaracji potencjalnych przedsiębiorców oraz ocen Urzędu Gminy dot. popytu na działalność - ok. 35 osób 8

8 Jacek Sołtys SAMOORGANIZACJA PRODUCENTÓW ROLNYCH I INNYCH PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH Do wzrostu efektywności firm i producentów rolnych przyczynić się może ich samoorganizacja, m. in. poprzez korzyści wynikające ze współdziałania w zakresie: - organizacji skupu, przetwórstwa i znajdywania odbiorców produktów rolnych, - świadczenia usług produkcyjnych na rzecz rolnictwa, - kooperacji w zakresie produkcji i usług rolniczych oraz pozarolniczych podmiotów gospodarczych, - kojarzenia kapitałów podmiotów gospodarczych i osób fizycznych z obszaru oraz inwestorów zewnętrznych. Forma zrzeszania może być różna, zależna od rodzaju działalności (rolnicza, pozarolnicza): izby gospodarcze, stowarzyszenia zwykłe, zrzeszenia producentów rolnych, kółka i spółdzielnie rolnicze (działające na nowych nie-socjalistycznych zasadach), spółki prawa handlowego. Do zadań tych podmiotów mogłoby należeć: - pełnienie roli samorządu gospodarczego, w tym reprezentowanie (w tym obrona) interesów swoich członków wobec administracji rządowej i samorządów terytorialnych, - działanie na rzecz interesów członków (np. poszukiwanie najkorzystniejszych możliwości zakupu środków produkcji oraz zbytu produktów i usług), - doradztwo dla zrzeszonych podmiotów gospodarczych, - pomoc finansowa, - wspólne działania gospodarcze. Część ww. zadań, zwłaszcza w zakresie doradztwa oraz pomocy w uzyskiwaniu środków finansowych (np. przez poręczanie kredytów) mogłaby pełnić ORZN. Pozostałe zadania na rzecz osób i firm można w rozwinięciu widzieć następująco: - organizowanie kooperacji w zakresie produkcji i usług, - prowadzenie działalności marketingowej, - zapewnienie wspólnej obsługi prawnej i księgowej, - podejmowanie wspólnych przedsięwzięć gospodarczych pozwalających na wykorzystanie korzyści skali: - wspólny zakup większych ilości środków produkcji, - wspólny zakup maszyn i innych środków produkcji o wysokiej niepodzielności technicznoekonomicznej (o zakupie opłacalnym przy dużej skali działalności), - eliminacja pośredników w transakcjach z odbiorcami zainteresowanymi zakupem większych ilości jednorodnego produktu, - wspólne odstawianie produktów do miejsc, gdzie można uzyskać najwyższą cenę sprzedaży, - łączenie kapitałów dla inwestowania w przetwórstwo i przechowalnictwo produktów rolnych. Poza producentami rolnymi, których zrzeszanie się będzie nieodzowne m. in. w związku z integracją z UE, warto, aby potrzebę zrzeszania się rozważyli: - handlowcy (w obronie przed konkurencją wielkich sieci handlowych), - osoby świadczące usługi dla turystów, np. gastronomiczne, agroturystyczne, - inni wytwórcy i usługodawcy, w zależności od specyfiki branży). 9

9 Związki producentów powinny być miejscem zdobywania i wymiany aktualnych informacji rynkowych oraz lokalną giełdą produktów i usług, do której docierają kontrahenci także spoza obszaru. Dla realizacji takiego zadania niezbędne jest nawiązanie sieci kontaktów zewnętrznych. Jakakolwiek z form zrzeszania się wymaga istnienia liderów. Liderów tych mógłby promować lub przynajmniej udzielać im pomocy ORZN. Początkiem tworzenia związków byłoby inicjowanie kontaktów producentów poszczególnych branż, najlepiej przez liderów uczestniczących we wdrażaniu strategii, ewentualnie przez władze gmin lub ORZN. Proces samoorganizacji podmiotów powinien być wspierany przez władze gmin i ORZN. Jednym z istotnych elementów samoorganizacji podmiotów gospodarczych w obszarza NML mogą być też lokalne instytucje samopomocy kredytowej i ubezpieczeniowej takie jak np.: komunalne kasy oszczędnościowe spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (pożyczkowe ) stowarzyszenia kredytu wzajemnego lokalne towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych Niektóre z nich rozwinęły się w Polsce w sieć placówek (SKOK, TUW). Istnieją już przykłady efektywnego funkcjonowania takich instytucji w wielu gminach 4 a nawet sukcesów w promocji rozwoju lokalnego. 4 Omawiane są m. in. w publikacjach M. Kramarz i P. Topińskiego z Fundacji Idealna Gmina. Idee i szerszy kontekst społeczno-ekonomiczny, jak zawsze z wykorzystaniem polskich doświadczeń historycznych, przedstawia S.Bratkowski /w/ Sami Sobie, Biblioteka Nowoczesności, Warszawa.,

10 Jacek Sołtys KONCEPCJE ROZWOJU TURYSTYKI Predyspozycje i kierunki rozwoju turystyki w obszarze NML Aktualny potencjał turystyczny Obszar NML dysponuje dużym potencjale turystycznym. Składają się nań: - Jeziora - w tym największy powierzchniowo akwen województwa toruńskiego (329 ha) - Wielkie Partęczyny ha) z II klasą czystości wód, rozwiniętą linia brzegową, leśnym otoczeniem - Rzeka Drwęca oraz Wel - silnie meandrujące, bardzo atrakcyjne dla turystyki kajakowej. - Lasy - zróżnicowane pod względem składu gatunkowego i wartości przyrodniczych - Atrakcyjność krajobrazu - wysokie walory przyrodniczo - krajobrazowe, duże zróżnicowa-nie rzeźby terenu, w tym wzgórza morenowe i monumentalna dolina Drwęcy, wcinająca się w otaczającą wysoczyznę morenową na m. - Osobliwości przyrody - najbardziej atrakcyjną przyrodniczo i krajobrazowo część obszaru obejmuje Brodnicki Park Krajobrazowy; bogactwo gatunków flory i fauny - Czystość środowiska - Interesujące zabytki architektury w Nowym Mieście Lubawskim (bazylika z najstarszą na Pomorzu polichromią i cennym wyposażeniem, bramy i pozostałości murów obronnych, układ urbanistyczny z rynkiem, dawny kościół ewangelicki) i w Kurzętniku (ruiny zamku kapitału chełmińskiej z przełomu XIII i XIV, kościół z XIV w., historyczny, dobrze zachowany zespół budynków wokół rynku). W Łąkach nieźle zachowane fragmenty muru otaczającego niezabudowaną działkę po klasztorze i kościele - sanktuarium Matki Boskiej Łąkowskiej (obecnie figura w bazylice w Nowym Mieście Lubawskim) - Tradycje miejsc historycznych, w tym związanych z bitwą pod Grunwaldem, odległym stąd o 40 km (zbliżenie wojsk w rejonie Kurzętnika, narada krzyżacka w Bratianie) Przez obszar przechodzi droga krajowa o dużym znaczeniu turystycznym, jako jeden z najdogodniejszych kierunków na Pojezierze Mazurskie z zachodniej części Polski i z Niemiec. Stanowi ona fragment Szlaku Kopernikańskiego i Południowego Szlaku Jezior Mazurskich. Przez obszar NML prowadzą znakowane szlaki turystyki pieszej przez Radomno z Iławy na Pojezierze Brodnickie (tam cała sieć szlaków, poza granicami gmin obszaru NML); z Radomna prowadzi szlak do Nowego Miasta Lubawskiego. W otoczeniu obszaru: pozostała część Pojezierza Brodnickiego, Pojezierze Iławskie z wielkim jeziorem Jeziorak, niedaleko też Pojezierze Mazurskie. Baza turystyczna to: miejsc w domkach kempingowych nad jez. W. Partęczyny (60 % to domki prywatne, pozostałe - OSiR i zakładów pracy); - W Nowym Mieście Lubawskim hotel OSiR 84 miejsca noclegowe, sezonowe schronisko młodzieżowe PTSM w szkole i kwatery prywatne; - 2 zagrody agroturystyczne w gminie Kurzętnik - w gminie Nowe Miasto Lubawskie pokoje do wynajęcia m. in. w Skarlinie, Radomnie oraz coraz liczniejsze domki letnie prywatnych właścicieli spoza obszaru. Baza gastronomiczna to w mieście: 2 restauracje, 10 kawiarni i 2 punkty gastronomiczne; w gm. Kurzętnik całoroczne 3 bary, w Kurzętniku 3 kawiarenki oraz w OSiR Partęczyny sezonowe: restauracja, bar i 3 punkty gastronomiczne tzw. szybkiej obsługi; w gminie wiejskiej Nowe Miasto 11

11 Lubawskie restauracja w Mszanowie, bar w Bratianie i 10 punktów małej gastronomii typu "drink bar" w 8 wsiach. Wypożyczalnie sprzętu turystycznego i rekreacyjnego - możliwość wypożyczenia kajaków, łódek, rowerów wodnych i desek surfingowych w ośrodku wypoczynkowym w OSiR Partęczyny. Inne oferty turystyczne aktualne to: - imprezy sportowe, głównie windsurfingowe na Jez. Skarlińskim, m. in. zawody ogólnopolskie - ośrodki jazdy konnej zajmujące się hodowlą, nauką jazdy i sportem; dla początkujących (zajęcia z instruktorem) oraz zaawansowanych na ujeżdżalni i w terenie; przejażdżki bryczką i powozem po okolicy, wędrówki wozem drabiniastym; organizowanie imprez okolicznościowych; organizowanie kuligów. - festyny sportowo-rekreacyjne organizowane w sezonie co 2 tygodnie w OSiR Partęczyny, cieszące się dużym zainteresowaniem turystów. Ceny w OSiR Partęczyny są jednymi z najniższych na Pojezierzu Brodnickim. Ruch turystyczny Najpowszechniejsze aktualnie formy turystyki - turystyka weekendowa w Partęczynach oraz w okolicznych lasach i nad okolicznymi jeziorami. Gdy był czynny wyciąg narciarski w Kurzętniku, obserwowano duży ruch jednodniowy, m. in. z Torunia. Były także przyjazdy 2 i więcej- dniowe, na które rezerwowane były noclegi w hotelu OSiR w Nowym Mieście Lubawskim, a nawet kwatery prywatne w Kurzętniku. Na pobyt w domkach nad jez. Partęczyny najczęściej przyjeżdżają rodziny z dziećmi, na pole namiotowe młodzież. Udział turystów zagranicznych ok. 6%. Liczba turystów korzystających z noclegów w gm. Kurzętnik , w tym turystów zagranicznych 70. Liczba turystów w sezonie w ośrodku OSiR ogółem Wykorzystanie bazy noclegowej 96%. W Nowym Mieście Lubawskim (wg US) 1500 korzystających, udzielonych noclegów Możliwe formy turystyki Walory przyrodnicze i kulturowe obszaru, jego położenie oraz przechodząca przez obszar droga krajowa powodują, że może wystąpić w nim wiele różnych form turystyki: - nad jeziorami, w tym z uprawianiem sportów wodnych - pobytowa letniskowa, w tym tzw. agroturystyka - krajoznawcza - w ramach kilkudniowych wycieczek, a także dłuższych (urlopowych) krajoznawczych objazdów, w tym podejmowanych przez turystów zagranicznych; (w pewnym stopniu również w ramach weekendów, np. mieszkańców Torunia) - tranzyt na Mazury z zachodniej części kraju i z Niemiec - kwalifikowana: wodna (spływy Drwęcą i Wlem - wielodniowe urlopowe, ale również weekendowe, ), piesza - zimowa (narciarstwo zjazdowe po uruchomieniu wyciągów, narciarstwo biegowe, kuligi) - weekendowe i ewentualnie urlopowa, zwłaszcza w czasie ferii szkolnych. Cele i proponowane kierunki rozwoju turystyki Rozwój w obszarze NML turystyki oraz działalności z nią związanych będzie realizował przede wszystkim cel wzrost dochodów ludności, natomiast cel nowe miejsca pracy w mniejszym stopniu i raczej pośrednio. Pośrednia realizacja tego celu oznacza, że wzrost dochodów ludności osiągnięty z 12

12 turystyki zwiększy ich siłę nabywczą, co zwiększyć może obroty w handlu, popyt na różne usługi, budownictwo mieszkaniowe, a przez to miejsca pracy w innych segmentach gospodarki. Turystyka, a zwłaszcza szeroko pojęta turystyka ekologiczna i eko-kulturowa (nakierowana na poznawanie, przyrody i krajobrazu kulturowego, odnowę i rozwój sił fizycznych i psychicznych, w tym różne formy turystyki kwalifikowanej, uzdrowiskowe, edukacyjne, twórcze, psychologiczne itp.) jest taką funkcją obszaru, która przynieść może obiecujące, synergiczne efekty w sferze celów ekonomicznych, a także społecznych i ekologicznych. Kierunki rozwoju turystyki powinny być następujące: zwiększanie liczby turystów korzystających z obszaru NML, a także, i to w jeszcze większym stopniu, czasu ich przebywania w obszarze - poprzez: - rozwój bazy recepcyjnej, w tym agroturystycznej - przedłużanie sezonu - podnoszenie konkurencyjności trasy na Mazury przez obszar NML względem trasy przez Grudziądz wraz z ofertami powodującymi zatrzymanie w obszarze NML i przez część turystów przedłużenie czasu przebywania w obszarze - rozwój turystyki weekendowej - oferowanie produktów turystycznych obszaru turystom przebywającym w jego sąsiedztwie wzrost standardu, zakresu i stopnia obsługi turystów. Rozwój turystyki wymaga jednak intensywnych i wielostronnych działań w zakresie: tworzenia warunków, rozwoju produktu turystycznego oraz promocji obszaru - działań podejmowanych w sferze: - kształtowania przestrzeni (rozwój infrastruktury i zagospodarowania, pielęgnacja krajobrazu), - gospodarczej (rozwój nowych produktów turystycznych, produkcja specyficznych wyrobów przemysłowych i rolnych), - organizacyjno-instytucjonalnej, - społecznej (środowiska społecznego w którym poruszać się będą turyści). Omówiono dalej niektóre zagadnienia dot. rozwoju w ww. sferach: zagadnienie organizacji i instytucji przygotowujących produkty i usługi turystyczne, ich efektywnej sprzedaży, głównie przez promocję turystyczną, tworzenia nowych produktów turystycznych, w tym rozwoju agroturystyki i przystosowania przestrzeni dla jej rozwoju. Tworzenie podstaw organizacyjno - informacyjnych rozwoju turystyki Wielostronny rozwój turystyki wymaga przygotowywania i efektywnej sprzedaży profesjonalnych produktów turystycznych, to zaś wymaga wykwalifikowanych kadr, bazy informacyjnej i profesjonalnej promocji. Pomocne może być w tym stworzenie wyspecjalizowanej instytucji zajmującej się na bieżąco całokształtem zagadnień z tym związanych, koordynującej przedsięwzięcia i udzielającej pomocy już działającym firmom oraz osobom zamierzającym świadczyć usługi turystyczne i pokrewne. Można zacząć od utworzenia stanowisk pracy ds. turystyki w urzędach gmin i w instytucji prorozwojowej obszaru (ORZN). W planie operacyjnym realizacji strategii może wystąpić program (lub podprogram w ramach szerszego programu rozwoju i promocji turystyki), obejmujący np. następujące przedsięwzięcia i działania ciągłe: 13

13 w I etapie: Utworzenie podstaw organizacyjno - informacyjnych rozwoju turystyki: - utworzenie stanowisk pracy w urzędach gmin i ORZN dla zajmowania się na bieżąco całokształtem zagadnień związanych z rozwojem turystyki na obszarze gminy; sporządzenie listy zadań dla stanowiska oraz opracowanie procedur i reguł działania - przeszkolenie personelu (gmin, ORZN, firm turystycznych, innych instytucji) kierującego projektami turystycznymi, pracującymi przy nich i wykonującego inne prace w organizacji turystyki i obsłudze ruchu turystycznego, np. jako: - uczestnictwo w warsztatach z zakresu Zarządzania Projektami (Project Management - PM) wspólnych dla osób zajmujących się różnymi dziedzinami rozwoju - zajęcia specjalistyczne dot. zagadnień z dziedziny turystyki - (szkolenia w przyszłości w miarę potrzeb ponawiane) - utworzenie bazy danych o walorach, obiektach i usługach turystycznych obszaru - przygotowanie I edycji katalogu (potem corocznie aktualizowanego). Utworzenie systemu turystycznej promocji obszaru - adresowanej do potencjalnych klientów (turystów) (elementy tego systemu zaproponowane są w oddzielnym punkcie) Organizacja turystycznej promocji obszaru - adresowanej do potencjalnych inwestorów w II etapie: Utworzenie wyspecjalizowanej jednostki organizacyjnej - agencji (izby) turystycznej (jako np. spółki z.o.o. z udziałem kontrolnym ORZN i usługodawców) zrzeszającej na zasadzie dobrowolności podmioty działające w sferze turystyki, współtworzącej wspólną regionalną politykę turystyczną i odpowiedzialną za promocję regionu (m. in. wydawanie katalogów); jednostka mogłaby być finansowana przez stowarzyszenia właścicieli bazy noclegowej, żywieniowej czy organizacji usługodawców (gdyby takie powstały) lub bezpośrednio przez udziałowców. Zadaniem stanowisk pracy w gminach i ORZN, a następnie Agencji Turystycznej, byłoby: - organizacja ww. szkoleń - inspiracja, udzielanie pomocy mieszkańcom i innym potencjalnym inwestorom w inicjowaniu przedsięwzięć (w tym w sprawach formalno-prawnych i finansowych), w tym specyficzne działania na rzecz rozwoju agroturystyki, omówione odrębnie, - organizacja (współorganizacja) niektórych imprez na terenie obszaru (np. wzorcowych, pilotażowych, mogących stanowić nowe produkty) i wspieranie inicjatyw różnych animatorów w tym zakresie, - koordynacja przedsięwzięć turystycznych oraz przedsięwzięć i imprez mogących służyć turystyce realizowanych w obszarze przez różne podmioty gospodarcze oraz inne instytucje i organizacje, - utworzenie i bieżąca aktualizacja bazy danych o walorach, obiektach i usługach turystycznych obszaru oraz o ruchu turystycznym (przykładową zawartość podano poniżej), - obsługa informacyjna uczestników ruchu turystycznego, - organizacja sprzedaży produktów turystycznych obszaru - ogólna promocja turystyczna w środkach masowego komunikowania oraz utworzenie systemu specyficznej turystycznej promocji obszaru - adresowanej do potencjalnych klientów (turystów) i do potencjalnych inwestorów (rozwinięto dalej) - pobudzanie rozwoju wytwórczości pamiątek turystycznych charakterystycznych dla gminy, obszaru 14

14 - popularyzacja udanych rozwiązań. - utworzenie Funduszu rozwoju agroturystyki i ekoturystyki (jako ewent. osobnej instytucji lub w ramach Agencji) - promocja szlaków turystycznych (inspiracja i wspieranie ich zagospodarowania i wykorzystywania przez organizację imprez, tworzenie i rozpowszechnianie informacji o nich), inspiracja i wspieranie tworzenia i promocji nowych szlaków - wspieranie organizacyjnego rozwoju turystyki, w tym utworzenia organizacji kwaterodawców agroturystycznych i innych zrzeszeń / stowarzyszeń właścicieli bazy noclegowej, żywieniowej i innych usługodawców turystycznych - inspiracja innych działań służących m. in. turystyce, w tym w sferze kształtowania przestrzeni i rewaloryzacji potencjału kulturowego, - ew. prowadzenie we współpracy z właścicielami bazy noclegowej bazy danych o wielkości i charakterystyce ruchu turystycznego. Przykładowa zawartość gminnych i ponadgminnej bazy danych o walorach, obiektach i usługach turystycznych: - podstawowe dane o interesujących dla turystów walorach środowiska przyrodniczego, kulturowego i krajobrazu, - podstawowa baza turystyczna noclegowa, gastronomiczna, szlaki i inne atrakcje zagospodarowania (np. przystanie, kąpieliska, wyciąg narciarski), - istniejące typy produktów turystycznych (np. pobyty nad jeziorami z możliwością uprawiania sportów wodnych, spływy Drwęcą, agroturytyka itd.) - opis poszczególnych propozycji ze szczegółami dotyczącymi możliwości wypoczywania (np. możliwość wynajęcia łódki, koni, nart biegowych, uczestniczenia w pracach gospodarskich) i warunków, w tym finansowych (aktualne ceny wraz z systemem bonifikat itp.), - kalendarz imprez na terenie gminy i warunki uczestnictwa. Tworzenie nowych produktów turystycznych Rozwój turystyki powinien polegać na wzbogacaniu dotychczasowych i rozwoju nowych produktów turystycznych. Przez produkt turystyczny rozumie się całokształt tego, co oferuje się turyście: noclegi, wyżywienie, inne usługi (przewozy, wypożyczanie sprzętu), środowisko przyrodnicze, kulturowe i społeczne, w tym elementy zagospodarowania (urządzenia sportowe i rekreacyjne, parkingi, drogi) i atrakcje (np. imprezy) - połączone w propozycje uczestnictwa w konkretnych formach turystyki (np. weekendowej, urlopowej). Produkt turystyczny powinien być tworzony z myślą o określonej grupie odbiorców (np. mieszkańców Torunia, rodzin z dziećmi, sportowców, turystów zagranicznych podróżujących autokarem, czy jadących samochodem na Mazury itp.) W oparciu o istniejące zasoby można stworzyć szeroką gamę nowoczesnych, dostosowanych do współczesnych trendów i mód, produktów turystycznych. Podstawowym zadaniem przy ich tworzeniu będzie szczegółowe rozpoznanie i połączenie istniejących, wymienionych powyżej elementów. Zadanie to może zostać zrealizowane przez: - ORZN lub Agencję (Izbę) Turystyczną, jeśli już taka powstanie, - ORZN przy współpracy z innym podmiotem (biuro podróży, firma turystyczna), - zachęcone przez ORZN biuro podróży. Można zaproponować następujące nowe produkty turystyczne obszaru NML: 15

15 zorganizowane spływy kajakowe Drwęcą na odcinkach 1, 2 i 2,5-dniowych w czasie weekendów, z atrakcjami typu ognisko, pieczony baran lub dzik - oferowane głównie turystom z Torunia, z transportem autokarem na miejsce startu i z miejsca zakończenia 1-dniowe spływy Drwęcą dla turystów spędzających urlop w obszarze lub w jego sąsiedztwie - z przewozem autokarem z miejsca pobytu na miejsce startu i z miejsca zakończenia autokarowe wycieczki krajoznawcze dla turystów przebywających w obszarze lub jego sąsiedztwie (w tym zwłaszcza połączone z udziałem w atrakcyjnej imprezie o czym dalej) weekendy zimowe (zwłaszcza po uruchomieniu wyciągu narciarskiego), w tym z atrakcjami (kuligi) weekendy wędkarskie (np. z możliwością przygotowania posiłków ze złowionych ryb). Przygotowanie każdego nowego produktu turystycznego wymaga przygotowania: koncepcyjnego, marketingowego, organizacyjnego i promocyjnego. Może być traktowane jako przedsięwzięcie realizowane wg. zasad zarządzania przedsięwzięciami (project management) Imprezy turystyczne o charakterze pilotażowym czy promocyjnym, wzorcowym mogły by być inspirowane i współorganizowane przez ORZN lub Agencję (Izbę) Turystyczną, np. na zasadzie: ogłoszenia przetargu lub konkursu na operatora (organizatora) i pewnego wsparcia finansowego lub innych ułatwień. Tworzenie poszczególnych produktów nie będzie wymagać dużych nakładów finansowych, gdyż będzie polegać na zwiększeniu efektywności wykorzystania istniejącego już w obszarze potencjału turystycznego. Będzie natomiast wymagać pracy koncepcyjnej i organizacyjnej oraz dobrej promocji. Niektóre produkty mogą wymagać drobnego przystosowania przestrzeni, jak podano dalej w przykładach. Przykład I: Nazwa produktu turystycznego: Weekend na Drwęcy Organizator produktu: tour operator Termin: każda sobota i niedziela maja, czerwca, września października, Odbiorcy produktu: mieszkańcy Torunia (także Bydgoszczy, Olsztyna, ewent. Grudziądza i innych aglomeracji miejsko - przemysłowych w promieniu ok km) Liczba uczestników: 20 osób Dystrybucja produktu: biura podróży w Toruniu (lub odpowiednio np. w Bydgoszczy) Składniki produktu: - wypożyczenie kajaków wraz z przewozem na miejsce startu i z miejsca zakończenia - transport uczestników z Torunia (lub Bydgoszczy) na miejsce startu i z miejsca zakończenia do Torunia (mały autokar lub 2 mikrobusy) - nocleg - usługa dostarczana na podstawie umowy pomiędzy tour operatorem a właścicielem bazy noclegowej, - wyżywienie (2 obiady, śniadanie, kolacja przy ognisku - np. pieczony baran lub dzik, ewentualnie warianty z mniejszą liczbą posiłków), - przewodnictwo Płatności dokonywane będą przez turystę: - w biurze podróży (pierwszy wariant) i przekazywane tour operatorowi, - u tour operatora (dystrybucja bezpośrednia). 16

16 Tour operator prowadził będzie rozliczenia z dysponentami infrastruktury turystycznej po wykonaniu usługi. Koszty dystrybucji i promocji w wariancie pierwszym ponosić będzie biuro podróży, prowadzące sprzedaż, w wypadku dystrybucji bezpośredniej koszty te ponosić będzie tour operator. Przykład II: Nazwa produktu turystycznego: Szlak Grunwaldzki (lub np. Ślady krzyżackie) Organizator produktu: tour operator Termin: określony dzień tygodnia w lipcu i sierpniu Odbiorcy produktu: np. wczasowicze z ośrodka w Partęczynach (w inne dni - z innych ośrodków Pojezierza Brodnickiego i Iławskiego, w przyszłości też letnicy przebywający w kwaterach agroturystycznych w określonej wsi) Liczba uczestników: 30 osób Dystrybucja produktu: ośrodek wczasowy (w przyszłości też odpowiednio: właściciele kwater agroturystycznych) Składniki produktu: - przewóz autokarem z przewodnikiem - zwiedzanie obiektów i miejsc: ruiny zamku w Kurzętniku, widok na dol. Drwęcy i informacja o operacjach wojennych w 1410 r., zbliżeniu wojsk; następnie mury miejskie i fara w Nowym Mieście Lubawskim (tam m. in. płyta nagrobna wójta krzyżackiego), teren zamku w Bratianie jako miejsce narady krzyżackiej przed bitwą grunwaldzką, Lubawa, ewent. Działdowo i Nidzica (trasa manewru wojsk polskich i ciekawe obiekty z czasów krzyżackich), pola Grunwaldu (mogą być warianty ze zwiedzaniem Brodnicy i wspaniałego Muzeum Historyczno - Archeologicznego) - udział w jednej lub kilku specyficznych imprezach lokalnych/regionalnych (opisanych dalej w rozdz. Tworzenie wizerunku... ), odbywających się w terminie wycieczki - obiad Płatności dokonywane będą przez turystę: - w ośrodku (pierwszy wariant) i przekazywane tour operatorowi, - u tour operatora (dystrybucja bezpośrednia). Rozliczenia, koszty dystrybucji i promocji podobnie jak w wariancie I. Zasadne mogą być przedsięwzięcia ułatwiające tworzenie pokrewnych produktów turystycznych, np. Aktywizacja Drwęcy przez indywidualne lub grupowe spływy kajakowe, jedno lub kilkudniowe, w tym zadania: - określenie odcinków 1-dniowych; zapewnienie dojazdu do punktów początkowych (np. dla tras 1, 2, 2,5 i 7 dniowych); - wyznaczenie i przygotowanie pól biwakowych, miejsca na ognisko-kuchnię, toalety-latryny, pojemniki na śmieci, zabezpieczenia dla kajaków, rozpoznanie (stworzenie) możliwości noclegowych u gospodarzy (w przyszłości zapewnienie organizowanych przez nich atrakcji - pieczenie barana, kąpiel w bani itp.); - oznakowanie trasy spływu (tablice informacyjne), - przygotowanie ilustrowanego przewodnika z zaznaczonymi i opisanymi atrakcjami na trasie, możliwościami noclegowymi, zaopatrzeniowymi, gastronomicznymi itp.; - zorganizowanie wypożyczalni kajaków oraz systemu ich przewozu do punku (-ów) startu; 17

17 - szeroka promocja. Na podobnych zasadach może odbywać się promocja szlaków turystyki rowerowej, pieszej motorowej - jako produktów turystycznych lub składników szerszych produktów (np. pobytów nad jeziorami, agroturystyki). Wymaga to również przedsięwzięć, obejmujących zadania: - określenie atrakcji możliwych do eksponowania, wytyczenie szlaku; - oznakowanie szlaku (na szlakach rowerowych ew. prace udrażniające, np. poprzycinanie gałęzi) - wyznaczenie i realizacja punktów zatrzymań (miejsca na ognisko-kuchnię, toalety-latryny, pojemniki na śmieci) oraz udogodnień właściwych dla formy turystyki (stojaki na rowery przy ważnych dla turystów obiektach, parkingi na szlakach motorowych) - przygotowanie ilustrowanego przewodnika z zaznaczonymi i opisanymi atrakcjami na trasie, możliwościami noclegowymi, zaopatrzeniowymi, gastronomicznymi itp. oraz mapek i 1-kartkowych opisów szlaków rozdawanych m. in. przy okazji wypożyczania sprzętu; - szeroka promocja. Wg powyższych schematów można stworzyć różnorodny pakiet produktów turystycznych bez znaczących nakładów finansowych. O powodzeniu przedsięwzięcia decydują: wiedza o terenie, umiejętności organizacyjne, znajomość rynku. Stworzenie takiego pakietu przyczyni się do: - wydłużenia sezonu, - rozbudowy oferty turystycznej regionu i tworzenia jego wizerunku, - rozwoju usług gastronomicznych i nowych usług turystycznych, także w nowych miejscach, - pełniejszego wykorzystania potencjału regionu, przyczyniając się do realizacji jednego z podstawowych celów strategicznych - znacząco większe dochody z turystyki Tworzenie wizerunku i promocja turystyczna obszaru Promocja turystyczna obszaru powinna być oparta o tworzenie wizerunku ZIEMI NOWOMIEJSKIEJ jako obszaru unikatowego pod względem przyrodniczo - krajobrazowym, o symbiozie czynników naturalnych i kulturowych. Na tym oparte winno być też wzmacnianie tożsamości regionalnej mieszkańców obszaru, gdyż tworzyć oni będą środowisko społeczne dla przyjmowanych gości. Dla tworzenia takiego wizerunku istotne znaczenie miałyby: Eksponowanie, uwypuklenie i częściowe odtworzenie atrakcyjnych przestrzeni, w tym np.: - dokonanie w Nowym Mieście i Kurzętniku przekształceń opisanych dalej w rozdz. Miasteczko z charakterem i inne działania na rzecz rewitalizacji.. - rewitalizacja terenu po dawnym klasztorze w Łąkach (z ekspozycją znajdujących się tam obiektów zabytkowych i ewent. nową funkcją - opis j.w.) - pielęgnacja krajobrazu (porządkowanie, estetyzacja, ochrona) wzdłuż dróg i w miejscowościach turystycznych Eksponowanie miejsc i wydarzeń historycznych (w tym związanych z 1410 r.) Imprezy specyficzne dla obszaru organizowane jako cykliczne (np. danego dnia tygodnia w okresie sezonu) i okazjonalne (np. lokalne święta) z zapewnieniem różnorodność oferty: 18

18 - kulturalno-rozrywkowe, np. taneczne, występy zespołów muzycznych, impreza z inscenizacją wydarzeń historycznych połączona z rycerskim turniejem sprawnościowym; - etnograficzno-handlowo-rozrywkowe, np. jarmarki; - artystyczne: np. plenery malarskie, fotograficzne, warsztaty teatralne 5 - ludowo-kulturowe np. odpusty - sportowe: organizowane już zawody w windsurfingu na jez. Skarlińskim i nowe, np. Puchar Polski w triatlonie (biegi, pływanie, jazda na rowerze); Pożądane byłoby wypromowanie którejś imprezy na "przebój sezonu" na stałe ujęty w kalendarzu. Pamiątki turystyczne i inne wyroby specyficzne dla obszaru np. elementy ubioru, ekwipunku uczestników ruchu turystycznego z elementami regionalnymi, wykorzystującymi zdobnictwo miejscowe lub efekty organizowanych lokalnie konkursów twórczości plastycznej oraz: Miejsca ekspozycji i sprzedaży tych pamiątek i wyrobów, np.: - rynek - organizowany jeden lub więcej razy w tygodniu w stałym czasie i miejscu, (np. w Kurzętniku); rynek ten oprócz sztuki mógłby oferować np. zdrową żywność - muzeum oraz centrum obsługi turystycznej, które powinno powstać, - punkty sprzedaży - w ośrodku w nad. Jez. Partęczyńskim oraz poza obszarem: w Iławie, Toruniu, Olsztynie itd. - w przyszłości też teren poklasztorny w Łąkach, gdzie mogłaby znajdować się m.in. wystawa wyrobów Specyficzne dla obszaru produkty turystyczne (kilka propozycji zamieszczono w innym punkcie) Promocja szlaków turystycznych (pieszych, rowerowych, wodnych i tras dla zmotoryzowanych) - dobra informacja (tablice z mapą i dobre oznakowanie, przewodniki, mapki i krótkie opisy), udogodnienia (podane przy omawianiu nowych produktówturystycznych), organizowane po nich wycieczki Promocja ruchu rowerowego: sieć wypożyczalni (opartych np. o stacje kolejowe, sklepy, restauracje), powszechne udogodnienia i informacje o szlakach (j. w.). W ramach promocji regionu powinno też mieć miejsce sezonowe zróżnicowanie: - cen ofert turystycznych w zależności od pory roku, promujące przedłużenie sezonu turystycznego (powodzenie wymaga powszechnego przyjęcia, co można wspomóc systemem zachęt np. obniżone poza sezonem opłaty komunalne) - opłaty klimatycznej (podatku lokalnego doliczanego do wszystkich noclegów na terenie obszaru, odprowadzanego do budżetów gmin i przeznaczanego na finansowanie konkretnych przedsięwzięć z dziedziny turystyki) Powinny oczywiście występować następujące formy promocji w sferze informacyjnej: wydawanie corocznie przez lokalną Agencję (Izbę) Turystyczną katalogów regionalnych (na wzór wydawanych na całym świecie), ilustrowanych, zawierających: pełną ofertę turystyczną w formie tabeli (nazwa, adres, baza, standard, cena - zmienna sezonowo), mapki obszaru prezentujące jego walory, atrakcje i propozycje dla turystów (w tym szlaki i bazę turystyczną) oraz miejsce na odpłatne reklamy; 5 odbywające się już od 6 lat warsztaty mogą przybrać charakter bardziej otwartego i różnorodnego festiwalu artystycznej i światopoglądowej ekspresji młodzieży 19

19 sporządzanie zestawów innych materiałów promocyjnych: plakatów, informatorów, folderów, kaset, filmów - promujących walory turystyczne, szlaki, miejscowości i poszczególne produkty turystyczne, w tym zwłaszcza nowe. utrzymywanie stałych kontaktów z siecią ośrodków informacji turystycznej w otoczeniu regionalnym i w miejscowościach zamieszkania potencjalnych uczestników ruchu turystycznego oraz regularne dostarczanie do nich materiałów promocyjnych. utrzymywanie kontaktów z ośrodkami opiniotwórczymi i organizacjami reprezentującymi liczne grupy potencjalnych turystów (np. stowarzyszenia agroturystyki, biura podróży, organizacje harcerskie, PTTK) oraz przesyłanie im materiałów informacyjnych udział w targach turystycznych krajowych i międzynarodowych, cykliczne prezentacje w środkach masowego komunikowania (audycje radiowe, reportaże telewizyjne i w czasopismach), Działania w sferze kształtowania przestrzeni Działania w tej sferze warunkujące rozwój turystyki i współtworzące wizerunek Ziemi Nowomiejskiej to: Przygotowania informacyjno-prawne - sporządzenie studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowywania przestrzennego gmin - opracowanie studiów koncepcyjnych fragmentów gmin - zespołów turystycznych (jez. Partęczyny z najbliższymi wsiami, jez. i wieś Radomno z otoczeniem jez. Skarlińskie z otoczeniem, podobnie jez. Tylickie). Są to nie wymienione w Ustawie o Zagospodarowaniu Przestrzennym, ale potrzebne opracowania jako przejście od studium całej gminy do planów zagospodarowania przestrzennego, przeważnie dla małych obszarów, także jako podstawa do podjęcia uchwał o przystąpieniu do ww. planów, umożliwiające określenie ich granic i zakresów, - sporządzenie planów zagospodarowania przestrzennego - opracowanie projektów technicznych budowy i rozbudowy infrastruktury technicznej - ewentualne przygotowanie terenów / obiektów do sprzedaży pod inwestycje turystyczne lub związane z turystyką - opracowanie materiałów promocyjnych dla potencjalnych inwestorów - opracowanie planów operacyjnych przedsięwzięć (np. budowy infrastruktury, pielęgnacji krajobrazu, przystosowaniu do agroturystyki wybranej wsi...) 2) Budowa i rozbudowa infrastruktury technicznej 3) Inne działania prowadzone lub organizowane przez gminy i ewentualnie ORZN lub inne instytucje i organizacje: porządkowanie i estetyzacja wybranych przestrzeni oraz udział mieszkańców w tych działaniach 4) Budowa, rozbudowa i modernizacja bazy prowadzona przez podmioty świadczące usługi turystyczne. 5) Zagospodarowanie istniejących i wytyczenie nowych szlaków turystycznych (jako elementy szerszych przedsięwzięć promujących szlaki turystyczne, z uwzględnieniem wskazówek podanych przy omawianiu nowych produktów turystycznych). Wśród nich powinien znależć się odcinek międzyregionalnego szlaku rowerowego...toruń - Brodnica - Nowe Miasto Lubawskie - Lubawa - Olsztynek - Olsztyn - Suwałki 6 realizowany we współdziałaniu z sąsiednimi gminami) 6 wg mapy Europejskie Trasy Rowerowe Polski Północnej, Biuro Planowania Regionalnego CUP w Gdańsku,

20 Znaczna część z powyższych działań może i powinna składać się na pakiety kompleksowych przedsięwzięć, np.: - przystosowanie do agroturystyki konkretnej wsi (opisane przykładowo dalej) - kompleksowe zagospodarowanie zespołu turystycznego nad jeziorem - miasteczko z charakterem (koncepcja rozwinięta w następnym opracowaniu, dająca się zastosować np. do Kurzętnika i Nowego Miasta) Mogą i powinny też wystąpić kompleksowe przedsięwzięcia, zawierające działania w sferze kształtowania przestrzeni i innych sferach, w tym informacyjnej. Przykładem ich są ww. przedsięwzięcia związane ze szlakami turystycznymi. Koncepcja rozwoju agroturystyki Dobrze zorganizowana turystyka może zmienić warunki życia ludności wiejskiej, jak również wpłynąć na rozwój rolnictwa poprzez dofinansowanie produkcji rolniczej i nakładów inwestycyjnych. Efekty rozwoju turystyki na terenach wiejskich, w tym powiązane z rolnictwem, mogą być następujące: Efekty bezpośrednie: - Dodatkowe źródło dochodów, wydatnie wspierające domowy budżet, zmniejszające uzależnienie od dochodów z rolnictwa, aktywizujące do inwestowania - Zwiększenie bezpośredniego zbytu na niektóre produkty rolne - pomocne przy utrzymywaniu istniejącej produkcji lub do rozszerzenia asortymentu i podniesienia jego jakości. Poprawa jakości produktów żywnościowych może być rezultatem produkcji ekologicznej. Efekty komplementarne: Poprawa lokalnej infrastruktury ułatwiające życie mieszkańców wsi, niejako wymuszona jako warunek rozwoju agroturystyki (rozbudowa infrastruktury technicznej i poprawa jej funkcjonowania, poprawa wyposażenia w placówki usługowo-handlowe i kulturalne, urządzenia sportowe). Efekty pośrednie (uzyskiwane po pewnym czasie: - Powstanie nowych miejsc pracy oraz zawodów związanych z obsługą turystów (rozwój gastronomii, drobnych zakładów usługowych, wytwórczości pamiątek, wzrost zapotrzebowania na prace remontowo-budowlane) - Napływ kapitału zewnętrznego. Posiadanie strategii i dobrych planów realizacyjnych, poprawa wizerunku obszaru, wzrost ruchu turystycznego może przyczynić się do napływu z zewnątrz kapitału, a wraz z nim napłynąć mogą ludzie przedsiębiorczy, z inicjatywą. - Wzrost wartości gruntu przeznaczanego na cele rekreacyjno-turystyczne. Wzrost zainteresowania wiejską formą wypoczynku stworzy rolnikom szansę wydzierżawiania pewnych gruntów, np. pod pola biwakowe, budownictwo letniskowe czy usługi, co przynosić będzie dochód. Zwrócenie się rolnika w kierunku turystyki jest zadaniem obecnie dość trudnym, ale możliwym. Trudności wynikają z braku środków finansowych oraz słabego przygotowania technicznego wsi i poszczególnych gospodarstw. Aby zachęcić rolnika do rozwoju agroturyzmu trzeba wcześniej poinformować go o plusach i minusach z niego wynikających. Połączenie obsługi turystów z prowadzeniem gospodarstwa może stwarzać rolnikowi pewne problemy: trzeba turystom poświęcać wolny czas, stworzyć im przestrzeń w obrębie gospodarstwa. Przyjmowanie gości, utrzymywanie kwater, przygotowanie posiłków - spadają bezpośrednio na barki gospodyni. Pewną barierę może stanowić także język, jako środek we wzajemnej komunikacji z turystami zagranicznymi. Aby turystyka na wsi mogła rozwijać się, wymaga to przygotowania organizacyjnego. Niezbędne są tu też dodatkowe nakłady na rozwój infrastruktury, w tym głównie technicznej. Wieloletnie doświadczenie krajów Europy Zachodniej w turystyce wiejskiej wskazują, że niezbędna jest pewna minimalna liczba pomieszczeń do wynajęcia oraz liczba sprzedanych dni, aby 21

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

PROW 2007-2013. Oś 4 LEADER. Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju

PROW 2007-2013. Oś 4 LEADER. Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju PROW 2007-2013 Oś 4 LEADER Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju Małe projekty Beneficjenci tzw. Małych projektów : osoby fizyczne zameldowane na obszarze działania LGD osoby fizyczne prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła

Rozwój gospodarczy regionu oraz poprawa jakości życia mieszkańców obszaru LSR. Poprawa atrakcyjności turystycznej Regionu Kozła Kryteria Wyboru Operacji przez Radę LGD Etap I ocena zgodności operacji z Lokalną Strategią Rozwoju Poniżej przedstawiono tabelę zawierającą cele ogólne i szczegółowe LSR. Operacja musi być zgodna przynajmniej

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 6 Kształtowanie produktu turystycznego dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Najważniejsze składniki produktu turystycznego

Bardziej szczegółowo

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością.

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością. Wizja 1. Roztoczańskie Centrum Rekreacyjne wykorzystujące położenie transgraniczne, walory przyrodnicze i gospodarcze dla poszerzania oferty turystycznowypoczynkowej. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem

Bardziej szczegółowo

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali:

Gminy łączą siły. Na www.lca.pl napisali: Na www.lca.pl napisali: Gminy łączą siły 2008-05-09 12:05:47 Podlegnickie gminy chcą wspólnie sięgnąć po unijne pieniądze. Wójtowie czterech gmin podpisali w piątek deklarację współpracy. Deklaracje współpracy

Bardziej szczegółowo

Przede wszystkiej liczy się pomysł

Przede wszystkiej liczy się pomysł Przede wszystkiej liczy się pomysł ciekawy, nowatorski możliwy do realizacji i odpowiadający oczekiwaniom społeczności lokalnej nt.: - organizacja szkoleń w zakresie prowadzenia działalności turystycznej

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy.

II. Poprawa jakości życia, w tym dostępu do kultury i rekreacji, nauki i pracy. Opracowanie informacji o możliwości realizacji projektów przez beneficjentów z terenu działania LGD Między Dalinem i Gościbią w ramach Osi 4 Leader Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Stawiski na lata KONSULTACJE SPOŁECZNE

Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Stawiski na lata KONSULTACJE SPOŁECZNE Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Stawiski na lata 2015-2020 KONSULTACJE SPOŁECZNE CELE OPERACYJNE ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I AKTYWIZACJA ZAWODOWA ROZWÓJ INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ I DZIAŁALNOŚCI SPORTOWEJ

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku

6.12.2011 r. godz. 16:00-20:00 Centrum Kultury i Czytelnictwa w Brzostku Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania "LIWOCZ" zaprasza wszystkich zainteresowanych na bezpłatne szkolenie pt. "Małe projekty - sposób na aktywizację społeczności lokalnej" dotyczące przygotowania wniosków

Bardziej szczegółowo

Procesy Zachodzące w Agroturystyce

Procesy Zachodzące w Agroturystyce Procesy Zachodzące w Agroturystyce Agroturystyka jest to forma wypoczynku na obszarach wiejskich o charakterze rolniczym, oparta o bazę noclegową i aktywność rekreacyjną związaną z gospodarstwem rolnym

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO I. Informacje podstawowe 1. Imię i nazwisko właściciela: 2. Nazwa gospodarstwa agroturystycznego: 3. Adres: ulica... nr... kod -... poczta:... powiat... tel.... tel.

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 80 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate

Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku - Pomorska Droga Św. Jakuba RECReate Szczecin 20 grudnia 2011 r. Bożena Wołowczyk Plan prezentacji 1. Idea europejskich szlaków

Bardziej szczegółowo

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej

Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej 1 Programy współfinansujące rozwój turystyki wiejskiej Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013. Program Samorządu Województwa Wielkopolskiego Wielkopolska Odnowa Wsi. Program Operacyjny Zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

CEL OGÓLNY (CO) CEL SZCZEGÓŁOWY (CS) PRZEDSIĘWZIĘCIE (P) PREFEROWANE TYPY OPERACJI

CEL OGÓLNY (CO) CEL SZCZEGÓŁOWY (CS) PRZEDSIĘWZIĘCIE (P) PREFEROWANE TYPY OPERACJI Opis operacji odpowiadającej działaniu z zakresu Małe projekty pod kątem spełniania kryteriów wyboru określonych w Lokalnej Strategii Rozwoju Lokalnej Grupy Działania Partnerstwo na Jurze Tytuł projektu:

Bardziej szczegółowo

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru?

ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Gmina:.. Sektor: Turystyka obiekty, obszary funkcjonowania ocena Jakie są elementy pozytywne, wywierające korzystny wpływ na rozwój, warte podkreślenia, bardzo istotne, ważne dla gminy/obszaru? Jakie są

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R.

DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. DORADZTWO WOBEC MAŁYCH GOSPODARSTW ROLNYCH LUBLIN 29.04.2014 R. Lubelski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Końskowoli LODR w Końskowoli zasięgiem swojej działalności obejmuje teren całego województwa lubelskiego,

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PROBLEMU

IDENTYFIKACJA PROBLEMU PREZENTACJA IDENTYFIKACJA PROBLEMU Problematyka rewitalizacji terenów zdegradowanych dotyczy każdego regionu poprzemysłowego. Również władze Miasta Piekary Śląskie zauważyły, że problem terenów przekształconych

Bardziej szczegółowo

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania Departament Koordynacji Programów Operacyjnych UMWO Priorytety i działania Priorytet 1 Dalszy rozwój i modernizacja infrastruktury dla zwiększenia konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY MIASTO I GMINA SEROCK NA LATA 2016-2025

II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY MIASTO I GMINA SEROCK NA LATA 2016-2025 II KONSULTACJE W SPRAWIE OPRACOWANIA STRATEGII ROZWOJU GMINY MIASTO I GMINA SEROCK NA LATA 2016-2025 DRZEWO CELÓW CELE STRATEGICZNE Prężna gospodarczo gmina ukierunkowana na tworzenie innowacyjnych klastrów

Bardziej szczegółowo

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach "małych projektów" beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład)

16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach małych projektów beneficjenci, poziom dofinansowania (wykład) Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Harmonogram szkolenia: 16:00-16:15 "Małe projekty" - definicja (wykład) 16:15-16:45 Ogólne zasady przyznawania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW Szanowni Państwo Urząd Gminy rozpoczął prace nad przygotowaniem Strategii Rozwoju. istotnym elementem, niezbędnym dla stworzenia strategii jest poznanie opinii

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

ANKIETA DLA PRZEDSIĘBIORCÓW Szanowni Państwo, w gminach Godów, Gorzyce i Krzyżanowice od 2008 roku funkcjonuje Lokalna Grupa Działania Morawskie Wrota będąca lokalnym partnerstwem na rzecz aktywizowania mieszkańców i stymulowania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA OCENIAJĄCA KLIMAT DO ROZWOJU I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W GMINIE KOŁACZYCE

ANKIETA OCENIAJĄCA KLIMAT DO ROZWOJU I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W GMINIE KOŁACZYCE ANKIETA OCENIAJĄCA KLIMAT DO ROZWOJU I WSPIERANIA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W GMINIE KOŁACZYCE Szanowni Państwo! Gmina Kołaczyce, pragnąc zapewnić jak najlepsze warunki do rozwoju i wspierania przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU ZAWIERCIE. Pełna nazwa szkoły. Miejscowość

BIZNESPLAN ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU ZAWIERCIE. Pełna nazwa szkoły. Miejscowość BIZNESPLAN Pełna nazwa szkoły ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. STANISŁAWA STASZICA W ZAWIERCIU Miejscowość ZAWIERCIE 1. Krótki opis celu i charakteru przyszłej działalności a. czego dotyczy przedsięwzięcie Przedsiębiorstwo

Bardziej szczegółowo

Kazimierz Korpowski Gorzów Wlkp.25.10.2011

Kazimierz Korpowski Gorzów Wlkp.25.10.2011 I Inkubatory przedsiębiorczości i centra nowych technologii, jako miejsca rozpoczynania działalności gospodarczej przez absolwentów.przekwalifikowanie zawodowe. Kazimierz Korpowski Gorzów Wlkp.25.10.2011

Bardziej szczegółowo

Karta oceny zgodności operacji z LSR

Karta oceny zgodności operacji z LSR Dane Członka Rady Programowej: Pieczęć LGD Nr karty:.. Imię Nazwisko:. Podpis Sekretarza Posiedzenia: Sektor: Gmina:..... Karta oceny zgodności operacji z LSR Wniosek nr:. złożony przez:..... Nazwa operacji:.

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Charakterystyka miejscowości, opis planowanych zadań inwestycyjnych, inwentaryzacja zasobów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLI/412/01 Rady Miasta Oświęcim z dnia 6 marca 2001 r.

Uchwała Nr XLI/412/01 Rady Miasta Oświęcim z dnia 6 marca 2001 r. Uchwała Nr XLI/412/01 Rady Miasta Oświęcim z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie: zmiany uchwały nr XXXV/342/2000 Rady Miasta Oświęcim z dnia 25 października 2000r. Na podstawie art. 18 ust.1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Leśna Kraina Górnego Śląska współfinansowana jest ze środków

Bardziej szczegółowo

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok

ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU. LGD Doliną Wieprza i Leśnym Szlakiem. za rok Załącznik nr 1 do uchwały 12/2011 Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia LGD Doliną Wieprza i leśnym szlakiem z dnia 10.06.2011 ANKIETA MONITORUJĄCA POSTĘP REALIZACJI LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU LGD Doliną

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Cel ogólny 2: Wykorzystanie zasobów przyrodniczych i kulturowych dla tworzenia miejsc pracy i promocji regionu

Cel ogólny 2: Wykorzystanie zasobów przyrodniczych i kulturowych dla tworzenia miejsc pracy i promocji regionu Określenie celów ogólnych i szczegółowych Lokalnej Strategii Rozwoju oraz wskazanie planowanych przedsięwzięć służących osiągnięciu poszczególnych celów szczegółowych, w ramach, których będą realizowane

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ 1) Wprowadzenie 2) Spostrzeżenia 3) Szanse 4) Cele 5) Narzędzia 6) Propozycje 7) 2011, 2012,

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU KONSULTACJI SPOŁECZNYCH dotyczących budowania Strategii Rozwoju Gminy Janów na lata 2014 2020

SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU KONSULTACJI SPOŁECZNYCH dotyczących budowania Strategii Rozwoju Gminy Janów na lata 2014 2020 SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU KONSULTACJI SPOŁECZNYCH dotyczących budowania Strategii Rozwoju Gminy Janów na lata 2014 2020 WSTĘP W celu zagwarantowania szerokiego udziału społeczeństwa w procesie budowania

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Wprowadzenie

Rozdział I Wprowadzenie Rozdział I Wprowadzenie Przedmiotem Strategii Nowe szanse, nowe możliwości wspierania przedsiębiorczości MMSP na terenie powiatu bełchatowskiego, 2005-2013 jest pokazanie możliwości współfinansowania zadań

Bardziej szczegółowo

Geneza powstania agroturystyki. Pojęcie Agroturystyki

Geneza powstania agroturystyki. Pojęcie Agroturystyki Geneza powstania agroturystyki Pojęcie Agroturystyki 1992 rok Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Departamentem Nauki, Oświaty i Postępu pismem z dnia 19 maja 1992 roku kierowanym do

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r.,

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Iwona Stach - Janyst Punkt Informacji Funduszy Europejskich Wałbrzych Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Priorytet

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Zespól pracowników Podkarpackiego Biura Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Oddziału Zamiejscowego w Krośnie. Tarnowiec Krosno 1999 r.

Opracowanie: Zespól pracowników Podkarpackiego Biura Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Oddziału Zamiejscowego w Krośnie. Tarnowiec Krosno 1999 r. 1 Opracowanie: Zespól pracowników Podkarpackiego Biura Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Oddziału Zamiejscowego w Krośnie Tarnowiec Krosno 1999 r. 2 SPIS TREŚCI: Wstęp...........................................

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM WSPIERAJĄCY ROZWÓJ GOSPODARCZY I TWORZENIE MIEJSC PRACY W OPARCIU O WYKORZYSTANIE TRADYCJI I ZASOBÓW PRZYRODNICZYCH REGIONU

WOJEWÓDZKI PROGRAM WSPIERAJĄCY ROZWÓJ GOSPODARCZY I TWORZENIE MIEJSC PRACY W OPARCIU O WYKORZYSTANIE TRADYCJI I ZASOBÓW PRZYRODNICZYCH REGIONU Projekt Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku Zał. Nr 1 Do Uchwały Nr / /2006 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia marca 2006 r. WOJEWÓDZKI PROGRAM WSPIERAJĄCY ROZWÓJ GOSPODARCZY I TWORZENIE MIEJSC PRACY

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY TWORZENIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU OBSZARU MIĘDZY PROSNĄ A WARTĄ

WARSZTATY TWORZENIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU OBSZARU MIĘDZY PROSNĄ A WARTĄ WARSZTATY TWORZENIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU OBSZARU MIĘDZY PROSNĄ A WARTĄ Wieruszów, 09.12.2008r. 1 STATYSTYKI Warsztaty tworzenia Lokalnej Strategii Rozwoju obszaru Między Prosną a Wartą odbyły się

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do uchwały nr.. Rady Gminy Wińsko z dnia.. PROJEKT Program współpracy Gminy Wińsko z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust.3 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA WRZOSOWA KRAINA. Kryteria wyboru operacji dla działań PROW w ramach wdrażania LSR.

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA WRZOSOWA KRAINA. Kryteria wyboru operacji dla działań PROW w ramach wdrażania LSR. Kryteria wyboru operacji dla działań PROW w ramach wdrażania LSR Małe projekty L.p. Kryteria Opis Punkty 1 Doświadczenie wnioskodawcy 2 Członkostwo w Preferuje wnioskodawców, którzy nie realizowali dotąd

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO ORAZ NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY

MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO ORAZ NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY Witamy uczestników szkolenia: Zrównoważony rozwój turystyki a oferta turystyczna regionu BROK 17.11.2009 roku Projekt p.n. Wzorcowa sieć ekoturystyczna między Bugiem a Narwią Realizator: Społeczny Instytut

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Wsparcie przedsięwzięć turystycznych z funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 23 czerwca 2006 r. Gospodarka turystyczna NaleŜy zauwaŝyć,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do zarządzenia Burmistrza Miasta Lubaczowa 209/2015 z dnia 18 listopada 2015 r. Regulamin Parku Przemysłowego Lubaczów

Załącznik do zarządzenia Burmistrza Miasta Lubaczowa 209/2015 z dnia 18 listopada 2015 r. Regulamin Parku Przemysłowego Lubaczów Regulamin Parku Przemysłowego Lubaczów Lubaczów, październik 2015 1 1 Postanowienia ogólne 1. Park Przemysłowy Lubaczów zwany dalej Parkiem jest administrowany przez Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej

Bardziej szczegółowo

Położenie: Południowo-zachodnia część województwa warmińsko-mazurskiego Przy granicy z województwem mazowieckim i kujawsko-pomorskim

Położenie: Południowo-zachodnia część województwa warmińsko-mazurskiego Przy granicy z województwem mazowieckim i kujawsko-pomorskim Położenie: Południowo-zachodnia część województwa warmińsko-mazurskiego Przy granicy z województwem mazowieckim i kujawsko-pomorskim 150 km od Warszawy, 130 od Modlina 80 km od Olsztyna atrakcyjne położenie

Bardziej szczegółowo

Wstęp. 1 dane wg GUS stan na 31.12.2007 r.

Wstęp. 1 dane wg GUS stan na 31.12.2007 r. Oferta gospodarcza miasta Jawora Jawor 2009 Wstęp Działalność dla przyszłości to poszukiwanie nowych inwestorów, którzy chcieliby związać się z miastem. Jesteśmy otwarci na tworzenie nowych firm, dla których

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020.

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. ANKIETA Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. Szanowni Państwo! W związku z rozpoczęciem prac nad opracowaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie Instytucje otoczenia biznesu w subregionie krakowskim L.p. Instytucja Adres www Rodzaje oferowany usług 1. Agencja Rozwoju Miasta S.A. www.arm.krakow.pl ul. Floriańska 31 31-019 Kraków 12/ 429-25-13 12/

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne -

MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - MAŁE PROJEKTY W RAMACH LSR ZIEMIA PSZCZYOSKA - spotkanie informacyjne - PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH 2007-2013 Podstawowe założenia, jak również zakres, cele oraz działania Programu zostały wybrane

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE CELÓW OGÓLNYCH I SZCZEGÓŁOWYCH LSR ORAZ WSKAZANIE PLANOWANYCH W RAMACH LSR PRZEDSIĘWZIĘĆ

OKREŚLENIE CELÓW OGÓLNYCH I SZCZEGÓŁOWYCH LSR ORAZ WSKAZANIE PLANOWANYCH W RAMACH LSR PRZEDSIĘWZIĘĆ Lokalna Strategia Rozwoju DIROW na lata 2009-2015 Załącznik nr 2 do Uchwały nr./2013 w sprawie zmian do uchwały nr 15/2009 z dnia 4 maja 2009 roku w sprawie przyjęcia Lokalnej Strategii Rozwoju Lokalnej

Bardziej szczegółowo

Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie. Giżycko 19.06. 2012 rok

Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie. Giżycko 19.06. 2012 rok Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie Giżycko 19.06. 2012 rok Poręczenia kredytowe są jednym z najbardziej tradycyjnych i popularnych instrumentów finansowych stosowanych

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa

Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa 3. Analiza SWOT Podsumowanie sytuacji rozwojowej sołectwa Silne strony - Położenie w Rudawskim Parku Krajobrazowym bogata flora i fauna, walory krajobrazowo przyrodnicze - Położenie wsi - baza wypadowa

Bardziej szczegółowo

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Gospodarstwo prowadzi produkcję metodami ekologicznymi. Do dyspozycji gości 3 pokoje, łazienka, aneks kuchenny oraz salonik i świetlica w budynku

Bardziej szczegółowo

Planowanie rozwoju przedsiębiorczości w strategiach rozwoju doświadczenia Centrum Doradztwa Strategicznego

Planowanie rozwoju przedsiębiorczości w strategiach rozwoju doświadczenia Centrum Doradztwa Strategicznego Planowanie rozwoju przedsiębiorczości w strategiach rozwoju doświadczenia Centrum Doradztwa Strategicznego Cezary Ulasiński Kraków, 29.10.21 PRZYKŁADOWE REALIZACJE STRATEGICZNE: NASZE PODEJŚCIE DO STRATEGII

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji terenów powojskowych m. Olsztyn

Lokalny Program Rewitalizacji terenów powojskowych m. Olsztyn _ TEREN D Strzelnica wojskowa w Lesie Miejskim 1. Identyfikacja obszaru Położenie w mieście Teren leży w południowej części miasta wewnątrz Lasu Miejskiego. Dojazd do terenu aleją Wojska Polskiego. Związki

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego dr Stanisław Sorys Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1_GOSPODARKA WIEDZY 2_CYFROWA MAŁOPOLSKA 3_PRZEDSIĘBIORCZA

Bardziej szczegółowo

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Czy istnieją w Gminie dokumenty kształtujące jej politykę kulturalną? Czy Gmina stworzyła warunki dla rozwoju kultury oraz

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA Projektu planowanego do realizacji z programu LEADER w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju

KARTA INFORMACYJNA Projektu planowanego do realizacji z programu LEADER w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Lokalna Grupa Działania Bądźmy Razem 07-130 Łochów, Al. Pokoju 75 lgdbadzmyrazem@gmail.com KARTA INFORMACYJNA Projektu planowanego do realizacji z programu LEADER w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Dane

Bardziej szczegółowo

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007 MINISTERSTWO FINANSÓW, ul. Świętokrzyska 12, 00-916 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny REGON 570790905 Typ jednostki ST w roku 2007 Symbol terytorialny jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Urząd Marszałkowski w Łodzi Departament Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich Rola Samorządu Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu.

Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Sieć Zielone Gościńce Nowa idea. Nowy produkt. Nowa marka. Sieć turystyki wiejskiej, oparta na dziedzictwie kulturowym regionu. Idea powstania sieci Jest rok 2008... Stan agroturystyki w woj. opolskim

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska

Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Lokalna Grupa Działania Piękna Ziemia Gorczańska Analiza SWOT Wrzesień 2015 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Zadanie współfinansowane

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Wioska Garncarska dobra praktyka

Wioska Garncarska dobra praktyka Projekt pn. Edukacja dla inicjatywy lokalnej w Gminie Lubomierz jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet IX, działanie

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów

Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej RCz-RP 2007-2013 Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów 23.11.2007 Racibórz / 30.11.2007 Cieszyn / 7.12.2007 Bielsko-Biała spotkanie

Bardziej szczegółowo