HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY. Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY. Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton"

Transkrypt

1 HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton 1 Hałas 1.1 Skutki oddziaływania hałasu na człowieka Termin hałas stosowany jest do dźwięków słyszalnych szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia, których częstotliwość zawiera się w zakresie od ok. 16 Hz do ok Hz. Dźwięki z tego zakresu częstotliwości odbierane są (percepcja) drogą słuchową poprzez organ słuchu (dlatego potocznie niektórzy autorzy stosują na określenie tego hałasu termin hałas słyszalny), poprzez przewodnictwo kostne oraz przez cały organizm człowieka. Uciążliwość i szkodliwość hałasu określa się metodami obiektywnymi poprzez podanie wielkości określających hałas. Ponieważ szkodliwość i uciążliwości hałasu oddziaływującego na organ słuchu występuje przy niższych poziomach niż szkodliwość lub uciążliwość hałasu na cały organizm, dlatego kryteria dopuszczalne dla tego hałasu dotyczą uszkodzenia słuchu. Oddziaływanie hałasu: przy małych poziomach dźwięku A (powyżej ok. 55 db) obserwuje się : skargi na występujący hałas na stanowiskach pracy umysłowej, wzmożoną pobudliwość nerwową, uczucie stałego rozdrażnienia, a także trudności natury intelektualnej, wyrażające się osłabieniem pamięci, niemożnością koncentracji uwagi oraz małą chłonnością nowego materiału; przy większych poziomach dźwięku A (do ok. 75 db) hałas oddziałuje głownie jako stresor, co w konsekwencji może spowodować obniżenie systemu równowagi biologicznej, ponadto hałas taki utrudnia odbieranie i identyfikację dźwięków (np. porozumiewanie się), przy dużych poziomach dźwięku A (powyżej 80dB) i długim czasie oddziaływania hałas może powodować uszkodzenia słuchu, przy bardzo dużych poziomach dźwięku A (powyżej 115 db) hałas może powodować uszkodzenia słuchu (nawet w przypadku bardzo krótkich czasów jego oddziaływania), ponadto może powodować uszkodzenia struktur wewnętrznych organizmu człowieka. Szkodliwość hałasu na organ słuchu może być spowodowana w dwóch przypadkach, gdy: a) na człowieka oddziałuje hałas o bardzo dużym poziome dźwięku A (nawet w krótkim czasie np. hałas impulsowy), wówczas może nastąpić ubytek słuchu nawet od pojedynczego zdarzenia dźwiękowego, b) na człowieka oddziałuje hałas o dużych poziomach w długim okresie czasu (wykonywanie pracy zawodowej przez wiele lat), wówczas w początkowym okresie 1

2 pojawiają się trwałe ubytki słuchu objawiające się niemożnością słyszenia cichszych dźwięków, a późniejszym okresie głuchota zawodowa (trwały ubytek słuchu) objawiająca się brakiem możliwości słyszenia nawet dźwięków głośnych np. mowy. Diagnostykę trwałego ubytku słuchu wykonuje się metodami audiometrycznymi. Trwały ubytek słuchu spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słyszenia o wielkość co najmniej 45 db w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1000, 2000 i 3000 Hz, stanowi tzw. ubytek krytyczny będący kryterium rozpoznania i orzeczenia zawodowego uszkodzenia słuchu jako choroby zawodowej. Zawodowe uszkodzenie słuchu (głuchota zawodowa) trwałe, nie dające się rehabilitować inwalidztwo znajduje się od lat na czołowym miejscu na liście chorób zawodowych. Dlatego też, dla hałasu są ustalane i wprowadzane normatywy higieniczne określające dopuszczalne, ze względu na ochronę słuchu, jego wartości na stanowiskach pracy, a pracodawca, w którego zakładzie są eksploatowane urządzenia będące źródłami hałasu, jest obowiązany do dokonywania pomiarów tego czynnika i oceny ryzyka zawodowego związanego z ekspozycją pracowników na ten rodzaj hałasu. Liczba osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia hałasem w środowisku pracy (stan na ) wyrażonych w tzw. osobozagrożeniach wynosi 218,9 tyś i od wielu lat utrzymuje się na pierwszym miejscu spośród wszystkich zagrożeń (stanowi 43,5% wszystkich osobozagrożeń). 1.2 Źródła hałasu w środowisku pracy Głównymi źródłami hałasu w środowisku pracy, są maszyny oraz urządzenia lub procesy technologiczne. Można wyróżnić następujące podstawowe grupy źródeł hałasu : maszyny stanowiące źródło energii, np. silniki spalinowe (maksymalne poziomy dźwięku A do 125 db), sprężarki (do 113 db), narzędzia i silniki pneumatyczne, np. ręczne narzędzia pneumatyczne: młotki, przecinaki, szlifierki (do 134 db), maszyny do rozdrabniania, kruszenia, przesiewania, przecinania, oczyszczania, np. młyny kulowe (do 120 db), sita wibracyjne (do 119 db), kruszarki (do 119 db), kraty wstrząsowe (do 115 db), piły tarczowe do metalu (do 115 db), maszyny do obróbki plastycznej, np. młoty mechaniczne (do 122 db), prasy (do 115 db), obrabiarki skrawające do metalu, np. szlifierki, automaty tokarskie, wiertarki (do 104 db), 2

3 obrabiarki skrawające do drewna, np. dłutownice (do 108 db), strugarki (do 101 db), frezarki (do 101 db), piły tarczowe (do 99 db), maszyny włókiennicze, np. przewijarki (do 114 db), krosna (do 112 db), przędzarki (do 110 db), rozciągarki (do 104 db), skręcarki (do 104 db), zgrzeblarki (do 102 db), urządzenia przepływowe, np. zawory (do 120 db), wentylatory (do 114 db), urządzenia transportu wewnątrz zakładowego, np. suwnice, przenośniki, przesypy, podajniki (do 112 db). Obowiązek producenta dotyczący deklarowania wartości hałasu emitowanego przez maszyny i urządzenia (certyfikacja maszyn i urządzeń niezbędna do oceny zgodności z wymogami bezpieczeństwa i ochrony zdrowia) wynika m.in. z Dyrektywy tzw. maszynowej 98/37/EW, która jest podstawą prowadzenia badań i certyfikacji wyrobów w krajach Wspólnoty Europejskiej. Deklarację realizuje się przez podanie wielkości charakteryzujących emisję hałasu: poziomu ciśnienia akustycznego emisji skorygowanego charakterystyką A i szczytowego poziomu ciśnienia akustycznego emisji skorygowanego charakterystyką C (np. wg Norm serii PN-EN ISO 11200:1999) oraz dla maszyn stwarzających zagrożenie hałasem, skorygowanego poziomu mocy akustycznej A maszyn (np. wg Norm serii PN-EN ISO 3740:1999). 1.3 Kryteria oceny szkodliwości hałasu - wartości dopuszczalne Dopuszczalne wartości NDN hałasu w środowisku pracy są określone w Rozporządzeniach Ministra Pracy i Polityki Społecznej (DzU nr 217, poz z 29 listopada 2002; DzU nr 127, poz z 30 lipca 2002; nr DzU 127, poz z 30 lipca 2002) w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Zgodnie z tymi rozporządzeniami hałas w środowisku pracy jest charakteryzowany przez: poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy i odpowiadającą mu ekspozycję dzienną lub poziom ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia pracy i odpowiadającą mu ekspozycję tygodniową: maksymalny poziom dźwięku A szczytowy poziom dźwięku C. Wartości dopuszczalne hałasu podane są w tabeli 1. Dopuszczalne wartości hałasu obowiązują jednocześnie. Wartości NDN hałasu stosuje się, jeżeli inne szczegółowe przepisy nie określają wartości niższych. W przypadku zawodowego narażenia na hałas, wartości niższe od NDN obowiązują przy zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych (podane są w tabeli 1). 3

4 Tabela nr 1. Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pracy dla wszystkich pracowników oraz dla młodocianych i kobiet w ciąży. Lp. Nazwa wielkości 1 poziom ekspozycji na hałas lub ekspozycja na hałas 2 maksymalny poziom dźwięku A 3 szczytowy poziom dźwięku C Czas pomiaru dzień pracy (lub tygodniowy czas pracy) dzień pracy (lub tygodniowy czas pracy) dzień pracy (lub tygodniowy czas pracy) Symbol wielkości L EX,8h (lub L EX,w ) E A,Te (lub E A.w ) L Amax L Cpeak Czas odniesienia 8h (lub 5 dniowy tydzień pracy) 8h (lub 5 dniowy tydzień pracy) 8h (lub 5 dniowy tydzień pracy) Wartości dopuszczalne, na stanowiskach pracy wszystkich młodocianych kobiet w ciąży pracowników 85 db 80 db 65 db 3,64 x 10 3 Pa 2 s (18,2 x 10 3 Pa 2 s) 1,15 x 10 3 Pa 2 s (5,75 x 10 3 Pa 2 s) 0,0364 x 10 3 Pa 2 s (0,182 x 10 3 Pa 2 s) 115 db 110 db 110 db 135 db 130 db 130 db Dopuszczalne wartości NDN hałasu w środowisku pracy ze względu na możliwość realizacji przez pracownika jego podstawowych zadań są określone w PN-N-01307:1994 i podane w tabeli 2. Dopuszczalne wartości hałasu obowiązują jednocześnie. Tabela nr 2. Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pracy ze względu na możliwość realizacji przez pracownika jego podstawowych zadań Lp. Równoważny poziom Stanowisko pracy dźwięku A L A eq, Te, db 1. W kabinach bezpośredniego sterowania bez łączności telefonicznej, w laboratoriach ze źródłami hałasu, w pomieszczeniach z maszynami i urządzeniami liczącymi, maszynami do pisania, dalekopisami i w innych pomieszczeniach o podobnym przeznaczeniu W kabinach dyspozytorskich, obserwacyjnych i zdalnego sterowania z łącznością telefoniczną używaną w procesie sterowania, w pomieszczeniach do wykonywania prac precyzyjnych i w innych pomieszczeniach o podobnym przeznaczeniu W pomieszczeniach: administracyjnych, biur projektowych, do prac teoretycznych, opracowania danych i innych, o podobnym przeznaczeniu Pomiary hałasu na stanowiskach pracy Metody pomiaru wielkości charakteryzujących hałas na stanowiskach pracy są określone w PN-N-01307:1994. (W normie tej podane są także wymagania dotyczące aparatury pomiarowej.) Wielkościami określanymi hałas ze względu na ochronę słuchu są: poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy i odpowiadającą mu ekspozycję dzienną lub poziom ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia pracy i odpowiadającą mu ekspozycję tygodniową, maksymalny poziom dźwięku A, szczytowy poziom dźwięku C. 4

5 Pomiary przeprowadza się w typowych dla tego stanowiska miejscach przebywania pracownika, uwzględniając wszystkie wykonywane przez niego czynności w narażeniu na hałas oraz standardowe warunki eksploatacji narzędzia, maszyny czy urządzenia będącego źródłem hałasu. Pomiary można przeprowadzić dwoma metodami: bezpośrednią lub pośrednią. Metoda bezpośrednia polega na ciągłym pomiarze, przez cały czas narażenia pracownika na hałas, i odczycie wartości określanych wielkości bezpośrednio z mierników, np. dozymetru hałasu lub całkującego miernika poziomu dźwięku. Metoda pośrednia polega na pomiarze hałasu w czasie krótszym niż podlegający ocenie oraz zastosowaniu odpowiednich zależności matematycznych do wyznaczenia wymienionych wielkości. W tym drugim przypadku określa się dla każdej czynności występującej w czasie pracy następujące wielkości: równoważny poziom dźwięku A, maksymalny poziom dźwięku A, szczytowy poziom dźwięku C. Poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy i odpowiadającą mu ekspozycję dzienną (lub poziom ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia pracy i odpowiadającą mu ekspozycję tygodniową) określa się z równoważnych poziomów dźwięku A oraz czasu wykonywania poszczególnych czynności ze wzorów określonych w PN-N-01307:1994. Maksymalny poziom dźwięku A oraz szczytowy poziom dźwięku C odniesiony do czasu pracy określa się największymi wartościom tych wielkości dla wszystkich wykonywanych czynności. Tryb i częstotliwość wykonywania pomiarów, sposób rejestrowania i przechowywania wyników oraz sposób ich udostępniania pracownikom określa rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej. 1.5 Ocena narażenia i ryzyka zawodowego Ocenę narażenia na hałas dokonuje się porównując wartości wielkości określających hałas na stanowisku pracy, z ich wartościami dopuszczalnymi podanymi w ww. rozporządzeniach. Ryzyko zawodowe, będące następstwem narażenia na hałas na danym stanowisku pracy, określa się na podstawie wyznaczonych dla tego stanowiska krotności. Krotności są wyznaczane z odpowiednich wzorów dla każdej wielkości określającej hałas np. wg [2], a krotność NDN hałasu jest równa największej z nich. Tak wybrana krotność stanowi podstawę do oszacowania wielkości ryzyka zawodowego będącego następstwem narażenia na hałas. Na rys.1 podano schemat oszacowania ryzyka zawodowego hałasem. 5

6 Ocenę ryzyka ułatwia program komputerowy STER. Po wprowadzeniu do programu szczegółowych wyników pomiarów oraz (dla metody pośredniej) czasu wykonywania poszczególnych czynności, następuje ich automatyczne przetwarzanie zgodnie z ustalonymi procedurami. Ocena ryzyka dokonywana jest na podstawie odniesienia wyników pomiarów i obliczeń do obowiązujących wartości dopuszczalnych hałasu, które to wartości są zawarte w programie. Wielkość ryzyka jest określana niezależnie od stopnia skomplikowania sytuacji na ocenianym stanowisku pracy (program m.in. umożliwia także ocenę w odniesieniu do tygodnia pracy). Zastosowanie programu STER zasadniczo skraca czas trwania koniecznych obliczeń i eliminuje możliwość popełnienia błędu. L EX,8h (L EX,w ), L Amax, L Cpeak L EX,8h (L EX,w ) > 85 db L Amax > 115 db > 135 db L Cpeak lub Tak L EX,8h (L EX,w ) < 82 db L Amax < 109 db < 129 db L Cpeak Nie i Tak Nie Ryzyko zawodowe DUŻE Ryzyko zawodowe ŚREDNIE Ryzyko zawodowe MAŁE Rys. 1. Określanie ryzyka zawodowego wynikającego z narażenia na hałas słyszalny (wg Załącznika B-2 PN-N-18002)( L EX,8h poziom ekspozycji na hałas, L Amax maksymalny poziom dźwięku A, L Cpeak szczytowy poziom dźwięku C). 1.6 Metody ograniczania ryzyka związanego z hałasem Hałas można ograniczać: środkami technicznymi (rys.2), metodami organizacyjnymi. 6

7 Rys.2. Stosowane środki techniczne umożliwiające ograniczenie hałasu na stanowiskach pracy Środki techniczne ograniczenia hałasu (rys.2 i 3): zmiana hałaśliwego procesu technologicznego na mniej hałaśliwy (np. kucie młotem można zastąpić walcowaniem i tłoczeniem, natomiast obróbkę za pomocą ręcznych narzędzi obróbką elektryczną i chemiczną oraz narzędziami zmechanizowanymi), mechanizacja i automatyzacja procesów technologicznych (w tym z umieszczeniem stanowisk pracy w kabinach sterowniczych dźwiękochłonno-izolacyjnych), zastosowanie maszyn, urządzeń i narzędzi nie powodujących nadmiernej emisji hałasu, wyciszenie źródeł hałasu w maszynie (ograniczenie emisji hałasu) poprzez redukcję wymuszenia, zmianę warunków aerodynamicznych i hydrodynamicznych, redukcję współczynnika sprawności promieniowania, zastosowanie obudów dźwiękochłonno-izolacyjnych na źródła hałasu (obudowanie całości lub części hałaśliwej maszyny należy do najskuteczniejszego sposobu ograniczenia hałasu); Obudowy całkowite, szczelne, mogą zmniejszać poziom dźwięku A o 15 20dB, a częściowe do 10dB); Zastosowanie otworów wentylacyjnych i innych otworów, koniecznych ze względów technologicznych, zmniejsza skuteczność obudowy, dlatego konieczne jest wtedy zastosowanie w otworze odpowiedniego tłumika akustycznego, 7

8 tłumiki akustyczne (ograniczenie hałasu przenikającego przez otwory lub instalacje, w których odbywa się przepływ powietrza lub gazu); Do znanych tłumików tego typu należą tłumiki refleksyjne czyli akustyczne filtry falowe, tłumiki absorpcyjne zawierające materiał dźwiękochłonny oraz tłumiki aktywne, wibroizolowanie maszyny od podłoża (zmniejszenie energii wibroakustycznej propagowanej drogą materiałową); Pozwala ograniczyć hałas niskoczęstotliwościowy do 10dB, ekrany przeciwhałasowe (stanowiące przeszkodę dla rozchodzenia się hałasu od maszyn do stanowisk pracy); W celu uzyskania maksymalnej skuteczności, ekran należy umieszczać jak najbliżej źródła hałasu lub miejsca pracy oraz powinien on mieć duże wymiary; Skuteczność ekranów dźwiękochłonno-izolacyjnych może osiągnąć 5-15 db, materiały i ustroje dźwiękochłonne (stosowane na ścianach i stropie pomieszczenia zwiększają jego chłonność akustyczną, w ten sposób uzyskuje się zmniejszenie poziomu dźwięku fal odbitych, co prowadzi do zmniejszenia ogólnego poziomu hałasu panującego w danym pomieszczeniu); Skuteczność sufitu podwieszanego pozwala ograniczyć poziom dźwięku A fal odbitych o 3-7dB, kabiny dźwiękoizolacyjne (ich skuteczność przeciwhałasową określa izolacyjność akustyczna); Kabiny szczelne mogą zmniejszać poziom dźwięku A o ponad 20dB, ochronniki słuchu (we wszystkich przypadkach, kiedy poziom hałasu w otoczeniu danego stanowiska roboczego jest większy od poziomu dopuszczalnego, a równocześnie wszystkie inne sposoby zmniejszenia tego poziomu są trudne do natychmiastowego zrealizowania, należy stosować ochronniki słuchu); Ze względu na konstrukcję, ochronniki słuchu dzieli się na: wkładki przeciwhałasowe (jednorazowego lub wielokrotnego użytku), nauszniki przeciwhałasowe (z nagłowną sprężyną dociskową lub nahełmowe) oraz hełmy przeciwhałasowe; Przy wyborze ochronników, trzeba ocenić czy rozpatrywany ochronnik będzie skuteczny na konkretnym stanowisku pracy; Można to określić przy pomocy programu komputerowego DOBOS (dla hałasu impulsowego IMPOS), aktywne metody ograniczania hałasu (cechą charakterystyczną tych metod jest kompensowanie hałasu dźwiękami z dodatkowych, zewnętrznych źródeł energii); Najczęściej stosowane w praktyce układy aktywnej redukcji hałasu to aktywne tłumiki hałasu maszyn przepływowych i silników spalinowych (osiągane tłumienie wynosi db dla hałasów niskoczęstotliwościowych) oraz aktywne ochronniki słuchu (umożliwiają zwiększenie tłumienia dźwięku przez ochronniki o db w zakresie niskich częstotliwości). 8

9 ściany pomieszczenia 10-40dB 3-7 db ustrój dźwiękochłonny obudowa dźwiękoizolacyjna fala odbita kabina dźwiękoizolacyjna 15-20dB ekran akustyczny. fala bezpośrednia 20-50dB źródło droga materiałowa 5-15dB fala ugięta ochronniki słuchu db 0-10dB wibroizolator Rys.3. Propagacja fali akustycznej od źródła do stanowiska pracy Wykonanie wymienionych wyżej zabezpieczeń powinno być poprzedzone wykonaniem projektu akustycznego. Konieczność ta wynika z faktu, że skuteczność zabezpieczeń zależy od wielu cech występującego hałasu m.in. od : poziomu hałasu, widma hałasu, dyfuzyjności pola akustycznego, dróg propagacji hałasu, przebiegu hałasu w funkcji czasu. Wykonanie projektu akustycznego ułatwiają specjalnie programy komputerowe. Umożliwiają one określenie uzyskanego efektu akustycznego w wyniku zastosowania zabezpieczeń przeciwhałasowych w obiekcie istniejącym lub w obiekcie nowoprojektowanym (np. program STREFA rys.4). Organizacyjne metody ograniczenia hałasu na stanowiskach pracy: poprawne pod względem akustycznym rozplanowania zakładu i zagospodarowanie pomieszczeń (budynki i pomieszczenia, w których jest wymagana cisza powinny być oddzielone od budynków i pomieszczeń, w których odbywają się hałaśliwe procesy produkcyjne), maszyny i urządzenia hałaśliwe powinny być grupowane, o ile to jest możliwe w oddzielnych pomieszczeniach według stopnia ich hałaśliwości, 9

10 stanowiska pracy należy umieszczać możliwie daleko od hałaśliwych maszyn, należy stosować przerwy w pracy oraz rotację pracowników na stanowiskach na których występuje zagrożenie hałasem. Rys.4. Prognozowanie hałasu w halach przemysłowych- przykładowa mapa hałasu W myśl rozporządzenia MPiPS z dnia 26 września 1997 r (Dz.U. Nr 129 z 1997r Poz.844) w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca jest zobowiązany zapewnić ochronę pracowników przed zagrożeniami związanymi z narażeniem na hałas, a w szczególności zapewnić stosowanie: procesów technologicznych nie powodujących nadmiernego hałasu maszyn i innych urządzeń technicznych powodujących możliwie najmniejszy hałas, nie przekraczający dopuszczalnych wartości rozwiązań obniżających poziom hałasu w procesach pracy. Na stanowiskach pracy, na których mimo zastosowania możliwych rozwiązań technicznych i organizacyjnych poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy, pracodawca ma obowiązek zapewnić: ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz opracowanie i zastosowanie programu działań technicznych i organizacyjnych, mających na celu najskuteczniejsze zmniejszenie narażenia pracowników na hałas 10

11 zaopatrzenie pracowników w indywidualne ochrony słuchu, dobrane do wielkości charakteryzujących hałas i do indywidualnych cech pracowników oraz ich stosowanie, ograniczenie czasu ekspozycji na hałas, w tym stosowanie przerw w pracy oznakowanie stref zagrożonych hałasem, a także, gdy jest to uzasadnione ze względu na stopień zagrożenia oraz możliwe, ograniczenie dostępu do tych stref przez ich odgrodzenie (rys.5). Rys. 5. Oznakowanie stref zagrożonych ponadnormatywnym hałasem Pracownikom zatrudnionym na wymienionych stanowiskach pracy należy zapewnić informację na temat: wyników pomiarów hałasu i zagrożenia dla zdrowia wynikającego z narażenia na hałas, działań podjętych w związku z przekroczeniem dopuszczalnych wartości hałasu na określonych stanowiskach, właściwego doboru i sposobu używania indywidualnych ochron słuchu. Wszystkie przedstawione powyżej metody, aczkolwiek zabezpieczają częściowo człowieka przed szkodliwym działaniem hałasu, dotyczą jedynie likwidacji skutków występowania omawianego czynnika w środowisku pracy, nie zaś likwidacji przyczyn jego powstawania. Metodą niewątpliwie najlepszą jest usunięcie przyczyny zagrożenia, czyli walka z hałasem u źródła jego emisji np. na drodze zmian konstrukcyjnych urządzeń, zasad eksploatacji, modyfikacji procesu technologicznego czy wprowadzenia nowych materiałów do budowy urządzeń. 2. Hałas infradźwiękowy 2.1. Skutki oddziaływania na człowieka hałasu infradźwiękowego Hałasem infradźwiękowym przyjęto nazywać hałas, w którego widmie występują składowe o częstotliwościach infradźwiękowych od 1 do 20 Hz i o niskich częstotliwościach słyszalnych (zwyczajowo przyjęte do 50 Hz). Obecnie coraz powszechniej w literaturze używa się pojęcia hałas niskoczęstotliwościowy, obejmujący zakres częstotliwości od około 10 do 250 Hz 11

12 Infradźwięki wchodzące w skład hałasu infradźwiękowego, wbrew powszechnemu mniemaniu o ich niesłyszalności, są odbierane w organizmie specyficzną drogą słuchową (głównie przez narząd słuchu). Ich słyszalność zależy od poziomu ciśnienia akustycznego. Stwierdzono jednak dużą zmienność osobniczą w zakresie percepcji słuchowej, szczególnie dla najniższych częstotliwości. Progi słyszenia infradźwięków są tym wyższe, im niższa jest ich częstotliwość i wynoszą przykładowo: dla częstotliwości 6 8 Hz ok. 100 db, a dla częstotliwości Hz ok. 90 db. Poza specyficzną drogą słuchową infradźwięki są odbierane przez receptory czucia wibracji. Progi tej percepcji znajdują się o mniej więcej db wyżej niż progi słyszenia. Gdy poziom ciśnienia akustycznego przekracza db, infradźwięki mogą powodować trwałe, szkodliwe zmiany w organizmie. Możliwe jest występowanie zjawiska rezonansu struktur i narządów wewnętrznych organizmu, subiektywnie odczuwane już od 100 db jako nieprzyjemne uczucie wewnętrznego wibrowania. Jest to, oprócz ucisku w uszach, jeden z najbardziej typowych objawów stwierdzonych przez osoby narażone na infradźwięki. Jednak dominującym efektem wpływu infradźwięków na organizm w warunkach ekspozycji zawodowej jest ich działanie uciążliwe, występujące już przy niewielkich przekroczeniach progu słyszenia. Działanie to charakteryzuje się subiektywnie określonymi stanami nadmiernego zmęczenia, dyskomfortu, senności (co jest szczególnie niebezpieczne np. u operatorów maszyn i pojazdów)., zaburzeniami równowagi, sprawności psychomotorycznej oraz zaburzeniami funkcji fizjologicznych występujące już przy nieznacznych przekroczeniach progów percepcji słuchowej. Obiektywnym potwierdzeniem tych stanów są zmiany czynności ośrodkowego układu nerwowego powodujące zmiany fizjologiczne, metaboliczne i psychomotoryczne charakterystyczne przy zmianach stanu czuwania Źródła hałasu infradźwiękowego w środowisku pracy Powszechnym źródłem hałasu infradźwiękowego i niskoczęstotliwościowego w przemyśle są sprężarki tłokowe o prędkości obrotowej w granicach obr/min. Przyczyną powstawania omawianego hałasu są w tym przypadku instalacje ssące sprężarek, w których występują silne pulsacje ciśnienia dla częstotliwości wymuszeń (zasysań) wzmacniane rezonansem instalacji. Rejestrowane poziomy ciśnienia na stanowiskach pracy na hali sprężarek sięgają niekiedy do 120 db. Jak wykazały badania, źródłem hałasu infradźwiękowego są także wysokoprężne silniki spalinowe okrętowe o prędkości obrotowej poniżej 130 obr/min. Znaczny hałas, w tym także infradźwiękowy, emitują odrzutowe silniki lotnicze testowane w hamowniach. Jest to głównie hałas pochodzenia aerodynamicznego, powstający w wyniku mieszania się gazów o różnych prędkościach, oraz w wyniku wypływu strumienia gazu do spokojnej atmosfery. 12

13 Kolejnymi źródłami hałasu infradźwiękowego są urządzenia energetyczne elektrowni cieplnych: maszynownie, kotły, kominy oraz młyny węglowe. W przemyśle hutniczym spotykamy takie źródła hałasu infradźwiękowego jak np. elektryczne piece łukowe czy konwertory tlenowe. Hałas pochodzący od elektrycznych pieców łukowych zmienia się w zależności od fazy topienia. Do szczególnie głośnych faz można zaliczyć włączanie pieca oraz topienie złomu do momentu wytworzenia we wsadzie studni, w których zagłębiają się elektrody. W początkowej fazie topienia (trwającej od kilkunastu do kilkudziesięciu minut) występuje największe zużycie energii elektrycznej, a tym samym największa moc łuków, rejestrowane są też najwyższe poziomy ciśnienia akustycznego (ponad 102 db) w zakresie częstotliwości infradźwiękowych. Jak wykazały badania, maksymalne składowe widma hałasu emitowanego przez konwertory tlenowe z górnym dmuchem zawarte są w paśmie oktawowym o częstotliwości środkowej 8 Hz. Innymi powszechnymi źródłami hałasu infradźwiękowego są: wentylatory przemysłowe, turbodmuchawy i ssawy. Podczas pracy wentylatora powstaje hałas pochodzenia mechanicznego i aerodynamicznego. Do pierwszego typu należą drgania mechaniczne elementów wentylatora, do drugich - zaburzenia przepływu powietrza lub innego gazu przepływającego przez wentylator. W poprawnie zaprojektowanej i wykonanej sieci kanałów wentylacyjnych dominuje hałas pochodzenia aerodynamicznego. Poziom ciśnienia akustycznego notowany na stanowiskach pracy usytuowanych w pobliżu wentylatorów w halach wynosi do 108 db. W widmie hałasu wentylatorów dominują często składowe w zakresie częstotliwości od 5 do 63 Hz, stanowiące podharmoniczne i harmoniczne wynikające z prędkości obrotowej wentylatora f = n/60. Znaczącymi źródłami hałasu infradźwiękowego są również urządzenia odlewni takie jak kraty wstrząsowe i formierki wstrząsowo-prasujące. Pomiary hałasu w kuźniach zakładów przemysłu maszynowego i hutniczego wykazały, że znaczne poziomy ciśnienia akustycznego w zakresie hałasu infradźwiękowego występują na stanowiskach ciężkich młotów parowo-powietrznych. Analiza tercjowa i wąskopasmowa hałasu badanych młotów wykazała wyraźne składowe o częstotliwościach 20 i 25 Hz i poziomie ciśnienia akustycznego ok.105 db, jednak zmierzony poziom ciśnienia akustycznego w zakresie infradźwiękowym jest na ogół niższy o 10 db, niż rejestrowany poziom w zakresie wyższych częstotliwości (125 i 630 Hz). 2.3 Kryteria oceny szkodliwości hałasu infradźwiękowego - wartości dopuszczalne W Polsce podstawą prawną do oceny narażenia na hałas infradźwiękowy i określania wielkości ryzyka zawodowego związanego z tym narażeniem jest rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie najwyższych 13

14 dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy DzU nr 217, poz W rozporządzeniu tym są podane najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) hałasu infradźwiękowego, przy czym podano je w postaci: równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką częstotliwościową G odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy lub tygodnia pracy (L Geq,8h lub L Geq,w ), w db oraz szczytowego nieskorygowanego poziomu ciśnienia akustycznego L LIN peak, w db Wartości NDN hałasu infradźwiękowego stosuje się, jeżeli inne szczegółowe przepisy nie określają wartości niższych. W przypadku zawodowego narażenia na hałas infraradźwiękowy, wartości niższe od NDN obowiązują przy zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych. Wartości dopuszczalne hałasu infradźwiękowego przy zatrudnianiu kobiet w ciąży są podane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. DzU nr 127, poz zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom, a odniesieniu do osób młodocianych - w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. DzU nr 127, poz zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. Oba ww. rozporządzenia Rady Ministrów weszły w życie z dniem 10 listopada 2002 r. Dopuszczalne wartości hałasu infradźwiękowego na stanowiskach pracy ze względu na ochronę zdrowia (NDN) są podane w tabeli 3. Tabela 3.Wartości dopuszczalne dla hałasu infradźwiękowego ustalone ze względu na ochronę zdrowia pracowników Oceniana wielkość Wartość dopuszczalna Równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygowany charakterystyką częstotliwościową G odniesiony do 8- godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy lub tygodnia pracy, L G eq,8h /L G eq,w, db Szczytowy nieskorygowany poziom ciśnienia akustycznego, L LIN pewk db Wartości dopuszczalne dla hałasu infradźwiękowego, w odniesieniu do kobiet ciężarnych zawodowo narażonych na taki hałas i osób młodocianych są podane w tabeli 4. 14

15 Tabela 4. Dopuszczalne wartości hałasu infradźwiękowego w odniesieniu do stanowisk pracy dla grup o szczególnej wrażliwości, tj. kobiet ciężarnych i osób młodocianych Oceniana wielkość Wartość dopuszczalna Równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygowany charakterystyką częstotliwościową G godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy lub tygodnia pracy, L G eq,8h /L G eq,w, db Szczytowy nieskorygowany poziom ciśnienia akustycznego, L LIN pewk, db 2.4 Pomiary hałasu infradźwiękowego na stanowiskach pracy Metody pomiaru wielkości charakteryzujących hałas infradźwiękowy są określone w normie PN-ISO 7196 :2002: Akustyka. Charakterystyka częstotliwościowa filtru do pomiarów infradźwięków oraz w procedurze pomiarowej dotyczącej hałasu infradźwiękowego opublikowanej w Podstawach i Metodach Oceny Środowiska Pracy 2001 nr 2. Pomiary hałasu infradźwiękowego na stanowisku pracy przeprowadza się w typowych dla tego stanowiska miejscach przebywania pracownika, uwzględniając wszystkie wykonywane przez niego czynności w narażeniu na hałas infradźwiękowy oraz standardowe warunki eksploatacji narzędzia, maszyny czy urządzenia będącego źródłem tego hałasu Wielkościami mierzonymi są: równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygowany charakterystyką czestotliwościową G w czasie ekspozycji T e, L G eq,te, w db, czas ekspozycji T e w ciągu dnia pracy, w s, szczytowy nieskorygowany poziom ciśnienia akustycznego, L LIN peak, db Jeśli czas ekspozycji T e jest równy 8 h to L G eq,te jest równy L G eq,8h. Jeśli w trakcie dnia pracy występują wyraźnie rozróżnialne poziomy ciśnienia akustycznego, to równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygowany charakterystyką częstotliwościową G w całkowitym czasie narażenia T e na danym stanowisku pracy wyznacza się z odpowiedniego wzoru, w którym uwzględnia się liczbę wyraźnie rozróżnialnych poziomów ciśnienia akustycznego (np. liczbę czynności wykonywanych przez pracownika w narażeniu na hałas infradźwiękowy), czas trwania poszczególnego i-tego przedziału czasu (np. czas trwania poszczególnej czynności) i zmierzone wartości równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką czestotliwościową G dla i-tego przedziału czasu L Geq,Te (np. równoważny poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką częstotliwościową G przy wykonywaniu poszczególnych czynności). Szczytowy nieskorygowany poziom ciśnienia akustycznego, L LIN pewk, jest wybierany jako wartość maksymalna spośród poziomów zmierzonych w i-tym przedziale czasu.wyznaczenie 15

16 wartości jak wyżej jest niezbędne do oceny wielkości narażenia pracowników na hałas infradźwiękowy i do oceny ryzyka zawodowego 2 5. Ocena narażenia i ryzyka zawodowego Ocena narażenia zawodowego na hałas infradźwiękowy polega przede wszystkim na porównaniu zmierzonych lub wyznaczonych wartości hałasu infradźwiękowego z wartościami dopuszczalnymi (równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką częstotliwościową G odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy lub równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką częstotliwościową G odniesionego do tygodnia pracy -wyjątkowo w przypadku oddziaływania hałasu infradźwiękowego na organizm człowieka w sposób nierównomierny w poszczególnych dniach w tygodniu i szczytowego nieskorygowanego poziom ciśnienia akustycznego) obowiązującymi jednocześnie. Wystarczy przekroczenie jednej z tych wartości, aby uznać przekroczenie wartości NDN. Do oceny narażenia zawodowego na hałas infradźwiękowy i ryzyka powstania negatywnych skutków działania hałasu infradźwiękowego przyjęto podobnie jak dla hałasu słyszalnego zasadę z uwzględnieniem krotności NDN. Przykład oceny ryzyka wynikającego z narażenia na hałas infradźwiękowy przedstawiono w tabeli 5. Tabela 5. Przykład oceny ryzyka wynikającego z narażenia na hałas infradźwiękowy Ekspozycja na hałas,db Krotność Ryzyko L G eq,8h /L G eq,w < 99 db L LIN pewk < 139 db k < 0,5 Małe (pomijalne) L G eq,8h /L G eq,w = db L LIN pewk = db k = 0,5-1 Średnie (akceptowalne) L G eq,8h /L G eq,w > 102 db L LIN pewk > 145 db k > 1 Duże (nieakceptowalne) Uwaga: Do wyznaczania krotności wartości dopuszczalnej stosuje się następujące wzory: - w przypadku równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką częstotliwościową G odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy/tygodnia pracy, L G eq,8h /L G eq,w, (Lzmierzony Ldopuszczalny)/10 k=10 - w przypadku szczytowego nieskorygowanego poziomu ciśnienia akustycznego, L LIN pewk, db (Lzmierzony Ldopuszczalny)/20 k=10 Powyższy przykład nie obejmuje wszystkich przypadków. Dla określonych grup pracowniczych np. młodocianych i kobiet w ciąży obowiązują mniejsze wartości dopuszczalne (podane w tabeli 4) określone w odrębnych przepisach i właśnie te wartości należy uwzględnić przy ocenie ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas infradźwiękowy. 16

17 Ocenę ryzyka ułatwia komputerowy system STER. Po wprowadzeniu do systemu STER szczegółowych wyników pomiarów następuje ich automatyczne przetwarzanie zgodnie z ustalonymi procedurami. Zastosowanie systemu STER zasadniczo skraca czas trwania koniecznych obliczeń i eliminuje możliwość popełnienia błędu Metody ograniczania zagrożeń hałasem infradźwiękowym W profilaktyce szkodliwego działania hałasu infradźwiękowego obowiązują takie same wymagania i zasady jak w przypadku hałasu. Jednakże ochrona przed infradźwiękami jest skomplikowana ze względu na znaczne długości fal infradźwiękowych ( m), dla których tradycyjne ściany, przegrody, ekrany i pochłaniacze akustyczne są mało skuteczne. Na ogół wymagane jest każdorazowo indywidualne projektowanie zabezpieczeń. W niektórych przypadkach fale infradźwiękowe są wzmacniane na skutek rezonansu pomieszczeń, elementów konstrukcyjnych budynków lub całych obiektów. Poziomy ciśnień akustycznych mogą wówczas przekraczać poziomy mierzone w pobliżu źródeł tych fal. Najlepszą ochronę przed szkodliwym działaniem infradźwięków stanowi zatem zwalczanie ich u źródła powstania. Pulsacje ciśnienia w układach dolotowych i wylotowych maszyn przepływowych typu sprężarki, dmuchawy, wentylatory i silniki spalinowe można stłumić za pomocą specjalnie skonstruowanych tłumików akustycznych. Powinny to być tłumiki refleksyjne, czyli działające na zasadzie odbicia, interferencji i kompensacji fal akustycznych, w postaci tłumików np. komorowych i rezonatorowych. Wymiary tłumików muszą być odpowiednio dobrane tak, aby tłumiły zakres częstotliwości infradźwiękowych i małych akustycznych. Dla układów dolotowych (ssących) dużych sprężarek tłokowych stosowane są przykładowo tłumiki w postaci komory o objętości około 13.2 m 3, której tłumienie osiąga wartość około db w zakresie częstotliwości Hz. W przypadku mniejszych sprężarek tłokowych mogą być stosowane znacznie mniejsze tłumiki w postaci trzech komór połączonych przewodami łączącymi. Przy stosowaniu tłumików tego typu należy jednak zwrócić szczególną uwagę na prawidłowy dobór tłumika do określonej instalacji ssącej sprężarki. Przy nieprawidłowym doborze istnieje bowiem niebezpieczeństwo wystąpienia rezonansów instalacji. Omówione tłumiki komorowe można również z powodzeniem stosować w układach wylotowych dmuchaw, silników spalinowych i wentylatorów. Celowe jest łączne stosowanie tłumików refleksyjnych z tłumikami absorbcyjnymi (wypełnionymi materiałem dźwiękochłonnym) skutecznie tłumiącymi hałas zawierający składowe o częstotliwościach niskich, średnich i wysokich (w rzeczywistości takie widma hałasu najczęściej występują). 17

18 Stosowanie tłumików w układach dolotowych maszyn przepływowych należy łączyć z właściwym fundamentowaniem tych maszyn, z uwzględnieniem dylatacji i izolowania od konstrukcji budynku. W przypadku wystąpienia drgań rezonansowych elementów konstrukcji budynku, wywołanych falą infradźwiękową, można zastosować usztywnienie tej konstrukcji. Likwidacja rezonansów pomieszczeń ma szczególne znaczenie w przypadku kabin obsługi maszyn i urządzeń. Drganiom rezonansowym pomieszczeń można zapobiec przez zmianę ich geometrii. Małe pomieszczenia (np. kabiny dla operatorów maszyn) powinny mieć tak dobrany kształt, aby uniknąć fal stojących i rezonansów kabiny zgodnych z częstotliwością dominującą w widmie hałasu W większych pomieszczeniach i obiektach (np. kocioł energetyczny) w celu uniknięcia fal stojących można wprowadzić odpowiednie przegrody. Kabiny obsługi i inne pomieszczenia chronione przed hałasem infradźwiękowym powinny być wydzielone z pomieszczeń, w których usytuowane są źródła hałasu (np. sprężarki, kotły energetyczne, wentylatory). Powinny one mieć ścianki o dużej izolacyjności akustycznej (najlepiej betonowe lub murowane), zbyt lekkie ściany metalowe o konstrukcji warstwowej mogą wpadać w drgania rezonansowe sprzyjające przenoszeniu energii akustycznej do wnętrza kabiny, a także powinny posiadać odpowiednią adaptację akustyczną. Materiały i ustroje dźwiękochłonne pochłaniając część energii akustycznej padającej na ich powierzchnię zmniejszają ogólną energię akustyczną. Maleje czas pogłosu przez co eliminuje się wrażenie potęgowania hałasu powodowane przez wielokrotne odbicia. Dominują wtedy w kabinie fale bezpośrednio biegnące od źródła, a w wielu przypadkach możliwa jest eliminacja niekorzystnych zjawisk akustycznych (rezonansowych), wynikających np. z niewłaściwego kształtu pomieszczenia. Również zastosowane we wnętrzu kabiny ustroje rezonatorowe, indywidualnie projektowane, oparte o zasadę działania rezonatora Helmholtza mogą pełnić rolę adaptacji akustycznej pomieszczenia i korzystnie wpływać na obniżenie poziomu ciśnienia akustycznego we wnętrzu kabiny w zakresie hałasu niskoczęstotliwościowego. Kabiny obsługi powinny być ponadto oddylatowane i wibroizolowane od konstrukcji urządzeń i konstrukcji budynku. Do najbardziej skutecznych metod tłumienia hałasu infradźwiękowego należy zaliczyć metody aktywnej redukcji hałasu (związane z aktywnym pochłanianiem lub kompensacją dźwięku). W metodach tych jest wykorzystywana zasada superpozycji sygnału akustycznego odwróconego w fazie o 180 z hałasem niepożądanym z zastosowaniem techniki komputerowej. Mogą one być wykorzystywane do pochłaniania energii dźwiękowej rozchodzącej się jednowymiarowo (w przewodach dolotowych i wylotowych maszyn przepływowych) oraz trójwymiarowo (np. w kabinach pojazdów). Konstruowane są również 18

19 ochronniki słuchu z aktywnym tłumieniem, które są szczególnie skuteczne na niskie częstotliwości. Reasumując, główne kierunki ograniczenia hałasu infradźwiękowego obejmują: - stosowanie tłumików akustycznych refleksyjnych (głównie komorowych i rezonatorowych), - właściwe fundamentowanie maszyn, kabin, urządzeń (stosowanie dylatacji), - usztywnienie konstrukcji ścian w przypadku wystąpienia rezonansów, - wprowadzenie przegród w pomieszczeniu, gdzie są fale stojące, - stosowanie ciężkich kabin, obudów, - stosowanie aktywnych metod redukcji hałasu 3 Hałas ultradźwiękowy 3.1 Skutki oddziaływania hałasu ultradźwiękowego na człowieka Hałas ultradźwiękowy jest to hałas, w widmie którego występują składowe o wysokich częstotliwościach słyszalnych i niskich ultradźwiękowych (10 do 40 khz). Składowe hałasu ultradźwiękowego o częstotliwościach powyżej khz, ze względu na fizjologiczną budowę ucha ludzkiego, nie wywołują wrażeń słuchowych u człowieka (są dla człowieka niesłyszalne), a mimo to mogą powodować zagrożenie dla słuchu oraz zagrożenia inne - pozasłuchowe. Badania wykazują, że w następstwie zawodowej ekspozycji na hałas ultradźwiękowy może dochodzić do ubytków słuchu w zakresie wysokich częstotliwości słyszalnych, a także do zaburzeń w czynnościach narządu przedsionkowego w uchu wewnętrznym, co objawia się bólami i zawrotami głowy, zaburzeniami równowagi, nudnościami, sennością w ciągu dnia, nadmiernym zmęczeniem itp. Szkodliwe oddziaływania pozasłuchowe hałasu ultradźwiękowego to zaburzenia w układzie krążenia, zaburzenia procesów termoregulacyjnych, procesów przemiany materii oraz zakłócenia czynności układu nerwowego. U osób długotrwale obsługujących urządzenia ultradźwiękowe obserwuje się wzmożoną pobudliwość nerwową, uczucie stałego rozdrażnienia, a także trudności natury intelektualnej, wyrażające się osłabieniem pamięci, niemożnością koncentracji uwagi oraz małą chłonnością nowego materiału. Na działania ultradźwięków powietrznych niskich częstotliwości wrażliwe są także gruczoły dokrewne, w tym najbardziej gruczoły płciowe i tarczyca. Obserwuje się w nich niekorzystne zmiany różnego stopnia w zależności od intensywności hałasu ultradźwiękowego i czasu jego oddziaływania. 19

20 Możliwości szkodliwego wpływu ultradźwięków powietrznych na organizm ludzki są tak różnorodne i obejmują tak wiele układów, że hałas ultradźwiękowy został zaliczony do szkodliwych czynników fizycznych środowiska pracy. Dlatego też dla hałasu ultradźwiękowego są ustalane i wprowadzane normatywy higieniczne określające dopuszczalne, ze względu na ochronę zdrowia, jego wartości na stanowiskach pracy, a pracodawca, w którego zakładzie są eksploatowane urządzenia będące źródłami hałasu ultradźwiękowego, jest obowiązany do dokonywania pomiarów tego czynnika i oceny ryzyka zawodowego związanego z ekspozycją pracowników na ten rodzaj hałasu. 3.2 Źródła hałasu ultradźwiękowego w środowisku pracy Źródłami hałasu ultradźwiękowego w środowisku pracy stwarzającymi największe zagrożenie dla zdrowia pracowników są tzw. technologiczne urządzenia ultradźwiękowe niskich częstotliwości. W urządzeniach tych drgania ultradźwiękowe generowane są zamierzenie, w celu realizacji lub przyspieszenia czy usprawnienia założonych procesów technologicznych. Charakteryzują się one stosunkowo dużymi mocami, częstotliwość znamionowa ich pracy zawiera się najczęściej w zakresie khz. Najszersze wykorzystanie, w tym w małych i średnich przedsiębiorstwach, znajdują myjki ultradźwiękowe, gdyż proces oczyszczania ultradźwiękowego jest dużo szybszy i dokładniejszy od tradycyjnego, a ponadto umożliwia czyszczenie elementów miniaturowych, z różnymi zagłębieniami, otworami itp. Stąd bardzo często myjki ultradźwiękowe są użytkowane np. w zakładach zegarmistrzowskich, jubilerskich, optycznych, ambulatoriach. Niestety, wiąże się to z emisją do otoczenia hałasu ultradźwiękowego. Drugą grupę technologicznych urządzeń ultradźwiękowych stanowią zgrzewarki ultradźwiękowe. Wykorzystywane są one głównie do zgrzewania materiałów nie zgrzewalnych lub trudno zgrzewalnych metodami tradycyjnymi, np. wszelkich mas plastycznych. Zgrzewarki ultradźwiękowe, podobnie jak myjki, są źródłami nadmiernego hałasu ultradźwiękowego, a wartości poziomu ciśnienia akustycznego na stanowiskach pracy ich obsługi sięgają niekiedy 140 db. Kolejną grupą technologicznych urządzeń ultradźwiękowych są drążarki ultradźwiękowe. Drążenie ultradźwiękowe przydatne jest zwłaszcza przy wytwarzaniu zagłębień lub otworów profilowanych o dowolnie skomplikowanych kształtach i dużej wymaganej dokładności i to bez względu na rodzaj obrabianego materiału; stosuje się je do obróbki szkła, kwarcu, wszystkich kamieni naturalnych i syntetycznych oraz innych materiałów twardych. Do technologicznych urządzeń ultradźwiękowych niskich częstotliwości zaliczamy jeszcze lutownice ręczne i wanny do cynowania różnych elementów. Eksploatacja tych urządzeń jest jednak znacznie ograniczona w stosunku do urządzeń wyżej omówionych. 20

21 Oprócz technologicznych urządzeń ultradźwiękowych, w środowisku pracy stosuje się też maszyny i urządzenia, przy eksploatacji, których ultradźwięki powietrzne powstają jako niezamierzony, uboczny czynnik towarzyszący. Przyczyną ich powstawania są zjawiska o charakterze aerodynamicznym (przepływ lub wypływ sprężonych gazów) albo mechanicznym (duże prędkości obrotowe elementów maszyn). Obecność składowych ultradźwiękowych o znacznych poziomach ciśnienia akustycznego stwierdzono np. w hałasie w otoczeniu sprężarek, palników, zaworów, narzędzi pneumatycznych, a także takich maszyn wysokoobrotowych jak strugarki, frezarki, szlifierki, piły tarczowe oraz niektóre maszyny włókiennicze. Największa ilość energii akustycznej, emitowanej przez te maszyny do otoczenia, zawiera się w zakresie wysokich częstotliwości słyszalnych i niskich ultradźwiękowych. Praca przy nich stwarza więc nie tylko zagrożenia dla narządu słuchu, ale również może być uciążliwa, a nawet wręcz szkodliwa, ze względu na oddziaływanie ultradźwięków. 3.3 Kryteria oceny szkodliwości hałasu ultradźwiękowego - wartości dopuszczalne W Polsce podstawą prawną do oceny narażenia na hałas ultradźwiękowy i określania wielkości ryzyka zawodowego związanego z tym narażeniem jest rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy DzU nr 217, poz W rozporządzeniu tym są podane najwyższe dopuszczalne natężenia (NDN) hałasu ultradźwiękowego, przy czym podano je w postaci: dopuszczalnego, dla każdego pasma tercjowego z zakresu khz, poziomu ciśnienia akustycznego odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy lub tygodnia pracy (L dop,8h lub L dop,w ) oraz dopuszczalnego, dla każdego pasma tercjowego z zakresu khz, maksymalnego poziomu ciśnienia akustycznego (L dop,max ). Wartości NDN hałasu ultradźwiękowego stosuje się, jeżeli inne szczegółowe przepisy nie określają wartości niższych. W przypadku zawodowego narażenia na hałas ultradźwiękowy, wartości niższe od NDN obowiązują przy zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych. Wartości dopuszczalne hałasu ultradźwiękowego przy zatrudnianiu kobiet ciężarnych są podane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. DzU nr 127, poz zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom, a odniesieniu do osób młodocianych - w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. DzU nr 127 poz.1091 zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. 21

22 Oba ww. rozporządzenia Rady Ministrów weszły w życie z dniem 10 listopada 2002 r. 3.4 Pomiary hałasu ultradźwiękowego na stanowiskach pracy Pomiary hałasu ultradźwiękowego na stanowisku pracy przeprowadza się w typowych dla tego stanowiska miejscach przebywania pracownika, uwzględniając wszystkie wykonywane przez niego czynności w narażeniu na hałas ultradźwiękowy oraz standardowe warunki eksploatacji narzędzia, maszyny czy urządzenia będącego źródłem tego hałasu. Wielkościami mierzonymi są: równoważny, dla czasu trwania danej czynności, poziom ciśnienia akustycznego w tercjowych pasmach częstotliwości w zakresie khz, maksymalny poziom ciśnienia akustycznego w tercjowych pasmach częstotliwości w zakresie khz. Otrzymane z pomiarów wyniki są podstawą do wyznaczenia, dla każdego kontrolowanego pasma, równoważnego dla 8 godzin poziomu ciśnienia akustycznego oraz wskazania, spośród maksymalnych poziomów ciśnienia akustycznego zmierzonych w danym paśmie przy kolejnych czynnościach, tego o największej wartości. Równoważny dla 8 godzin poziom ciśnienia akustycznego na danym stanowisku pracy wyznacza się z odpowiedniego wzoru, w którym uwzględnia się liczbę czynności wykonywanych przez pracownika w narażeniu na hałas ultradźwiękowy, czas trwania poszczególnych czynności i zmierzone wartości poziomu ciśnienia akustycznego w pasmach częstotliwości przy wykonywaniu poszczególnych czynności. Również wskazania poziomu o największej wartości, spośród maksymalnych poziomów ciśnienia akustycznego zmierzonych w danym paśmie przy każdej czynności, dokonuje się wg odpowiedniego zapisu. Wyznaczenie wartości jak wyżej jest niezbędne do oceny wielkości narażenia pracowników na hałas ultradźwiękowy i do oceny ryzyka zawodowego, gdyż dopiero te wartości mogą być porównywane z wartościami dopuszczalnymi dla tego hałasu, ustalonymi ze względu na ochronę zdrowia w przepisach prawnych. Szczegółowa procedura pomiarów hałasu ultradźwiękowego jest opublikowana w kwartalniku Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy. 3.5 Ocena narażenia i ryzyka zawodowego Oceny narażenia na hałas ultradźwiękowy dokonuje się porównując: wartość równoważnego dla 8 godzin (lub dla tygodnia pracy) poziomu ciśnienia akustycznego wyznaczonego na stanowisku pracy w danym paśmie, z dopuszczalną 22

23 wartością poziomu ciśnienia akustycznego odniesioną do 8 godzin (lub do tygodnia pracy), ustaloną dla tego pasma, wartość maksymalnego poziomu ciśnienia akustycznego, wyznaczonego na stanowisku pracy w danym paśmie, z dopuszczalną wartością maksymalną poziomu ciśnienia akustycznego, ustaloną dla tego pasma. Ryzyko zawodowe, będące następstwem narażenia na hałas ultradźwiękowy na danym stanowisku pracy, określa się na podstawie wyznaczonych dla tego stanowiska krotności. Krotności są wyznaczane z odpowiednich wzorów dla każdego kontrolowanego pasma tercjowego, a następnie wybiera się spośród nich tę o największej wartości. Tak wybrana krotność stanowi podstawę do oszacowania wielkości ryzyka zawodowego będącego następstwem narażenia na hałas ultradźwiękowy. Kryteria szacowania wielkości ryzyka (małe, średnie czy duże) są takie same jak przy ocenie ryzyka wynikającego z narażenia na hałas i hałas infradźwiękowy. Ocenę ryzyka ułatwia komputerowy system STER. Po wprowadzeniu do systemu STER szczegółowych wyników pomiarów następuje ich automatyczne przetwarzanie zgodnie z ustalonymi procedurami. Ocena ryzyka dokonywana jest na podstawie odniesienia wyników pomiarów i obliczeń do obowiązujących wartości dopuszczalnych hałasu ultradźwiękowego, które to wartości są zawarte w systemie. Wielkość ryzyka jest określana niezależnie od stopnia skomplikowania sytuacji na ocenianym stanowisku pracy. Zastosowanie systemu STER zasadniczo skraca czas trwania koniecznych obliczeń i eliminuje możliwość popełnienia błędu. 3.6 Metody ograniczania ryzyka związanego z hałasem ultradźwiękowym Przeprowadzone dotychczas badania i pomiary umożliwiają formułowanie zaleceń do ochrony człowieka przed szkodliwym działaniem hałasu ultradźwiękowego. Zalecenia te dotyczą w głównej mierze ograniczenia zagrożeń metodami pośrednimi, takimi jak: wprowadzanie racjonalnego systemu pracy poprzez podejmowanie różnego rodzaju przedsięwzięć organizacyjnych, minimalizowanie hałasu ultradźwiękowego na drodze źródło - człowiek, stosowanie środków ochrony indywidualnej, sprawowanie kontroli i opieki lekarskiej nad pracownikami, automatyzacja i zdalne sterowanie procesami technologicznymi. Przedsięwzięcia o charakterze organizacyjnym to przede wszystkim: organizowanie pracy brygadowej, ze zmianami przy wykonywaniu specjalnie uciążliwych czynności przy urządzeniach ultradźwiękowych, 23

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY zagrożenia i profilaktyka Hałas Każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy, albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku przy pracy Zagrożenie hałasem w środowisku

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas

Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas Ze względu na cel (określenie emisji hałasu maszyn lub ocena narażenia ludzi) metody

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 2. PODSTAWOWE PROBLEMY WIBROAKUSTYKI 19 2.1. Wprowadzenie 21 2.2. Drgania układów dyskretnych o jednym stopniu swobody 22 2.3. Wybrane zagadnienia z akustyki 30 2.3.1. Pojęcia

Bardziej szczegółowo

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Bardziej szczegółowo

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Maciej Łabęda Hałasem został określony każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku w pracy - rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Charakterystyka procesu zgrzewania ultradźwiękowego Hałas słyszalny i hałas ultradźwiękowy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY Dz.U.05.157.1318 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.

Bardziej szczegółowo

Określenie stanowisk pracy, na których występuje zagrożenie hałasem przy poszukiwaniu i wydobyciu gazu łupkowego

Określenie stanowisk pracy, na których występuje zagrożenie hałasem przy poszukiwaniu i wydobyciu gazu łupkowego Opracowano na podstawie wyników III etapu programu wieloletniego pn. Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy, finansowanego w latach 2014-2016 w zakresie zadań służb państwowych przez Ministerstwo Pracy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe

Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Bożena Smagowska Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe Publikacja opracowana

Bardziej szczegółowo

dr inż. Witold Mikulski

dr inż. Witold Mikulski Obowiązki wynikające z wprowadzenia w życie nowej dyrektywy europejskiej 2003/10/WE w sprawie minimalnych wymagań ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników narażonych na hałas dr inż. Witold Mikulski

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy LEKCJA 4 Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy Czas realizacji: 1 godzina lekcyjna Cele operacyjne: Treści: Po zakończeniu zajęć uczeń: wie, co to są drgania mechaniczne, zna

Bardziej szczegółowo

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Katarzyna Skręt Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie Hałas Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY Budowa ucha ludzkiego Narząd słuchu składa się z trzech zasadniczych części: ucha zewnętrznego, ucha środkowego, ucha wewnętrznego. Drgania akustyczne powierzchniowe słyszalne

Bardziej szczegółowo

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA w Nowym Sączu P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY Spis treści 1. Pojęcia i parametry dźwięku 2. Wartości dopuszczalne hałasu 3. Pomiary hałasu 4. Wnioski Zespół ćwiczeniowy:

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań...

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań... Spis treści Rozdział I Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy 1. Podział czynników szkodliwych i uciążliwych.................................. 11 2. Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI Wiesław FIEBIG Politechnika Wrocławska, Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn I-16 1. WSTĘP W pomieszczeniach technicznych znajdujących

Bardziej szczegółowo

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023 Pomieszczenia w budynku, z systemem nagłaśniania i/lub z dźwiękowym systemem ostrzegawczym Pomieszczenia w budynku (wszystkie) Urządzenia systemów wibroakustycznych głośniki Elastyczny zakres akredytacji

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH KSTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY WYKORYSTANIEM NARĘDI WSPOMAGAJĄCYCH Waldemar PASKOWSKI, Artur KUBOSEK Streszczenie: W referacie przedstawiono wykorzystanie metod wspomagania

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe w środowisku pracy

Zagrożenie hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe w środowisku pracy Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Bożena Smagowska Zagrożenie hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe w środowisku pracy Materiały szkoleniowe Publikacja

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 19 września 2014 r. Nazwa i adres EWA NICGÓRSKA-DZIERKO

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY Materiały szkoleniowe HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB 1. Wprowadzenie zagrożenie hałasem w środowisku pracy Hałasem określa się każdy niepożądany

Bardziej szczegółowo

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego Podstawowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dla użytkowników urządzeń wytwarzających pole i promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości 0-300 GHz. Podstawy prawne krajowe uregulowania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) Dz.U.2011.33.166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) (Dz. U. z dnia 16 lutego 2011 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Budowy i Eksploatacji Maszyn Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: EKSPLOATACJA MASZYN Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ

PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ AKUSTYKA - INFORMACJE OGÓLNE Wymagania akustyczne stawiane instalacjom wentylacyjnym określane są zwykle wartością dopuszczalnego poziomu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2005 r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2005 r.) Dz.U.05.157.1318 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z naraŝeniem na hałas lub drgania mechaniczne 2)

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje: LexPolonica nr 2461011. Stan prawny 2014-01-12 Dz.U.2011.33.166 (R) Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE EKRANÓW AKUSTYCZNYCH W ZAKŁADZIE PRODUKCJI KONSTRUKCJI STALOWYCH OCHRONA PRZED HAŁASEM

ZASTOSOWANIE EKRANÓW AKUSTYCZNYCH W ZAKŁADZIE PRODUKCJI KONSTRUKCJI STALOWYCH OCHRONA PRZED HAŁASEM ZASTOSOWANIE EKRANÓW AKUSTYCZNYCH W ZAKŁADZIE PRODUKCJI KONSTRUKCJI STALOWYCH OCHRONA PRZED HAŁASEM Agata KOWALCZYK-PASEK, Wioletta M. BAJDUR, Adam IDZIKOWSKI Streszczenie: Jednym z najbardziej szkodliwych

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY źródło: www.inwestycjeinnowacje.pl autor prezentacji: Łukasz Bielasiewicz HAŁAS SŁYSZALNY POCHODZĄCY

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 10 lipca 2014 r Nazwa i adres CENTRUM TECHNIKI

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Centralny Instytut Ochrony Pracy - PIB Warszawa ul. Czerniakowska 16 Sygnalizator pojazdu uprzywilejowanego jako źródło hałasu pojazd uprzywilejowany

Bardziej szczegółowo

Rękawice antywibracyjne - ocena skuteczności i zasady doboru do stanowisk pracy

Rękawice antywibracyjne - ocena skuteczności i zasady doboru do stanowisk pracy BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka 11/1999, str. 2-5 dr inż. JOLANTA KOTON mgr inż. JANUSZ SZOPA Centralny Instytut Ochrony Pracy Rękawice antywibracyjne - ocena skuteczności i zasady doboru do stanowisk

Bardziej szczegółowo

Ze względu na moŝliwe oddziaływanie na organizm człowieka wyróŝniamy następujące substancje:... 5

Ze względu na moŝliwe oddziaływanie na organizm człowieka wyróŝniamy następujące substancje:... 5 Spis treści Czynniki zagroŝeń w środowisku pracy... 4 Niebezpieczne i szkodliwe czynniki fizyczne występujące w środowisku pracy (podział)... 4 Czynniki materialnego środowiska pracy:... 4 Czynniki urazowe:...

Bardziej szczegółowo

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego W 2004 r. inspektorzy pracy zbadali 913 wypadków przy pracy, w których źródłami czynników niebezpiecznych, powodujących urazy, były maszyny, aparatura, narzędzia

Bardziej szczegółowo

Pola elektromagnetyczne

Pola elektromagnetyczne Materiały szkoleniowe Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz Pracownia Zagrożeń Elektromagnetycznych CIOP PIB, Warszawa krgry@ciop.pl, jokar@ciop.pl +22 623 46 50 1. Czym są pola elektromagnetyczne? tzw. fizyczny

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM Załącznik do regulaminu pracy z dnia 30.06.2009 r Na podstawie Art. 190-206 ustawy z dnia 26.06.1974 r.- Kodeks pracy tj. Dz.U.z 1998r Nr 21, poz. 94, z późniejszymi zmianami oraz Rozporządzenia Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK

REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK Wiesław FIEBIG, Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn, Politechnika Wrocławska, ul. Łukaszewicza 7/9, 51-377 Wrocław, wiesław.fiebig@pwr.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne.

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Hałas w środowisku Wykład dla kierunku OCHRONA ŚRODOWISKA UWM w Olsztynie Wstęp Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Dźwięk to pojęcie czysto fizyczne, natomiast

Bardziej szczegółowo

Wibroizolacja i redukcja drgań

Wibroizolacja i redukcja drgań Wibroizolacja i redukcja drgań Firma GERB istnieje od 1908 roku i posiada duże doświadczenie w zakresie wibroizolacji oraz jest producentem systemów dla redukcji drgań różnego rodzaju struktur, maszyn

Bardziej szczegółowo

HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY

HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY HAŁAS TURBIN WIATROWYCH FAKTY I MITY autor prezentacji: Łukasz Bielasiewicz HAŁAS SŁYSZALNY POCHODZĄCY OD TURBIN WIATROWYCH UREGULOWANIA PRAWNE 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO

HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO OCHRONA ZDROWIA HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO BROSZURA INFORMACYJNA DLA PRACODAWCÓW Krystyna Pawlas, Marta Boroń, Natalia Pawlas Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie hałasem niskoczęstotliwościowym kierowców środków transportu drogowego

Zagrożenie hałasem niskoczęstotliwościowym kierowców środków transportu drogowego Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa Zagrożenie hałasem niskoczęstotliwościowym kierowców środków transportu drogowego Wykonawcy: dr inż. Anna

Bardziej szczegółowo

Emisja hałasu urządzeń wiertniczych do środowiska obsługi wiertnic

Emisja hałasu urządzeń wiertniczych do środowiska obsługi wiertnic NAFTA-GAZ grudzień 2012 ROK LXVIII Roman Urba, Tadeusz Kwilosz Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Emisja hałasu urządzeń wiertniczych do środowiska obsługi wiertnic Wprowadzenie Urządzenia wiertnicze

Bardziej szczegółowo

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE dr inŝ. Sławomir AUGUSTYN 2009-11-25 POZNAŃ EMISJA HAŁAS NiepoŜądane, nieprzyjemne, dokuczliwe, uciąŝliwe lub szkodliwe

Bardziej szczegółowo

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010 Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, przygotowana w trakcie realizacji programu Opracowanie kompleksowych programów profilaktycznych Numer projektu:

Bardziej szczegółowo

3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA

3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA 3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA Ze względu na czasowy charakter, drgania działające na człowieka dzielimy na wstrząsy i drgania właściwe, które zwykle nazywamy drganiami. Wstrząsy zaś to takie drgania

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu

Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu Materiały informacyjne dotyczące wyników projektu W środowisku pracy człowiek znajduje się stale pod wpływem różnorodnych bodźców akustycznych. Część z nich stanowi istotne źródło informacji niezbędnych

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335 PRZEDMOWA... 9 1. WPROWADZENIE... 13 1.1. Geneza ergonomii jako dyscypliny naukowej... 14 1.2. Rozwój techniki i ewolucja jej roli dla człowieka oraz społeczeństwa... 17 1.3. Organizacja badań ergonomicznych,

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DOTYCZĄCY CHORÓB NARZĄDU SŁUCHU POCHODZENIA ZAWODOWEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DOTYCZĄCY CHORÓB NARZĄDU SŁUCHU POCHODZENIA ZAWODOWEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DOTYCZĄCY CHORÓB NARZĄDU SŁUCHU POCHODZENIA ZAWODOWEGO W ramach W ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Priorytet II Działanie 2.3 Wzmocnienie potencjału zdrowia

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRACY KOBIET

OCHRONA PRACY KOBIET OCHRONA PRACY KOBIET Ochrona pracy kobiet uwzględnia w szczególności: ochronę stosunku pracy kobiet w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego, zakaz zatrudniania kobiet w ciąży w godzinach nadliczbowych

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny zawodowego na stanowiskach pracy Pojęcie zawodowego, zostało ustalone w dyrektywie z dnia 12 czerwca 1989 r. o wprowadzaniu środków w celu zwiększania bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Badanie szczelności dużego budynku w Poznaniu

Badanie szczelności dużego budynku w Poznaniu dr inż. Andrzej Górka Badanie szczelności dużego budynku w Poznaniu W Poznaniu przeprowadzono pierwsze w Polsce badanie szczelności powietrznej budynku o kubaturze przekraczającej 50 000m 3. Było to złożone

Bardziej szczegółowo

Kabiny dla operatorów maszyn - skuteczna ochrona przed hałasem

Kabiny dla operatorów maszyn - skuteczna ochrona przed hałasem BEZPIECZEŃSTWO PRACY - nauka i praktyka" 5/1999, str. 6-10 dr inż. ANNA KACZMARSKA doc. dr inż. DANUTA AUGUSTYŃSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Kabiny dla operatorów maszyn - skuteczna ochrona przed

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik bezpieczeństwa i higieny pracy 315[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik bezpieczeństwa i higieny pracy 315[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 22 Strona 2 z 22 Strona 3 z 22 Strona 4 z 22 Strona 5 z 22 Strona 6 z 22 Strona 7 z 22 Strona 8 z 22 Strona 9 z 22 Strona 10 z 22 Strona 11 z 22 Ocenie podlegały następujące elementy pracy egzaminacyjnej:

Bardziej szczegółowo

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy.

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy. ZAŁĄCZNIK Nr RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktażu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z: a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i

Bardziej szczegółowo

HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM

HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM ZASTOSOWANIE SIECI NEURONOWYCH W SYSTEMACH AKTYWNEJ REDUKCJI HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM WPROWADZENIE Zwalczanie hałasu przy pomocy metod aktywnych redukcji hałasu polega

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1 dr inż. Paweł A. Mazurek Instytut Podstaw Elektrotechniki i Elektrotechnologii studia podyplomowe TECHNOLOGIE ENERGII ODNAWIALNEJ Dźwięk w najogólniejszej postaci można rozumieć jako zaburzenie o charakterze

Bardziej szczegółowo

Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych

Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych Janusz Fydrych Szczecin. dn.05.05.2006 Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych 1. Wstęp Zdrowie człowieka w wyniku występowania nadmiernego hałasu na stanowisku pracy jak i

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY LEPSZY ŚWIAT. IAS INDUSTRIAL ACOUSTIC SYSTEM System przemysłowych zabezpieczeń akustycznych

BUDUJEMY LEPSZY ŚWIAT. IAS INDUSTRIAL ACOUSTIC SYSTEM System przemysłowych zabezpieczeń akustycznych IAS INDUSTRIAL ACOUSTIC SYSTEM System przemysłowych zabezpieczeń akustycznych Baffle Panele okładzinowe Ekrany przestawne Obudowa akustyczna Tłumiki żaluzjowe Industrial Acoustic System to grupa produktów

Bardziej szczegółowo

Projekt W ś wiecie dź więko w

Projekt W ś wiecie dź więko w Projekt W ś wiecie dź więko w Adresaci projektu: uczniowie gimnazjum. Formy i metody pracy: pogadanka wprowadzająca, praca grupowa, metoda projektów. Czas realizacji : 3 tygodnie Cele projektu: Cel główny:

Bardziej szczegółowo

OCENA EMISJI HAŁASU MASZYN wyznaczenie poziomu ciśnienia akustycznego emisji maszyny w warunkach in situ według serii norm PN-EN ISO 11200

OCENA EMISJI HAŁASU MASZYN wyznaczenie poziomu ciśnienia akustycznego emisji maszyny w warunkach in situ według serii norm PN-EN ISO 11200 LABORATORIUM DRGANIA I WIBROAKUSTYKA MASZYN Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Zakład Wibroakustyki i Bio-Dynamiki Systemów Ćwiczenie nr 5 OCENA EMISJI HAŁASU MASZYN wyznaczenie poziomu ciśnienia akustycznego

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy

Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy 1 12. Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy 12.1. Ryzyko zawodowe 12.1.1. Istota

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH Politechnika Wrocławska Instytut Telekomunikacji i Akustyki SYSTEMY NAGŁOŚNIENIA TEMAT SEMINARIUM: ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH prowadzący: mgr. P. Kozłowski

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka narażenia na hałas ultradźwiękowy w środowisku pracy 1

Profilaktyka narażenia na hałas ultradźwiękowy w środowisku pracy 1 Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2012, nr 2(72), s. 5 11 Profilaktyka narażenia na hałas ultradźwiękowy w środowisku pracy 1 mgr inż. BOŻENA SMAGOWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania akustyczne projektowania budynków

Wymagania akustyczne projektowania budynków Politechnika Poznańska Instytut Konstrukcji Budowlanych Fizyka Budowli Wymagania akustyczne projektowania budynków wg ROZPORZĄDZENIA MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 9

Spis treści. Od Autorów... 9 Spis treści Od Autorów... 9 1. Historia bezpieczeństwa i higieny pracy... 11 1.1. Pojęcia podstawowe... 11 1.2. Przyczyny stosowania profilaktyki BHP... 13 1.3. Organizacja profilaktyki... 15 1.4. Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY

BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY Klient: Gdynia, ul. Przemysłowa 120A BADANIA i POMIARY CZYNNIKÓW WYSTĘPUJĄCYCH w PROCESIE PRACY Sprawozdanie z badań nr 045/13 Zlecenie nr 040/2013 data podpis Wykonanie pomiarów Andrzej Uzarczyk 23.09.2013

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Autorzy: Kamil Ćwintal, Adam Tużnik, Klaudia Bernat, Paweł Safiański uczniowie klasy I LO w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Edwarda Szylki w

Bardziej szczegółowo

dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne

dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warszawa 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL. Marek Niemas

AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL. Marek Niemas AKUSTYKA W LEKKIEJ OBUDOWIE HAL Marek Niemas Zakres prezentacji Pojęcia podstawowe z akustyki. Akustyka budowlana, parametry. Wymagania akustyczne w Polsce i w Europie. Wytyczne DAFA ID 4.06 i ich znaczenie.

Bardziej szczegółowo

Redaktor Naukowy Wydziału Organizacji i Zarządzania: prof. dr hab. inż. Jerzy Lewandowski Sekretarz techniczny: dr inż.

Redaktor Naukowy Wydziału Organizacji i Zarządzania: prof. dr hab. inż. Jerzy Lewandowski Sekretarz techniczny: dr inż. ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ SCIENTIFIC BULLETIN OF THE LODZ UNIVERSITY OF TECHNOLOGY BULLETIN SCIENTIFIQUE DE L UNIVERSITÉ POLYTECHNIQUE DE LODZ НАУЧНЫЕ ЗАПИСКИ ЛОДЗИНСКОГО ПОЛИТЕХНИЧЕСКОГО УНИВЕРСИТЕТА

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie

Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie Zgodnie z podaną uprzednio definicją przez hałas rozumiemy dźwięki o dowolnym charakterze akustycznym, niepożądane w danych warunkach i dla danej

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA 2003/10/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 6 lutego 2003 r.

DYREKTYWA 2003/10/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. z dnia 6 lutego 2003 r. DYREKTYWA 2003/10/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane

Bardziej szczegółowo

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników narażonych na występowanie szkodliwych czynników chemicznych Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Ryzyko zawodowe stwarzane

Bardziej szczegółowo

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie.

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. Pole elektromagnetyczne POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA zjawisko powstawania siły elektromagnetycznej

Bardziej szczegółowo

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i Wrocław kwiecień 21 4SOUND Parametry akustyczne 4SOUND ul Klecińska 123 54-413 Wrocław info@4soundpl www4soundpl l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i tel +48 53 127 733 lub 71 79 85 746 NIP: 811-155-48-81

Bardziej szczegółowo

Rozumienie mowy. Przewodnik po akustyce. Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej

Rozumienie mowy. Przewodnik po akustyce. Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej Rozumienie mowy Poufność rozmów Koncentracja Przewodnik po akustyce Rola sufitów podwieszanych w akustyce aktywnej Kluczowe kryteria dla systemów aktywnych akustycznie Charakterystyka częstotliwościowa

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r.

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie zasad przyznawania dodatków za pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Załącznik B ZAŁĄCZNIK. Wyroby/grupy wyrobów oraz procedury oceny zgodności stosowane w badaniach wykonywanych przez laboratorium akredytowane

Załącznik B ZAŁĄCZNIK. Wyroby/grupy wyrobów oraz procedury oceny zgodności stosowane w badaniach wykonywanych przez laboratorium akredytowane Załącznik B ZAŁĄCZNIK B Wyroby/grupy wyrobów oraz procedury oceny zgodności stosowane w badaniach wykonywanych przez laboratorium akredytowane ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197 wydany

Bardziej szczegółowo

Hałas powoduje choroby!

Hałas powoduje choroby! Opiekunowie projektu: Anna Stańczyk, Grażyna Gajda, Wojciech Nalberski uczniowie: Natalia Orzeł (kl. III I), Anna Walewska (kl. III D), Klaudia Twardowska ( III D), Katarzyna Życka ( kl. III D) Hałas powoduje

Bardziej szczegółowo

1. Szczelność powietrzna budynku

1. Szczelność powietrzna budynku 1. Szczelność powietrzna budynku Wymagania prawne, pomiary Nadmierna infiltracja powietrza do budynku powoduje: Straty energetyczne Przenikanie wilgoci do przegród budynku. Wilgoć niszczy materiały konstrukcyjne

Bardziej szczegółowo

INKASENT 1. Informacje ogólne

INKASENT 1. Informacje ogólne INKASENT 1. Informacje ogólne Zadaniem inkasenta jest sprawdzanie zużycia gazu, wody, ciepła, energii elektrycznej na wyznaczonym terenie. Ponadto do obowiązków inkasenta należy: sprawdzanie stanu liczników

Bardziej szczegółowo

GT VET Greening Technical VET Sustainable Training Module for the European Steel Industry. Polish Module D9.3

GT VET Greening Technical VET Sustainable Training Module for the European Steel Industry. Polish Module D9.3 GT VET Greening Technical VET Sustainable Training Module for the European Steel Industry Polish Module D9.3 Submoduł Energia: 2 Submoduł Zapobieganie i redukcja emisji hałasu: 24 Submoduł Odpady: 121

Bardziej szczegółowo

ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI.

ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI. ELEKTRYCZNY SPRZĘT AGD UŻYWANY W KUCHNI DO PRZYGOTOWYWANIA POTRAW I WYKONYWANIA PODOBNYCH CZYNNOŚCI. 1. POLSKIE NORMY NA BEZPIECZEŃSTWO: 1.1. PN-EN 60335-1:2004+A1:2005+Ap1:2005+Ap2:2006+A2:2008+A12:2008+A13:2009+

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

Blacha trapezowa RBT-85

Blacha trapezowa RBT-85 Blacha trapezowa RBT-85 Opis techniczny Karta wyrobu Opis Blachy fałdowe znajdują zastosowanie jako części składowe elementów dachów, stropów i ścian. Blachy mogą pełnić zarówno rolę elementów osłonowych

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych Załącznik nr 5 do Zarządzenia Burmistrza Gminy i Miasta Zagórów Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych w Urzędzie Miejskim

Bardziej szczegółowo

Wykaz Polskich Norm zharmonizowanych z dyrektywą Nowego Podejścia Wspólnot Europejskich 98/37/WE dotycząca bezpieczeństwa maszyn

Wykaz Polskich Norm zharmonizowanych z dyrektywą Nowego Podejścia Wspólnot Europejskich 98/37/WE dotycząca bezpieczeństwa maszyn Wykaz Polskich Norm zharmonizowanych z dyrektywą Nowego Podejścia Wspólnot Europejskich 98/37/WE dotycząca bezpieczeństwa maszyn PN-EN 115:1997 PN-EN 201:1999 PN-EN 267:2000 PN-EN 281:1999 PN-EN 289:1999

Bardziej szczegółowo

5/9/PL/10. Regulatory przepływu. do układów ze stałym przepływem Typ RN. The art of handling air

5/9/PL/10. Regulatory przepływu. do układów ze stałym przepływem Typ RN. The art of handling air 5/9/PL/10 Regulatory przepływu do układów ze stałym przepływem Typ RN The art of handling air Spis treści Opis Opis 2 Zastosowanie 3 Budowa Wymiary 4 Dane aerodynamiczne i akustyczne Szybki dobór 6 Definicje

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIA WŁAŚCIWOŚCI AKUSTYCZNYCH POMIESZCZEŃ SZKOLNYCH

KSZTAŁTOWANIA WŁAŚCIWOŚCI AKUSTYCZNYCH POMIESZCZEŃ SZKOLNYCH dr inż. Witold Mikulski, inż. Izabela Jakubowska wimik@ciop.pl, izjak@ciop.pl Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Program edukacyjny i materiały szkoleniowe w zakresie: KSZTAŁTOWANIA

Bardziej szczegółowo

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 12 ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Ogólnie Instalacje elektryczne

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka proces analizowania ryzyka zawodowego i wyznaczania jego dopuszczalności [PN- N-18002:2011].

Ocena ryzyka proces analizowania ryzyka zawodowego i wyznaczania jego dopuszczalności [PN- N-18002:2011]. Dokumenty związane 5. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (tekst jednolity z 2004 r. Dz.U. Nr 204 poz. 2087 z późniejszymi zmianami). 6. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WARTOŚCI NAJWYŻSZYCH DOPUSZCZALNYCH NATĘŻEŃ FIZYCZNYCH CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA W ŚRODOWISKU PRACY

WYKAZ WARTOŚCI NAJWYŻSZYCH DOPUSZCZALNYCH NATĘŻEŃ FIZYCZNYCH CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA W ŚRODOWISKU PRACY Załącznik nr 2 WYKAZ WARTOŚCI NAJWYŻSZYCH DOPUSZCZALNYCH NATĘŻEŃ FIZYCZNYCH CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH DLA ZDROWIA W ŚRODOWISKU PRACY A. Hałas i hałas ultradźwiękowy 1. Hałas 1.1. Hałas w środowisku pracy jest

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy Komendy G³ównej Stra y Granicznej Nr 15 376 Poz. 89. I. Magazyny bazowe

Dziennik Urzêdowy Komendy G³ównej Stra y Granicznej Nr 15 376 Poz. 89. I. Magazyny bazowe Komendy G³ównej Stra y Granicznej Nr 15 376 Poz. 89 Za³¹czniki do zarządzenia nr 90 Komendanta G³ównego Stra y Granicznej z dnia 26 listopada 2009 r. Za³¹cznik nr 1 WARUNKI LOKALIZACJI OBIEKTÓW MAGAZYNOWYCH,

Bardziej szczegółowo