Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny"

Transkrypt

1 Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 3, zeszyt 4, , 2010 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny ELWIRA AGATA JASIŃSKA 1, ALICJA WASILUK 2 Streszczenie Praca omawia problem wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu. Autorzy podają istniejące definicje, omawiają etiologię, metody rozpoznania, następstwa oraz próby profilaktyki i leczenia hipotrofii płodu. Słowa kluczowe: IUGR, hipotrofia, SGA Definicja Określenie wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) zostało wprowadzone w 1961 roku przez Warkany ego i odnosi się do płodu, który nie zdołał wykorzystać swojego potencjału wzrastania w trakcie życia płodowego [1]. IUGR/FGR (intrauterine or fetal growth restriction) można rozpoznać, gdy dwukrotnie wykonane pomiary płodu w łonie matki wykazują zbyt wolne tempo wzrastania płodu i/lub, gdy masa ciała/długość ciała urodzeniowa dziecka jest mniejsza niż!2 SD (lub <10 centyla) w stosunku do wieku płodowego [2]. Termin SGA (small for gestational age), oznacza noworodka hipotroficznego i odnosi się do masy i/lub długości ciała noworodka. Rozpoznanie SGA stawiane jest, gdy urodzeniowa masa ciała i/lub urodzeniowa długość ciała noworodka jest mniejsza niż!2sd (lub <10 centyla) dla wieku płodowego [3]. Niektórzy autorzy [4, 5] przyjmują za wartość graniczną 5, 3, a nawet 2 centyl. W grupie dzieci SGA mogą znaleźć się zarówno noworodki urodzone z IUGR, jak również noworodki konstytucjonalnie małe. Tak więc pojęcie IUGR i SGA są zbliżone do siebie, ale nie są synonimami [3]. Większość noworodków hipotroficznych wykazuje określony stopień wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania, jednak pewien odsetek noworodków z masą ciała poniżej 10 centyla jest predysponowany do małej masy z przyczyn genetycznych lub uwarunkowań rasowych. Ocenia się, że 30-70% płodów, których masa ciała jest szacowana poniżej 10. centyla dla wieku płodowego, jest uwarunkowana konstytucjonalnie [6]. Może także wystąpić sytuacja, w której noworodek z masą ciała zawartą między 10. a 90. centylem, wykazuje cechy IUGR. Ponad 80% noworodków hipotroficznych rodzi się przedwcześnie, pozostałe to noworodki urodzone po 37. tygodniu ciąży z cechami niedoboru masy ciała [1]. Częstość występowania IUGR Częstość występowania IUGR wynosi około 3-10% wśród noworodków żywo urodzonych w krajach rozwiniętych. W krajach rozwijających się problem hipotrofii sięga 15-20% [7]. Wykazano, że 52% żywych urodzeń jest związanych z IUGR, a 10% umieralności okołoporodowej jest konsekwencją wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu [8]. Typy wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu Według teorii Winicka [6] wyróżnia się trzy główne fazy w rozwoju komórkowym płodu: 1) Do 16. tygodnia ciąży wzrost płodu dokonuje się głównie na drodze hiperplazji komórkowej. 2) Od 17. do 31. tygodnia ciąży jest to okres zarówno hipertrofii, jak i hiperplazji komórek płodu. 3) Po 31. tygodniu ciąży we wzroście płodu dominuje faza hipertrofii komórkowej, polegająca na zwiększaniu objętości komórek. Do zahamowania wzrostu płodu może dojść w dowolnym okresie ciąży. W fazie zarodkowej następuje głównie zwiększenie liczby komórek (rozrost), natomiast w środkowym trymestrze ciąży zachodzi również zwiększanie się komórek (przerost), a tempo podziałów komórkowych ulega stabilizacji. W późnym okresie ciąży tempo to maleje, mimo że komórki nadal powiększają swoje rozmiary. Dlatego też zjawiska ograniczające wzrost płodu, zachodzące we wczesnym okresie ciąży, wywołują globalne zahamowanie wzrostu, natomiast później dochodzi do wstrzymania rozwoju tylko niektórych tkanek np. tkanki tłuszczowej, mięśniowej, a oszczędzane są inne narządy np. mózg i serce [9]. Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu dzieli się na dwa typy [1]: 1 Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku 2 Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

2 256 E.A. Jasińska, A. Wasiluk Typ symetryczny (hipoplastyczny lub głęboki). Występuje w około 25% przypadków i charakteryzuje się wczesnym początkiem. W tym typie czynniki patologiczne oddziałują na płód od wczesnego okresu ciąży. Płody mają proporcjonalnie mniejsze wartości obwodu brzucha (AC) i główki (HC) oraz wymiarów kości długich. U noworodków występują zarówno niedobory masy ciała, jak i długości urodzeniowej. Klinicznie stwierdza się prawidłowo rozwiniętą tkankę tłuszczową oraz dobrze napiętą skórę. Glikemia, proteinogram i hematokryt są na ogół w normie [10]. Pourodzeniowe nadganianie wzrostu (catch-up) w tej grupie jest obserwowane rzadko na skutek trwałego obniżenia potencjału wzrostowego [11]. Jest on najczęściej związany z nieprawidłowościami chromosomalnymi, wadami genetycznymi, wrodzonymi błędami metabolizmu, narażeniem na szkodliwe czynniki chemiczne oraz infekcje wewnątrzmaciczne [12]. Typ asymetryczny (hipotroficzny). Rozpoczyna się w drugiej połowie ciąży. Wartość AC jest bardziej zmniejszona niż HC. Klinicznie stwierdza się małą masę urodzeniową ciała przy względnie prawidłowym obwodzie głowy i długości ciała noworodka. Noworodek przybiera charakterystyczny wygląd, ma nieproporcjonalnie dużą głowę, zapadnięty brzuch, brak tkanki tłuszczowej oraz długie i chude kończyny [13]. Deficyt masy zależy tu od wielkości komórek, a nie ich liczby. Jest on związany z zaburzeniem wzrostu komórek, co skutkuje wyraźnym ograniczeniem wzrastania narządów, które intensywnie rozwijają się w tym okresie. U płodu są już wtedy rozwinięte mechanizmy kompensacyjne, pozwalające na redystrybucję krwi do mózgu, serca i nadnerczy oraz ograniczenie przepływu w pozostałych narządach jamy brzusznej, skórze i układzie kostnym [1]. Często stwierdza się podwyższony hematokryt, hipoglikemię i hipoproteinemię [10]. Potencjał wzrostowy jest zwykle prawidłowy. W tej grupie noworodków obserwowane jest często pourodzeniowe doganianie wzrostu (catch-up) [11]. Do hipotrofii nieproporcjonalnej dochodzi przede wszystkim w przypadku powstania nasilonych zmian w łożysku, utrudniających łożyskową wymianę gazową. Pojawia się najczęściej w związku z nadciśnieniem tętniczym, wadami serca, chorobami nerek, nikotynizmem i przewlekłym niedożywieniem matki [14]. Niektórzy autorzy [15] wyróżniają trzeci typ IUGR. Dotyczy on grup noworodków z ciąż o prawidłowym przebiegu, gdzie w końcowym okresie ciąży dochodzi do nagłego ograniczenia dostępu substancji odżywczych dla płodu. Noworodki takie rodzą się z prawidłową długością ciała i obwodem głowy, ale ze znacznym niedoborem masy ciała na skutek ubytku tkanki tłuszczowej.do oceny rodzaju hipotrofii wykorzystuje się wskaźnik wagowy Ponderal Index (PI). PI wyliczany jest według wzoru: ciężar urodzeniowy (g) 100 długość potylicowo-piętowa (cm) Uważa się, że PI jest najważniejszym kryterium rozpoznawania IUGR u noworodków z masą urodzeniową ciała poniżej 2500 g oraz jest lepszym kryterium niż masa w prognozowaniu umieralności okołoporodowej i długoterminowego rozwoju. W przypadkach IUGR symetrycznego PI pozostaje w normie, zaś w asymetrycznym wartości PI są obniżone [11]. Etiologia IUGR IUGR ma etiologię wieloczynnikową. Przyjmuje się, że hipotrofia płodowa może być następstwem każdej ciąży Tabela 1. ryzyka wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu płodowe matczyne łożyskowe środowiskowe genetyczne: zaburzenia genetyczne zaburzenia chromosomalne rasowe, etniczne, różnice w populacjach płeć żeńska wady wrodzone Infekcje wrodzone (TORCH) Wrodzone bloki metaboliczne Ciąża mnoga genetyczne: niski wzrost Choroby matki: cukrzyca nadczynność tarczycy choroby układy krążenia choroby nerek astma toczeń układowy zespół antyfosfolipidowy Terapia lekowa: $-blokery leki przeciwdrgawkowe steroidy cyklosporyna Nieprawidłowa budowa macicy Wiek matki <16 lub >35 r.ż. Stan przedrzucawkowy Nieprawidłowa budowa i niewydolność łożyska: odklejenie łożyska krwiak pojedyncza tętnica pępowinowa nieprawidłowe usytuowanie pępowiny zawał zakrzepica żyły pępowinowej Niski status socjoekonomiczny matki Nieprawidłowe odżywianie matki (niskie BMI lub masa ciała) Uzależnienia nikotynizm alkoholizm opiaty kokaina amfetamina

3 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny 257 wysokiego ryzyka prowadzącej do zaburzeń hemostazy jednostki płodowo-łożyskowej, a w efekcie do niewydolności łożyska [16]. Mechanizmy odpowiedzialne za zahamowanie wzrostu płodu można sklasyfikować jako czynniki płodowe, matczyne, łożyskowe i środowiskowe [17]. U podstaw wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu leży obniżony przepływ w obszarze krążenia maciczno-łożyskowego i płodowo-łożyskowego. Zmniejszony przepływ utrudnia wymianę matczyno-płodową, powodując przewlekłe niedotlenienie i zahamowanie jego wzrostu. Upośledzenie krążenia łożyskowego spowodowane jest zakrzepicą i patologiczną budową kosmków w przebiegu ciąży obciążonej IUGR. Stwierdzono, że w przypadkach wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania liczba naczyń w kosmkach jest mniejsza, naczynia mają mniej rozgałęzień, są węższe, występują liczne pętle, a w podścielisku kosmka przeważa kolagen i α-aktyna kurczliwe białko mogące obniżać przepływ śródkosmkowy krwi [18]. Do zmian zakrzepowych w obrębie kosmków predysponuje stan przedrzucawkowy, trombofilia wrodzona i zespół antyfosfolipidowy. Prawdopodobną przyczyną jest także obniżone stężenie łożyskowego czynnika wzrostu i inhibitora fibrynolizy typu PAI-2 oraz zwiększona apoptoza komórek łożyska i obecność reaktywnych form tlenu. Nowoodkrytym czynnikiem biorącym udział w procesie rozwoju IUGR jest prokoagulant PM [19]. PM stanowią fragmenty komórek trofoblastu, które uległy apoptozie lub fragmenty wydzielane przez płytki krwi, monocyty, neutrofile i śródbłonki naczyniowe. Inicjują one proces krzepnięcia w krążeniu maciczno-łożyskowym i nadkrzepliwość we krwi matki [20]. Rozpoznanie IUGR Rozpoznanie hipotrofii jest możliwe dopiero po urodzeniu noworodka, na podstawie oceny zewnętrznych cech fizykalnych i oceny neurologicznej. Do oceny zewnętrznej i neurologicznej dojrzałości noworodka służy skala Ballarda-Dubowitza oparta na 11 cechach zewnętrznych i 10 kryteriach neurologicznych. Na jej podstawie w 95% można określić wiek płodowy noworodka z dokładnością do 1,5 tygodnia. Wyniki uzyskane z oceny wg skali Ballarda-Dubowitza oraz pomiary noworodków umieszczone na siatkach centylowych pozwalają dokonać podziału na wcześniaki, noworodki donoszone lub przenoszone oraz zaliczyć noworodka do grupy hipotroficznych, eutroficznych lub hipertroficznych [21]. Możliwe jest rozpoznanie wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu w okresie ciąży, jednak ponad 50% przypadków IUGR jest rozpoznawane dopiero po porodzie [9]. W okresie ciąży ocena czynników ryzyka, badanie kliniczne ciężarnej z oceną przyrostu masy ciała i wysokości dna macicy stanowią wstępne badanie przesiewowe w kierunku IUGR. Zalecane postępowanie diagnostyczne dla ustalenia ciężkości IUGR obejmuje prowadzenie regularnych badań ultrasonograficznych z oceną przepływów naczyniowych w macicy, łożysku i krążeniu płodowym. Podstawową metodą oceniającą wzrost płodu jest diagnostyka ultrasonograficzna. Nadrzędną rolę odgrywa dokładna ocena wieku ciążowego i terminu porodu w trakcie wykonanego w I trymestrze ciąży badania USG. Ocena wieku ciążowego na podstawie pomiaru CRL w przedziale tyg. jest niezwykle przydatna, bowiem błąd metody w tym okresie wynosi 4-7 dni. Ultrasonografia w II i III trymestrze ciąży umożliwia ocenę tempa wzrastania płodu. Dokonując seryjnych pomiarów wymiaru dwuciemieniowego (BPD), obwodu główki (HC), obwodu brzuszka (AC) i długości kości udowej (FL) można rozpoznać hipotrofię płodu. W celu potwierdzenia rozpoznania trzeba wykonać co najmniej 2-krotnie pomiary w odstępie około 2-3 tygodni, ponieważ IUGR jest procesem dynamicznym i pojedyncze badanie nie pozwala na rozróżnienie wymiarów i wzrastania. Pomocna jest ocena indeksu płynu owodniowego (AFI). Zmniejszenie ilości płynu owodniowego może być pierwszym sygnałem rozwijającego się wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu, bowiem małowodzie stwierdza się u 85% płodów z IUGR [22]. Przydatnym parametrem w ocenie ultrasonograficznej jest wymiar poprzeczny móżdżku CER, który jest najbardziej stabilnym pomiarem wieku płodowego, niezależnym od opóźnienia wzrostu płodu [8]. Przy użyciu odpowiednich wzorów z uzyskanych wymiarów na podstawie wzorów matematycznych oblicza się masę płodu. Stwierdzono, że najmniejszy błąd uzyskuje się przy użyciu wzoru Hadlocka [23]. Badania dopplerowskie dostarczają coraz dokładniejszych danych prognozujących pogarszanie się stanu płodu. Adaptację hemodynamiczną płodu z IUGR (tzw. centralizacja krążenia), mająca na celu ochronę mózgu, serca i nadnerczy, można podzielić na cztery etapy. W pierwszym nie obserwuje się jeszcze zmian patologicznych w badaniu dopplerowskim. Pod koniec tego okresu opór przepływu wzrasta w tętnicach pępowinowych i naczyniach obwodowych płodu, a spada w naczyniach mózgu. W okresie wczesnej centralizacji wzrastają opory przepływu w tętnicach pępowinowych, aorcie i tętnicach nerkowych. Dochodzi do hipoksemii na obwodzie, natomiast zwiększa się przepływ w naczyniach mózgowych i obniża się częstość pracy serca płodu. W trzecim etapie tzw. zaawansowanej centralizacji, obserwuje się dalszy wzrost oporów przepływu w tętnicach pępowinowych i aorcie oraz maksymalne rozszerzenie naczyń mózgowych. Ostatni czwarty etap, czyli dekompensacja, objawia się spadkiem objętości wyrzutowej serca z obecnym przepływem zwrotnym w aorcie i tętnicach pępowinowych, wzrostem gradientu ciśnień w prawym przedsionku podczas skurczu oraz obserwowany jest zwrotny przepływ w przewodzie żylnym z nasileniem przepływu wstecznego w żyle głównej dolnej [1]. Zachodzące zmiany w układzie krążenia

4 258 E.A. Jasińska, A. Wasiluk płodu można monitorować oceniając przepływy w badaniu dopplerowskim. Wskaźnikami najczęściej monitorowanymi są: indeks pulsacji (PI), indeks oporu (RI) oraz wskaźnik skurczowo-rozkurczowy (S/D). Naczyniem, w którym po raz pierwszy zastosowano płodowe monitorowanie przepływu krwi i które pozostaje najczęściej poddawane rutynowej ocenie, jest tętnica pępowinowa. Wraz z rozwojem ciąży obserwuje się spadek wartości wskaźników PI, RI oraz S/D jako oznakę malejącego oporu w łożyskowym przepływie krwi. W ciąży o przebiegu nieprawidłowym, powikłanej IUGR, stwierdza się podwyższone wartości wskaźników PI, RI oraz S/D w tętnicy pępowinowej, a w skrajnych przypadkach może dojść do zaniku lub odwrócenia prędkości końcoworozkurczowej w tym naczyniu. Drugim naczyniem, rutynowo poddawanym kontroli metodą duplex doppler, a pomocnym w monitorowaniu krążenia maciczno-łożyskowego, jest tętnica maciczna. W ciążach powikłanych nadciśnieniem tętniczym indukowanym ciążą oraz wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrostu obserwuje się w pierwszej połowie ciąży zaburzenia w inwazji trofoblastu do naczyń podłożyskowych. Manifestują się one obniżeniem przepływu rozkurczowego w tętnicy macicznej oraz występowaniem wczesnorozkurczowego wcięcia tzw. notch w kształcie krzywej charakteryzującej przepływ krwi, co jest wskaźnikiem wysokiego oporu w krążeniu maciczno-łożyskowym. Do oceny stanu płodu wykorzystuje się także badanie dopplerowskie tętnic mózgu oraz ocenę wskaźnika mózgowo-łożyskowego, będącego współczynnikiem między wskaźnikiem przepływu w tętnicy środkowej mózgu a wskaźnikiem przepływu w tętnicy pępowinowej [1]. Arduini i wsp. badając płody z wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrostu, stwierdzili, że maksymalny spadek oporności w tętnicach mózgowych poprzedza o co najmniej dwa tygodnie pojawienie się nieprawidłowych zmian w KTG, podczas gdy istotne zmiany wskaźnika PI w tętnicach pępowinowych występują bezpośrednio przed zaburzeniami w zapisie KTG [24]. Celem bardziej szczegółowej oceny niedotlenienia oraz wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu bada się także inne naczynia tętnicze płodu takie jak aorta, tętnice nerkowe, tętnicę śledzionową, tętnicę wątrobową, tętnicę krezkową górną oraz tętnice kończyn dolnych płodu. W ostatnich latach pojawiły się doniesienia na temat monitorowania przepływu krwi w nadnerczach płodu oraz w naczyniach wieńcowych. Nadnerczowy efekt centralizacji krążenia może utrzymać się dłużej niż mózgowa centralizcja krążenia, natomiast uwidocznienie przepływu wieńcowego stanowi późny objaw zagrożenia życia płodu. Do biochemicznych markerów związanych z IUGR należy α-fetoproteina (AFP), estriol (E3), ludzki laktogen łóżyskowy (HPL) oraz gonadotropina kosmówkowa (HCG). Najbardziej czułym markerem jest AFP, której wzrost w surowicy ciężarnej o 2,5 razy w stosunku do wartości charakterystycznej dla danego wieku ciążowego, przy braku wad płodu podnosi od 5 do 10 razy ryzyko wystąpienia IUGR [6]. Obecnie trwają badania nad nowymi technikami o wyższej czułości i swoistości w wykrywaniu wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu. Obiecujące wydają się techniki obrazowania metodą rezonansu magnetycznego, badanie dopplerowskie napływu krwi do poszczególnych narządów, kordocenteza i badania neurologicznej i nerwowo-mięśniowej odpowiedzi na bodźce wibroakustyczne [12]. Postępowanie w przypadku rozpoznania IUGR Przebieg ciąży w przypadku hipotrofii płodu wymaga szczególnego nadzoru nad płodem ze względu na nierzadko obserwowane zjawisko obumarcia płodu po 36. tygodniu ciąży. Niezwykle istotne jest intensywne monitorowanie ciąży obejmujące NST-non-stress test, liczenie ruchów płodu, określenie profilu biofizycznego płodu (BPP) oraz badanie ultrasonograficzne z dopplerowskim badaniem przepływów naczyniowych. Wytyczne postępowania w ciąży obciążonej IUGR przedstawiono poniżej [8]: 1) IUGR z prawidłowym przepływem USG doppler w tętnicy pępowinowej (UA) oraz prawidłowym profilem biofizycznym (BPP) ocena AC/EFW, przepływu UA i BPP co 2 tygodnie. 2) IUGR z przepływem w UA: PI > 2 SD dla wieku płodowego oraz obecny prawidłowy przepływ końcoworozkurczowy; prawidłowy profil biofizycznym (BPP) wiek ciążowy > 34 tygodni: ocena przepływu w UA i BPP 2 razy w tygodniu. Decyzja o zakończeniu ciąży w zależności od wyników. Możliwa próba porodu drogami i siłami natury. wiek ciążowy < 34 tygodni: ocena przepływu w UA i BPP 2 razy w tygodniu. Podanie glikokortykosteroidów. Decyzja o zakończeniu ciąży w zależności od wyników. Możliwa próba porodu drogami i siłami natury. 3) IUGR z przepływem w UA: PI > 2 SD dla wieku płodowego oraz obecny prawidłowy przepływ końcoworozkurczowy; nieprawidłowy profil biofizyczny (BPP) wiek ciążowy > 34 tygodni: ocena przepływu w UA i BPP codziennie. Rozważyć zakończenie ciąży. Możliwa próba porodu drogami i siłami natury. wiek ciążowy < 34 tygodni: ocena przepływu w UA i BPP 2 razy w tygodniu. Podanie glikokortykosteroidów. Rozważyć zakończenie ciąży. Możliwa próba porodu drogami i siłami natury. 4) IUGR z przepływem w UA: brak przepływu końcoworozkurczowego; zwykle nieprawidłowy profil biofizyczny (BPP) wiek ciążowy > 34 tygodni: Rozważyć zakończenie ciąży, wiek ciążowy < 34 tygodni: Podanie glikokortykosteroidów. Rozważyć zakończenie ciąży. 5) IUGR z przepływem w UA: odwrócony przepływ koń-

5 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny 259 cowo-rozkurczowy; zawsze nieprawidłowy profil biofizyczny (BPP) wiek ciążowy > 34 tygodni: Zakończenie ciąży wiek ciążowy < 34 tygodni: Podanie glikokortykosteroidów. Zakończenie ciąży. Profilaktyka i leczenie IUGR Obecnie nie są znane skuteczne strategie profilaktyki IUGR. Korzystne wydaje się leczenie spoczynkowe, które poprawia ukrwienie macicy oraz optymalizacja prowadzenia ostrych i przewlekłych chorób matki. Krążenie w łożysku można poprawić także za pomocą uzupełnienia niedoborów żywieniowych i diety wysokoenergetycznej [3]. Zhang w swoim badaniu wykazał istotny przyrost wymiaru dwuciemieniowego u płodów z rozpoznanym IUGR, u ciężarnych, które otrzymywały dożylne wlewy z glukozy, aminokwasów i emulsji bogatej w niezbędne kwasy tłuszczowe [25]. Jednakże stwierdzono, że wysokie spożycie białka w czasie ciąży przez kobiety zagrożone łagodnym niedożywieniem związane jest z cięższym przebiegiem IUGR, wyższą umieralnością i chorobowością okołoporodową [2]. Obecnie duże nadzieje pokłada się w terapii z użyciem hormonu wzrostu i insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1) % dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego wyrównuje swoją długość ciała (catch-up growth) do normy dla zdrowych rówieśników w okresie pierwszych 2 lat życia, jednak u około 15-20% w wieku 18 lat wysokość ciała jest nadal poniżej!2sd. Przyczyną zwolnienia wzrastania tych dzieci może być obniżona wrażliwość na hormon wzrostu, częściowa oporność na IGF-1, zaburzony dobowy profil wydzielania GH: większa częstotliwość epizodów wydzielniczych, ale niższa ich amplituda oraz obniżone stężenie IGF-1 i IGF-BP3 w surowicy krwi. Ponadto opisano wiele zaburzeń genetycznych osi GH/IGF-1 oraz mutacji genu IGF-1 i GH. Hormony te podawane ciężarnym, przyczyniały się do poprawy funkcjonowania łożyska i wzrostu płodu [11]. Lampariello i wsp. [26] stwierdzili pozytywny wpływ terapii L-argininą. Aminokwas ten pobudza wydzielanie hormonu wzrostu oraz stanowi prekursor tlenku azotu czynnika, który poprzez relaksację mięśniówki naczyń poprawia przepływ krwi przez łożysko. Pozytywny efekt codziennej suplementacji aminokwasów w roztworze glukozy wykazał także Tchirikov M. i wsp. [27]. W leczeniu prenatalnym nadciśnienia płucnego najbardziej obiecujące jest zastosowanie tlenku azotu. Proponuje się także przeprowadzanie częściowej transfuzji wymiennej u płodu przy zwiększonej lepkości krwi, gdy hematokryt przekracza 65%, stosując 0,9% NaCl lub 5% albuminy [11]. Stwierdzenie podwyższonych wartości liczbowych płytek we krwi kobiet, których ciąże powikłane były wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu prawdopodobnie może mieć związek z obecnością prokoagulantu PM w krążenie łożyskowym. Wiadomo bowiem, że PM są fragmentami komórek płytkowych, a ich obecność poprzez zwiększenie predyspozycji do zakrzepicy przyczynia się do rozwoju IUGR. Sama trombocytoza jest czynnikiem ryzyka zakrzepicy, dlatego przeprowadzono wiele badań oceniających skuteczność stosowania kwasu acetylosalicylowego w leczeniu hipotrofii. Działanie kwasu acetylosalicylowego opiera się na hamowaniu syntezy tromboksanu, działającego skurczowo na naczynia. W ten sposób zmienione zostają proporcje między tromboksanem a prostacykliną. Przewaga prostacykliny wywołuje rozkurcz naczyń, poprawiając przepływ przez naczynia łożyska. Kwas acetylosalicylowy działa także antyagregacyjnie na płytki krwi na drodze hamowania aktywności cyklooksygenazy płytkowej. Według niektórych autorów zastosowanie kwasu acetylosalicylowego w grupach ryzyka już w pierwszym trymestrze ciąży pozwala uniknąć wystąpienia hipotrofii wewnątrzmacicznej [28]. Subtil i Vainio stwierdzili, że podawanie aspiryny w dawce 100 mg na dobę skutecznie hamuje rozwój nadciśnienia tętniczego w II trymestrze ciąży [29, 30]. Jednakże najnowsze doniesienia nie potwierdzają skuteczności kwasu acetylosalicylowego w zapobieganiu hipotrofii. Wykonane przez Karowicz-Bilińską i wsp. [31] badanie na grupie ciężarnych z nadciśnieniem tętniczym leczonych i nieleczonych kwasem acetylosalicylowym, nie przyniosło istotnych statystycznie różnic w odsetku urodzonych noworodków hipotroficznych. W terapii wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania wykorzystuje się także tlenoterapię matki, której celem jest poprawa utlenowania płodu oraz sterydoterapię, która nasila wytwarzanie surfaktantu w płucach oraz być może przyśpiesza dojrzewanie innych narządów: jelit, serca, nadnerczy i nerek [12]. Mimo wielu badań dotyczących profilaktyki i leczenia wewnatrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu niezbędne są dalsze prace mające na celu ustalenie zagrożeń i ewentualnych korzyści wynikających z suplementacji egzogennych hormonów i czynników wzrostu. Następstwa IUGR Ze zjawiskiem wewnątrzmacicznego zahamowania wzrastania związane są liczne problemy kliniczne. Należą do nich [2, 11, 32, 33]: niedotlenienie okołoporodowe i związane z nim kwasica oddechowa i metaboliczna; nadciśnienie płucne i przetrwałe krążenie płodowe; zespół aspiracji smółki (MAS), ostra niewydolność nerek spowodowana niedotlenieniem; krwawienia dokomorowe (IVH); hipotermia; zaburzenia metaboliczne (obniżona sekrecja insuliny, hipoglikemia, hipoproteinemia, hiperglikemia, hipokalcemia); zaburzenia hematologiczne (leukopenia, trombocytopenia, policytemia, nadmierna lepkość krwi);

6 260 E.A. Jasińska, A. Wasiluk perforacja przewodu pokarmowego; dysplazja oskrzelowo-płucna i infekcje oddechowe, spowodowane częstą koniecznością wykorzystania respiratoterapii; problemy infekcyjne (obniżona frakcja IgG, niedobory odporności komórkowej); problemy żywieniowe będące wynikiem przedłużonego żywienia parenteralnego i zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego. Udowodnionymi konsekwencjami dla dzieci SGA są: Zaburzenia rozwoju neurologicznego oraz intelektualnego. Stwierdzono, że dzieci pochodzące z ciąż obciążonych wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrastania wykazują niedobory w rozwoju somatycznym i funkcji poznawczych jeszcze w 10. roku życia. Dzieci z IUGR od dzieci eutroficznych różnią się słabszą koordynacją ruchową oraz wzrokowo-ruchową, częstszymi problemami z koncentracją i wysławianiem się, słabszymi osiągnięciami w nauce oraz niższym poziomem intelektualnym zarówno w skali słownej, jak i pozawerbalnej [34]. Przetrwały niski wzrost, który dotyczy około 10% dzieci urodzonych z SGA [35]. Zwiększone w stosunku do populacyjnego ryzyko wystąpienia w wieku dojrzałym zaburzeń endokrynologicznych i metabolicznych takich jak: insulinooporność leżąca u podłoża zespołu metabolicznego, otyłość brzuszna, cukrzyca typu II, nadciśnienie oraz zwiększone ryzyko powikłań takich jak: choroba wieńcowa serca i wylewy krwi do mózgu [36]. Ponadto u dzieci urodzonych z SGA stwierdzono wcześniejsze dojrzewanie płciowe oraz zaburzenia funkcji reprodukcyjnych. Dziewczynki pochodzące z ciąż obciążonych IUGR częściej wykazują cechy hiperandrogenizacji oraz zaburzenia owulacji na podłożu zespołu policystycznych jajników (PCOS). U chłopców urodzonych z SGA częściej stwierdza się występowanie zaburzeń organogenezy męskich gonad o typie dysgenezji jąder (TDS) [37]. U noworodków z nieprawidłowym rozwojem wewnątrzmacicznym stwierdzono zaburzenia w reakcjach procesów kościotworzenia i resorpcji kości. Nieprawidłowy metabolizm kostny w okresie życia wewnątrzmacicznego może być czynnikiem rozwoju osteoporozy w dalszym życiu [38]. Opieka nad noworodkiem hipotroficznym Istotnym zagadnieniem jest także postępowanie diagnostyczne i lecznicze u noworodków urodzonych z ciąż powikłanych IUGR. Powinno ono obejmować [35]: próbę ustalenia etiologii SGA, zapobieganie hipotermii, zbadanie noworodka pod kątem wad wrodzonych oraz infekcji wewnątrzmacicznych, kontrola glikemii, hematokrytu, elektrolitów, parametrów równowagii kwasowo-zasadowej i układu krzepnięcia, regularne monitorowanie tempa wzrastania (ocena według siatek centylowych masy ciała, długości ciała, obwodu głowy i klatki piersiowej, terapia rhgh), okresową ocenę rozwoju neurologicznego, nie jest uzasadniona rutynowa ocena czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, o ile u dziecka nie współistnieje obciążenie zespołem metabolicznym w rodzinie oraz nie stosuje się leczenia rekombinowanym hormonem wzrostu (rhgh). Piśmiennictwo [1] Kamiński K., Fiegler-Rudol P., Węgrzyn P. (2005) Nieprawidłowe wzrastanie płodu (hipotrofia i hipertrofia). [W:] Położnictwo i Ginekologia. Red. Bręborowicz G., Wyd. PZWL, Warszawa. [2] Chatelain P. (2000) Children born with intra-uterine growth retardation (iugr) or small for gestational age (sga): long term growth and metabolic consequences. Endoc. Regul. 34: [3] Januś D., Starzyk J., Dziatkowiak H. (2001) Ocena wzrastania dzieci z wewnątrzmacicznym opóźnieniem wzrastania (IUGR) w materiale własnym doniesienia wstępne. Endokrynologia, Diabetologia i Choroby Przemiany Materii Wieku Rozwojowego 2: [4] Kiess W., Chernausek S.D., Hokken-Koelega A. (2009) Small for gestational age. Causes and consequences. Karger, Germany. [5] Alberry M., Soothill P. (2001) Management of fetal growth restriction. Arch. Dis. Child. Fetal Neonatal Ed. 91: [6] Kornacka M.K., Bakiniec R. (2008) Noworodek z małą masą urodzeniową ciała. [W:] Podstawy neonatologii. Red. Szczapa J., Wyd. PZWL, Warszawa. [7] Barut F., Barut A., Gun B.D. i wsp. (2010) Intrauterine growth restriction an placental angiogenesis. Diagn. Pathol. 22: 24. [8] Mandruzzato G., Antsaklis A., Botet F. i wsp. (2008) Intrauterine restriction (IUGR). J. Perinat. Med. 36: [9] William W., Patti J., Marianne S. (2002) Wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu. Medycyna po Dyplomie 6: [10] Korones S.B., Bada-Ellzey H.S. (1993) Płód. [W:] Podejmowanie decyzji w neonatologii. Wyd. Cleveland, Szczecin. [11] Jaworski M., Dobrowolska-Wiciak B., Lebda-Wyborny T. i wsp. (2002) Niskorosłość u dzieci z grupy wewnątrzmacicznego opóźnionego wzrastania. Nowe spojrzenie na diagnostykę i leczenie. Endokrynologia, Diabetologia i Choroby Przemiany Materii Wieku Rozwojowego 2: [12] Patti J., Marianne S., William W. (2002) Noworodek hipotroficzny. Pediatria po dyplomie 3: [13] Podsiadło B., Caus I., Naworska B. i wsp. (2007) Hipotrofia płodu-przyczyny, sposoby prowadzenia ciąży i rozwiązanie w materiałach II Kliniki Położnictwa i Ginekologii Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 3: [14] Bomba-Opoń D.A. (2000) Zaburzenia wzrostu płodu. Nowa Medycyna-Ginekologia 8: 104. [15] dezegher F., Albertsson-Wikland K., Wilton P. i wsp. (1996) Growth hormone treatment of short children born small for gestational age: metanalysis of four independent, randomized, controlled, multicentre studies. Acta Paediatr. 417: [16] Kubicki J. (1999) Zespół wewnątrzmacicznej hipotrofii płodowej. Część I Etiopatogeneza. Nowa Medycyna 6:

7 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) jako problem kliniczny 261 [17] Bokiniec R. (2007) Noworodek z zahamowaniem wewnątrzmacicznego wzrostu. Klinika Pediatryczna 15: [18] Moffett-King A. (2002) Natural killer cells and pregnancy. Nature Reviews Immunology 2: [19] Uszyński M. (2003) Czy zahamowanie wzrostu płodu (zespół IUGR) może być skutkiem zaburzeń krzepnięcia? [W:] Klasyczne i nowo poznane koagulopatie położnicze. red. Uszyński M., Wyd. Urban & Partner Wrocław. [20] Greer I.A. (2001) Procoagulant microparticles: new insights and opportunities in pregnancy loss? Thromb. Haemost. 85: [21] Kirpalani H., Moore A.M., Perlman M. (2009) Klasyfikacja noworodków z ciąż pojedynczych. [W:] Podręcznik neonatologii. Red. nauk. polskiego wydania Kornacka M., Wyd. Medipage, Warszawa. [22] Bartczak P, Samulak D. (2009) Zastosowanie wybranych metod oceny stanu płodu w ciążach powikłanych hipotrofią. Gin. Prakt. 4: [23] Pietrzak Z., Chruściel G., Obuchowska L. (2007) Dokładność ultrasonograficznych formuł w szacowaniu masy płodu. Kliniczna Perinatologia i Ginekologia 43: [24] Arduini D., Rizzo G., Romanini C. (1992) Changes in pulsatillity index from fetal vesseles preceeding the onset of late decelerations in growth-retarded fetuses. Obstet. Gynecol. 79: 605. [25] Zhang I. (1997) The effects of essential acids preparation in the treatment of intrauterine growth retardation. Am. J. Perinatol. 14: [26] Lampariello I., deblasio A., Merenda A. i wsp. (1997) Use of arginine in intrauterine growth retardation (IUGR). Authors experience. Minerva Ginecol. 49: [27] Tchirikov M. (2009)Treatment of IUGR human fetuses with chronic infusions of amino acid and glucose supplementation through a subcutaneously implanted intravascular perinatal port system. 9 th World Congress of Perinatal Medicine, Berlin. [28] Kalinka J., Sieroszewski P., Hanke W. i wsp. (1999) Ocena skuteczności leczenia hipotrofii płodu przy użyciu małych dawek kwasu acetylosalicylowego. Ginekologia Polska 3: [29] Subtil D., Goeusse P., Houffin-Debarge V. (2003) Randomised comparison of uterine artery Doppler and aspirin with placebo in nulliparous woman. BJORG 110: [30] Vainio M., Riutta A., Koivisto A.M. (2004) Prostacyclin, thromboxane A and the effect of low-dose ASA in pregnancies at high risk for hypertensive disorders. Acta Obstet. Gynecol. Scand. 83: [31] Karowicz-Bilińska A., Kowalska-Koprek U., Kazimierak W. i wsp. (2008) Obecność czynników ryzyka wystąpienia hipotrofii wewnątrzmacicznej a zastosowanie kwasu acetylosalicylowego. Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia 3: [32] Gortner L., Wauer R.R., Stock G.J. i wsp. (2009) IUGR postnatal mortality and morbidity 9 th World Congress of Perinatal Medicine. Berlin. [33] Gortner L. (2007) Intrauterine growth restriction and risk for arterial hypertension a causal relationship. J. Perinat. Med. 35: [34] Wendorff J. (2003) Neurologia dziecięca postępy w pediatrii w roku Medycyna Praktyczna Pediatria 2: [35] Starzyk J. (2009) Dziecko urodzone za małe w stosunku do wieku płodowego postępowanie do czasu osiągnięcia dorosłości. Uzgodnione stanowisko International Societies of Pediatric Endocrinology oraz Growth Hormone Research Society. Medycyna Praktyczna Pediatria 1: [36] Varvarigou A.A. (2010) Intrauterine growth restriction as a potential risk factor for disease onset in adulthood. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 23: [37] Saenger P., Czernichow P., Hughes I. i wsp. (2007) Small for gestational age: short stature and beyond. Endocrine Reviews 28: [38] Furmaga-Jabłońska W. (2009) Noworodek z małą masą ciała prognozy rozwojowe i zdrowotne. V Ogólnopolskie Sympozjum Neonatologiczne, Tleń. J Elwira Agata Jasińska Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersytet Medyczny w Białymstoku ul. Skłodowskiej-Curie 24a, Białystok Intrauterine growth restriction as a clinical problem The article undertakes the problem of intrauterine fetal growth restriction. The prevalence of IUGR is about 3-10% in the general population. It has been shown that 52% of stillbirths are associated with IUGR and 10% of perinatal mortality is a consequence of the intrauterine restriction. The authors give the existing definitions, discusses the etiology, diagnosis methods, consequences and attempt to prevention and treatment of fetal intrauterine growth restriction. Key words: IUGR, hypotrophy, SGA

Metody monitorowania stanu płodu. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM

Metody monitorowania stanu płodu. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM Metody monitorowania stanu płodu I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii WUM MONITOROWANIE DOBROSTANU PŁODU Rozpoznawanie stanów zagrożenia płodu, objawów ostrego lub przewlekłego niedotlenienia

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR)

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 7, zeszyt 2, 112-116, 2014 SYTUACJA KLINICZNA #18 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) Pacjentka l. 36 przyjęta została do szpitala w 32.

Bardziej szczegółowo

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski IUGR prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski definicja postacie znaczenie diagnostyka monitoring decyzje porodowe mały płód - SGA prawidłowy - brak cech wad, chorób genetycznych, infekcji nieprawidłowy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania.

Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. Noworodki SGA w oddziale intensywnej terapii grupa ryzyka przewlekłych zaburzeń wzrastania. M. Kęsiak, A. Stolarczyk, T. Talar, B. Cyranowicz, E. Gulczyńska Klinika Neonatologii ICZMP, kierownik kliniki

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

Metody intensywnego nadzoru w ciąży i porodzie

Metody intensywnego nadzoru w ciąży i porodzie Metody intensywnego nadzoru w ciąży i porodzie Jacek Sieńko II Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Nadzór położniczy Nad płodem Samoocena aktywności ruchowej

Bardziej szczegółowo

Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna

Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna Click to edit Master subtitle style dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Universitäts-Frauenklinik Essen. Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia

Universitäts-Frauenklinik Essen. Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia Universitäts-Frauenklinik Essen Medycyna prenatalna i medycyna płodowa Centrum perinatologiczne I. Stopnia Szanowni Państwo, Drodzy Rodzice, Nasze Centrum medycyny prenatalnej oferuje Państwu pełne spektrum

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii

dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii najbardziej popularna metoda wizualizacji duża dostępność względnie

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE. Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska

PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE. Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska Definicja Zakończenie ciąży (samoistne lub sztuczne) do 22 tygodnia jej trwania 22 Hbd + 1 dzień= poród

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Pracownia auksologiczna

Pracownia auksologiczna Pracownia auksologiczna A. Rusińska Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2012 Rozwój biologiczny składa się z nieodwracalnych procesów wzrastania różnicowania

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Stany nadkrzepliwości (trombofilie) Stany nadkrzepliwości (trombofilie) DEFINICJA I ETIOPATOGENEZA Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej lub (rzadko) tętniczej, związana z nieprawidłowościami hematologicznymi.

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka Barbara Strzałko- Głoskowska Klinika Neonatologii Oddział Patologii

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu?

Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Jakie są przyczyny uszkodzenia słuchu? Pruszewicz według kryterium etiologicznego podzielił zaburzenia słuchu u dzieci na trzy grupy: 1. głuchota dziedziczna i wady rozwojowe, 2. głuchota wrodzona, 3.

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

TOMASZ FUCHS, MICHAŁ POMORSKI, ARTUR WIATROWSKI, MARIUSZ ZIMMER

TOMASZ FUCHS, MICHAŁ POMORSKI, ARTUR WIATROWSKI, MARIUSZ ZIMMER Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 4, zeszyt 1, 22-26, 2011 Ocena stanu płodu w przypadkach wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu (IUGR) oraz nadciśnienia indukowanego ciążą (PIH),

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych

Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej. Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Diagnostyka i leczenie ciąży ektopowej Klinika Położnictwa i Chorób Kobiecych Co to jest ciąża ektopowa? Ciąża ektopowa- lokalizacja Ciąża ektopowa - lokalizacja Najczęstsza lokalizacja bańka jajowodu

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Cennik usług dla kobiet

Cennik usług dla kobiet Cennik usług dla kobiet Kliniki Zdrowia Kobiety Cena Profesorska Konsultacja kardiologiczna 150 200 Konsultacja urologiczna 150 200 Konsultacja chirurgiczna 150 200 Konsultacja ortopedyczna 150 200 Konsultacja

Bardziej szczegółowo

CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO. Program specjalizacji w NEONATOLOGII. Warszawa 2000

CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO. Program specjalizacji w NEONATOLOGII. Warszawa 2000 CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA PODYPLOMOWEGO Program specjalizacji w NEONATOLOGII Warszawa 2000 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2000 Program specjalizacji przygotował

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Universitäts-Frauenklinik Essen

Universitäts-Frauenklinik Essen Universitäts-Frauenklinik Essen Badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży Co to jest z badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży? W badaniu przesiewowym w pierwszym trymestrze ciąży okreslane

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Leczenie pod znakiem zapytania, czyli kontrowersje w intensywnej terapii noworodka, Pałac Sulisław; 15-1616 maja 2015 Wrodzone wytrzewienie od prenatalnej diagnozy do decyzji terapeutycznych Magdalena

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor)

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) W Polsce rodzi się około 24 000 wcześniaków z masą ciała poniżej 2500 g. W ciągu

Bardziej szczegółowo

Ocena zmian hemodynamicznych układu krąŝ

Ocena zmian hemodynamicznych układu krąŝ Ocena zmian hemodynamicznych układu krąŝ ąŝenia u noworodków. w. Renata Bokiniec Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka WUM Adaptacja Stabilizacja i utrzymanie prawidłowej wymiany gazowej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy I. Szpital Uniwersytecki Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy SZPITAL BIZIELA stanowią: 1. Klinika Alergologii,

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce

Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce WIELKOPOLSKA M. POZNAŃ POWIAT POZNAŃSKI Załącznik nr 2 Wybrane dane statystyczne charakteryzujące opiekę medyczna nad matką i dzieckiem w Wielkopolsce Istnieje około 80 szpitali publicznych w Wielkopolsce,

Bardziej szczegółowo

Kardiomegalia u płodu

Kardiomegalia u płodu Kardiomegalia u płodu Kardiomegalia u płodu to powiększenie sylwetki serca płodu w stosunku do klatki piersiowej płodu[4]. Powiększenie sylwetki serca jest uniwersalnym objawem niewydolności krążenia zarówno

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu

Wykłady ul. Medyków 14, sala CSK B. godz. 08.00-11.45 (5h) Lp. Data wykładu Temat wykładu Wykłady z przedmiotu Opieka specjalistyczna w położnictwie, neonatologii i ginekologii dla studentów I-go roku studiów II stopnia stacjonarnych Wydziału Nauk o Zdrowiu SUM w Katowicach roku akad. 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Maria Katarzyna Borszewska- Kornacka Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 1.ZARZĄDZENIE MINISTRA 2.REKOMENDACJE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 3.OPINIE EKSPERTÓW

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Kurs do Certyfikatu Sekcji USG PTG Spała, 2012

Kurs do Certyfikatu Sekcji USG PTG Spała, 2012 Kurs do Certyfikatu Sekcji USG PTG Spała, 2012 Najczęstsze błędy w diagnostyce prenatalnej Wojciech Cnota Oddział Kliniczny Położnictwa i Ginekologii w Rudzie Śląskiej Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik nr do Zarządzenia nr 17/2004 Prezesa NFZ NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWIERANIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROW0TNEJ

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZENSTWO USG. A-s L-ow A-s R-easonable A-chievable ALARA. minimalne ryzyko badania. minimum ekspozycji. minimalna intensywność ekspozycji

BEZPIECZENSTWO USG. A-s L-ow A-s R-easonable A-chievable ALARA. minimalne ryzyko badania. minimum ekspozycji. minimalna intensywność ekspozycji OPISZ ZDJĘCIA T BS IT CP CM NT MB T (Thalamus) wzgórze MB (Mid Brain) śródmózgowie BS (Brainstem) pień mózgu IT (Intracranial Translucency) przezierność wewnątrzczaszkowa CP (Chorionic Plexus) sploty naczyniówkowe

Bardziej szczegółowo

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne?

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Dr hab. n. med. Anna Oblacińska Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

Standardy prowadzenia ciąży

Standardy prowadzenia ciąży Standardy prowadzenia ciąży Gdańsk 2015 Redaktor prowadzący: Olga Strzelec Redakcja: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Korekta: Joanna Fiuk, Olga Strzelec Projekt okładki: Andrzej Owsiany Skład: Iwona Łytkowska

Bardziej szczegółowo

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca

Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Frakcja wyrzutowa lewej komory oraz rozpoznanie i leczenie ostrej i przewlekłej niewydolności serca Zbigniew Gugnowski GRK Giżycko 2014 Opracowano na podstawie: Wytycznych ESC dotyczących rozpoznania oraz

Bardziej szczegółowo

USG. Nasz przyjaciel czy wróg? Przygotowały: Marta Baranowska Aleksandra Sala

USG. Nasz przyjaciel czy wróg? Przygotowały: Marta Baranowska Aleksandra Sala USG Nasz przyjaciel czy wróg? Przygotowały: Marta Baranowska Aleksandra Sala Droga Kobieto! Jeśli w twoim życiu nastał czas, gdy nagle uświadamiasz sobie, iż za sprawą niewiadomej przyczyny nie mieścisz

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej

Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej Diagnostyka prenatalna Spała 09.11.2012 Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej - test podwójny - nowe markery biochemiczne dr hab. n. med. Dariusz Borowski Warszawski Uniwersytet Medyczny rekomendacja

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej

3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej 3. Wykrywanie wad serca przed urodzeniem rola diagnostyki prenatalnej Joanna Dangel Badania ultrasonograficzne i echokardiograficzne W 1998 roku pojawiły się pierwsze doniesienia wskazujące na to, że prenatalne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Przemysław Oszukowski Spała, Kurs USG, 10 listopada 2012.

Przemysław Oszukowski Spała, Kurs USG, 10 listopada 2012. Przemysław Oszukowski Spała, Kurs USG, 10 listopada 2012. odsetek zjawiska w różnych populacjach może sięgać 8%. zahamowanie wewnątrzmacicznego wzrastania płodu jest przyczyną zgonów wewnątrzmacicznych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Zdjęcie Holenderki Zima 1944/45 2414 urodzonych w

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii

Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii Gdańsk 2012 Redaktor prowadzący: Agnieszka Frankiewicz Redakcja: Agnieszka Frankiewicz, Izabela Siemaszko Korekta: Lena Bułakowska, Agnieszka

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach...

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach... SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii................ 16 2. Układ rozrodczy................... 26 Układ rozrodczy męski.................. 26 Narządy rozrodcze wewnętrzne...............

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

II KONGRES ULTRASONOGRAFIA W GINEKOLOGII I POŁOŻNICTWIE PROGRAM 25.05.2007. 9.00 9.10 Otwarcie kongresu

II KONGRES ULTRASONOGRAFIA W GINEKOLOGII I POŁOŻNICTWIE PROGRAM 25.05.2007. 9.00 9.10 Otwarcie kongresu II KONGRES ULTRASONOGRAFIA W GINEKOLOGII I POŁOŻNICTWIE PROGRAM 25.05.2007 9.00 9.10 Otwarcie kongresu Jacek Brązert Przewodniczący Sekcji Ultrasonografii Grzegorz H. Bręborowicz J.M. Rektor Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo