MISJA GEOMATYKI W ROZWOJU LEŒNICTWA MISSION OF GEOMATICS IN DEVELOPMENT OF FORESTRY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MISJA GEOMATYKI W ROZWOJU LEŒNICTWA MISSION OF GEOMATICS IN DEVELOPMENT OF FORESTRY"

Transkrypt

1 POLSKIE Misja TOWARZYSTWO geomatyki w rozwoju INFORMACJI leœnictwa PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI GEOMATYKI 2006 m TOM IV m ZESZYT 4 9 MISJA GEOMATYKI W ROZWOJU LEŒNICTWA MISSION OF GEOMATICS IN DEVELOPMENT OF FORESTRY Heronim Olenderek Katedra Urz¹dzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leœnictwa, Wydzia³ Leœny Szko³a G³ówna Gospodarstwa Wiejskiego S³owa kluczowe: leœnictwo, Lasy Pañstwowe, geomatyka, badania, wdro enia Keywords: forestry, State Forests, geomatics, research, implementations yczeniem organizatorów III Konferencji Systemy Informacji Przestrzennej w Lasach Pañstwowych ( SIP w LP ) by³o przygotowanie referatu podsumowuj¹cego. Podsumowanie to powinno zawieraæ ocenê stanu geomatyki w Lasach Pañstwowych, potrzeby, mo - liwoœci i prognozy rozwoju, na tle stanu tej dyscypliny w Polsce a byæ mo e w Europie i œwiecie. Ju Johann Wolfgang Goethe ( ) w Powinowactwie z wyboru pisa³: Nasi przodkowie trzymali siê nauk, które posiedli jeszcze za m³odu, my zaœ musimy co piêæ lat uczyæ siê na nowo, jeœli nie chcemy wyjœæ z mody (Grabarczyk, 2001). Zainteresowani systemami informacji przestrzennej w leœnictwie na ogólnopolskich konferencjach spotykali siê w roku 2001 i w roku Spotkaliœmy siê kolejny raz, nie po piêciu latach przerwy, ale ju po dwóch, by podsumowaæ to, co zosta³o zrobione w ci¹gu ostatniego okresu. Program konferencji jest bardzo bogaty, okaza³o siê, e nauka i praktyka leœna maj¹ do przedstawienia i przedyskutowania wiele problemów zwi¹zanych z zastosowaniem geomatyki w leœnictwie. W dniach 29 i 30 czerwca br. z okazji 75 rocznicy powstania Instytutu Badawczego Leœnictwa odby³a siê, bardzo bogata merytorycznie, miêdzynarodowa konferencja naukowa z wiod¹cym tematem Quo vadis, leœnictwo? Przedstawiono na niej stan i przysz³oœæ praktyki, nauki i edukacji leœnej. III Konferencja SIP w LP mo e byæ kontynuacj¹ tej czerwcowej konferencji, st¹d tytu³ opracowania Misja geomatyki w rozwoju leœnictwa. Ci¹gle aktualne jest pytanie postawione przed piêciu laty przez Kistowskiego (2001): Czy SIP to specyficzna nauka, czy tylko narzêdzie? Coraz bardziej w³aœciwa, pe³na i uzasadniona jest odpowiedÿ, e dla nas leœników, zarówno praktyków jak i zajmuj¹cych siê nauk¹, SIP bêdzie i narzêdziem i nauk¹. Coraz bardziej oczywistym, uznawanym przez wszystkich, jest stwierdzenie, e nie mo na efektywnie badaæ przestrzeni i ni¹ zarz¹dzaæ bez stosowania systemów informacji przestrzennej. Gdy w roku 1981 powsta³a pierwsza prymitywna koncepcja leœnej mapy numerycznej oraz czynione by³y próby jej realizacji w oparciu o kartometr (Olenderek, 1982) nie s¹dziliœmy, e po 25 latach leœna mapa numeryczna bêdzie mia³a nie tylko swój standard, ale stanie

2 10 Heronim Olenderek siê równie standardem postêpowania w wiêkszoœci polskich nadleœnictw, bêd¹c podstaw¹ systemów informacji przestrzennej. Dziêki systemom, na ró nych poziomach zarz¹dzania i badania przestrzeni rozwinê³y siê równie badania naukowe, a tak e edukacja, zarówno formalna uniwersytecka, jak równie ta nieformalna edukacja ca³ego spo³eczeñstwa. O powodzeniu wielu projektów naukowych, a tak e wdra aniu idei czy koncepcji, decydowaæ mo e narzêdzie. Na wspomnianej wy ej konferencji, z okazji 75 rocznicy powstania IBL, prof. K. Rykowski (2006) postawi³ pytanie czy mo e mieæ miejsce koniec leœnictwa? Przeprowadzaj¹c analizê stanu i ocenê perspektyw rozwoju wybranych obszarów nauk leœnych i leœnictwa, postawi³ to pytanie opieraj¹c siê na szeœciu przes³ankach. Zwróci³ uwagê na powi¹zanie lasu, identyfikowanego przewa nie z drzewostanem, z gruntem rolniczym, z terenami zurbanizowanymi, z zasobami wodnymi, z klimatem, z przemys³em, komunikacj¹, bezpieczeñstwem, zdrowiem..., a tak e z tradycj¹, religi¹, kultur¹, sztuk¹, etyk¹, moralnoœci¹. Stwierdza, e system przyrodniczy, jakim jest las nale y powi¹zaæ z systemem gospodarczym i systemem spo³ecznym. Aby zarz¹dzaæ leœnictwem, swoistym nadsystemem, potrzebne s¹ narzêdzia wiedzy przyrodniczej, ekonomicznej, znajomoœæ aksjologii, socjologii, etyki, filozofii przyrody, kultury. Potrzebne s¹ spo³eczne konsultacje i spo³eczna akceptacja. Materializacj¹ tego narzêdzia, konkretn¹ i niezast¹pion¹ pomoc¹, mog¹ tu byæ systemy informacji przestrzennej. Systemy pomog¹ tak e w realizacji takiej koncepcji leœnictwa wielofunkcyjnego, zgodnie z któr¹ nast¹pi rozdzielenie funkcji lasu w czasie i przestrzeni (Rykowski, 2006), a tak e w okreœleniu wartoœci wielofunkcyjnego lasu, co powinno byæ podstaw¹ procesu decyzyjnego w leœnictwie (Tomaszewski, 2006). Wprowadzenie do Lasów Pañstwowych, do polskiego leœnictwa, systemów informacji przestrzennej jest celowe, a nawet konieczne. Czy jesteœmy do tego przygotowani? Czy to czynimy? Jaki jest stan prac nad wdra aniem systemów informacji przestrzennej a mo e szerzej geomatyki w Lasach Pañstwowych? Jak bêdzie wygl¹da³a najbli sza, a tak e dalsza przysz³oœæ? OdpowiedŸ na te pytania daje III Konferencja SIP w LP. Organizatorzy zaproponowali 42 referaty zapraszaj¹c do ich przygotowania i wyg³oszenia przedstawicieli œrodowisk naukowych i praktyków zajmuj¹cych siê zastosowaniem geomatyki w leœnictwie. Na pocz¹tku przewidziano przypomnienie historii leœnej mapy numerycznej w Lasach Pañstwowych wraz z informacj¹ o wnioskach przyjêtych na II Konferencji SIP w LP. Programowy referat SIP podstawowym narzêdziem waloryzacji przestrzeni leœnej przygotowa³ G³ówny Analityk Lasów Pañstwowych dr Konrad Tomaszewski. Zaproponowano szeœæ sesji problemowych: I. Wdra anie leœnych map numerycznych II. U ytkowanie leœnych map numerycznych III. Narzêdzia dla geomatyki IV. Gromadzenie informacji V. Wspó³praca Lasów Pañstwowych z innymi podmiotami VI. Kszta³cenie kadr Referat podsumowuj¹cy konferencjê powstaje przed konferencj¹. Znany jest zestaw referatów, znane s¹ osi¹gniêcia i najwa niejsze problemy wdra ania metod geomatyki w leœnictwie, natomiast szczegó³y zastosowañ, konkretne propozycje i oceny poznamy dopiero s³uchaj¹c referatów lub czytaj¹c wydane w zwi¹zku z konferencj¹ publikacje. Co charakteryzuje problem zastosowania geomatyki w Lasach Pañstwowych? W zakresie wdra ania i u ytkowania leœnych map numerycznych mamy konkretne badania dotycz¹ce stanu wdra ania i wykorzystania map w nadleœnictwach a nawet nieprofesjonalnych spo-

3 Misja geomatyki w rozwoju leœnictwa 11 tkañ z geomatyk¹. Kilka referatów dotyczy wykorzystania map dla naszych potrzeb: w nadleœnictwach, w ochronie lasu, w ochronie obiektów cennych przyrodniczo, w turystyce i edukacji leœnej, w Inspekcji Lasów Pañstwowych. Poruszany jest problem aktualizacji LMN. Kilku autorów omawia ró nego rodzaju aplikacje u ytkowe mo liwe do wykorzystania na ró nych poziomach zarz¹dzania. Wa n¹ pozycjê w programie Konferencji zajmuje fotogrametria i teledetekcja. Moim zdaniem, jest to najwa niejsze osi¹gniêcie konferencji, a mo e nawet szerzej geomatyki w leœnictwie. Siedem referatów poœwiêcone jest tej czêœci geomatyki. Godnym tu podkreœlenia jest uruchomienie w bie ¹cym roku tematu badawczego, który dotyczy inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych ró nymi technikami geomatycznymi. Jest to próba przeniesienia najwa niejszych osi¹gniêæ œwiatowej geomatyki na grunt leœny. Osi¹gniêciem tematu bêdzie nie tylko integracja ró nych technik geomatyki ale integracja zespo- ³ów badawczych zajmuj¹cych siê zastosowaniami geomatyki w leœnictwie. Sesjê zatytu³owan¹ Gromadzenie informacji koñczy: referat na temat kartowania dróg leœnych z wykorzystaniem Mobil Mapping System oraz referat o nawigacji z wykorzystaniem GPS. Nowoœci¹ w tematyce konferencji jest wspó³praca LP w zakresie geomatyki z innymi podmiotami. Poruszane s¹ problemy dotycz¹ce: wspó³pracy w zakresie systemów informacji przestrzennej z samorz¹dami ró nych szczebli, zintegrowanego systemu katastralnego szczególnie w kontekœcie ewidencji i wyceny gruntów leœnych, wykorzystania leœnej mapy numerycznej przez stra po arn¹. Kontekst miêdzynarodowej wspó³pracy to Programy IN- SPIRE i GMES oraz rola LP w tych Programach. Ogromny postêp nast¹pi³ w kszta³ceniu w zakresie geomatyki. Dyscyplina znalaz³a siê w nowym standardzie nauczania na kierunku leœnictwo z trzema przedmiotami obowi¹zkowymi na stopniu I (in ynierskim) i jednym na stopniu II (magisterskim). W zakresie zastosowañ SIP prowadzone jest studium podyplomowe oraz realizowane s¹ liczne prace doktorskie, a tak e habilitacyjne. Podstaw¹ identyfikacji ka dego obiektu czy zjawiska w przestrzeni, a wiêc tak e systemów informacji przestrzennej, s¹ wspó³rzêdne. St¹d rozwój systemów informacji przestrzennej wymaga m.in. badañ nad sposobami lokalizacji obiektów i zjawisk, zarówno w sensie tworzenia i funkcjonowania globalnych systemów wspó³rzêdnych przestrzennych w œrodowisku ziemskim, jak równie okreœlenie wartoœci tych wspó³rzêdnych. Techniki i sposoby realizacyjne okreœlania po³o enia przeby³y d³ug¹, historyczn¹ drogê rozwoju od fundamentalnej roli uk³adów cia³ niebieskich czyli astronomii geodezyjnej do wspó³czesnych, wysoce zautomatyzowanych sztucznych systemów satelitarnych (Ney, 2006). Metodyka pozycjonowania satelitarnego dla terenów leœnych jest i d³ugo jeszcze bêdzie spraw¹ otwart¹ (do badañ), szczególnie w bliskiej czasowo koniecznoœci integracji danych z ró nych systemów (GPS, GLONASS, GALILEO). Zawsze w zarz¹dzaniu leœnictwem wiod¹c¹ rolê bêdzie odgrywa³a mapa, zarówno ta, która jest tylko wizualizacj¹ systemu informacji przestrzennej, jak równie ta, która wed³ug Makowskiego stanowi systemow¹, modelowo-obrazow¹ ca³oœæ informacyjn¹, odwzorowuj¹c¹ czasoprzestrzenne sytuacje praktyczne, jako obszary dzia³añ celowych, w przyjêtym uk³adzie odniesienia. mo e byæ tak e narzêdziem badania przestrzeni leœnej. St¹d celowy i konieczny rozwój kartografii leœnej, z uwzglêdnieniem: internetu, rosn¹cych zasobów danych przestrzennych (potrzebne metadane) i dynamicznego rozwoju technik wizualizacyjnych.

4 12 Heronim Olenderek Na II Konferencji SIP w LP, jako potencjalne problemy badawcze by³y wymieniane tematy (Olenderek, 2004): m automatyczna interpretacja obrazów terenów leœnych, m rastrowa baza danych w urz¹dzaniu lasu, m ortofotomapa, jako podstawowa mapa w leœnictwie wielofunkcyjnym. S¹ one aktualne równie obecnie. Nast¹pi³ ogromny postêp w satelitarnych technikach zobrazowañ. W ci¹gu niespe³na 35 lat rozdzielczoœæ terenowa zobrazowañ satelitarnych dla potrzeb cywilnych wzros³a 100 razy od 80 m do cm. Z optymizmem nale y przyj¹æ decyzjê Lasów Pañstwowych o uruchomieniu tematu Opracowanie metody inwentaryzacji lasu opartej na integracji danych pozyskiwanych ró nymi technikami geomatycznymi. Po- ³¹czenie dobrej jakoœci danych terenowych z mo liwoœciami, jakie oferuje analiza zdjêæ satelitarnych oraz systemy informacji przestrzennej, mo e zaowocowaæ tak e stworzeniem cennych narzêdzi do monitoringu bioró norodnoœci i potencjalnej wartoœci przyrodniczej ekosystemów leœnych. Du e znaczenie dla rozwoju zastosowañ geomatyki w leœnictwie maj¹ ogólnokrajowe zasoby informacji przestrzennej, w tym zasoby informatyczne Centralnego Oœrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. W najbli szym czasie, elektronicznym, wirtualnym, pañstwowym zasobem geodezyjnym i kartograficznym stanie siê GEOPORTAL (Kurzeja, 2006). Bêdzie on zawiera³: m dane katastralne pozyskane z Integruj¹cej Platformy Elektronicznej (IPE), m cyfrowe modele terenu poziomu 1 i 2 NMT, m wektorowe mapy tematyczne: hydrograficzna, sozologiczna, m topograficzne mapy rastrowe, m dane o przebiegu granic i powierzchni jednostek podzia³u terytorialnego pañstwa (dane Pañstwowego Rejestru Granic), m dane Pañstwowego Rejestru Nazw Geograficznych, m mapa wektorowa poziomu 2 (VMap L2), m zdjêcia lotnicze, m wysokorozdzielcze zobrazowania satelitarne, m ortofotomapy. Idea budowy spo³eczeñstwa informacyjnego, i co jest z tym zwi¹zane, poprawa jakoœci zarz¹dzania, badañ i edukacji w leœnictwie polskim wymagaj¹ podjêcia prac koncepcyjnych, badawczych, wdro eniowych, technologicznych i organizacyjnych, nad integracj¹ wymienionych wy ej baz danych z danymi Lasów Pañstwowych (LMN, SILP - hurtownia danych). Umo liwi to wspó³pracê organów i jednostek s³u by geodezyjnej i kartograficznej ró nych pionów administracji publicznej (rz¹dowej i samorz¹dowej) z Lasami Pañstwowymi, na ró nych szczeblach zarz¹dzania. Szczególnie cennym mo e siê okazaæ wspólne wykorzystanie baz danych w kontekœcie sporz¹dzania planów urz¹dzania lasu, a tak e dokumentów planistycznych: m na poziomie gminy: studium uwarunkowañ i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, m m na poziomie województwa: planu zagospodarowania przestrzennego województwa, na poziomie kraju: koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju.

5 Misja geomatyki w rozwoju leœnictwa 13 System informacji przestrzennej funkcjonuj¹cy w LP bêdzie wykorzystany w budowaniu Zintegrowanego Systemu Katastralnego w Polsce. Wycena lasu wielofunkcyjnego, wycena gruntów leœnych, mapy do celów prawnych, podzia³y nieruchomoœci, ustalenia granic i stanu w³adania, scalenia i wymiany gruntów, wyw³aszczenia nieruchomoœci, zak³adanie i prowadzenie ewidencji gruntów i budynków (w tym aktualizacja) to zagadnienia równie zwi¹zane z geomatyk¹, równie nie obce leœnikom, szczególnie w nowoczesnym ujêciu w postaci systemu informacyjnego, tak e z wykorzystaniem internetu. Lasy Pañstwowe musz¹ siê czynnie w³¹czyæ w realizacjê programów GMES i INSPIRE. Na zakoñczenie kilka s³ów o trendach rozwojowych systemów informacji przestrzennej. Drogi rozwoju SIP w kraju, z uwzglêdnieniem osi¹gniêæ œwiatowych, wyznaczaj¹ cykliczne konferencje Polskiego Towarzystwa Informacji Przestrzennej. Kwiecieñ (2006) rozpatruje ten problem w aspektach: m Ÿróde³ pozyskiwania danych, m rozwoju sprzêtu komputerowego, m rozwoju oprogramowania, m pozyskiwania klienta internetowego. Naukowy rozwój technologiczny generuje nowe Ÿród³a danych. Podstawowym Ÿród³em danych, tak e dla leœnictwa, staje siê teledetekcja z lotniczym skanerem laserowym. Zacieraj¹ siê ró nice pomiêdzy komputerami osobistymi, mikrokomputerami i stacjami roboczymi. Komputery ³¹czone s¹ w sieci dla wspólnego wykorzystania oprogramowania, pamiêci, mo liwoœci obliczeniowych. Nowe technologie to: zwarty GIS (ang. Embedded GIS), internetowy GIS (ang. WebMapping), multimedialny i hipermedialny GIS, telegeoprocessing, otwarty GIS (ang. Open GIS) (pojêcia GIS u y³em jako równowa nego SIP). Z punktu widzenia leœnictwa, szczególne znaczenie ma telegeoprocessing, który jest technologi¹ pozwalaj¹ca na integracjê SIP z takimi systemami jak: ³¹cznoœæ telekomunikacyjna i radiowa, systemy lokalizacji GPS oraz ró nego rodzaju systemy monitoruj¹ce. Geomatyka rozwija siê bardzo dynamicznie i tak e rozwijaj¹ siê jej zastosowania w leœnictwie. Osi¹gniêcia Lasów Pañstwowych w tym zakresie s¹ znacz¹ce. yczê nam wszystkim by ten rozwój trwa³, by by³ znaczny, by ka dy student wydzia³ów leœnych i pracownik Lasów Pañstwowych zna³ podstawy geomatyki, by metody geomatyczne by³y stosowane w praktyce, by kierownictwo Lasów Pañstwowych docenia³o potrzebê wykorzystania geomatyki w zarz¹dzaniu LP i w budowie spo³eczeñstwa informacyjnego. yczê nam wszystkim, by by³y wprowadzone w ycie s³owa wybitnego in yniera, profesora Politechniki Warszawskiej, Stefana Bry³y ( ): In ynierowie polscy tylko wtedy staæ bêd¹ w pierwszym rzêdzie in ynierów œwiata, je eli bêd¹ myœleæ i tworzyæ, a nie tylko naœladowaæ i iœæ za innymi (Grabarczyk, 2001). Literatura Grabarczyk C., 2001: Kszta³cenie pracowników nauki w zakresie nauk technicznych i rolniczych. Wydawnictwo SGGW, Warszawa. Kistowski M., 2001: Systemy informacji geograficznej niechciane dziecko czy nadzieja geografii polskiej? Geografia a GIS w Polsce w latach , Przegl¹d geograficzny, T.73, s.1-2. Kurzeja G., 2006: Zasoby Centralnego Oœrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Przegl¹d Geodezyjny, 7. Kwiecieñ J., 2006: Trendy rozwojowe GIS. Przegl¹d Geodezyjny, 6. Ney B., 2006: Geodezja a bezpieczeñstwo cywilne. Wyk³ad na posiedzeniu Senatu AGH w dniu 20 czerwca.

6 14 Heronim Olenderek Olenderek H., 1982: Koncepcja i technologia sporz¹dzania leœnej mapy numerycznej. Wydawnictwo SGGW- AR, Warszawa. Olenderek H., 2004: Nowa jakoœæ systemów informacji przestrzennej w Lasach Pañstwowych w kontekœcie problemów edukacyjnych. Roczniki Geomatyki, t. II, z.3. Rykowski K., 2006: Koniec leœnictwa? Referat wyg³oszony na Konferencji Quo vadis, leœnictwo?. IBL, czerwca, Sêkocin. Tomaszewski K., 2006: Wartoœæ lasów podstaw¹ procesu decyzyjnego w leœnictwie. Referat wyg³oszony na Konferencji Quo vadis, leœnictwo?. IBL, czerwca, Sêkocin. Summary The author is of the opinion that methods of geomatics may have a positive impact on the development of forestry, including research in this field. Also, they may provide a good tool for management in the State Forests. The paper presents of research and implementation in the State Forests in the area of geomatics. The opinion is based on the programme of the 3rd Conference Spatial Information Systems in the State Forests. Expected trends in the development of geomatic applications in forestry are also presented. prof. dr hab. Heronim Olenderek

7 ARTYKULY

8 POLSKIE TOWARZYSTWO Leœnictwo a inicjatywa INFORMACJI INSPIRE PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI GEOMATYKI 2006 m TOM IV m ZESZYT 4 17 LEŒNICTWO A INICJATYWA INSPIRE FORESTRY AND THE INSPIRE INITIATIVE Joanna Adamczyk Katedra Urz¹dzania Lasu, Geomatyki i Ekonomiki Leœnictwa, Wydzia³ Leœny Szko³a G³ówna Gospodarstwa Wiejskiego S³owa kluczowe: INSPIRE, infrastruktura danych przestrzennych, leœnictwo, INFOREST Keywords: INSPIRE, Spatial Data Infrastructure, forestry, INFOREST Wstêp Wzrost zainteresowania stanem Ziemi zwi¹zany z rosn¹c¹ œwiadomoœci¹ o zagro eniach oraz lawinowy rozwój spo³eczeñstwa informacyjnego stanowi¹ o coraz wiêkszym zapotrzebowaniu na informacjê przestrzenn¹ o œrodowisku. Szczególn¹ rolê odgrywa przyjêta przez Uniê Europejsk¹ na lata linia polityki œrodowiskowej The Sixth Environmental Action Programme. W programie tym zidentyfikowano nastêpuj¹ce obszary priorytetowych dzia³añ: zmiany klimatu; natura i bioró norodnoœæ; œrodowisko, zdrowie i jakoœæ ycia; zasoby naturalne i odpady. Ich realizacja wymaga dostêpu do wysokiej jakoœci danych w celu zapewnienia podstawy do podejmowania decyzji dotycz¹cych œrodowiska. Podkreœlana jest specjalna rola informacji geograficznej ze wzglêdu na jej potencja³ w prezentacji informacji o œrodowisku w sposób ³atwy w odbiorze dla ka dego z u ytkowników. W ostatnich latach wy ej wymienione czynniki doprowadzi³y do niekontrolowanego rozwoju systemów informacyjnych, w których zgromadzona zosta³a du a iloœæ ró nego rodzaju przestrzennych danych cyfrowych o œrodowisku. Obecny stan rynku w tym zakresie mo na scharakteryzowaæ nastêpuj¹co: wiêkszoœæ zasobów danych jest trudna do identyfikacji i wykorzystania ze wzglêdu na fragmentacjê baz danych oraz Ÿróde³ ich pozyskiwania; niewystarczaj¹ce jest pokrycie przestrzenne danymi; brak jest harmonizacji danych w ró - nych skalach; inicjatywy pozyskiwania danych dubluj¹ siê. Problem potrzeby posiadania zharmonizowanych danych o wysokiej jakoœci by³ coraz czêœciej podnoszony na forach miêdzynarodowych, co doprowadzi³o do powstania Infrastruktury dla Informacji Przestrzennej w Europie, maj¹cej na celu uporz¹dkowanie tej kwestii.

9 18 Joanna Adamczyk Infrastruktura Danych Przestrzennych w Europie Komisja Europejska podjê³a dwie istotne inicjatywy, maj¹ce na celu stymulowanie dostêpnoœci informacji o œrodowisku: INSPIRE (INfrastructure for SPatial InfoRmation in Europe) i GMES (Global Monitoring for Environment and Security). Wdro enie ich bêdzie procesem wspieraj¹cym podstawowe za³o enia obecnej polityki œrodowiskowej w Europie. Dotycz¹ one powi¹zanych ze sob¹ procesów: monitoringu i pozyskiwania informacji o œrodowisku z obserwacji satelitarnych, naziemnych i morskich (GMES) oraz budowy infrastruktury ³¹cz¹cej bazy danych zawieraj¹ce wysokiej jakoœci informacje o œrodowisku oraz zapewnienie ich udostêpniania (INSPIRE). Niniejszy artyku³ skupia siê na ostatniej z inicjatyw, jako jednej z najistotniejszych we wspó³czesnym œwiecie informacyjnym. Program INSPIRE zosta³ zainicjowany na spotkaniu zorganizowanym przez Dyrektoriat Generalny Œrodowisko (Directorate General Environment) Komisji Europejskiej (EC) wspólnie z EUROSTAT, w Brukseli w dniu 18 wrzeœnia 2001 roku. Na spotkaniu tym uznano celowoœæ stworzenia infrastruktury danych przestrzennych SDI (Spatial Data Infrastructure), na poziomie europejskim. Wed³ug Neberta (za GaŸdzickim, 2003) istot¹ SDI jest wprowadzanie i stosowanie ogólnych porozumieñ i technicznych uzgodnieñ maj¹cych na celu dogodne, bez ponoszenia nadmiernych kosztów, korzystanie z geoinformacji w skalach: lokalnej, pañstwowej, regionalnej i globalnej. Samo pojêcie infrastruktura danych przestrzennych stosowane jest w znaczeniu odpowiednich technologii, œrodków politycznych i ekonomicznych oraz przedsiêwziêæ instytucjonalnych, które u³atwiaj¹ dostêp do danych przestrzennych oraz korzystanie z nich. S³owo infrastruktura zastosowano aby osi¹gn¹æ znaczenie równowa ne do innych istotnych elementów organizacji przestrzennej pañstwa, jak infrastruktury drogowej lub telekomunikacyjnej. Wed³ug za³o eñ Europejska Infrastruktura Danych Przestrzennych (ESDI European Spatial Data Infrastructure) (INSPIRE, 2004), stanowi rozproszon¹ sieæ baz danych na poziomach: lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Ka da z baz danych ma s³u yæ dostarczaniu informacji i serwisów na potrzeby pañstw cz³onkowskich i Unii Europejskiej. Informacja ta ma byæ porównywalna (wspólne standardy) i obejmowaæ zasiêg ca³ej Europy. Metadane s¹ obowi¹zkowym elementem baz danych. Dane s¹ dostêpne dla wszystkich uczestników prac zwi¹zanych z: przygotowywaniem, implementacj¹ oraz monitorowaniem polityki Unii Europejskiej. Ustalane s¹ zasady zarz¹dzania i dystrybucji danych. Informacja powinna byæ udostêpniana za pomoc¹ Internetu. W ramach programu utworzono nastêpuj¹ce grupy robocze: dane referencyjne i metadane, architektura i standardy, aspekty prawne i polityka w zakresie danych, finansowanie i struktury wdra ania, analiza skutków. Organizacja i dzia³ania zwi¹zane z INSPIRE Plan dzia³ania, podstawowe cele INSPIRE zosta³y sformu³owane na spotkaniu w Wiedniu (17 grudnia 2001). Podstaw¹ funkcjonowania programu jest szeœæ postulatów wyra aj¹cych jego cele (INSPIRE, 2004): 1. Dane przestrzenne powinny byæ zbierane tylko raz i gromadzone na takim poziomie zarz¹dzania, aby istnia³a mo liwoœæ zapewnienia najbardziej efektywnego ich wykorzystania;

10 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE Powinna istnieæ mo liwoœæ bezszwowego ³¹czenia informacji przestrzennych pochodz¹cych z ró nych Ÿróde³ w Europie i udostêpniania ich wszystkim rodzajom u ytkowników dla zró nicowanych celów; 3. Informacja zebrana na jednym szczeblu zarz¹dzania powinna byæ wykorzystywana na innych poziomach w zale noœci od potrzeb u ytkowników; 4. Informacja geograficzna na wszystkich szczeblach powinna byæ w³aœciwie zarz¹dzana, gromadzona i generowana tak, aby by³a bogata pod wzglêdem treœci, ale w sposób nie wykluczaj¹cy jej szerokiego wykorzystania; 5. Powinna istnieæ mo liwoœæ ³atwego stwierdzenia, jakie informacje geograficzne s¹ dostêpne, oraz czy spe³niaj¹ zapotrzebowanie u ytkowników, a tak e na jakich zasadach mog¹ byæ udostêpnione; 6. Informacja geograficzna powinna staæ siê ³atwa do zrozumienia i interpretacji dla ka - dego u ytkownika oraz przedstawiona wizualnie w stosownym kontekœcie. Dzia³ania zwi¹zane z programem INSPIRE koordynowane s¹ przez Komisjê Europejsk¹. Obecnie dobiega koñca przygotowanie aktów prawnych dotycz¹cych ustanowienia infrastruktury informacji przestrzennej we Wspólnocie Europejskiej. Pierwszym etapem by³o utworzenie propozycji Dyrektywy, która stwarza ramy do ustanowienia SDI we Wspólnocie dla celów europejskich polityk ochrony œrodowiska oraz polityk lub dzia³añ mog¹cych mieæ bezpoœredni lub poœredni wp³yw na œrodowisko naturalne (Komisja Europejska, 2004). Zosta³a ona zaakceptowana przez Komisjê Europejsk¹ w roku Obecnie (sierpieñ 2006) konsultowana jest z Rad¹ Unii Europejskiej (Council of the European Union) oraz Parlamentem Europejskim. W ramach prac legislacyjnych maj¹ powstaæ przepisy implementacyjne dotycz¹ce (GaŸdzicki, 2005a): metadanych dla danych i us³ug przestrzennych; specyfikacji i harmonizacji danych przestrzennych; us³ug sieciowych i interoperacyjnoœci; wspó³u ytkowania danych i us³ug; monitorowania i sprawozdawczoœci. Nastêpnymi etapami prac bêd¹ wprowadzenie Dyrektywy INSPIRE do pañstw cz³onkowskich oraz jej realizacja. Wed³ug planów ma ona zostaæ w pe³ni wprowadzona w ycie do roku G³ówn¹ rolê w INSPIRE odgrywaj¹ organizacje w praktyce realizuj¹ce powstawanie infrastruktury danych przestrzennych w Europie: m JRC (Joint Research Centre) jej misj¹ w sensie ogólnym jest zapewnienie zgodnego z potrzebami klientów naukowego i technicznego wsparcia dla koncepcji, rozwoju, wdra ania i monitorowania polityk UE; stanowi ona punkt odniesienia w zakresie nauki i technologii dla Unii Europejskiej. Organizacja ta koordynuje realizacjê programu INSPIRE w ramach Akcji 2142 European Spatial Data Infrastructure. Akcja ta rozpoczê³a siê programami: Forest, Natura2000 oraz Image2000. m EEA (European Environmental Agency) zajmuje siê gromadzeniem aktualnych, ukierunkowanych, adekwatnych i sprawdzonych informacji z zakresu ochrony œrodowiska naturalnego. m COGI (Commission Interservice Group on Geographical Information) pracuj¹ca nad koordynacj¹ i stymulowaniem sposobów w³aœciwego wykorzystania informacji geograficznej, a w szczególnoœci zapewnieniem realizacji standardów w tym zakresie. G³ównym polem dzia³ania Komisji jest zwiêkszenie p³ynnoœci, op³acalnoœci oraz efektywnoœci europejskich polityk, które wymagaj¹ danych przestrzennych oraz ich analiz.

11 20 Joanna Adamczyk Serwisy powsta³e w ramach SDI maj¹ pozwoliæ u ytkownikom na identyfikacjê i pozyskanie informacji z wielu Ÿróde³ dla ró norodnych zastosowañ zale nych od potrzeb. Pocz¹tkowo u ytkownikami zasobu informacji bêd¹ Komisja Europejska oraz rz¹dy pañstw Unii Europejskiej. Sukcesywnie zgromadzone dane udostêpnione zostan¹ równie szerokiej rzeszy u ytkowników docelowych takich, jak planiœci, mened erowie wszystkich poziomów oraz obywatele pañstw i organizacje spo³eczne. Obecnie gromadzone s¹ g³ównie dane dotycz¹ce œrodowiska, ale planuje siê równie rozszerzenie inicjatywy w kierunku specjalizowanych sektorów gospodarki takich, jak: zagadnienia wodne, rolnictwo, transport, itp. Elementami sk³adowymi infrastruktur maj¹ byæ (Komisja Europejska, 2004): metadane, zestawy danych przestrzennych oraz zwi¹zanych z nimi us³ug, us³ugi i technologie sieciowe, umowy dotycz¹ce podzia³u, dostêpu i u ytkowania powy szych elementów, jak równie mechanizmy, procesy i procedury koordynacji i monitorowania. Udostêpnianie informacji geograficznej zintegrowanej w ramach INSPIRE odbywa siê przez Internet za pomoc¹ Geo-Portalu. Obecnie testowana jest pierwsza wersja portalu, udostêpniaj¹ca mo liwoœæ przegl¹dania danych zgromadzonych w ramach SDI. Jest on budowany przy uwzglêdnieniu obowi¹zuj¹cych standardów i specyfikacji technicznych (ISO, CEN, OGC, W3C). Je eli bêdzie to mo liwe (spe³nienie standardów), bêdzie on równie funkcjonowa³ jako platforma integruj¹ca portale narodowe oraz tematyczne bazy danych i serwisy. Przewiduje siê, e w ramach portalu dostêpne bêd¹ nastêpuj¹ce kategorie danych (INSPIRE, 2006): lokalizacje geograficzne (systemy odniesienia, nazwy geograficzne, kody pocztowe); jednostki administracyjne; system katastralny; mapy wysokoœciowe; komponenty œrodowiska geograficznego (gleby, geologia, geomorfologia); powierzchnia terenu (pokrycie terenu, ortofotomapy); transport; dane u ytkowe o infrastrukturze: przemys³owej, ochrony œrodowiska i produkcji rolnej; spo³eczeñstwo i populacja; planowanie przestrzenne (plany zagospodarowania, obszary objête ograniczeniami); powietrze i klimat; zbiorniki wodne i hydrografia; oceany i morza; œrodowisko biotyczne i bioró norodnoœæ; obszary dotkniête presj¹ antropogeniczn¹. Zasada dzia³ania serwisu opiera siê na integracji danych dystrybuowanych przez serwery narodowe i tematyczne. Dane nie s¹ przechowywane w ramach struktury Geo-Portalu. Ka dy z serwisów bêdzie utrzymywany przez instytucjê odpowiedzialn¹ za bazê danych. Internetowy serwis Geo-Portal ma oferowaæ nastêpuj¹ce funkcje (INSPIRE, 2006): (i) Tworzenie w³asnej mapy przy u yciu wybranych danych; (ii) Wyszukanie danych o okreœlonym terenie przy u yciu metadanych; (iii) Wyszukanie serwisów danych przestrzennych; (iv) Dostêp do krajowych portali internetowych na poziomie krajowym obecnie (sierpieñ 2006) wystêpuj¹ linki do 8 portali z nastêpuj¹cych krajów: W³ochy, Norwegia, Portugalia, Wielka Brytania, Niemcy, Szwecja, Holandia, Hiszpania. (v) Dostêp do portali tematycznych obecnie prezentuj¹cych dzia³anie agencji powi¹zanych z INSPIRE. Przyk³adowe serwisy które mo na bêdzie uzyskaæ t¹ drog¹: wizualizacja warstw informacyjnych, nak³adanie informacji z ró nych Ÿróde³, analizy wieloczasowe i inne. Bardziej zaawansowane analizy s¹ jednak nadal kwesti¹ przysz³oœci ze wzglêdu na ograniczon¹ wydajnoœæ po³¹czeñ sieciowych. Przyk³adowy widok pochodz¹cy z testowej wersji portalu przedstawiono na rysunku 1. Wed³ug informacji umieszczonych na stronie internetowej Geo-Portalu (INSPIRE, 2006) (w sierpniu 2006), na podstawie wniosków wynikaj¹cych z konsultacji dotycz¹cych dotychczasowego dzia³ania strony testowej, obecnie tworzona jest nowa wersja portalu, która mia³a zostaæ udostêpniona ju pod koniec 2005 roku.

12 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE 21 Inicjatywy leœne w ramach INSPIRE Ochrona œrodowiska i zrównowa one wykorzystanie zasobów leœnych s¹ przedmiotem zainteresowania Unii Europejskiej, co przejawia siê w podejmowaniu licznych akcji z tego zakresu, których efektem jest gromadzenie informacji o charakterze przestrzennym. Zagadnienia te s¹ czêœci¹ 6. Programu Œrodowiskowego (6th Environmental Action Programme) w ramach Strategii Leœnej dla Unii Europejskiej. Akcje te prowadz¹ do rozbudowy kompleksowego systemu monitoringu lasów Europy. Dzia³ania te ³¹cz¹ istniej¹ce europejskie polityki leœne i zwi¹zane z ochron¹ przyrody, dotycz¹ce interakcji pomiêdzy lasami i innymi zasobami przyrody. W systemie prawnym Unii Europejskiej istnieje regulacja Komisji Europejskiej Forest Focus (numer 2003/2152/EC). Integruje ona poprzednie akty prawne dotycz¹ce ochrony lasów przeciw zanieczyszczeniu powietrza (nr 1986/3528/EEC) i ochrony przeciwpo arowej (nr 1992/ 2158/EEC), które straci³y wa noœæ w roku Forest Focus zwiera, oprócz monitoringu po arów lasów oraz zanieczyszczenia powietrza, analizê innych aspektów monitoringu leœnego, jak: bioró norodnoœæ, obieg wêgla, stan gleb i efekt globalnej zmiany klimatu. Podstaw¹ organizacji europejskiej informacji o lasach by³y dawne regulacje Komisji Europejskiej dla Europejskiego Systemu Informacji Leœnej i Komunikacji (European Forest Information and Communication System EFICS), które mia³y na celu stymulowanie zbierania, koordynacji i standaryzacji procesów oraz rozpowszechnianie informacji dotycz¹cej sektora leœnictwa oraz jego rozwój. Postanowienia EFICS s¹ kontynuowane w nowych regulacjach EC ogniskuj¹cych siê na utworzeniu Europejskiej Platformy Informacji Leœnej i Komunikacji (European Forest Information and Communication Platform EFICP) dedykowanej celom rozwoju systemu pozwalaj¹cego na analizowanie informacji dystrybuowanej z narodowych baz danych o lasach. G³ównym celem EFICP jest wspomaganie raportowania i monitoringu zasobów leœnych na poziomie Europejskim oraz dostarczanie informacji o zasobach do zainteresowanych spo³ecznoœci Unii Europejskiej i narodowych. Joint Research Centre w ramach swojej dzia³alnoœci zwi¹zanej z INSPIRE realizuje Akcjê 2141 INFOREST (Information and monitoring of the forest environment Informacja i monitoring œrodowiska leœnego). Spe³nia ona rolê cia³a koordynuj¹cego Unii Europejskiej dla inicjatywy Forest Focus, stanowi kontynuacjê EFICS, oraz zapewnia bazê dla aspektów technicznych EFICP. Akcja ta po ytkuje efekty, ju zakoñczonego, a rozpoczêtego w roku 1994 programu FIRS (Forest Information from Remote Sensing) rozwijaj¹cego metody pozyskiwania danych o lasach przy u yciu technik teledetekcji. Akcja 2141 swoj¹ dzia³alnoœci¹ wspiera s³u by EC odpowiedzialne za ochronê i monitoring europejskich lasów oraz serwisy krajów cz³onkowskich i kandyduj¹cych zajmuj¹ce siê œrodowiskiem leœnym, a w szczególnoœci po arami lasów. W ramach Akcji badane s¹ równie mo liwoœci wprowadzenia nowych narzêdzi oraz mechanizmów odpowiednich dla oceny i monitorowania bioró norodnoœci, obiegu wêgla, gleb oraz efektów zmiany klimatu w odniesieniu do lasów. Szczegó³owe cele Akcji, zwi¹zane z regulacj¹ Forest Focus, s¹ nastêpuj¹ce (INFOREST, 2006): (i) Wsparcie techniczne i naukowe w kontekœcie kontynuowania inicjatyw zwi¹zanych z EFICS; (ii) Utworzenie nowej platformy informacyjnej oraz wstêpna analiza zgromadzonych danych dotycz¹cych zanieczyszczeñ atmosferycznych, w zgodzie z aktualnymi i poprzednimi regulacjami tego dotycz¹cymi, w celu rozpoznania aktualnej kondycji lasów; (iii) Zintegrowana analiza danych naziemnych, meteorologicznych oraz satelitarnych w celu monitorowania i zapobiegania po arom lasów; (iv) Uczestniczenie w rozbudowie systemów zwi¹zanych z raportowaniem i monitoringiem bioró norodnoœci lasu.

13 22 Joanna Adamczyk Informacja do analiz uzyskiwana jest przy wykorzystaniu podstawowych produktów oferowanych w ramach SDI map bazuj¹cych na danych satelity Landsat. Metody oceny struktury przestrzennej krajobrazu zosta³y te zastosowane na mapie leœnej bazuj¹cej na obrazach WiFS z hinduskiego satelity IRS-1C. Ocena jakoœci map odbywa siê za pomoc¹ ortofotomap oraz regionalnych i narodowych map leœnych. Wyniki projektów dostêpne s¹ w ramach portali internetowych, b¹dÿ istnieje mo liwoœæ za³adowania ich w postaci plików. Europejskie mapy lasów Podstaw¹ dla wszystkich analiz jest informacja o dystrybucji przestrzennej lasów w Europie, uzyskiwana przy u yciu podstawowego produktu INFOREST mapy klasyfikacji lasów. Wymagania które ma spe³niaæ mapa zosta³y sformu³owane nastêpuj¹co (INFOREST, 2006): (i) Zwartoœæ i harmonizacja w ca³ej Europie; (ii) Osi¹galnoœæ danych równie na wy szym poziomie szczegó³owoœci; (iii) Niezale noœæ od granic pañstw i narodowych systemów odniesienia; (iv) Jeden typ sensora satelity rejestruj¹cego obraz bazowy, rozdzielczoœæ przestrzenna poni ej 50 m; (v) Akceptowalny poziom dok³adnoœci geometrycznej i tematycznej. Wed³ug proponowanych standardów INSPIRE mapy wynikowe maj¹ spe³niaæ nastêpuj¹ce parametry: (i) Rozdzielczoœæ przestrzenna oryginalna 30 m, wzmocniona do 25 m; (ii) Dopuszczalny b³¹d RMS poni ej 25 m. W ramach programu wykonywane s¹ nastêpuj¹ce mapy: lokalizacja powierzchni leœnych (rozró nienie obszarów zalesionych i niezalesionych); g³ównych rodzajów powierzchni leœnych (liœciaste, iglaste i mieszane). Mapy zosta³y wykonane dla dwóch terminów: lata osiemdziesi¹te i Treœæ map bazuje na danych satelitarnych z ortorektyfikowanych obrazów Landsat ETM+/TM. Informacja dodatkowa zawarta jest w bazach danych CORINE Land Cover (1990, 2000) oraz Numerycznym Modelu SRTM (wszystkie trzy rodzaje danych s¹ sztandarowymi produktami inicjatywy INSPIRE). Bioró norodnoœæ m Monitorowanie i raportowanie bioró norodnoœci europejskich lasów sta³o siê kluczowym elementem s³u ¹cym polityce Unii Europejskiej w sprawach œrodowiska, co przejawia siê miêdzy innymi w regulacji Forest Focus i akcji Natura2000. Dzia³alnoœæ programu INFO- REST w tym zakresie skupia siê na dostarczaniu, na poziomie europejskim, informacji dotycz¹cej nastêpuj¹cych indykatorów bioró norodnoœci (INFOREST, 2006): m Kompozycji typ lasu, powierzchnia i zmiany; trendy w zasiêgach wybranych biomów, ekosystemów i siedlisk; Struktury: rozmieszczenie przestrzenne lasów w krajobrazie po³¹czenia/fragmentacja ekosystemów; Uzyskiwana informacja podzielona jest na dwie grupy tematyczne: m Mapy lasów i monitoring mapy lasów z dwóch terminów (lata osiemdziesi¹te i 2000), zmiany i trendy w pokrywie leœnej; m Struktura przestrzenna lasów mapy struktury przestrzennej powierzchni leœnych dla dwóch terminów (lata osiemdziesi¹te i 2000), zmiany i trendy w strukturze przestrzennej lasów.

14 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE 23 Europejski System Informacji o Po arach Lasów EFFIS EFFIS (European Forest Fire Information System) jest rozwijany od roku 1999 w kierunku opracowania i implementacji zaawansowanych metod oceny ryzyka po aru oraz dokumentacji obszarów po arowych na skalê europejsk¹. EFFIS jest od roku 2003 czêœci¹ Regulacji Forest Focus. System ten zosta³ utworzony w celu dostarczenia informacji wspieraj¹cych politykê zapobiegania po arom w Europie. Zakres dzia³ania systemu podzielony jest na dwie grupy: m Przewidywanie ryzyka po arów na podstawie indykatorów generowana jest mapa m terenów zagro onych; Ocena strat po arowych raz na rok dokumentowane s¹ wszystkie obszary powy ej 50 ha dotkniête klêsk¹ po aru. Przewiduje siê rozwiniêcie metod oceny efektów po arów lasów takich, jak: emisja gazów do atmosfery, regeneracja roœlinnoœci i ryzyko powtórzenia po aru. Spoœród innych efektów INFOREST szczególnie wart uwagi jest portal internetowy prezentuj¹cy dane zawarte w EFFIS, ze wzglêdu na wysoki poziom techniczny i kompletnoœæ dostêpnej informacji. Przyk³ad widoku mapy przedstawiono na rysunku 2. Europejskie Centrum Danych Leœnych Za³o enia Europejskiego Centrum Danych Leœnych (European Forest Data Centre EFDAC) opieraj¹ siê na potrzebie dostarczenia danych o œrodowisku osobom podejmuj¹cym decyzje polityczne. Zadanie to maj¹ spe³niaæ powo³ane do ycia Centra Danych o Œrodowisku (Environmental Data Centres), stanowi¹ce po³¹czony system dystrybucji danych dotycz¹cych pewnych istotnych dziedzin zwi¹zanych ze œrodowiskiem. Na mocy Porozumienia Technicznego, podpisanego w listopadzie 2005, JRC bêdzie budowa³o centra dotycz¹ce gleb i leœnictwa. W zwi¹zku z tym w ramach programu INFOREST powstaje obecnie centrum danych EFDAC. Przewiduje siê nastêpuj¹ce grupy tematyczne informacji uzyskiwanych przy pomocy systemu: zasoby leœne, zdrowotnoœæ lasów, po ary lasu, produkty leœne i handel (rys. 2). INSPIRE w Polsce Dyrektywa INSPIRE jest zobowi¹zaniem ka dego z pañstw cz³onkowskich do terminowego zbudowania krajowej infrastruktury informacji przestrzennej odpowiadaj¹cej unijnym wytycznym, ale tworzonej w sposób dostosowany do istniej¹cych zasobów, warunków i mo liwoœci (GaŸdzicki, 2005a). Polska realizuje postanowienia Dyrektywy buduj¹c narodow¹ SDI, bêdzie te bra³a udzia³ w udostêpnianiu danych przestrzennych do poziomu europejskiego. Polska koncepcja infrastruktury informacji przestrzennej (niektórzy autorzy Linsenbarth 2001 przyjmuj¹ nazwê Krajowy System Informacji Przestrzennej) opiera siê na trzypoziomowym podziale danych (Linsenbarth, 2001; GaŸdzicki, 2005a): 1. Poziom lokalny sporz¹dzona w skali 1: Baza Danych Topograficznych, wykonana przez GUGiK;

15 24 Joanna Adamczyk 2. Poziom regionalny baza danych w skali 1:50 000, mapa wykonana w technologii VMap L2 przez S³u bê Topograficzn¹ Wojska Polskiego. Powsta³a ona w wyniku porozumienia G³ównego Geodety Kraju z Szefem S³u by Topograficznej Wojska Polskiego, w sprawie wymiany informacji oraz materia³ów geograficznych. 3. Poziom krajowy Baza Danych Ogólnogeograficznych w skali 1: Przeznaczona jest ona g³ównie dla instytucji centralnych, drugim jej zadaniem jest umo liwienie po³¹czenia z miêdzynarodow¹ baz¹ danych. Na zlecenie GUGiK wykona³o j¹ Centrum Informacji o Œrodowisku GRID. Zakres informacji zawartej w bazie jest zupe³nie inny od poprzednich, co wynika z odmiennej roli administracji na tym szczeblu, st¹d przeznaczone dla tych zastosowañ informacje maj¹ charakter g³ównie przegl¹dowy i statystyczny. Dla ka dego z wy ej wymienionych poziomów utworzone zosta³y szczegó³owe wykazy oraz zakresy tematyczne informacji udostêpnianych przez SIP. Przyjmuje siê, e Krajowa Infrastruktura Danych Przestrzennych bêdzie zawiera³a dwie kategorie danych: referencyjne i tematyczne. W za³o eniach (Linsenbarth, 2001) strukturê systemu okreœlono mianem modu³owo-hierarchicznej. Jego modu³owoœæ wynika z oparcia struktury organizacyjnej systemu na Oœrodkach SIP, pe³ni¹cych funkcje zwi¹zane z integracj¹ informacji przestrzennej, przetwarzaniem i udostêpnianiem danych. Zaproponowano by ich rolê pe³ni³y oœrodki dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej na trzech poziomach organizacji pañstwa (lokalnym, regionalnym i krajowym). Planowane jest równie w³¹czenie do systemu aktualnie rozwijanych systemów bran owych i terytorialnych (np. SIP Lasów Pañstwowych, System Informatyczny Œrodowisko ). Hierarchicznoœæ systemu jest wymuszona przez koniecznoœæ uporz¹dkowania sposobu przekazywania danych pomiêdzy Oœrodkami SIP, w których zlokalizowane zostan¹ hurtownie danych. Zak³adany jest szeroki zakres u ytkowania systemu od jednostek administracyjnych, do obywateli i podmiotów gospodarczych. Udostêpnianie informacji bêdzie odbywa³o siê za pomoc¹ systemu metadanych oraz interfejsu publicznego dostêpu do danych, umo liwiaj¹cego przegl¹danie zawartoœci hurtowni danych. W ramach inicjatywy testowany jest prototyp geoportalu (rys. 3 i 4) udostêpniaj¹cy obecnie dane (GEOPORTAL.GOV.PL, 2006): (i) Ortoobrazy lotnicze i satelitarne Quickbird; (ii) NMT numeryczny model terenu z ró nych Ÿróde³: LPIS 48, 180, 68; TBD; (iii) RMP topograficzne mapy rastrowe, w skalach 1:10 000, 1:25 000, 1:50 000, 1: ; (iv) Warstwy tematyczne: elementy osnowy matematycznej i geodezyjnej; osiedla; obiekty, przemys³owe, rolnicze i socjalno-kulturalne; koleje i urz¹dzenia z nimi zwi¹zane; drogi i urz¹dzenia z nimi zwi¹zane; wody i urz¹dzenia z nimi zwi¹zane; roœlinnoœæ, uprawy i grunty; granice; rzeÿba terenu; opisy w treœci mapy (nazwy w³asne osiedli, stacji i przystanków kolejowych, nazwy obiektów fizjograficznych, skróty i napisy objaœniaj¹ce, dane liczbowe wysokoœci punktów osnowy, wartoœci warstwic itp.); (v) Baza Danych Ogólnogeograficznych (BDO): podzia³ administracyjny; osadnictwo i obiekty antropogeniczne; hydrografia; rzeÿba terenu; transport; pokrycie terenu; obszary chronione; (vi) VMap L2 warstwy: hydrografia, obiekty socjalno-kulturalne, podzia³ administracyjny, osnowa geodezyjna, osadnictwo, roœlinnoœæ, transport, rzeÿba terenu, przemys³. W ramach realizacji projektu planowane s¹ miêdzy innymi dzia³ania zwi¹zane z: dalszym rozwijaniem serwisu GEOPORTAL.GOV.PL, szkoleniami dla przysz³ych u ytkowników portalu, budow¹ serwerowni w CODGiK, budow¹ Centralnej Sk³adnicy Danych, przeprowa-

16 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE 25 dzeniem procedur umo liwiaj¹cych zakup i wdro enie oprogramowania do prowadzenia EGIB 1 dla 100 powiatów. Inwentaryzacja Pañstwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego wykazuje, e stosunkowo szybko mo liwe bêdzie uzupe³nienie danych obecnie dostêpnych w interfejsie internetowym o nastêpuj¹ce (mieszcz¹ce siê w proponowanym Aneksie 1 i Aneksie 2 dyrektywy INSPIRE UE): (i) dane katastralne pozyskane z IPE; (ii) mapy tematyczne: hydrograficzne, sozologiczne; (iii) dane o przebiegu granic i powierzchni jednostek podzia³u terytorialnego pañstwa; (iv) Topograficzna Baza Danych (TBD); (v) gazeter 2. Wed³ug raportu z³o onego do INSPIRE (INSPIRE, 2005) obecny stan realizacji projektu w Polsce jest doœæ zaawansowany szczególnie dotyczy to danych referencyjnych. Budowa zasobu danych tematycznych znajduje siê w stadium pocz¹tkowym. Postêpuj¹ te prace legislacyjne, a ustanawianie polskich norm w tym zakresie jest równie w toku. Zakoñczenie Nie ulega w¹tpliwoœci, e dostajemy do r¹k narzêdzie, dziêki któremu informacja przestrzenna o elementach œrodowiska przyrodniczego, w tym równie o lasach, bêdzie ³atwa do pozyskania i analizowania. Znajduje siê ono na bardzo wysokim poziomie technicznym, a do jego rozwoju wykorzystywane bêd¹ wszelkie aktualne osi¹gniêcia geoinformatyki. W zwi¹zku z przynale noœci¹ do Unii Europejskiej Polska posiada prawa i obowi¹zki zwi¹zane z INSPIRE, zwi¹zane s¹ one przede wszystkim z mo liwoœci¹ pozyskania danych oraz obowi¹zkiem uzupe³niania zakresu informacyjnego dotycz¹cego naszego kraju. Istotne jest rozpatrzenie korzyœci p³yn¹cych z udzia³u w INSPIRE oraz przewidywanie ewentualnych zagro eñ, czy trudnoœci. Uczestnictwo polskiego leœnictwa w SDI mo e byæ bardzo efektywne. Posiada ono szerokie zaplecze naukowe, dziêki któremu mo e zaoferowaæ Unii Europejskiej nadzór merytoryczny nad tworzeniem baz danych i systemów o lasach. Istotne jest, eby specjaliœci z Polski uczestniczyli w analizach dotycz¹cych stanu lasów w Europie, wspomagaj¹c wyci¹ganie wniosków dotycz¹cych Polski posiadaj¹cej inn¹ specyfikê, ni wiêkszoœæ krajów europejskich. Lasy Pañstwowe ju nied³ugo bêd¹ posiada³y bazê danych o lasach dotycz¹c¹ oko³o 30% powierzchni kraju. Jest to znacz¹cy zasób informacji, który wraz z infrastruktur¹ techniczn¹, mo e stanowiæ silny punkt polskiej oferty na forum miêdzynarodowym. W zamian Polska otrzymuje dostêp do europejskiego zasobu danych statystycznych i przestrzennych na ró nych poziomach skal. Mo liwoœæ taka wi¹ e siê z istotnymi korzyœciami, wp³ywaj¹cymi miêdzy innymi na zmniejszenie nak³adów zwi¹zanych z prowadzeniem baz danych o lasach: (i) Brak potrzeby gromadzenia danych ju zawartych w SDI dotycz¹cych innych zakresów tematycznych, np. dane samorz¹dów terytorialnych; (ii) Ograniczenie zakresu danych tworzonych na potrzeby systemu do leœnych; (iii) U³atwienie wspó³pracy zostanie wspó³praca i przep³yw wiedzy miêdzy jednostkami zainteresowanymi tymi samymi lub s¹siaduj¹cymi terenami; (iv) Umo liwienie analizowania lasów w szerszym aspekcie przestrzennym i tematycznym, m.in. na tle obszarów otaczaj¹cych. Wymiana informacji z zewnêtrzny- 1 System EGIB system ewidencji gruntów i budynków. 2 Gazeter jest wykazem nazw geograficznych wraz ze wspó³rzêdnymi, s³u ¹cym do odszukania obiektu, a nastêpnie zlokalizowania go na mapie.

17 26 Joanna Adamczyk mi bazami danych wi¹ e siê równie z pewnymi ograniczeniami i niedogodnoœciami, do których nale ¹ miêdzy innymi: (i) Brak kontroli nad procesem powstawania danych mog¹ one wzbudzaæ w¹tpliwoœci z punktu widzenia m.in. dok³adnoœci. Jednak standaryzacja procesu przygotowania danych powinna ograniczyæ tego typu problemy do minimum. (ii) W ramach SDI czêœæ danych ma byæ udostêpniana za odp³atnoœci¹ co potencjalnie mo e stworzyæ bariery zwi¹zane z ich kosztem, oczywiste s¹ te pewne ograniczenia prawne. Bior¹c jednak pod uwagê ogóln¹ zasadê szerokiej dostêpnoœci danych zawartych w SDI oraz bogat¹ ofertê informacyjn¹ strony polskiej, wydaje siê, e ograniczenia tego typu powinny byæ mniejsze w stosunku do komercyjnych sposobów udostêpniania danych. (iii) Do ograniczeñ mo na te zaliczyæ oczywist¹ koniecznoœæ poszanowania praw autorskich danych. Uczestniczenie w ESDI znacznie u³atwi wywi¹zywanie siê Polski ze zobowi¹zañ i umów miêdzynarodowych oraz realizacji polityki udostêpniania informacji o œrodowisku w kraju, m.in. dotyczy to: Zadañ zawartych w Agendzie 21, Konwencji z Aarhus, Polityce Leœnej Pañstwa; Dyrektyw UE. Znacznie u³atwione zostanie równie zbieranie danych dla potrzeb statystyki polskiej i unijnej. SDI odgrywa równie istotn¹ rolê stymuluj¹c¹ wprowadzenie najnowszych technologii i postêpu w zakresie informacji przestrzennej (Best AvailableTechnology). W ramach tej inicjatywy opracowano i wprowadzono standardy danych i serwisów informacyjnych. W istotny sposób wp³ywa to na u³atwienie analiz porównawczych pomiêdzy obszarami lasów w Europie oraz analizy o charakterze globalnym. Zasadnoœæ idei wspó³tworzenia infrastruktury danych przestrzennych przez polskie leœnictwo nie ulega w¹tpliwoœci. Niniejszy artyku³, jest wstêpem do dyskusji nad perspektywami uczestnictwa w strukturach ESDI. Rozwa ania te powinny byæ prowadzone na poziomie uzgadniania aspektów technicznych i organizacyjnych. Literatura GaŸdzicki J., 2003: Kompendium Infrastruktur Danych Przestrzennych, Magazyn Geoinformacyjny Geodeta 2. GaŸdzicki J., 2005a: Planowanie prac INSPIRE, Magazyn Geoinformacyjny Geodeta 1. GaŸdzicki J., 2005b: Implikacje dyrektywy INSPIRE, wyzwanie dla Polski, Magazyn Geoinformacyjny Geodeta 7. GEOPORTAL, 2004: GEOPORTAL.GOV.PL opis za³o eñ projektu, GEOPORTAL, 2006: GEOPORTAL.GOV.PL INFOREST, 2006: INSPIRE, 2005: Spatial Data Infrastructures in Poland, State of play spring 2005, inspire/reports/stateofplay2005/rcr05plv73.pdf INSPIRE, 2004: INSPIRE, 2006: European Geo-Portal, Komisja Europejska, 2004: Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council establishing an infrastructure for spatial information in the Community (INSPIRE), inspire/; Linsenbarth A., 2001: Koncepcja SIP w Polsce (wa niejsze aspekty), [W:] XI Konferencja Naukowo-Techniczna Systemy Informacji Przestrzennej, Warszawa.

18 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE 27 Summary Growing interest in the state of global environment coupled with increasing awareness of threats and immense development of Information Society brought about an ever growing need for spatial information about environment. A special role plays The Sixth Environmental Action Programme for the years established by the EU. In last years we witness uncontrolled development of information systems. The INSPIRE initiative and establishing European Spatial Data Infrastructure should stimulate coordination of data gathering and distribution for the purposes of European environmental policies. The paper presents legal and organizational principles of functioning of SDI with special emphasis on initiatives regarding information about forests. In the conclusion main advantages were presented, supporting participation of Polish forestry in SDI. dr Joanna Adamczyk

19 Rys. 1. Przyk³ad wizualizacji udostêpnianej przez europejski Geo-Portal Map Viewer (Ÿród³o: INSPIRE, 2006) 28 Joanna Adamczyk

20 Leœnictwo a inicjatywa INSPIRE Rys. 2. Przyk³ad mapy zagro enia po arowego dla lasów Europy po³udniowej w lipcu 2006 roku, uzyskanej przy u yciu portalu internetowego EFFIS (Ÿród³o: INFOREST, 2006) 29

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI**

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** GEODEZJA l TOM 12 l ZESZYT 2/1 l 2006 Piotr Cichociñski*, Piotr Parzych* SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** 1. Wstêp Nieunikniona zapewne w przysz³oœci

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL

GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL GŁÓWNE WĄTKI REALIZOWANE W PROJEKCIE GEOPORTAL Realizacja prac w ramach Implementacji Przedmiot prac - prace analityczne, projektowe, wdrożeniowo implementacyjne, dokumentacyjne oraz szkoleniowe, związane

Bardziej szczegółowo

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa

ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI. Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE. Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa POLSKIE TOWARZYSTWO INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ROCZNIKI 2010 GEOMATYKI Metodyka i technologia budowy geoserwera tematycznego jako komponentu INSPIRE Tom VIII Zeszyt 3(39) Warszawa PROPOZYCJA ZASAD POLSKIE

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie Małgorzata Gajos Rozwój j usług ug geoinformacyjnychnych na przykładzie geoportalu Zakopane 25-28.09.2007 Geoinformacja Informacja uzyskiwana w drodze interpretacji danych geoprzestrzennych (dotyczących

Bardziej szczegółowo

Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu

Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu Na wirtualnym szlaku Geoportal małopolskich szlaków turystycznych narzędziem do promocji regionu Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

BUDOWA KRAJOWEJ INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ

BUDOWA KRAJOWEJ INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ BUDOWA KRAJOWEJ INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Główny Geodeta Kraju Jerzy ALBIN Dyrektor CODGiK Grzegorz Kurzeja Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie, Wrocław 1-3 grudnia 2004r.

Bardziej szczegółowo

Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów

Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów Potrzeby Ośrodków Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie wiedzy oraz umiejętności geodetów i kartografów "Zawód kartografa" d kartografa" - III Zawodowa Konferencja Stowarzyszenia Kartografów

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku,

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku, UZASADNIENIE Projekt rozporządzenia jest wypełnieniem delegacji ustawowej zapisanej w art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJI EWIDENCJI GRUNTÓW I BUDYNKÓW

MODERNIZACJI EWIDENCJI GRUNTÓW I BUDYNKÓW Gmina : Lubaczów Powiat : Lubaczów Województwo: Podkarpackie PROJEKT MODERNIZACJI EWIDENCJI GRUNTÓW I BUDYNKÓW obręb Sieniawka 1 Wykonano: luty 2013 r. ZAKRES TREŚCI PROJEKTU I. Cel i zakres prac modernizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. przestrzennego wsi Damas³awek. 1) lokalizacjê tylko przedsiêwziêæ okreœlonych w niniejszej. nastêpuje:

Dziennik Urzêdowy. przestrzennego wsi Damas³awek. 1) lokalizacjê tylko przedsiêwziêæ okreœlonych w niniejszej. nastêpuje: 16875 3406 UCHWA A Nr IX/49/07 RADY GMINY DAMAS AWEK w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Damas³awek Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorz¹dzie

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie baz wiedzy o Mazowszu. jako elementów krajowej infrastruktury informacji przestrzennej

Tworzenie baz wiedzy o Mazowszu. jako elementów krajowej infrastruktury informacji przestrzennej Tworzenie baz wiedzy o Mazowszu jako elementów krajowej infrastruktury informacji przestrzennej Witold Radzio Z-ca dyrektora BGWM w Warszawie Konferencja w ramach projektu Przyspieszenie wzrostu konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny Projekt wspóùfinansowany przez Uniê Europejsk¹ w ramach Europejskiego Funduszu Spoùecznego Dziaùanie 5.2. Wzmacnianie potencjaùu administracji samorz¹dowej Plan Komunikacji na temat projektu w Urzêdzie

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Metadane w zakresie geoinformacji

Metadane w zakresie geoinformacji Metadane w zakresie geoinformacji Informacja o zasobie danych przestrzennych Plan prezentacji 1. Co to są metadane i o czym nas informują? 2. Rola metadanych 3. Dla jakich zbiorów tworzone są metadane?

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z II warsztatów

Sprawozdanie z II warsztatów Sprawozdanie z II warsztatów 28 lutego 2015 roku odbyły się drugie warsztaty w ramach projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Warnija w partnerstwie z Gminą Olsztyn, Forum Rozwoju Olsztyna OLCAMP,

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Geograficzny System Informacji (GIS, SIP) w urzędzie gminy kompetencje i zastosowania

Geograficzny System Informacji (GIS, SIP) w urzędzie gminy kompetencje i zastosowania Geograficzny System Informacji (GIS, SIP) w urzędzie kompetencje i zastosowania Zadania gmin zostały wyodrębnione na podstawie zapisów wybranych ustaw: Ustawa Ustawa o samorządzie gminnym z dn. 8 marca

Bardziej szczegółowo

Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych

Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych Spotkania Koordynatorów ds. Innowacji w Edukacji, 8 kwietnia 2016, MEN Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych dr Anna Beata Kwiatkowska Rada ds. Informatyzacji Edukacji Motto dla działań

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

PFU.Z11 Standardy i normy w projekcie

PFU.Z11 Standardy i normy w projekcie URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Departament Infrastruktury Wydział Wdrażania Technologii Informacyjnych ul. Ostrowskiego 7, 53-238 Wrocław, tel. (71) 770 41 39 PFU.Z11 Standardy i normy

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE INFRASTRUKTURY DANYCH GEOREFERENCYJNYCH WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO

TWORZENIE INFRASTRUKTURY DANYCH GEOREFERENCYJNYCH WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO TWORZENIE INFRASTRUKTURY DANYCH GEOREFERENCYJNYCH WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Krzysztof Mączewski, Geodeta Województwa Mazowieckiego Ewa Janczar Kierownik Działu Obsługi Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego

Bardziej szczegółowo

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery

1. Planowanie strategiczne. 4. Monitorowanie i ewaluacja. 3. Wdrażanie polityk. 2. Tworzenie polityk. Wybrane dziedziny. Ochrona klimatu i atmosfery Usprawnienie: Wprowadzenie Procedury planowania i raportowania strategicznego i operacyjnego w resortach Usprawnienie w cyklu polityk publicznych 4. Monitorowanie i ewaluacja 1. Planowanie strategiczne

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ SYSTEMÓW INFORMACJI PRZESTRZENNEJ

ROZWÓJ SYSTEMÓW INFORMACJI PRZESTRZENNEJ ROZWÓJ SYSTEMÓW INFORMACJI PRZESTRZENNEJ W ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Antoni abaj, SmallGIS Sp. z o.o. ród o: Roger Tomlinson Rozwa ania o GIS 1 W 2006 roku, z 610 satelitów cywilnych kr cych wokó Ziemi

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna

Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie priorytetu Pomoc techniczna Uwaga: ubiegaj cy si o dofinansowanie projektu nie wype nia pól ciemnych. Data z o enia wniosku o dofinansowanie realizacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych. Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna

Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych. Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna Bezpieczny wypoczynek w świetle Ustawy o usługach turystycznych Katarzyna Hetman, Wielkopolska Izba Turystyczna 1 Podstawa prawna Ustawa o usługach turystycznych z dnia 29 sierpnia 1997 r. z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Stosowanie geoinformatyki w kontekście centralizacji SILP Szkolenie centralne z zakresu geomatyki leśnej dla nadleśniczych, 2011r.

Stosowanie geoinformatyki w kontekście centralizacji SILP Szkolenie centralne z zakresu geomatyki leśnej dla nadleśniczych, 2011r. Podstawy SIP i LMN Stosowanie geoinformatyki w kontekście centralizacji SILP Szkolenie centralne z zakresu geomatyki leśnej dla nadleśniczych, 2011r. przygotowali: Wojciech Pardus, Tomasz Grzegorzewicz

Bardziej szczegółowo

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju

Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Program Innowacje Społeczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Joanna Makocka NCBR kim jesteśmy? agencja wykonawcza nadzorowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego agencja powołana w 2007 roku

Bardziej szczegółowo

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap w Urzędzie Miejskim w Gdańsku

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap w Urzędzie Miejskim w Gdańsku Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 517/13 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 25 kwietnia 2013r. w sprawie utworzenia i zasad działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane elektronicznej Platformy Usług

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.kuratorium.opole.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.kuratorium.opole.pl/index.php? Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: bip.kuratorium.opole.pl/index.php?id=232 Opole: Zorganizowanie oraz przeprowadzenie kursów doskonalących

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 1 dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Ustalenie celu naszych spotkań w semestrze Ustalenie technikaliów Literatura, zaliczenie Przedstawienie punktu startowego

Bardziej szczegółowo

Raport z badania organizacji członkowskich Federacji MAZOWIA 2009

Raport z badania organizacji członkowskich Federacji MAZOWIA 2009 Badanie przeprowadzono w 2 etapach w I kwartale 2009 roku: rozesłano ankietę do organizacji członkowskich (4 zwroty) i przeprowadzono wywiady z organizacjami członkowskimi ( 14 wywiadów w siedzibach organizacji).

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO WSPIERANIE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W TWORZENIU SYSTEMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE EDYCJA

Bardziej szczegółowo

F Ă MD LH Q D ] G È ] U

F Ă MD LH Q D ] G È ] U Metoda 5S Fachowa VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Świat profesjonalnej wiedzy al. Krakowska 271, 02 133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66 faks: 22 829 27 00, 829 27 27 Ksi¹

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.arr.gov.pl Warszawa: Dostawa materiałów promocyjnych - bidonów Numer ogłoszenia: 108724-2016;

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. PROJEKT w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji obrotu detalicznego produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wzoru tej dokumentacji

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH

ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH 1. Imię i nazwisko/nazwa wykonawcy prac geodezyjnych ZGŁOSZENIE PRAC GEODEZYJNYCH zgłoszenie pierwotne zgłoszenie uzupełniające do zgłoszenia o identyfikatorze: Formularz ZG 2. Adres miejsca zamieszkania/siedziby

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE

OGŁOSZENIE DODATKOWYCH INFORMACJI, INFORMACJE O NIEKOMPLETNEJ PROCEDURZE LUB SPROSTOWANIE 1/ 7 ENOTICES_UMTWGN12 - ID:2011-XXXXXX Formularz standardowy 14 PL Publikacja Suplementu do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej 2, rue Mercier, L-2985 Luksemburg Faks (352) 29 29-42670 E-mail: ojs@publications.europa.eu

Bardziej szczegółowo

EXCEL W BIZNESIE I ZARZĄDZANIU

EXCEL W BIZNESIE I ZARZĄDZANIU EXCEL W BIZNESIE I ZARZĄDZANIU Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7118/7673 Cena netto 1 800,00 zł Cena brutto 2 214,00 zł Cena netto za godzinę 100,00 zł Cena brutto za godzinę 123,00 Możliwe

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej OPIS WYDARZENIA Kim jesteœmy? powsta³a w 2012 roku w Krakowie. W ramach dzia³alnoœci statutowej, Fundacja realizuje programy edukacyjne i aktywizuj¹ce, koncentruj¹ce siê na tematyce ekologicznej. Pomys³

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Strona 1 z 5 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.knf.gov.pl/o_nas/urzad_komisji/zamowienia_publiczne/zam_pub_pow/index.html Warszawa:

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Gmina Miasto Rzeszowa, Rynek 1, 35-064 Rzeszów, woj. podkarpackie, tel. 017 8754636, faks 017 8754634.

I. 1) NAZWA I ADRES: Gmina Miasto Rzeszowa, Rynek 1, 35-064 Rzeszów, woj. podkarpackie, tel. 017 8754636, faks 017 8754634. Rzeszów: Organizacja i przeprowadzenie szkoleń dla pracowników samorządowych Urzędu Miasta Rzeszowa w ramach projektu Nowoczesny Urzędnik - Kompetentny Urzędnik. Program szkoleniowy dla pracowników samorządowych

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.womkat.edu.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.womkat.edu.pl 1 z 9 2013-10-09 14:51 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.womkat.edu.pl Katowice: Usługi realizowane w ramach projektu BELFER ONLINE

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

- młodszy referent ds. prowadzenia ewidencyjnej mapy numerycznej. Starostwo Powiatowe w Lesznie

- młodszy referent ds. prowadzenia ewidencyjnej mapy numerycznej. Starostwo Powiatowe w Lesznie - młodszy referent ds. prowadzenia ewidencyjnej mapy numerycznej Starostwo Powiatowe w Lesznie Wydział Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami OPIS STANOWISKA PRACY 1. Nazwa stanowiska

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST. Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z geodezyjną obsługą w związku z wykonaniem

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wprowadzenie nowego pracownika wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8 Autor: Justyna Tyborowska Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wydawnictwo C.H. Beck Ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Tel. (022) 311 22 22 Faks

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektów 8.3 PO IG na przykładzie Gminy Borzęcin Rafał Bakalarz

Realizacja projektów 8.3 PO IG na przykładzie Gminy Borzęcin Rafał Bakalarz Realizacja projektów 8.3 PO IG na przykładzie Gminy Borzęcin Rafał Bakalarz 8. Oś Priorytetowa: Społeczeństwo informacyjne zwiększanie innowacyjności gospodarki Działanie 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO I. Organizator konkursu Organizatorem konkursu jest Zarząd Powiatu w Środzie Śląskiej, zwany dalej Organizatorem. Koordynatorem konkursu z ramienia Organizatora

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI

POLITYKA PRYWATNOŚCI POLITYKA PRYWATNOŚCI stosowanie do przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r., poz. 1422 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

ST- 01.00 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ROBOTY GEODEZYJNE. Specyfikacje techniczne ST-01.00 Roboty geodezyjne

ST- 01.00 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ROBOTY GEODEZYJNE. Specyfikacje techniczne ST-01.00 Roboty geodezyjne 41 SPECYFIKACJA TECHNICZNA ST- 01.00 ROBOTY GEODEZYJNE 42 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 43 1.1. Przedmiot Specyfikacji Technicznej (ST)...43 1.2. Zakres stosowania ST...43 1.3. Zakres Robót objętych ST...43

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. 1 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.poddebice.biuletyn.net Poddębice: Aktualizacja gleboznawcza klasyfikacji gruntów i użytków

Bardziej szczegółowo