TEKSTY I PODTEKSTY W NAUCZANIU JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TEKSTY I PODTEKSTY W NAUCZANIU JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO 3"

Transkrypt

1 KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 18 TEKSTY I PODTEKSTY W NAUCZANIU JĘZYKA POLSKIEGO JAKO OBCEGO 3 pod redakcją Beaty Grochali i Magdaleny Wojenki-Karasek WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO ŁÓDŹ 2011

2 REDAKCJA NAUKOWO-DYDAKTYCZNA KSZTAŁCENIA POLONISTYCZNEGO CUDZOZIEMCÓW GraŜyna Zarzycka, BoŜena Ostromęcka-Frączak, Marta Pančíková, Adam Sławomir Gala Nikolaj Jež, Maria Witkowska-Gutkowska, Mirosława Magajewska, Grzegorz Rudziński RECENZENT Urszula śydek-bednarczuk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak KOREKTORZY Danuta Bąk, Dorota Stępień OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak REDAKTOR TECHNICZNY Piotr Stawiak Publikacja wydana dzięki wsparciu finansowemu Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Łodzi oraz Władz Dziekańskich Wydziału Filologicznego UŁ Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2011 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2011 Wydanie I. Nakład 160 egz. Ark. druk. 28,0. Papier kl. III, 80 g, Zam. 109/4781/2011. Cena zł 42, + VAT Drukarnia Uniwersytetu Łódzkiego Łódź, ul. Lindleya 8 ISSN

3 WSTĘP Katedra Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej juŝ po raz trzeci gościła znakomitych specjalistów z zakresu glottodydaktyki polonistycznej w ramach konferencji Teksty i podteksty w nauczaniu języka polskiego jako obcego, która odbyła się w Łodzi w kwietniu 2010 r. 1 Nauczanie i uczenie się języka polskiego jako obcego staje się coraz bardziej popularne zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Powstaje coraz więcej podręczników, a takŝe opracowań metodycznych dotyczących nauczania języka polskiego jako obcego. Do tych ostatnich zalicza się niniejszy tom, w którym zgromadzono artykuły poświęcone roli tekstu w glottodydaktyce polonistycznej. Ich autorami są polscy i zagraniczni, znani i cenieni badacze zajmujący się szeroko pojmowaną problematyką glottodydaktyczną oraz młodzi, początkujący lektorzy języka polskiego jako obcego. Ta róŝnorodność autorów wpłynęła na róŝnorodność tekstów zawierają one bowiem rozwaŝania teoretyczne i bardzo konkretne rozwiązania praktyczne, które moŝna zastosować podczas prowadzenia zajęć. Poprzednie dwie publikacje z serii Teksty i podteksty w nauczaniu języka polskiego jako obcego pokazały, jak bardzo złoŝonym, a jednocześnie ciekawym zjawiskiem jest tekst i jego rola w procesie glottodydaktycznym. Tym razem autorzy artykułów skupili się m.in. wokół takich zagadnień jak: teksty medialne, teksty kultury, literatura, leksyka, gramatyka, językowy obraz świata i ich rola w nauczaniu języka polskiego jako obcego. W części poświęconej tekstom medialnym znajdują się m.in. rozwaŝania dotyczące prasy, radia, internetu i ich roli w procesie glottodydaktycznym. Artykuły, których problematyka oscyluje wokół szeroko pojmowanych tekstów kultury pokazują np. moŝliwość wykorzystania filmu na zajęciach lektoratowych. Autorzy zwracają takŝe uwagę na waŝne tematy kulturowe związane 1 Oddawany do Państwa rąk 18. tom Kształcenia Polonistycznego Cudzoziemców jest numerem specjalnym o charakterze monograficznym. Zebrane w nim artykuły stanowią zmodyfikowane wersje wybranych wystąpień konferencyjnych. Do tomu włączono takŝe inne prace rozwijające podjętą problematykę. [3]

4 4 Wstęp z wiedzą o Polsce, jak Jan Paweł II. Ciekawe jest takŝe potraktowanie nazw własnych jako tekstów kultury. Do tekstów kultury zaliczyć moŝna równieŝ literaturę, jednak jej rola w nauczaniu języka polskiego jako obcego jest tak duŝa, Ŝe artykuły dotyczące tekstów literackich zostały zgromadzone w odrębnej grupie. Ukazują one wiele ciekawych rozwiązań, które pozwalają na wykorzystanie tekstów literackich do nauczania gramatyki czy frazeologii. Zagadnieniom związanym z rolą tekstu w nauczaniu leksyki i gramatyki poświęcone są artykuły zgromadzone w kolejnych częściach tomu. Czytelnik odnajdzie wśród nich publikacje dotyczące bardzo róŝnych zagadnień gramatycznych (np. nauczanie fonetyki, deminutywa, formy czasownika, szyk wyrazów w zdaniu) i leksykalnych. Tu szczególne miejsce zajmują teksty poświęcone tematom tabu w nauczaniu języka polskiego jako obcego, a takŝe etykiecie językowej oraz zapoŝyczeniom i łączliwości leksykalnej. Kilka artykułów dotyczy językowego obrazu świata, a w szczególności związanego z nim zagadnienia stereotypów narodowych. Autorzy ukazują w nich zarówno sposoby kształtowania obrazu, jak Polski i Polaka w podręcznikach do nauczania języka polskiego jako obcego, i przedstawiają wyniki badań nad wizerunkiem cudzoziemca wśród studentów polonistyki. Ostatnia część zawiera teksty dotyczące w szczególny sposób ucznia i nauczyciela, podejmowana jest w nich m.in. problematyka wypracowań uczniowskich, konstrukcji poleceń czy komentarza lektorskiego. RóŜnorodność problematyki artykułów zgromadzonych w niniejszym tomie pokazuje, jak szeroko ujmowany jest tekst, a takŝe wskazuje na jego ogromną rolę w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Mimo iŝ jest to juŝ trzeci tom z serii Teksty i podteksty, wydaje się, Ŝe problematyka ta nie została jeszcze w całości zbadana, co daje nadzieję na kolejne glottodydaktyczne spotkanie w Łodzi poświecone tekstom i podtekstom. Na koniec dziękujemy za wsparcie finansowe: Wydziałowi Edukacji i Biuru Promocji Urzędu Miasta Łodzi, Władzom Dziekańskim Wydziału Filologicznego UŁ oraz Biuru Uznawalności Wykształcenia i Współpracy Międzynarodowej, dzięki którym moŝliwe jest wydanie niniejszego tomu. Beata Grochala, Magdalena Wojenka-Karasek

5 TEKSTY MEDIALNE

6

7 A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 18, 2011 BoŜena Ostromęcka-Frączak Uniwersytet Łódzki NAGŁÓWKI PRASOWE W GLOTTODYDAKTYCE. FRAZEOLOGIA Słowa kluczowe: glottodydaktyka polonistyczna, frazeologia, nagłówki prasowe Autorka pokazuje, jak moŝna wykorzystać nagłówki prasowe w nauczaniu języka polskiego cudzoziemców. We wcześniejszych publikacjach analizowała frazy, tu skupia się na wyraŝeniach i zwrotach, które pojawiły się w nagłówkach Gazety Wyborczej w latach Odnotowuje związki o największej frekwencji, zarówno jeśli chodzi o ich kanoniczne/słownikowe realizacje, jak i modyfikacje róŝnego typu. Podkreśla, Ŝe modyfikacje są świadectwem świadomej działalności dziennikarzy, mają na celu uatrakcyjnienie nagłówka, wzmocnienie jego ekspresywności, a przez to zaciekawienie czytelnika oraz zmuszenie go do przeczytania artykułu. Ponadto nauczyciele jpjo znajdą w artykule ciekawe materiały dydaktyczne do nauczania cudzoziemców polskiej frazeologii. W podejściu komunikacyjnym, powszechnie dziś stosowanym w nauczaniu jpjo, podkreśla się szczególną rolę autentycznych materiałów dydaktycznych, stąd teŝ odchodzi się od tekstów preparowanych i adaptowanych, nawet na poziomie dla początkujących. Jest więc zrozumiałe, Ŝe następuje zwrot ku tekstom prasowym, nie tylko autentycznym, nie preparowanym, ale, co więcej, dającym kontakt z Ŝywym językiem w róŝnych jego odmianach. Kontakt z prasą polską stwarza dodatkowo cudzoziemcowi moŝliwość zapoznania się z aktualnymi problemami politycznymi, społecznymi i kulturowymi naszego kraju. Ten aspekt jest niezwykle waŝny w świetle wymagań stawianych przez system certyfikacji języka polskiego, w którym bada się równieŝ kompetencję (socjo)- kulturową, wkomponowaną w testowanie róŝnych sprawności. Przeciwnicy stosowania tekstów prasowych w nauczaniu jpjo podkreślają, Ŝe teksty prasowe są często obciąŝone błędami językowymi. To prawda, ale jeśli stosujemy metodę komunikacyjną w nauczaniu jpjo, to najwaŝniejsze jest skuteczne porozumiewanie się, poprawność jest na drugim miejscu. Jest ona, oczywiście, równie waŝna, ale przede wszystkim ze względu na to, Ŝe jej brak mógłby zakłócić komunikację. O ile błędy językowe w prasie zdarzają się, chociaŝ większość gazet ma juŝ dzisiaj dobrych adiustatorów, to w zasadzie nie występują one w nagłówkach prasowych, gdyŝ nagłówek, będąc najkrótszym [7]

8 8 BoŜena Ostromęcka-Frączak z tekstów na ogół nie stwarza takiej moŝliwości, toteŝ wydaje się przydatny w nauce cudzoziemców. W dodatku ze względu na krótką formę moŝe być wykorzystywany juŝ w pierwszym etapie nauki języka polskiego. Na temat stosowania w nauczaniu jpjo autentycznych tekstów literackich jest juŝ spora literatura. Dotyczy to równieŝ tekstów prasowych, najczęściej jednak notatki prasowej, komentarza, reklam itd. Magdalena Gaszyńska-Magiera wspomina o ciekawej formie zajęć prowadzonych w Instytucie Polonijnym fakultatywnie dla średnio zaawansowanych i zaawansowanych pod nazwą: lektura tekstów prasowych z dyskusją na aktualne tematy, na które uczęszcza około 60% słuchaczy (Gaszyńska-Magiera 2002). Nie spotkałam się natomiast z publikacją, która byłaby poświęcona wykorzystaniu nagłówków prasowych w pracy z cudzoziemcami na róŝnych poziomach nauczania języka polskiego. Tu i tam znajdujemy zaledwie pojedyncze wzmianki. Od ksiąŝki Walerego Pisarka Poznać prasę po nagłówkach! z 1967 r., nagłówkami zajmowało się wielu językoznawców, którzy badali ich leksykę, składnię, frazeologię, metaforykę, podkreślali aluzyjność i dowcip językowy. Dla potrzeb niniejszych rozwaŝań przyjmuję za W. Pisarkiem definicję nagłówka jako wydrukowanego tytułu, wraz z ewentualnymi nadtytułami i podtytułami, wypowiedzi, działu lub rubryki w czasopiśmie (Pisarek 1967: 5). Nie ulega wątpliwości, Ŝe kontakt czytelnika z większością tekstów prasowych zaczyna się właśnie od nagłówka. To on jest oknem wystawowym wypowiedzi prasowej. Nagłówek krótki, dynamiczny, dramatyczny, aluzyjny, plastyczny, przekorny, zrozumiały z pewnością zaciekawi nie tylko Polaka, ale i cudzoziemca. Na lekcjach języka polskiego z cudzoziemcami nagłówek prasowy moŝna wykorzystać w nauczaniu róŝnych poziomów języka, np. leksyki i frazeologii (liczne ekspresywizmy, potocyzmy, słownictwo środowiskowe, związki frazeologiczne kanoniczne i zmodyfikowane), słowotwórstwa (dowcipne neologizmy, szczególnie liczne kontaminacje), składni. W nauczaniu języka polskiego jako obcego, podobnie jak w nauczaniu innych języków obcych, coraz większą uwagę poświęca się frazeologii i frazematyce, czyli gotowym formułom, w których gramatyka podporządkowana jest leksyce i pełni jedynie funkcję regulującą. Mówimy wtedy o trybie formulaicznym (holistycznym), w odróŝnieniu od trybu analitycznego, w którym wypowiedzi tworzone są od podstaw przy zastosowaniu odpowiednich reguł gramatycznych (Gałkowski 2005). W nauczaniu języka polskiego cudzoziemców, przede wszystkim na poziomie średnio zaawansowanym i zaawansowanym tryb formulaiczny jest strategią preferowaną. Dotyczy to przede wszystkim nauczania frazeologii. Język składa się bowiem z jednostek róŝnego typu: wyrazów, związków frazeologicznych, i szerzej ujmowanych frazemów. Znajomość, szczególnie tych ostatnich, jest wymagana na wyŝszym poziomie kształcenia cudzoziemców

9 Nagłówki prasowe w glottodydaktyce. Frazeologia 9 i świadczy o ich biegłości językowej, o której moŝemy mówić dopiero wtedy, gdy uczący się języka obcego ma zarówno duŝy zasób słów, jak i związków wyrazowych, frazeologizmów i frazemów. Związki frazeologiczne ubarwiają wypowiedzi, a poprzez wyrazistość i plastyczność wzmacniają jej komunikatywność. Bez frazeologizmów nie moŝemy się obejść w codziennej komunikacji, pojawiają się zarówno w sytuacjach oficjalnych, jak i nieoficjalnych, funkcjonują w literaturze, tekstach prasowych, języku mass mediów, w polszczyźnie ogólnej oraz w odmianie potocznej współczesnej polszczyzny. O potrzebie nauczania frazeologii cudzoziemców uczących się języka polskiego powstało w ostatnim okresie sporo prac o charakterze ogólnoteoretycznym (Pałka 2004; Madeja 2007) lub analitycznym (Butcher, Guziuk- -Świca 2004; OŜóg 2004). Niektórzy badacze (Nowakowska 2004; Kowalski 2005; Popowa 2000) podkreślają to, Ŝe frazeologizmy są świadectwem przynaleŝności do określonego kręgu kulturowego, toteŝ ucząc ich, włączamy cudzoziemców w polski kontekst kulturowy, obyczaje, realia, tradycję. Maria Wtorkowska, analizując polskie i słoweńskie związki frazeologiczne z leksemem kot, pokazuje, jak waŝną rolę odgrywa frazeologia w nauczaniu języka polskiego jako obcego i podkreśla, Ŝe jej znajomość pozwala cudzoziemcom lepiej zrozumieć Polaków. (Wtorkowska 2010). Warto zauwaŝyć, Ŝe autorzy wszystkich wspomnianych wyŝej prac nie posługują się materiałem nagłówków prasowych. Częściowo uczynił to jedynie Kazimierz OŜóg (2004). W niniejszej publikacji pragnę przedstawić wybrane nagłówki prasowe, wyekscerpowane z Gazety Wyborczej na przestrzeni ośmiu lat ( ), w których pojawiły się związki frazeologiczne w formie wyraŝeń i zwrotów frazeologicznych (z wyłączeniem fraz, przysłów, sentencji, maksym, powiedzeń i porzekadeł, którymi zajmowałam się juŝ wcześniej (Ostromęcka-Frączak 2005, 2008). Gazetę Wyborczą wybrałam dlatego, Ŝe jej język jest Ŝywy, prosty, często obrazowy, Ŝartobliwy, utrzymany w konwencji potocznej, pozbawiony patosu i urzędowości, nie zawsze w pełni jednoznaczny, operujący niedopowiedzeniami, ironią i aluzją. Jadwiga Puzynina zauwaŝa, Ŝe charakterystyczne dla Gazety są równieŝ pomysłowe i dowcipne tytuły, często manieryczne, oparte na nazwach istniejących z przesuniętym znaczeniem lub wymianą członu, tytuły łączące aluzje do nazw juŝ istniejących z derywacyjną grą językową, zawierające wyrazy przenośne, rymowanki itd. (Puzynina 1992). Podobnie sądzi Jan Miodek, który twierdzi, Ŝe najciekawsze i najdowcipniejsze są właśnie nagłówki Gazety Wyborczej, a kaŝdy jej numer przynosi po kilka przykładów zasługujących na filologiczną analizę (Miodek 1996). Pismo 1 jest jednym 1 Łódzki dodatek do Gazety Wyborczej ma skrót: (Ł). Po przytoczeniu nagłówka podaję jego lokalizację: dwie ostatnie cyfry roku, numer gazety i stronę wszystkie elementy są oddzie-

10 10 BoŜena Ostromęcka-Frączak z najpoczytniejszych dzienników o zasięgu ogólnopolskim i bez wątpienia oddziałuje na kształt współczesnego języka polskiego. Analizie poddaję przykładowo tylko kilka wyraŝeń i zwrotów, a mianowicie takich, które powtarzały się w nagłówkach prasowych najczęściej, zarówno w postaci kanonicznej, jak i zmodyfikowanej. Wśród wyraŝeń rzeczownikowych było to jabłko/kość niezgody powód, przyczyna niezadowolenia, konfliktu. PoniewaŜ wyraŝenie to jest powszechnie znane ze względu na mit o Parysie i trzech boginiach, a ponadto przyczyną sporu moŝe być właściwie wszystko, stąd teŝ takie nagłówki jak: Pociągi niezgody 08/229/12, Ł/01/272/1, Media niezgody 08/31/6, Obwodnica niezgody 04/283/24, Trener niezgody 04/138/16, Runda niezgody 03/92/28, Związki niezgody Ł/03/255/6, Hektary niezgody Ł/03/130/4, Spółki niezgody 03/206/5, Puszki niezgody 03/248/21, Izba niezgody Ł/03/124/4 (o konflikcie w Izbie Notarialnej), Kwota niezgody 02/219/18, Kaucja niezgody Ł/02/214/5, Korytarz niezgody 02/110/10, Tablica niezgody 02/167/14, Kuba niezgody 01/76/8, Rada niezgody 01/83/31, Góra niezgody Ł/01/87/4 (spór o Rudzką Górę w Łodzi), Rubryka niezgody 01/201/7, Sztab niezgody 00/287/7, Słupki niezgody 00/60/4, Kioski niezgody 00/62/1, Pawlak niezgody 00/66/20. We wszystkich nagłówkach mamy do czynienia z wymianą pierwszego komponentu wyraŝenia. Przyczyną niezgody są rosyjskie pociągi tranzytowe, ustawa medialna, obwodnica Słupska, obsadzenie stanowiska trenera ŁKS itd. Nagłówki artykułów są czytelne, jest w nich wyraźne nawiązanie do wyraŝenia rzeczownikowego. Oprócz wyraŝenia mamy teŝ zwrot: coś jest kością niezgody, ale w wymienionych przykładach widzę bezpośrednie nawiązanie do wyraŝenia. Zwrot moŝe stanowić zresztą podstawę do wydzielenia się z niego wyraŝenia, por. wpaść w czarną rozpacz i czarna rozpacz; rozciąć/przeciąć węzeł gordyjski i węzeł gordyjski; widzieć światełko w tunelu i światełko w tunelu itd. Innym, często występującym w nagłówkach wyraŝeniem jest zielone światło szczególne preferencje dla kogoś, czegoś. Umieszczenie tego wyraŝenia ma na celu zaintrygowanie czytelnika, zmuszenie go do przeczytania artykułu, aby dowiedział się, kto lub co ma zielone światło, np. Zielone światło 03/244/27, 03/190/27, 01/235/10, 00/69/22. O wiele częściej jednak wyraŝenie wplecione jest w szerszy kontekst, np. Zielone światło dla Porsche 08/172/22, Zielone światło dla Lotosu 08/44/24, Zielone światło dla dróg 0/102/34, Zielone światło ze Strasburga 04/61/22 (parlament Europejski wyraził zgodę na poszerzenie Unii), Zielone światło dla fuzji 03/282/23, Zielone światło dla Łodzi? Ł/02/245/8, Zielone światło dla świateł 01/200/3 (konserwator zabytków wyraził zgodę na przebudowę skrzyŝowania w Nowosolnej), Zielone światło dla kolei 00/226/11. W podanych przykładach mamy do czynienia z rozwinięciem lone ukośnikiem. Jeśli jest to potrzebne, zamieszczam równieŝ krótkie streszczenie artykułu. Wszystkie przykłady pochodzą z prac magisterskich, które powstały pod moim kierunkiem.

11 Nagłówki prasowe w glottodydaktyce. Frazeologia 11 wyraŝenia, dzięki czemu czytelnik od razu wie, czego dotyczą preferencje, albo kto ich udziela. Na zasadzie analogii w nagłówkach prasowych pojawiają się teŝ wyraŝenia: Ŝółte światło jako ostrzeŝenie i czerwone światło jako zakaz, ale zdecydowanie rzadziej niŝ zielone światło. W nagłówkach Gazety Wyborczej dość często pojawia się teŝ wyraŝenie: kozioł ofiarny o człowieku (instytucji), na którego niesłusznie zrzuca się całą odpowiedzialność za coś. Najczęściej wyraŝenie wpisane jest w szerszy kontekst, wskazujący bezpośrednio, kto jest kozłem ofiarnym lub kto szuka kozła ofiarnego, chociaŝ zdarza się teŝ dosłowne uŝycie: Kozioł ofiarny 04/8/35, Riise kozłem ofiarnym 08/97/44, Colin ofiarny 04/81/12, Kozioł ofiarny w mackach słuŝb 03/170/4, Rząd w poszukiwaniu kozła ofiarnego 01/285/2, Kozioł opatrznościowy 00/82/9. W wymienionych nagłówkach mamy do czynienia z róŝnymi modyfikacjami, np. rozwinięciem, redukcją jednego członu, a nawet z kontaminacją: kozioł ofiarny + mąŝ opatrznościowy. W dotychczas podanych przykładach członem, który ulegał wymianie był pierwszy człon wyraŝenia. Podobnie jest z wyraŝeniem węzeł gordyjski zawiła, trudna sprawa, np. Przystanek gordyjski Ł/01/252/2 (spór o przystanek tramwajowy). Wymianie moŝe równieŝ ulec i drugi człon, np. Węzeł cypryjski 02/218/6 (o wejściu greckiej części Cypru do UE), Węzeł kurdyjski 03/69/4, Węzeł jabłoński Ł/00/179/8 (o proteście przeciwko budowie bloków w Jabłonnej) lub wyraŝenie moŝe być uŝyte w nagłówku w postaci niezmienionej: Węzeł gordyjski Ł/00/186/2. DuŜą frekwencję mają w nagłówkach takie wyraŝenia rzeczownikowe, jak np. koń trojański, puszka Pandory, strachy na Lachy, okrągły stół i inne. Naukę frazeologizmów naleŝy, według mnie, rozpocząć od frazeologizmów ogólnie znanych i powtarzających się w róŝnych językach, wywodzących się np. z mitologii, historii staroŝytnej, literatury, Biblii, czyli jak to nazywa Stanisław Bąba frazeologizmów internacjonalnych (Bąba 1971), a dopiero później przejść do frazeologizmów związanych z polskimi realiami, polską historią itd., np. strachy na Lachy, okrągły stół. Co prawda Piotr Müldner-Nieckowski w Wielkim słowniku frazeologicznym języka polskiego (2003) odnotowuje strachy na Lachy nie strasz, nie ma się czego bać jako związek przestarzały, to jednak w badanym materiale pojawił się on wielokrotnie, zarówno w postaci kanonicznej (tych przykładów juŝ nie cytuję), jak i zmodyfikowanej, np. Strachy na saksy 00/26/22 (nie bójmy się ograniczeń na rynku pracy UE), Strachy na szefa samoobrony 00/53/5 (Lepper nie boi się zastraszania). Okrągły stół jako symbol negocjacji, prowadzących do porozumienia znalazł odbicie w następujących nagłówkach: Edukacyjny okrągły stół 08/253/8 (o rozmowie premiera z przedstawicielami oświaty), Okrągły stół nad szpitalnym łóŝkiem 08/9/1 (o reformie słuŝby zdrowia), Okrągły spór nad Rospudą 08/8/6 i wielu innych. Oprócz wyraŝeń rzeczownikowych w nagłówkach pojawiają się teŝ często wyraŝenia określające, np. jak na lekarstwo bardzo mało. Aby dowiedzieć się,

12 12 BoŜena Ostromęcka-Frączak czego jest bardzo mało, często trzeba przeczytać artykuł, gdyŝ nagłówek tego nie precyzuje. Jest to świadomie stosowany zabieg dziennikarski, np. Jak na lekarstwo 03/294/20 (o tanich lekach, których brakuje), Jak na lekarstwo 01/6/5 (o sprzedaŝy leków zagranicznych), Jak na lekarstwo 00/117/4 (mało ofert pracy). Zdecydowanie częściej wypełniany jest schemat składniowy: czegoś jest jak na lekarstwo: Krwi jak na lekarstwo Ł/03/148/1 (w szpitalach brakuje krwi), Nasienia męskiego jak na lekarstwo 03/182/7 (w Holandii są trudności z in vitro), Pieniędzy jak na lekarstwo Ł/03/79/4 (brakuje pieniędzy na opiekę medyczną w szkołach), Pracowników jak na lekarstwo Ł/02/17/5, Optymizmu jak na lekarstwo 02/19/22 (inwestorom brakuje optymizmu), Szczepionek jak na lekarstwo Ł/02/40/3, Chętnych jak na lekarstwo 00/145/26 (nikt nie chce kupić Cefarmu). Innym wyraŝeniem określającym jest na bank na pewno, z całą pewnością, które z reguły jest włączane w szerszy kontekst, por. WyprzedaŜ w regionie na bank 08/245/34, Do Polski na bank 08/189/20 (o powrotach Polaków z zagranicy), Liga koszykarzy juŝ nie na bank 08/154/34, Zabawa na bank Ł/02/203/3, Bankier na bank 01/99/29 (o dymisji szefa Banku Centralnego), Zyski na bank 01/247/26. Przejdźmy teraz do analizy zwrotów, które pojawiają się w nagłówkach prasowych. Jest ich zdecydowanie więcej, są ciekawsze, bardziej zróŝnicowane, stwarzają moŝliwość większej liczby modyfikacji, gdyŝ są przewaŝnie dłuŝsze niŝ wyraŝenia, otwierają teŝ więcej pustych miejsc do wypełnienia po obu stronach zwrotu. Na pierwszym miejscu w badanym materiale niewątpliwie znajduje się zwrot: być, znaleźć się pod lupą (rzadziej: wziąć kogoś/coś pod lupę) kontrolować, rozpatrywać coś dokładnie, drobiazgowo ; przyglądać się czemuś/ komuś, analizować. Czasownik jest najczęściej pominięty, co sprzyja skrótowości nagłówka, np. Pod lupą 08/142/6 (CBA podejrzewa, Ŝe wybudowane boisko jest pralnią brudnych pieniędzy), Pod lupą 03/255/34 (Komisja Europejska prowadzi śledztwo przeciwko firmie Microsoft). Takie tytuły mają charakter ogólnikowy. Inaczej jest w przypadku, kiedy juŝ w samym tytule mamy lewe miejsce walencyjne wypełnione przez wyraz autosemantyczny (zupełnie wyjątkowo takŝe i miejsce po prawej stronie zwrotu lub oba miejsca jednocześnie), np. VISA pod lupą Brukseli 08/73/23, Nord Stream pod lupą eurodeputowanych 08/25/20, TP pod lupą Brukseli 08/256/34, Max Lokata pod lupą UOKiK 08/131/31, Skarbówka pod lupą 04/255/5, Parmalat pod lupą 04/8/28, E-banki pod lupą 04/12/23, Edytor pod lupą 04/48/22, Ostrowski pod lupą 04/37/20, Menu pod lupą 03/19/6, Poltax pod lupą 03/84/20, ARD i ZDF pod lupą 03/98/27, Telekomunikacja pod lupą 03/63/27, Kulczyk pod lupą 03/205/2, Sypniewski pod lupą 03/124/31, BSKyB pod lupa Brukseli 02/119/29, Microsoft pod lupą 01/257/1, Studenci pod lupą 01/268/1, Pod lupą ministra

13 Nagłówki prasowe w glottodydaktyce. Frazeologia 13 01/110/7, Pod lupą centrali 01/283/6, Klient pod lupą 00/51/2, Media pod lupą 00/24/11, Hortex pod lupą 00/40/7, Gacki pod lupą 00/259/2, Egzaminy pod lupą 00/193/1, PHARE euro pod lupą 00/93/21, Pranie pod lupą 00/41/24 (o analizie nielegalnych transakcji finansowych). W ostatnim przykładzie mamy do czynienia z kontaminacją, o czym świadczy treść artykułu: pranie brudnych pieniędzy + być/znajdować się pod lupą. Innym często pojawiającym się zwrotem jest być na fali być popularnym, modnym. W nagłówkach czasownik zostaje pominięty, natomiast sam zwrot rozszerzony o róŝne elementy, najczęściej wskazujące na to, kto lub co jest na fali, np. Łodzianki na fali 04/248/16, Oleksy na fali 03/215/4, Włosy na fali Ł/03/273/4, Panie na fali 03/43/19, Czarzasty na fali 03/283/4, Siemens na fali 03/238/30, Parkiet na fali 03/275/23, Yahoo! na fali! 02/238/22, Cały czas na fali 00/258/26, Polska znów na fali 00/236/38, Ciepło na fali 00/123/38 (o debiucie na giełdzie elektrowni), Na sieciowej fali Ł/00/44/8. DuŜą frekwencję ma zwrot: zacisnąć/zaciskać pasa ograniczyć, ograniczać swoje wydatki, oszczędzać. MoŜe dojść do nominalizacji zwrotu, czyli jego urzeczownikowienia, np. Zaciskanie pasa 08/179/25 (partie muszą ograniczyć wydatki), Zaciskanie pasa 08/160/22 (o groźbie recesji w Europie), Zaciskanie pasa 02/142/24 (o oszczędnościach w budŝecie państwa), Zaciskanie pasa 00/262/4 (o redukcjach w armii rosyjskiej), Zaciskanie pasa 00/256/16 (o ograniczeniu produkcji samochodów Daewoo). UŜycie w nagłówku znominalizowanego zwrotu bez Ŝadnych dodatkowych elementów językowych niczego czytelnikowi nie mówi. Dziennikarz celowo nie precyzuje, kto zaciska pasa i dlaczego. Zwrot moŝe teŝ pojawiać się w nagłówkach w róŝnych trybach, mieć formę pytania, oznajmienia, polecenia, negacji oraz być wbudowany w szerszą strukturę zdaniową, np. Czy Węgrzy zaciskają pasa na próŝno? 08/134/26, Wisła zaciska pasa 04/242/31, Samuraj zaciska pasa 03/185/28, Nie zacisną pasa 03/266/31, Czy ParyŜ zaciśnie pasa dla zasady? 03/78/28, Zaciskajcie pasa 01/120/17, Czy OFE zaciskają pasa? 01/201/19, BudŜet musi zacisnąć pasa 01/157/23, Jak zacisnąć pasa 00/254/24, Jak zaciskać pasa 00/84/33, MoŜna bardziej zacisnąć 00/168/21, Zacisnąć pasa 00/78/37 (o finansowych kłopotach klubów ŜuŜlowych), Jak zacisnąć pasa 00/84/33, Jak zacisnąć pasa 00/254/24. Pytanie: Jak zacisnąć pasa? powtarza się w prasie dość często na przestrzeni ostatnich lat. Zwrot: coś wisi/zawisło/trzyma się na włosku oznacza, Ŝe coś jest zagroŝone, jest w niebezpieczeństwie. W badanych nagłówkach prasowych zawsze wypełnione jest miejsce walencyjne wskazane przez zaimek i często następuje elipsa czasownika. Te dwa typy modyfikacji nie powodują zakłócenia w odbiorze zwrotu, por. Wolny handel wisi na włosku 08/174/31, Sztafeta olimpijska na włosku 08/84/1, Tarcza na włosku 08/156/1, Komisja wisi na włosku 04/249/12, FOZZ na włosku 04/238/1, Fuzja na włosku 04/6/18, Statut wisi na

14 14 BoŜena Ostromęcka-Frączak włosku 03/280/1, Stosunki na włosku 03/153/1 (o kryzysie w stosunkach włosko- -niemieckich), Paksas na włosku 03/280/1, Eurofundusze na włosku 01/114/30, Euro na włosku 00/218/24, Nowa wojna na włosku 00/257/21. Ciekawy wydaje się fakt, Ŝe zwrot: nabić kogoś w butelkę oszukać, okpić kogoś, robić kogoś w konia w nagłówkach prasowych wielokrotnie wystąpił jedynie w formie zadiektywizowanej, np. Nabici w butelkę 08/100/33 (o nieuczciwości właścicieli supermarketów), Nabici we włoską butelkę 08/144/3, Nabita w rachunek Ł/03/29/3 (dzwonił lokator, zapłacić musi właścicielka), Nabici w PIT 03/19/1, Nabici w butelkę po winie 03/264/21, Nabijani w cudzą butelkę 03/290/28, Nabici emeryci 00/98/1, Nabici w Gołotę 00/248/51, Nabici w dyktafon Ł/00/119/4, Nabici w butelkę Ł/00/57/9 i jedynie raz w postaci nominalizacji: Nabijanie w stulatkę 00/19/6. Z nagłówków najczęściej nie wynika, kto został oszukany, przez kogo i dlaczego. PoniewaŜ dwa zwroty: rosnąć jak na droŝdŝach i rosnąć jak grzyby po deszczu oznaczają to samo, czyli: coś rośnie, powstaje, mnoŝy się szybko, błyskawicznie, zostaną omówione łącznie, chociaŝ trzeba zaznaczyć, Ŝe nagłówków nawiązujących do pierwszego zwrotu jest więcej, por. Ameryka jak na droŝdŝach 04/2/31 (o wzroście PKB o 8,2%), Rosną jak na droŝdŝach 03/140/12, Wątroba rośnie jak na droŝdŝach 03/243/18, Deficyt jak na droŝdŝach 03/234/7, Powiernicy jak na droŝdŝach 02/224/23 (dzięki podatkowi Belki fundusze inwestycyjne idą w górę), Złoto rośnie jak na droŝdŝach 01/259/13, Jak na droŝdŝach 00/187/25 (o rozwoju czeskiej gospodarki). Jak widać wystarcza samo zachowanie komponentu: jak na droŝdŝach (czasownik moŝe być opuszczony), aby zwrot był rozpoznawalny. Do drugiego zwrotu nawiązują nagłówki: Hotele wyrastają jak grzyby po deszczu 04/5/18, Jak grzyby po deszczu 00/44/21 (o nowych bankomatach w Polsce). O czymś, co moŝe zostać sprzedane na licytacji, np. o nieruchomości, przedmiocie mówimy, Ŝe idzie/pójdzie pod młotek. Zwrot ten odnajdujemy w następujących nagłówkach: TV Puls pod młotek 08/169/28, ZłoŜa pod młotek 04/241/23 (złoŝa naleŝące do Jukosu wystawiono na licytację), KsiąŜki pod młotek 04/254/24, Jukos idzie pod młotek 04/271/29, Stadion pod młotek 00/34/15, Archiwum pod młotek Ł/00/138/4, Aluminiowe akcje pod młotek 00/70/24. Jeśli coś idzie pod młotek, to w efekcie jest/znajduje się pod młotkiem, por. Obrazy pod młotkiem 01/287/6. Licytacja moŝe teŝ być odwołana, tak jak to się stało się z obrazem Antoniego Gierymskiego. Dziennikarz poinformował czytelników o tym wydarzeniu nagłówkiem: Uciekł spod młotka 04/262/19. Wśród nagłówków prasowych często pojawiają się jeszcze i inne zwroty, które funkcjonują w nich samodzielnie, są uŝyte w formie kanonicznej lub zmodyfikowanej, mogą teŝ być włączone w szerszy kontekst, np. znaleźć się między młotem a kowadłem, być na wagę złota, być pod kreską, wpuścić kogoś w maliny/w kanał, walczyć z wiatrakami, trafić po nitce do kłębka, kupować kota w worku i inne. Tych przykładów juŝ nie podaję, gdyŝ nie są one istotne z punktu widzenia dalszych rozwaŝań.

15 Nagłówki prasowe w glottodydaktyce. Frazeologia 15 Przegląd nagłówków w Gazecie Wyborczej na przestrzeni ośmiu lat pokazał, Ŝe mogą być one ciekawym materiałem glottodydaktycznym, jeśli chodzi o naukę frazeologizmów. Mają wysoką frekwencję, tworzą nagłówek samodzielnie lub są tylko jego częścią składową. Zebrany materiał dowodzi, Ŝe większą popularnością cieszą się frazeologizmy zmodyfikowane niŝ ich dosłowne odpowiedniki. Dziennikarze chętnie rozwijają i skracają frazeologizmy, wymieniają komponenty, traktując frazeologizm jako szablon, który moŝna zmodyfikować zgodnie z treścią artykułu. Praktyka ta stała się powszechna. Nagłówki prasowe nie podają suchych faktów. Są Ŝywym narzędziem twórczym w języku prasy. Liczba modyfikacji moŝe być bardzo duŝa. Wszystko zaleŝy od wyobraźni i inwencji piszącego. Świadoma modyfikacja związków frazeologicznych umieszczonych w nagłówkach niewątpliwie słuŝy uzyskaniu ekspresji, spełnia bowiem wszystkie pięć wykładników ekspresywności, wyróŝnionych przez Teresę Skubalankę (1973). Zarówno poznawanie frazeologizmów poprzez nagłówki prasowe, jak równieŝ, w późniejszym etapie uczenia cudzoziemców języka polskiego, odszukiwanie ich w nagłówkach moŝe być wspaniałą przygodą intelektualną, oddziałującą na świadomość językowo-kulturową cudzoziemców. Formy pracy z takimi nagłówkami mogą być bardzo zróŝnicowane. Jak wprowadzać, ćwiczyć i utrwalać związki frazeologiczne pokazuje Anna Pięcińska (2006), przekonując nas jednocześnie, Ŝe frazeologia moŝe być prosta i przyjemna. PoniewaŜ jest to w zasadzie jedyny podręcznik do nauki frazeologii, skonfrontowałam zamieszczone z nim związki z zebranymi przeze mnie frazeologizmami, występującymi w nagłówkach. Powtórzyły się takie frazeologizmy jak: wpuścić (kogo) w maliny, wisieć/zawisnąć na włosku, otworzyć puszkę Pandory, koń trojański, (przecinać, rozcinać) węzeł gordyjski, (rosnąć) jak grzyby po deszczu, (mieć coś) jak w banku, jak na lekarstwo, co świadczy o ich popularności. Ostatnim głosem w sprawie frazeologii polskiej dla cudzoziemców jest program multimedialny FRAZPOL, opracowany w Szkole Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego przez zespół pod kierownictwem Agnieszki Madei. Do obu pomocy dydaktycznych odsyłam wszystkie osoby, które chcą uczyć cudzoziemców polskiej frazeologii, poniewaŝ znajdą tam wiele ciekawych propozycji metodycznych. Zachodzi teŝ pytanie, jaka jest umiejętność interpretacyjna odbiorcy, czyli zdolność prawidłowego odbioru i rozumienia zmodyfikowanego komunikatu w formie nagłówka prasowego, ale odpowiedź na tak zadane pytanie przekracza ramy tego artykułu i wymaga oddzielnych badań.

16 16 BoŜena Ostromęcka-Frączak BIBLIOGRAFIA Bąba S., 1971, Frazeologia biblijna i modlitewna w tytułach utworów literackich, Język Polski, z. 5, s B u t c h e r A., G u z i u k -Św i c a B., 2004, Frazeologia nadawcy. Odtwarzalność frazemów w procesie nauczania języka polskiego jako obcego, [w:] Rytualizacja w komunikacji społecznej i interkulturowej, red. J. Mazur, Lublin, s G a ł k o w s k i B., 2005, Korpus językowy w dydaktyce, [w:] Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej. Materiały z IV Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, red. P. Garncarek, Warszawa, s G a s z yń s k a - M a g i e r a M., 2002, Teksty prasowe w nauczaniu języka polskiego jako obcego, [w:] Tekst w mediach, red. K. Michalewski, Łódź, s K o w a l s k i W., 2005, Ksiądz pana wini, pan księdza... językowe ujęcie obyczajów i stosunków społecznych we frazeologizmach i przysłowiach. Przyczynek do kształcenia kulturoznawczego na wyŝszym poziomie zaawansowania językowego, [w:] Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej. Materiały z IV Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, red. P. Garncarek, Warszawa, s M a d e j a A., 2007, Co naleŝy wiedzieć, chcąc uczyć cudzoziemców frazeologii?, [w:] Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego, red. A. Achtelik, J. Tambor, Katowice, s M i o d e k J., 1996, Jaka jesteś polszczyzno?, Wrocław, s M ü l d n e r-n i e c k o w s k i P., 2003, Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa. N o w a k o w s k a A., 2004, Rola frazeologii w nauczaniu cudzoziemców języka polskiego, [w:] Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, red. A. Dąbrowska, Wrocław, s O s t r o męcka-frączak B., 2005, Intertekstualność nagłówków prasowych a glottodydaktyka, [w:] Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej. Materiały z IV Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, red. P. Garncarek, Warszawa, s O s t r o męcka-frączak B., 2008, Między tekstem a podtekstem nagłówki prasowe, [w:] Teksty i podteksty w nauczaniu języka polskiego jako obcego, AUL, KPC, t. 16, red. M. Witkowska-Gutkowska, B. Grochala, Łódź, s OŜóg K., 2004, Nauczanie języka polskiego jako obcego a zmiany w polszczyźnie po roku 1989, [w:] Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, red. A. Dąbrowska, Wrocław, s P a ł k a P., 2004, Związki frazeologiczne w perspektywie glottodydaktycznej, [w:] Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, red. A. Dąbrowska, Wrocław, s P ięcińska A., 2006, Co raz wejdzie do głowy juŝ z niej nie wyleci, czyli frazeologia prosta i przyjemna, Kraków. P i s a r e k W., 1967, Poznać prasę po nagłówkach!, Kraków. P o p o w a K., 2000, Kilka uwag na temat nauczania frazeologii polskiej jako obcojęzycznej, [w:] Polonistyka w świecie. Nauczanie języka i kultury polskiej studentów zaawansowanych, red. J. Mazur, Lublin, s P u z y n i n a J., 1992, O języku naszej prasy w latach przełomu ( ), Przegląd Humanistyczny, z. 3, s S k u b a l a n k a T., 1973, Ekspresywność języka a mowa potoczna, [w:] t e jŝe, Poetyka i stylistyka słowiańska, Wrocław, s W t o r k o w s k a M., 2010, Kot w polskich i słoweńskich związkach wyrazowych (frazeologizmach i przysłowiach), [w:] Teksty i podteksty w nauczaniu języka polskiego jako obcego 2, AUL KPC, t. 17, red. G. Zarzycka, G. Rudziński, Łódź, s

17 Nagłówki prasowe w glottodydaktyce. Frazeologia 17 Summary The author shows ways in which press headlines can be used in teaching Polish as a foreign language. Unlike in her former research on utterances, the author s current focus is on phrases. She investigates those which appeared in Gazeta Wyborcza headlines between 2000 and The author studies the collocations of the highest frequency, their canonical/dictionary realizations, as well as their modified forms. The latter are claimed to result from journalistic strategies aimed at making headlines more attractive, expressive, and thus more readable. Instructors of Polish as a foreign language will find the paper an interesting source of materials for teaching Polish phraseology.

18 18 BoŜena Ostromęcka-Frączak

19 A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 18, 2011 Maria Witkowska-Gutkowska Uniwersytet Łódzki O TEKSTACH PRASOWYCH OSÓB DWUJĘZYCZNYCH SŁOWNICTWO I FRAZEMATYKA Słowa kluczowe: negatywne transfery, kalki, błędy językowe W artykule zostały omówione zjawiska leksykalne i frazematyczne, pojawiające się w artykułach zaolziańskiego Głosu Ludu. Polacy Ŝyjący na Zaolziu są dwujęzyczni. Polszczyzna standardowa jest dla nich językiem wyuczonym. W analizowanych tekstach pojawiają się negatywne transfery z języka czeskiego, a takŝe błędy językowe, występujące w polszczyźnie uŝywanej w polskich mediach w Polsce. Celem tego artykułu jest omówienie wybranych zjawisk leksykalnych i frazematycznych, pojawiających się w tekstach prasowych zaolziańskiego Głosu Ludu, które naruszają normę poprawnościową współczesnej polszczyzny, zakłócają komunikatywność tekstu, mogą równieŝ spowodować zmianę jego znaczenia. Materiał językowy został zebrany z artykułów opublikowanych w zaolziańskim Głosie Ludu w latach , prezentowanych na stronie internetowej tej gazety (www.glosludu.cz). Autorami tekstów są Polacy wychowani w czeskiej części Śląska Cieszyńskiego, którzy ukończyli co najmniej średnią szkołę z polskim językiem nauczania. Niektórzy dziennikarze studiowali w Polsce lub ukończyli polonistykę na Uniwersytecie Ostrawskim. Polacy wychowani na Zaolziu są dwujęzyczni. Językiem komunikacji codziennej jest dla nich gwara zachodniocieszyńska, a polszczyzna standardowa jest językiem wyuczonym, który opanowują w polskim przedszkolu, w szkole z polskim językiem wykładowym, a uŝywają jej na lekcjach, imprezach organizowanych przez Polski Związek Kulturalno-Oświatowy i w kościele podczas naboŝeństwa. Język czeski wszyscy Zaolzianie przyswajają od wczesnego dzieciństwa, oglądając czeskie programy telewizyjne lub słuchając czeskiego radia. Języka czeskiego uczą się w polskich szkołach od drugiej klasy szkoły podstawowej do matury. Polacy uŝywają języka czeskiego w sytuacjach oficjalnych, [19]

20 20 Maria Witkowska-Gutkowska w miejscach publicznych, w kontaktach z osobami, które nie znają gwary zachodniocieszyńskiej (por. Bogocz 2003: ). W lutym 2010 r. rozpoczął się na Zaolziu Rok Języka Polskiego, zainaugurowany konferencją poświęconą problemom funkcjonowania polszczyzny w środowisku wielojęzycznym. Jest to niezmiernie cenna inicjatywa, poniewaŝ polszczyzna standardowa powinna być w czeskiej części Śląska Cieszyńskiego popularyzowana i wspierana, dlatego Ŝe z roku na rok zmniejsza się nie tylko liczba polskich autochtonów Ŝyjących na Zaolziu, lecz takŝe liczba uczniów w szkołach z polskim językiem wykładowym (Siwek 1997, 155). Wysoki poziom prasy regionalnej w istotny i realny sposób moŝe wpływać na kształtowanie się świadomości językowej polskiej mniejszości. W tekstach publikowanych w Głosie Ludu moŝna znaleźć przykłady świadczące o wpływie na wykorzystywaną leksykę i frazematykę zarówno języka czeskiego, jak i niestarannej polszczyzny ogólnej, która pojawia się w polskich mediach. Czeskie frazemy są uŝywane w polskim kontekście wtedy, gdy wyrazy wchodzące w ich skład są formalnie identyczne z polskimi leksemami, a autor nie zdaje sobie sprawy z tego, Ŝe w polszczyźnie takich związków nie ma, np.: Ten festiwal ma rację bytu dla młodych ludzi, zaczynających reŝyserów, a zwłaszcza dla widzów ( ). Odpowiednikiem czeskiego frazemu začínající (np. autor) (por. Oliwa 1999, t. 2, s. 57) jest w polszczyźnie połączenie imiesłowu początkujący z rzeczownikiem nazywającym osobę rozpoczynającą naukę czegoś lub praktykę w jakimś zawodzie (USJP 2003: 211), np. początkujący reŝyser, autor. Uzgodniliśmy, Ŝe powstanie komisja robocza [ ], by wszyskie ośrodki wiedziały, co i gdzie się dzieje oraz w jakich sprawach moŝna podać wspólnie wniosek na granty czy projekty unijne [ ] ( ). Odpowiednikiem czeskiego frazemu podat, np. návrh, žádost [ wniosek, podanie ] (Siatkowski, Basaj 2002: 513) jest w polszczyźnie połączenie złoŝyć np. wniosek, podanie. O wiele częściej jednak niŝ czeskie frazemy pojawiają się w wykorzystanych tekstach kalki czeskich leksemów i kolokacji, np.: Prawo udziału w zawodach mają równieŝ skoczkowie, którzy w ubiegłym lub obecnym sezonie punktowali w Pucharze FIS. ( ) [ zdobywali punkty ]. Leksem punktować uzyskiwać punkty w zawodach jest kalką leksykalną. W polszczyźnie czasownik punktować ma znaczenie przyznawać punkty uczestnikom zawodów [ ], oceniając w ten sposób uzyskane przez nich wyniki (USJP 2003: 851), np. Sędziowie punktują skoki zawodników. W języku czeskim czasownik bodovat ma dwa znaczenia: 1. hodnotit počtem bodů [oceniać, przyznając punkty]: bodovat výkony [punktować osiągnięcia, wyniki, rezultaty]; 2. dĕlat, získávat body [uzyskiwać punkty]: mužstvo boduje [druŝyna punktuje]. (SSČ 1978: 39). Polskim odpowiednikiem drugiego znaczenia w języku czeskim jest frazem zdobywać punkty [druŝyna zdobywa punkty]. W polszczyźnie czasownik punktować oce-

21 O tekstach prasowych osób dwujęzycznych 21 niać, przyznając punkty i kalka uzyskiwać, zdobywać punkty róŝnią się schematem składniowym. Podobnie jest w języku czeskim (por. Svozilová i in. 2005: 35). Struktura słowotwórcza czeskiego i polskiego czasownika jest taka sama: bod, punkt + -ovat / -ować. Połączenie leksykalne Trzymamy ci kciuki ( ) jest kalką czeskiego zwrotu držet komu palce [=kciuki] dobrze komu Ŝyczyć (Siatkowski, Basaj 2002: 480). Polski odpowiednik trzymać za kogoś kciuki ma inną strukturę składniową. Wtedy, gdy przyjechałam tu, w mroźny styczniowy dzień, nie przyszło mi do głowy, Ŝe Zaolzie tak mi przyrośnie do serca ( ). Czeski związek frazeologiczny to mi nepřirostlo k srdci (Siatkowski, Basaj 2002: 624), po odrzuceniu przeczenia ne-, został przetłumaczony dosłownie na język polski, chociaŝ w polszczyźnie jest jego odpowiednik: to mi (nie) przypadło do serca. Do ciekawych zjawisk językowych, choć niepoprawnych, naleŝą kontaminacje polskich i czeskich jednostek frazeologicznych i leksykalnych, np.: Prawda jest taka, Ŝe nad Starym Miastem w latach 60. postawiono krzyŝyk. Uznano, Ŝe węgiel jest waŝniejszy od Ŝycia mieszkańców [ ] ( ). W przykładzie tym doszło do kontaminacji polskiego frazeologizmu postawić krzyŝ/krzyŝyk na czym uznać coś za stracone, zrezygnować z czego (SFJP 2002: 363) z jego czeskim odpowiednikiem udĕlat (nad čím, kým) kříž (Siatkowski, Basaj 2002: 269). Scena Polska tym razem pokazała kawał bardzo dobrego współczesnego teatru ( ). Czeski frazem divadelní kus sztuka teatralna (Siatkowski, Basaj 2002: 275) i polski leksem teatr wystawiane przedstawienie (Dubisz 2003: 33) uległy kontaminacji, dając *kus teatru, a następnie czeski leksem kus został zastąpiony jego polskim odpowiednikiem. W wykorzystanych tekstach pojawiają się równieŝ kontaminacje polskich frazemów i leksemów, np.: My chcieliśmy znaleźć wspólne odniesienia. Nie kto, komu i kiedy wdepnął na odcisk, wygnał dziadka czy wybił szybę ( ). Autor tekstu skontaminował frazeologizm nadepnąć komuś na odcisk urazić, dotknąć kogoś i leksem wdepnąć (w coś) wejść w coś, nastąpić na coś przypadkowo (USJP 2003: 371). Uwagę przykuwają jednak trzy największe [ ] gwiazdy tegorocznej edycji Colours of Ostrava. Igge Pop, ojciec chrzestny muzyki punk, pojawi się z grupą The Stooges, co oznacza, Ŝe na głównej scenie festiwalu szykują się prawdziwe diabelskie rytmy ( ). W polszczyźnie współczesnej ojciec chrzestny to męŝczyzna przedstawiający do chrztu osobę chrzczoną [ ] lub przywódca mafijny we Włoszech i w Stanach Zjednoczonych (USJP 2003: 1218). Z kontekstu wynika jednak, Ŝe Igge Pop to wybitny artysta, a więc ojciec ten, kto coś stworzył, [ ] był czyimś wzorem, natchnieniem itp.; twórca, [ ] załoŝyciel, prekursor (USJP 2003: 1218). Kontaminacja frazeologizmu ojciec chrzestny i leksemu ojciec z podanym znaczeniem zmienia sens tego tekstu. Tu leŝą [w Katyniu] obywatele Rosji, zniszczeni podczas wielkiej czystki lat 30. Polscy obywatele rozstrzelani z rąk Stalina. I ofiary wielkiej wojny ojczyź-

22 22 Maria Witkowska-Gutkowska nianej ( ). W tym przykładzie skontaminowano frazeologizm zginąć z czyichś rąk zostać zabitym przez kogoś (USJP 2003: 978) i frazem: ktoś (został) rozstrzelany. Negatywnym zjawiskiem ze względu na normę poprawnościową jest naruszanie łączliwości leksykalnej w grupach składniowych, np.: Chcielibyśmy odnowić więzy, które przez czterdzieści lat trwania granicy na Olzie zostały przerwane ( ) [przez czterdzieści lat istnienia granicy]. Czasami ten typ błędów pojawia się w wyniku negatywnego transferu z języka czeskiego, np.: Konsul w swoim krótkim przemówiniu na zagajenie igrzysk wspominał m.in., Ŝe to po Zjeździe Gwiaździstym jest to druga tak gigantyczna impreza, w której ma zaszczyt wziąć udział. ( ) [w przemówieniu z okazji otwarcia/rozpoczęcia igrzysk]. W języku polskim i czeskim występują czasowniki zagaić rozpocząć zebranie, obrady itp. wygłoszeniem mowy lub odpowiedniej formuły (USJP 2003: 777) i zahájit zagaić, rozpocząć, zainaugurować, otworzyć (Siatkowski, Basaj 2002), ale róŝnią się łączliwością leksykalną. Wprawdzie po polsku i po czesku moŝna np. zahájit schůzi, sjezd//zagaić zebranie, zjazd, ale juŝ połączenia zahájit výstavu otworzyć wystawę, zahájit práci, útok, vyšetřování rozpocząć pracę, atak, śledztwo (USJP 2003: 777) występują juŝ tylko w języku czeskim. Odnosi się to równieŝ do połączenia zagajenie igrzysk rozpoczęcie igrzysk. Zgodnie z normą polszczyzny ogólnej, igrzyska się otwiera lub rozpoczyna. MoŜna więc powiedzieć, Ŝe w tym sformułowaniu autor wykorzystał czeski wzór łączliwości leksykalnej. W analizowanych artykułach moŝna znaleźć równieŝ przykłady błędów zmieniających sens wypowiedzi, a będących wynikiem mylenia leksemów polskich, podobnych pod względem morfologicznym, ale róŝniących się znaczeniem, np.: Do zdobycia jest 18 rządowych stypendiów na studia magisterskie i cztery na studia licencjackie. [ ] Kadry inteligencji polskiej na Zaolziu są kształtowane w duŝej mierze na uczelniach w Polsce ( ) [są kształcone]. W podanym przykładzie autor pomylił czasowniki kształcić przekazywać komuś pewien zasób wiedzy, umiejętności, wiadomości z jakiejś dziedziny; uczyć (USJP 2003: 345) i kształtować nadawać określony kształt, postać, formę [ ] modelować, urabiać (ibidem). Wprawdzie oba czasowniki mają wspólne znaczenie rozwijać coś (zwykle cechy [ ], przymioty); doskonalić, urabiać, np. kształcić//kształtować, np. charakter, (USJP 2003: 345), ale w tym kontekście chodzi o zdobywanie wykształcenia, a pomylenie tych czasowników zmienia sens wypowiedzi. Komunikatywność tekstu mogą równieŝ zakłócić leksemy przestarzałe, które w polszczyźnie współczesnej juŝ nie są uŝywane, np.: Muzykalnie znałem więc bardzo dobrze tę rolę, lecz w Berlinie graliśmy operetkę w skróconej wesji [ ]. ( ). W tym kontekście powinien pojawić się przysłówek muzycznie [muzycznie znałem [ ] tę rolę [ ]]. Przysłówki muzykalnie ze znajomością muzyki, z wraŝliwością na muzykę, w sposób muzykalny i muzycznie pod

23 O tekstach prasowych osób dwujęzycznych 23 względem muzycznym dziś róŝnią się w języku polskim znaczeniem, historycznie jednak leksem muzykalnie miał znaczenie pod względem muzycznym (SJP 1997). W środowiskach wielojęzycznych występowanie interferencji jest zjawiskiem naturalnym, ale przejmowanie błędów językowych, które pojawiają się w polskich mediach w Polsce i w mówionej odmianie języka jest zdecydowanie niepokojące, np. Na pierwszy rzut oka moŝe to tak nie wygląda, ale skok wzwyŝ to dla nas cięŝki orzech do zgryzienia. Pod względem technicznym to dla fotografa taki egzamin dojrzałości ( ). [twardy orzech do zgryzienia]. [...] prosił, by nie dramatyzować sprawy, nie zaostrzać sporów, poniewaŝ to tylko podjudza ekstremistów i w końcowym efekcie szkodzi naszym interesom ( ) [w efekcie szkodzi] (por. NSPP 1999: 198). Koło złoŝyło wniosek na ok. 900 tys. zł. Dotacja ma być przeznaczona na remont dachu nową więźbę i poszycie. MoŜe nie uda się w jednym roku zabezpieczyć tak wielkiej kwoty, ale mogłaby być rozłoŝona na dwa lata ( ) [MoŜe nie uda się [ ] zapewnić tak wielkiej kwoty] (NSPP 1999: 1261). Dbałość o kulturę języka na Zaolziu jest szczególnie waŝna, aby polszczyzna w odmianie standardowej mogła mieć wyŝszą rangę w grupie polskiej mniejszości narodowej niŝ miała do tej pory, poniewaŝ Mała przydatność języka polskiego na co dzień i wzrastający prestiŝ społeczny języka czeskiego nie motywują miejscowych Polaków do pogłębiania znajomości polszczyzny (Bogoczová 1996: 210). Zapewne Rok Języka Polskiego na Zaolziu przyczyni się do zwiększenia zainteresowania językiem polskim nie tylko w środowisku polskich Zaolzian. Miejmy nadzieję, Ŝe wpłynie takŝe korzystnie na przestrzeganie normy wzorcowej w prasie zaolziańskiej, poniewaŝ to właśnie media kształtują świadomość językową swoich odbiorców. NaleŜy mieć nadzieję, Ŝe negatywne transfery, kalki językowe, a takŝe błędy językowe przejmowane z niestarannej polszczyzny, którą posługują się Polacy w Polsce, przestaną pojawiać się w tekstach publikowanych na Zaolziu. BIBLIOGRAFIA B o g o c z I., 2003, Polszczyzna zaolziańska w kontekście gwarowym i czeskim, [w:] Języki mniejszości i języki regionalne, red. E. Wrocławska, J. Zieniukowa, Warszawa, s B o g o c z o v á I., 1996, Świadomość i kompetencja językowa najmłodszej generacji Polaków na Zaolziu, Ostrava. NSPP Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, 1999, red. A. Markowski, Warszawa. O l i v a K., 1999, Polsko-český slovník, t. 1, 2, Praha. SFJP Słownik frazeologiczny języka polskiego, 2002, red. S. Skorupka, Warszawa. S i a t k o w s k i J., B a s a j M., 2002, Słownik czesko-polski, Warszawa.

24 24 Maria Witkowska-Gutkowska S i w e k T., 1997, MałŜeństwa mieszane na Zaolziu, [w:] Śląsk w badaniach językoznawczych: badanie pogranicza językowo-kulturowego polsko-czeskiego, t. 3, Rodzina: język tradycja toŝsamość, red. I. Nowakowska-Kempna, Katowice, s SJP Słownik języka polskiego, 1997, red. W. Doroszewski, Warszawa [przedruk elektroniczny Wydawnictwo Naukowe PWN]. SSČ Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost, 1978, red. J. Filipiec, F. Daneš, Praha. S v o z i l o v á N., P r o u z o v á H., J i r s o v á A., 2005, Slovník slovesných, substantibních a adjektivních vazeb a spojení, Praha. USJP Uniwersalny słownik języka polskiego, 2003, red. S. Dubisz, t. 1 4, Warszawa. [dostęp ]. Summary The article discusses lexical and phraseological phenomena which may be found in Głos Ludu a Zaolzie newspaper. Poles living in Zaolzie are bilingual. The standard Polish language is their learned language. In the analyzed texts, there are examples of negative transfer from the Czech language and language errors existing in the Polish language used by Polish media in Poland.

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny NR 66 Aldona Skudrzyk Krystyna Urban Znaleźć słowo trafne... Stylistyczno-komunikacyjny obraz współczesnej polszczyzny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM FINAŁU WOJEWÓDZKIEGO V GIMNAZJADY POLONISTYCZNEJ

PROGRAM FINAŁU WOJEWÓDZKIEGO V GIMNAZJADY POLONISTYCZNEJ PROGRAM FINAŁU WOJEWÓDZKIEGO V GIMNAZJADY POLONISTYCZNEJ ( 25 KWIETNIA 2009 r.) godz. 10.00 oficjalne rozpoczęcie konkursu: - powitanie gości i uczestników; - informacja o przebiegu turnieju; - przedstawienie

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Uniwersytetu Slilskiego. Katowice 2013

Wydawnictwo Uniwersytetu Slilskiego. Katowice 2013 w Wydawnictwo Uniwersytetu Slilskiego Katowice 2013 Odmiany polszczyzny w szkole NR 3116 Odmiany polszczyzny w szkole Teoria i praktyka pod redakcją Heleny Synowiec przy współudziale Marty Kubarek Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Dorota Wielkiewicz-Jałmużna Plany i programy nauczania w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców w Łodzi

Dorota Wielkiewicz-Jałmużna Plany i programy nauczania w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców w Łodzi Dorota Wielkiewicz-Jałmużna Plany i programy nauczania w Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców w Łodzi Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców 17, 29-33 2010 ACTA UNIVERSITATIS

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK FRANCUSKI ZASADY OCENIANIA NA LEKCJI JĘZYKA OBCEGO Nauczanie języka obcego w gimnazjum ma doprowadzić do osiągnięcia kompetencji komunikacyjnej pozwalającej sprostać

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w naukę języków obcych?

Dlaczego warto inwestować w naukę języków obcych? Informacja Zawodowa Dlaczego warto inwestować w naukę języków obcych? (wykaz szkół językowych w subregionie sądeckim) Znajomość języka obcego, przynajmniej na poziomie komunikatywnym, to obecnie podstawa

Bardziej szczegółowo

Katalog przedmiotów ECTS

Katalog przedmiotów ECTS Katalog przedmiotów ECTS FILOLOGIA POLSKA część 3: STUDIA DRUGIEGO STOPNIA Blok przedmiotów specjalności i specjalizacji CZĘŚĆ 3.B Przedmioty specjalizacji nauczycielskiej MODUŁ X/1 Obowiązuje studentów

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Cudzoziemcy w naszej szkole. Lekcja języka polskiego jako języka obcego

Cudzoziemcy w naszej szkole. Lekcja języka polskiego jako języka obcego Cudzoziemcy w naszej szkole. Lekcja języka polskiego jako języka obcego Dla: nauczycieli języka polskiego Cel: wprowadzenie do nauczania języka polskiego jako języka obcego dzieci uczących się w polskiej

Bardziej szczegółowo

JĘZYK OBCY SYLABUS. A. Informacje ogólne

JĘZYK OBCY SYLABUS. A. Informacje ogólne JĘZYK OBCY SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW

Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW Centrum Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych i Edukacji Europejskiej UW Uniwersyteckie Kolegium Kształcenia Nauczycieli Języka Angielskiego Ramowy Program Studiów Podyplomowych w specjalności nauczycielskiej

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 Elżbieta Pełka-Pryszcz Starszy wizytator Kuratorium Oświaty w Lublinie 16

Bardziej szczegółowo

JĘZYK OBCY SYLABUS. A. Informacje ogólne

JĘZYK OBCY SYLABUS. A. Informacje ogólne JĘZYK OBCY SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE V-VI

ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE V-VI ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE V-VI Mgr Ewelina Duplaga 1 CELE: Celem oceniania wiedzy i umiejętności z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY...

I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY... I. DLACZEGO I DLA KOGO NAPISAŁEM TĘ KSIĄŻKĘ?.... 13 II. JĘZYK OSOBNICZY A JĘZYK SYTUACYJNY............ 17 1. Niepowtarzalność języka każdego z nas.................. 17 1.1. Nasz język indywidualny...........................

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka rosyjskiego Opracowała Barbara Piątkowska

Kryteria oceniania z języka rosyjskiego Opracowała Barbara Piątkowska Kryteria oceniania z języka rosyjskiego Opracowała Barbara Piątkowska Uczeń jest oceniany w zakresie czterech podstawowych sprawności językowych: mówienia, pisania, czytania, słuchania. Uwzględnia się

Bardziej szczegółowo

zajęcia w lektorat INHiS lub INEiI

zajęcia w lektorat INHiS lub INEiI Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU w języku polskim w języku angielskim E/O/JZO USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Lektorat języka niemieckiego B2 Foreign language course B2 (German)

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA Ankieta jest skierowana do opiekunów praktyk metodycznych i ma charakter anonimowy.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

Uczy się odpowiednio uŝywać języka hiszpańskiego w róŝnych sytuacjach.

Uczy się odpowiednio uŝywać języka hiszpańskiego w róŝnych sytuacjach. Co to jest AVE? Aula Virtual de Español Instytutu Cervantesa jest to program dydaktyczny stworzony przez specjalistów, oferujący kursy języka hiszpańskiego przez Internet. Istnieje kilka sposobów korzystania

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika Copyright Edgard, Warszawa 2010 Audio Kurs O serii Audio Kursy to kursy językowe wydawnictwa Edgard składające się z książki oraz płyt audio CD lub z nagraniami

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół 29 maja 2014 r. Nowelizacja rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI NA CO ZWRACAMY UWAGĘ OCENIAJĄC : 1.UMIEJĘTNOŚĆ WYPOWIEDZI USTNEJ:

JĘZYK ANGIELSKI NA CO ZWRACAMY UWAGĘ OCENIAJĄC : 1.UMIEJĘTNOŚĆ WYPOWIEDZI USTNEJ: JĘZYK ANGIELSKI NA CO ZWRACAMY UWAGĘ OCENIAJĄC : 1.UMIEJĘTNOŚĆ WYPOWIEDZI USTNEJ: zgodność z tematem wkład pracy, przygotowanie poprawność gramatyczna wymowa - poprawność fonetyczna zasób słownictwa i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM Cele oceniania w przedmiocie: diagnozowanie umiejętności ucznia, dostarczanie informacji o wynikach nauczania rodzicom, motywowanie

Bardziej szczegółowo

STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH KARTA PRZEDMIOTU Język obcy. Język polski, poziom A2

STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH KARTA PRZEDMIOTU Język obcy. Język polski, poziom A2 STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH KARTA PRZEDMIOTU Język obcy Nazwa w języku polskim Język polski, poziom A2 Nazwa w języku angielskim Polish language, level A2 Kierunek studiów (jeśli dotyczy) - Specjalność (jeśli

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7

Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7 Wymagania edukacyjne - język angielski - klasa IV- SP nr 7 6 - Ocena celująca - rozumie dłuższe teksty i dialogi i potrafi wybrać z nich żądane informacje, - rozumie dłuższe polecenia nauczyciela. - potrafi

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STANDARDY WYMAGAŃ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STANDARDY WYMAGAŃ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STANDARDY WYMAGAŃ W szkole podstawowej uczeń powinien opanować cztery sprawności komunikacyjne: 1. słuchanie, 2. mówienie, 3. czytanie, 4. pisanie. FORMY

Bardziej szczegółowo

Marian Chwastniewski. Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa

Marian Chwastniewski. Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa Marian Chwastniewski Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa WYSPA ODKRYĆ A WYSPA ZAGADEK Laboratorium ma na celu wdroŝenie autorskiego programu pedagogicznego WYSPA rozwijającego postawy twórcze i badawcze

Bardziej szczegółowo

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI Gimnazjalisto! W roku szkolnym 2014/15 oferujemy Ci 5 klas ogólnych od drugiego roku nauczania sprofilowanych zgodnie z preferencjami uczniów. Klasa 1a z rozszerzonym programem nauczania języka polskiego,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

Ilość godzin. Cena za godzinę. Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności. B1.1 Wyrównawcze. B2 Konwensatoria. Angielski TOLES

Ilość godzin. Cena za godzinę. Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności. B1.1 Wyrównawcze. B2 Konwensatoria. Angielski TOLES Nazwa kursu Poziom Uzyskane umiejętności Ilość godzin Cena za godzinę B1.1 Wyrównawcze Kurs przeznaczony jest dla studentów programów anglojęzycznych w dziedzinie biznesu i stosunków międzynarodowych.

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli I Liceum Ogólnokształcące 1. Kontrola bieżąca (w formie oceny udziału w lekcji, odpowiedzi ustnych, niezapowiedzianych kartkówek i innych form testów osiągnięć

Bardziej szczegółowo

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole

KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole KURATORIUM OŚWIATY W OPOLU ul. Piastowska 14, 45-082 Opole tel.: (77) 452-45-68, 452-49-20 e - mail:kontakt@kuratorium.opole.pl fax: (77) 452-49-21, 452-44-17 http://www.kuratorium.opole.pl NIP: 754-11-56-220

Bardziej szczegółowo

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Pedagogiki Zakład Pedagogiki Przedszkolnej Opr.dr Maria Gładyszewska Plan Rys historyczny Pracownicy Współpraca ze środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej

Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej Michał Szczyszek Zakład Frazeologii i Kultury Języka Polskiego UAM Proponowana lista zagadnień i proponowany rozkład materiału przedmiotu Internacjonalizacja komunikacji językowej 1. Zjawiska globalizacji

Bardziej szczegółowo

Konsumencka ocena jakości

Konsumencka ocena jakości 1 Konsumencka ocena jakości Sylabus zajęć uniwersyteckich z wykorzystaniem technik kształcenia na odległość Prowadzący przedmiot: dr inż. Urszula Balon Kraków, 9 września 20 2 1. Ogólny opis przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Dziennikarstwo i komunikacja społeczna

Efekty kształcenia dla kierunku Dziennikarstwo i komunikacja społeczna Załącznik nr 2 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU:

S Y L A B U S NAZWA PRZEDMIOTU: S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Akwizycja języków słowiańskich Kod przedmiotu: - Rodzaj przedmiotu: kierunkowy; obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno-Społeczny Kierunek: filologia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO w roku szkolnym 2015/2016

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO w roku szkolnym 2015/2016 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO w roku szkolnym 2015/2016 1. Podstawa prawna: Rozporządzenie MENiS z 7. września 2004r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE WYNIKÓW BADANIA ANKIETOWEGO DOTYCZĄCEGO WSPIERANIE ROZWOJU UZDOLNIEŃ

PODSUMOWANIE WYNIKÓW BADANIA ANKIETOWEGO DOTYCZĄCEGO WSPIERANIE ROZWOJU UZDOLNIEŃ Maria Bandziak Psycholog Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w DzierŜoniowie PODSUMOWANIE WYNIKÓW BADANIA ANKIETOWEGO DOTYCZĄCEGO WSPIERANIE ROZWOJU UZDOLNIEŃ Badanie miało charakter pilotaŝowy i dotyczyło

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

Etap I wprowadzenie regulaminów oraz oferty edukacyjnej

Etap I wprowadzenie regulaminów oraz oferty edukacyjnej Etap I wprowadzenie regulaminów oraz oferty edukacyjnej Na wstępie realizacji pierwszego etapu funkcjonowania systemu, należy dla każdej szkoły obsługiwanej przez Punkt Naboru wprowadzić treść regulaminu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia

SYLABUS. politologia studia I stopnia Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Rodzaj przedmiotu Rok i semestr studiów

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny od 2012 roku

Egzamin gimnazjalny od 2012 roku Egzamin gimnazjalny od 2012 roku Podstawy prawne przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego od 2012 roku 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty 2. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. w kl. IV-VI Szkoły Podstawowej Nr 1 w Ząbkach

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z JĘZYKA ANGIELSKIEGO. w kl. IV-VI Szkoły Podstawowej Nr 1 w Ząbkach PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z JĘZYKA ANGIELSKIEGO w kl. IV-VI Szkoły Podstawowej Nr 1 w Ząbkach Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego opracowano w oparciu o program nauczania dla klas IV

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

CAMBRIDGE ESOL PRETESTING (PILOTAś EGZAMINÓW CAMBRIDGE ESOL)

CAMBRIDGE ESOL PRETESTING (PILOTAś EGZAMINÓW CAMBRIDGE ESOL) CAMBRIDGE ESOL PRETESTING (PILOTAś EGZAMINÓW CAMBRIDGE ESOL) Wszystkie materiały egzaminacyjne ESOL (egzaminy z języka angielskiego dla obcokrajowców) Uniwersytetu Cambridge są poddawane pretestingowi/pilotaŝowi

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego Klasy IV-VI Szkoła Podstawowa w Młodzawach

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego Klasy IV-VI Szkoła Podstawowa w Młodzawach Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego Klasy IV-VI Szkoła Podstawowa w Młodzawach I. Zasady ogólne Przedmiotowy system nauczania ma na celu: 1) Bieżące i systematyczne obserwowanie postępów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III WYMAGANIA EDUKACYJNE WYNIKAJĄCE Z PROGRAMU NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO W LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Klasy II i III Kryteria oceniania opracowane przez zespół przedmiotowy XI LO w Krakowie CELE EDUKACYJNE:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej.

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej. Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy czwartej. Opracowała: Małgorzata Majewicz-Solecka Wymagania edukacyjne na ocenę celującą: Stopień celujący otrzymuje uczeń, który: a) posiadł wiedzę

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO KL.VI I. Obszary aktywności ucznia w zakresie wiedzy, umiejętności i postaw, będące przedmiotem oceny. 1. Mówienie poprawne pod względem gramatycznym

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy regulamin rekrutacji uczniów klas pierwszych w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Prusa w Skierniewicach na rok szkolny 2014/2015

Szczegółowy regulamin rekrutacji uczniów klas pierwszych w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Prusa w Skierniewicach na rok szkolny 2014/2015 Szczegółowy regulamin rekrutacji uczniów klas pierwszych w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Prusa w Skierniewicach na rok szkolny 2014/2015 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO UCZNIÓW KLAS V-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR6 W ZAMOŚCIU

SZCZEGÓŁOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO UCZNIÓW KLAS V-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR6 W ZAMOŚCIU SZCZEGÓŁOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO UCZNIÓW KLAS V-VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR6 W ZAMOŚCIU I. Sposoby i cele oceniania 1. Ocenianie bieŝące Ocenianie bieŝące dostarcza informacji o rozwoju

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU. Nazwa. Język niemiecki B2-2s. Kod Punktacja ECTS* 3

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU. Nazwa. Język niemiecki B2-2s. Kod Punktacja ECTS* 3 Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr.. KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Język niemiecki B2-2s German B2-2s Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator mgr Anna Fertner Zespół dydaktyczny mgr Romana Galarowicz, mgr

Bardziej szczegółowo

1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW

1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim KARTA PRZEDMIOTU Lektorat języka obcego B2 Foreign language course B2 1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW 1.1. Kierunek studiów wszystkie

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO Ministerstwo Edukacji Narodowej REFORMA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLACZEGO JEST POTRZEBNA? Jeśli chcemy obniŝyć wiek szkolny, to trudno o lepszy moment tys. 400 390 380 370 360 350 340 330 320 Liczba

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Kultura języka Kod modułu: xxx Koordynator modułu: prof. AM dr hab. Andrzej Kempiński Punkty ECTS: 4 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Metody pracy: burza mózgów, elementy heurezy, praca z tekstem lektury, problemowa, elementy dramy,

Metody pracy: burza mózgów, elementy heurezy, praca z tekstem lektury, problemowa, elementy dramy, Maria Porucznik SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM. Temat: Z kogo, z czego i dlaczego śmiejemy się czytając,,zemstę? O rodzajach komizmu w dramacie i w życiu. Cel główny: zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski

Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski Nowe wyzwania (nie tylko obowiązkowa matematyka) Piotr Ludwikowski Czy, jak i dlaczego zmieni się: najbliższa matura: rok szkolny 2008/2009? następna matura: rok szkolny 2009/2010? matura w trakcie wdrażania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI 1. Ocenianie wewnątrzszkolne obejmuje podanie uczniom na początku każdego roku szkolnego wymagań z zakresu języków, a w tym: wymagania z zakresu materiału

Bardziej szczegółowo

Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Przedszkolnymi Smart School w Zamościu. www.smartschool.edu.pl

Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Przedszkolnymi Smart School w Zamościu. www.smartschool.edu.pl Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Przedszkolnymi Smart School w Zamościu www.smartschool.edu.pl EDUKACJA DWUJĘZYCZNA CLIL (Content and Language Integrated Learning Zintegrowane Kształcenie Przedmiotowo-Językowe)

Bardziej szczegółowo

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Terytorium współczesnej Ukrainy zamieszkały przez liczne grupy nieukraińców Radziecki spadek - to spadek niepodległej Ukrainy i niepodległej Polski Ludność polska

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE i PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZGODNY Z NOWĄ PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ DLA KLAS 1 3 GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE i PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZGODNY Z NOWĄ PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ DLA KLAS 1 3 GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE i PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZGODNY Z NOWĄ PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ DLA KLAS 1 3 GIMNAZJUM Przedmioty: Język angielski Język niemiecki PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OKREŚLA: 1. Cele

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA UCZNIÓW Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA UCZNIÓW Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA UCZNIÓW Z JĘZYKA ROSYJSKIEGO Ocenie podlegają wiadomości i umiejętności ujęte w programie nauczania w zakresie czterech sprawności językowych: słuchania, mówienia,

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą.

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. SCENARIUSZ 2 MATURA 2007 Jak podjąć decyzję o wyborze przedmiotów? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: poznać zasady przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie dla biznesu Numer 11 (69) Listopad 2009 JAK SZYBKO I SKUTECZNIE ZAMKNĄĆ ROK?

Oprogramowanie dla biznesu Numer 11 (69) Listopad 2009 JAK SZYBKO I SKUTECZNIE ZAMKNĄĆ ROK? Oprogramowanie dla biznesu Numer 11 (69) Listopad 2009 JAK SZYBKO I SKUTECZNIE ZAMKNĄĆ ROK? CZY TO MOśLIWE, ABY PRZEZ PROCES ZAMKNIĘCIA ROKU W DUśEJ FIRMIE LEASINGOWEJ PRZEJŚĆ SZYBKO I BEZBOLEŚNIE? MY

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego. Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego Test język obcy nowożytny język angielski (poziom podstawowy) Test GA-P1-122 Zestaw egzaminacyjny z zakresu języka angielskiego składał się z jedenastu zadań zamkniętych,

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

METODY POSZUKIWANIA PRACY

METODY POSZUKIWANIA PRACY METODY POSZUKIWANIA PRACY W BRANśY KARTOGRAFICZNEJ Istnieje wiele sposobów poszukiwania pracy kaŝdy jest odpowiedni! Jakie metody poszukiwania pracy uznać naleŝy za najbardziej skuteczne? Nie ma na to

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ DYDAKTYCZNO- WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO I JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KL. V I VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PROGRAM ZAJĘĆ DYDAKTYCZNO- WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO I JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KL. V I VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM ZAJĘĆ DYDAKTYCZNO- WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO I JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KL. V I VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ R. SZK. 2013/2014 Opracowała i realizuje Aneta Topczewska nauczyciel języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji

Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji Zrzut ekranu z wykorzystanej podczas zajęć prezentacji Ludzie mają nawyk zdobywania szeroko pojętej wiedzy, opanowują sztukę czytania, pisania. W podobnym zakresie powinni również zdobywać wiedzę na temat

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie. MS Power Point

Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie. MS Power Point SCENARIUSZ ZAJĘĆ Osoba prowadząca: Temat zajęć: mgr Piotr Okłót Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie Ilość godzin: 2 x 45 min Cel ogólny zajęć: MS Power Point Sprawna komunikacja z

Bardziej szczegółowo

NASZE CERTYFIKATY KOMUNIKACJA MIĘDZYKULTUROWA Tłumaczenie vs. lokalizacja Tłumaczenie przekład z języka źródłowego na język docelowy polegającego często na zamianie słów jednego języka na drugi. Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11. Debiuty doktorantów. Redakcja naukowa: Robert Seliga

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11. Debiuty doktorantów. Redakcja naukowa: Robert Seliga PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ I ZARZĄDZANIE TOM XI, ZESZYT 11 Debiuty doktorantów Redakcja naukowa: Robert Seliga Łódź 2010 Redakcja naukowa: Robert Seliga Skład i łamanie tekstu: Ilona Marczak Projekt okładki: Marcin

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języków obcych dla klas IV VI szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z języków obcych dla klas IV VI szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z języków obcych dla klas IV VI szkoły podstawowej 1. ZASADY OGÓLNE: Przedmiotowy system oceniania z języków obcych został opracowany zgodnie ze szczegółowymi warunkami i

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Agnieszka Ratajczyk wychowawca świetlicy szkolnej. PROGRAM KOŁA DZIENNIKARSKIEGO MŁODY DZIENNIKARZ.

Opracowanie: mgr Agnieszka Ratajczyk wychowawca świetlicy szkolnej. PROGRAM KOŁA DZIENNIKARSKIEGO MŁODY DZIENNIKARZ. Opracowanie: mgr Agnieszka Ratajczyk wychowawca świetlicy szkolnej. PROGRAM KOŁA DZIENNIKARSKIEGO MŁODY DZIENNIKARZ (program własny) I. Wstęp Program koła dziennikarskiego jest propozycją zajęć pozalekcyjnych

Bardziej szczegółowo

Mówienie w języku obcym III perspektywa psycholingwistyczna i socjolingwistyczna

Mówienie w języku obcym III perspektywa psycholingwistyczna i socjolingwistyczna Zakład Filologii Angielskiej WP-A UAM w Kaliszu oraz Instytut Neofilologii Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie zapraszają do udziału w międzynarodowej konferencji na temat: Mówienie w języku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA W CHORZEWIE. Spis treści

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA W CHORZEWIE. Spis treści PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA W CHORZEWIE Spis treści I. Główne założenia PSO... 1 II. Obszary aktywności podlegające ocenie... 1-2 III. Sposoby sprawdzania

Bardziej szczegółowo

Projekt: Współpraca i dialog. Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu

Projekt: Współpraca i dialog. Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu Projekt: Współpraca i dialog Opis szkoleń językowych planowanych do realizacji w ramach projektu Gdańsk, wrzesień 2013 Spis Treści SPIS TREŚCI...2 SZKOLENIA JĘZYKOWE...3 JĘZYK ANGIELSKI...4 Szkolenia językowe

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8 Autor: Paweł Pokora Redaktor serii: Marek Jannasz Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto uczyć się języków obcych?

Dlaczego warto uczyć się języków obcych? Dlaczego warto uczyć się języków obcych? Świat, który nas otacza ciągle się zmienia i stawia coraz wyŝsze wymagania. Teraz nie wystarczają juŝ bardzo dobre oceny w szkole. Ludzie, którzy chcą coś osiągnąć,

Bardziej szczegółowo