Narzędzia przetwarzania tekstów w języku Java

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Narzędzia przetwarzania tekstów w języku Java"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Tomasz Okniński Nr albumu: Narzędzia przetwarzania tekstów w języku Java Praca magisterska na kierunku INFORMATYKA w zakresie PRZETWARZANIA TEKSTÓW Praca wykonana pod kierunkiem dra hab. Janusza S. Bienia Katedra Lingwistyki Formalnej UW Wrzesień 2005

2 Oświadczenie kierującego pracą Oświadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego. Data Podpis kierującego pracą Oświadczenie autora(autorów) pracy Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. Oświadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną. Data Podpis autora(autorów) pracy

3 Streszczenie W pracy przedstawiono opis realizacji modyfikacji interfejsów programów Kolokacje oraz OmegaT. Kolokacje są programem autorstwa mgra A. Buczyńskiego służącym do zbierania tekstów z Internetu i wyszukiwania w nich kolokacji. OmegaT jest programem wspomagającym tłumaczenie tekstów. Oba programy zostały napisane w języku Java. Przedmiotem pracy jest również opis integracji wyżej wymienionych programów z bootowalną płytą CD opartą na Knoppixie na potrzeby przetwarzania tekstów. Słowa kluczowe Java, przetwarzanie tekstów, tłumaczenia, Live-CD, Kolokacje, OmegaT, Knoppix Dziedzina pracy(kody wg programu Socrates-Erasmus) 11 Matematyka, Informatyka: 11.3 Informatyka, nauki komputerowe D. Software D.2 Software Engineering D.2.2 Tools and Techniques User interfaces D.4 Operating Systems D.4.m Miscellaneous J. Computer Applications J.5 Arts and Humanities Linguistics Klasyfikacja tematyczna

4

5 Spis treści 1. Wstęp Wprowadzenie Cel Zawartośćpracy Definicje ModyfikacjeprogramuKolokacje KolokacjenarzędziemdozbieraniaiprzetwarzaniatekstówzInternetu Wprowadzenie Pozyskiwanietekstów Analizakorpusu Ogólnaocenaprogramu Motywacja Cellokalizacji Internacjonalizacja Sposóbdziałania Zakresinternacjonalizacji KlasaKStrings InternacjonalizacjainterfejsuWWW Lokalizacja Problemylokalizacji Nowyinterfejs StandaloneNew Założenia Realizacjaprzyjętychzałożeń Porównaniestaregoinowegointerfejsu Podsumowanieprac Perspektywyrozwoju Kolejnewersjelokalizacyjne ModułCrawler ModułStandaloneNew ModułIndex ModyfikacjeprogramuOmegaT ProgramytypuCAT Segmenty Pamięćtłumaczeniowa(TM) Zasadadziałania OmegaT narzędziewspomagającetłumaczenietekstów

6 Charakterystykamożliwościprogramu Pełneiniepełnetrafienia Segmentacjanaakapity Słowniczek Motywacja Lokalizacja Kwestiadokumentacjiprogramu Usprawnienieobsługisłowniczka Reprezentacjatekstuwpamięciprogramu Zaznaczanierozpoznanychsłów Wybieranieiwprowadzanieżądanegotłumaczenia Podsumowaniemodyfikacji Analizakierunkówdalszegorozwoju Segmentacjanapoziomiezdań Analizamorfologicznasłównapotrzebysłowniczka ZastosowanienowejwersjipamięcitłumaczeniowejTMX Algorytmdopasowywaniatrafieńniepełnych Collocatrix bootowalna dystrybucja programów Kolokacje i OmegaT DystrybucjetypuLive-CD BootowalnepłytyCD CeltworzeniadystrybucjiLive-CD Knoppix Innepopularnedystrybucje Cel Wybórdystrybucjidoremasteringu Pierwszepodejście Morphix PodjęciepracyzKnoppixem Wprowadzonezmiany Dostępnośćwolnegomiejsca Polskawersjalokalizacyjna Plikikataloguużytkownika Nowetła KolokacjeiGNUEmacs IntegracjaprogramuOmegaT Efektprac Podsumowanieiwnioski A.KlasyprogramuKolokacjeobjęteinternacjonalizacją B.RemasteringKnoppixa B.1.Przygotowania B.2.Rozpakowaniezawartościpłyty B.3.Pracawśrodowiskuchroot B.4.Ostatniepoprawki B.5.Tworzenieplikuiso Bibliografia

7 Rozdział 1 Wstęp 1.1. Wprowadzenie Język programowania Java oferuje bogate narzędzia do produkcji oprogramowania, a jednocześnie pozwala na uzyskanie kodu, który łatwo można uruchamiać na innych platformach. Jest to ważny czynnik w pracy lingwisty korzystającego z wielu różnych programów, które nie zawsze są dostępne pod różne popularne systemy operacyjne. Z tego powodu musi on często zrezygnować z niektórych narzędzi albo mieć dostęp zarówno do Linuxa jak i Windowsa. Dlatego wydaje się szczególnie cenna możliwość uruchamiania aplikacji niezależnie od aktualnie pracującego systemu operacyjnego Cel Celem pracy było rozwinięcie istniejących narzędzi do przetwarzania tekstów. Skupiłem się szczególnie na dwóch programach dostępnych na licencji GPL. Były to: Kolokacje program do pozyskiwania tekstów z Internetu i wyszukiwania kolokacji napisany przez mgra Aleksandra Buczyńskiego pod kierownictwem dra hab. Janusza S. Bienia, OmegaT narzędzie typu CAT do wspomagania tłumaczenia tekstów. Zmiany objęły przede wszystkim rozwinięcie interfejsów tych aplikacji w celu łatwiejszego korzystania z nich przez użytkowników, oraz przetłumaczenie ich na język polski. Na koniec podjąłem próbę zintegrowania tych programów z Knoppixem dystrybucją Live-CD opartą na Debianie. Taka płyta może być dobrą metodą prezentacji potencjału środowiska pracy dla lingwisty, szczególnie wykorzystując możliwości współpracy wielu aplikacji Zawartość pracy Oprócz niniejszego wstępu, w skład pracy wchodzą 4 rozdziały, dodatek oraz załącznik. Rozdział drugi Modyfikacje programu Kolokacje prezentuje możliwości programu Kolokacje, jego wady i zalety oraz powody i sposób wprowadzenia do niego modyfikacji: od nowa napisany został interfejs programu, a cała aplikacja została przystosowana do lokalizowania jej w różnych wersjach językowych. Na koniec zaproponowane są możliwości dalszej rozbudowy aplikacji. 5

8 Rozdział trzeci Modyfikacje programu OmegaT przedstawia program OmegaT wspomagający tłumaczenie tekstów oraz omawia wprowadzone zmiany do obsługi słowniczka w tej aplikacji. Przeanalizowane zostały tu również możliwe kierunki rozwoju narzędzia. Rozdział czwarty Collocatrix bootowalna dystrybucja programów Kolokacje i OmegaT poświęcony jest tworzeniu bootowalnych płyt CD na bazie Knoppixa. Proces ten został omówiony na przykładzie Collocatrixa dystrybucji Kolokacji i OmegiT przygotowanej na potrzeby prezentacji możliwości tych programów i efektów ich integracji z innymi narzędziami. Rozdział piąty Podsumowanie i wnioski podsumowuje efekty pracy i osiągnięte rezultaty. Dodatek zawiera spis klas programu Kolokacje, które zostały poddane internacjonalizacji oraz instrukcję dotyczącą remasteringu Knoppixa. Załącznik Collocatrix płyta typu Live-CD zawierająca bootowalną dystrybucję Knoppixa wraz z programami Kolokacje i OmegaT, dokumentacją użytkownika zawierającą opis zmian w programach oraz niniejszy tekst pracy magisterskiej Definicje Jest to spis definicji najczęściej pojawiających się w tekście. Niektóre terminy, charakterystyczne jedynie dla poszczególnych rozdziałów, celowo nie zostały tu umieszczone, gdyż mogłyby mieć inne znaczenie w pozostałych częściach niniejszej pracy i wprowadzałyby niepotrzebne niejasności. W takim przypadku ich znaczenie zdefiniowane jest w odpowiednim rozdziale. bootowanie Proces, inicjowany przez BIOS, prowadzący do rozpoczęcia ładowania systemu operacyjnego po uruchomieniu komputera. Może się odbywać z dysku twardego, dyskietki lub z płyty CD/DVD. CAT Computer Aided Translation Ogólna nazwa grupy programów wspomagających pracę tłumacza. Collocatrix Dystrybucja typu Live-CD oparta na Knoppixie i zawierająca programy Kolokacje, OmegaT oraz pakiet narzędzi typowych dla Debiana ze środowiskiem graficznym KDE. GPL, Licencja Generic Public License Licencja na oprogramowanie umożliwiająca dowolne modyfikowanie i dystrybuowanie programu bez opłat dla pierwotnego autora, ajedyniezuwzględnieniemjegoprawdoautorstwaprogramu 1. internacjonalizacja(i18n) Przystosowanie programu do łatwego lokalizowania go w wielu wersjach językowych. język docelowy Język, na który dokonywane jest tłumaczenie. język źródłowy Język, w którym napisany został oryginalny tekst. kolokacja Para słów w zbiorze tekstów często występujących obok siebie(pełniejszą definicjęmożnaznaleźćw[bucz,s.29]) Kolokacje Program służący do pozyskiwania i przetwarzania tekstów z Internetu. 1 PełnytekstlicencjijestdostępnywrazztąpracąnanośnikuCD. 6

9 Live-CD System operacyjny nagrany na płytę CD, który po włożeniu płyty do czytnika i uruchomieniu komputera startuje bez korzystania z danych na dysku twardym i bez instalowania jest gotowy do używania aż do wyłączenia komputera. lokalizacja(l10n) Przystosowanie produktu(programu, dokumentacji, sprzętu itp.) do potrzeb językowych i kulturowych danego rynku. W naszym przypadku jest to przede wszystkim przetłumaczenie wszystkich tekstów występujących w aplikacji. OmegaT Program w języku Java wspomagający tłumaczenie tekstów. plik tekstowy Plik, którego zawartość jest czytelna dla użytkownika po otwarciu w zwykłym edytorze tekstu i może być łatwo modyfikowana. remastering Modyfikacja istniejącego produktu(np. utworu lub programu) według własnych potrzeb czy upodobań. Pojęcie to na potrzeby niniejszej pracy będzie się odnosić przede wszystkim do zmian wprowadzonych na płycie CD. URL Uniform Resource Locator(adres, odsyłacz, link) Adres zasobu w Internecie, np. Pełny adres składa się z dziedziny(np. http, ftp, file) oraz właściwej lokalizacji, której składnia zależy od tej dziedziny. WWW World Wide Web Ogólna nazwa na zasoby sieci Internet. Zazwyczaj dotyczy to stron internetowych dostępnych przez przeglądarkę internetową(np. Mozilla, Opera, Internet Explorer) za pomocą protokołu http lub pokrewnego. 7

10

11 Rozdział 2 Modyfikacje programu Kolokacje W rozdziale tym opisane zostały zagadnienia związane z modernizacją programu Kolokacje. Zawiera krótki opis działania samego programu oraz powody i metody jego modyfikacji. Na końcu omówione zostały możliwości dalszej rozbudowy tej aplikacji Kolokacje narzędziem do zbierania i przetwarzania tekstów z Internetu Wprowadzenie Program Kolokacje został napisany przez mgra A. Buczyńskiego w 2004 roku w ramach jego pracy magisterskiej pod tytułem Pozyskiwanie z Internetu tekstów do badań lingwistycznych pod kierownictwem dra hab. Janusza S. Bienia. Pierwotnym założeniem pracy było stworzenie narzędzia, które umożliwiałoby pracę z bogatym zbiorem tekstów żywego języka. Doskonałym źródłem tego typu materiału jest właśnie Internet. Dostarcza on bardzo zróżnicowanych próbek we właściwie dowolnych językach, stąd gromadzenie takich źródeł do prac lingwistycznych wydaje się bardzo cenne. W toku prac nad programem jego możliwości zostały rozszerzone o analizę zebranego korpusu pod kątem wykrywania i porównywania kolokacji korzystając z różnych dostępnych testów statystycznych Pozyskiwanie tekstów Gromadzenie źródeł do korpusu(tzw. pełzanie) może się odbywać nad dwa sposoby: 1. zbieranie z witryn WWW z wykorzystaniem połączenia internetowego, 2. przeszukiwanie lokalnych zasobów komputera. W obu przypadkach przetwarzane są wyłącznie źródła mające charakter stron internetowych. Wybór stron do pobrania Selekcja źródeł odbywa się na podstawie rozszerzeń plików- akceptowany ich zbiór jest trzymany w osobnym pliku i domyślnie obejmuje następujące typy:.txt,.htm,.html,.shtml,.xhtml,.php,.asp,.cfm,.xml. 9

12 Program pobierający kolejne strony do archiwum porusza się po witrynach za pomocą znajdujących się tam odsyłaczy(linków). Aby więc dany plik został sprowadzony, musi być do niego odwołanie w jednym ze zgromadzonych już plików. Ponadto poruszanie się po witrynie ograniczone jest do stron posiadających wspólny prefiks w adresie URL. Pozwala to uniknąć wyjścia poza przeglądany serwis i zachować kontrolę nadilościązbieranychdanych 1. Przygotowanie archiwum Materiały zebrane w czasie pełzania są przed zapisaniem w archiwum konwertowane do jednolitego kodowania, domyślnie jest to UTF-8. Wcześniej odfiltrowywany jest cały zbędny szum HTML, czyli wszystkie nieistotne znaczniki, a zostawiany jest tekst jedynie z tagami HTML bądź XML odpowiadającymi za wyróżnianie fragmentów dokumentu. Jednocześnie eliminowane są wszystkie nadmiarowe odstępy między wyrazami oraz ujednolicane cudzysłowy i apostrofy. Tak przygotowane źródło dzielone jest na elementy według pozostawionych znaczników, odrzucane są powtarzające się segmenty(takie jak menu, informacje o autorze, jego prawach, kontakt z administratorem itp.), a następnie treść zostaje zapisana na dysk do kolejnego pliku o nazwie postaci XXXXX.txt, gdzie XXXXX jest kolejną liczbą naturalną, np txt. Dodatkowa zawartość archiwum W skład archiwum wchodzą jeszcze następujące pliki kontrolne tworzone podczas zbierania tekstów: 1.entered.url listaadresówwpisanychprzezużytkownika 2, 2. indexed.url lista odwiedzonych adresów, 3. queue.url kolejka niezbadanych jeszcze odsyłaczy, 4. ignored.url lista zignorowanych adresów wraz z powodem ich odrzucenia, 5. indexed.elm lista początkowych fragmentów elementów dla filtru duplikatów Analiza korpusu Możliwość wykrywania kolokacji pojawiła się jako wtórne wymaganie dla programu w toku prac nad rozwojem jego możliwości. Wykorzystanie kolokacji Znajdowanie kolokacji w tekstach pozwala wynajdować subtelne związki między wyrazami, pomaga wykrywać idiomy, skomplikowane zwroty czy charakterystyczne sformułowania. W przypadku pracy tłumacza może przydać się to do wytypowania związków wymagających specjalnego wyjaśnienia lub traktowania jako wyrażenia idiomatyczne. Pomaga również utrzymać spójność tłumaczonych zwrotów, 1 Możnawyobrazićsobiesytuację,że,mającdoczynieniazdostateczniespójnymgrafemodsyłaczymiędzy poszczególnymi stronami, będziemy dążyć do pobrania na dysk całej zawartości HTML Internetu! 2 Tenelementzostałwprowadzonydopieroprzezautoraniniejszejpracywramachmodernizacjiprogramu Kolokacje. 10

13 tak by compact disc zawsze był płytą kompaktową, a nie czasem płytą, czasem dyskiemkompaktowym,aczasemzwartymdyskiem 3. Indeks archiwum Po zgromadzeniu korpusu tekstów jego zawartość zostaje zindeksowana. Oznacza to, że dla każdego wyrazu generowana jest lista wystąpień kolokacji prze niego utworzonych. Wraz z miejscem wystąpienia każdej kolokacji, dla danego słowa trzymana jest informacja, czy byłatoprawo-czylewostronnakolokacja,orazczymamydoczynieniaznazwąwłasną 4. Zapytania do korpusu Program oferuje 3 rodzaje wyników analizy archiwum źródeł: 1.listasłów jesttolistasłówwkorpusie,którepasujądopodanegowzorca;wprzypadku gdy wzorzec jest pusty, zwracana jest lista wszystkich znalezionych wyrazów; 2. lista kolokacji: (a) porównanie wybranych rankingów kolokacji prezentuje zestawienie rankingów kolokacji ukazując różnice między kolokacjami rozpoznanymi przez poszczególne testy, (b) ranking kolokacji prezentuje posortowaną wg wartości wyniku wybranego testu listę kolokacji wykrytych przez ten test, wraz z wartościami użytych miar; 3. lista kontekstów lista wszystkich kolejnych wystąpień podanego wyrazu lub kolokacji w korpusie wraz z otaczającym je w tym miejscu tekstem. Zapewniona jest interakcja między poszczególnymi typami rezultatów w postaci możliwości bezpośredniego wywoływania innych zapytań o wyświetlone wyrazy czy kolokacje. Otrzymane zestawienia można ponadto w łatwy sposób zapisywać na dysku. Metody statystyczne wykrywania kolokacji Do rozpoznawania kolokacji w korpusie wykorzystywane są metody statystyczne oparte na analizie występowania słów w całości archiwum oraz w otoczeniu innych wyrazów. Zaimplementowano 14 miar statystycznych do wykrywania kolokacji. Są one, wraz z ich podstawami teoretycznymi, opisane szczegółowo w[bucz, roz. ł 4.5] Ogólna ocena programu Należy zauważyć, iż program był początkowo tworzony z myślą o używaniu go przez przeglądarkę oraz z linii poleceń. Decyzja taka była spowodowana nastawieniem na pracę wielu osób jednocześnie na wspólnym korpusie. Taka metoda była jednak uciążliwa dla pojedynczego użytkownika, który chciał pracować na własnym archiwum. Z powodu zbytniego skomplikowania programu i trudności z utrzymywaniem kilku różnych wersji interfejsu pojawiła się w końcu potrzeba stworzenia uniwersalnego interfejsu. Ostatecznie zdecydowano się na graficzną aplikację mającą uprościć proces budowy indeksu i otrzymywania wyników. Niestety przed terminem zakończenia pracy Kolokacje nie doczekały się wygodnego interfejsu zorientowanego na potrzeby użytkownika indywidualnego. 3 [Bucz,s.30] 4 Nazwawłasnajestrozpoznawanawprzypadkugdywszystkiewystąpieniadanejkolokacjiwtekściemają oba jej wyrazy rozpoczynające się wielkimi literami. 11

14 2.2. Motywacja O ile do samego działania programu nie można było mieć większych zastrzeżeń(poza kilkoma błędami, które zostały poprawione), to praca z nim była uciążliwa i niewygodna z powodu bardzo ubogiego interfejsu użytkownika i konieczności otwierania wielu okienek równocześnie podczas jednej sesji. W dodatku interfejs ten był wyłącznie w języku angielskim, natomiast instrukcja obsługi wyłącznie po polsku, co już samo w sobie wydaje się dziwnym posunięciem. Stary interfejs programu dla pojedynczego użytkownika(moduł Standalone) został uznany za przestarzały i nie mający przed sobą żadnej przyszłości. Tym samym jego rozwijanie nie znalazło żadnego uzasadnienia. Pozostawiłem go jednak w programie i można go uruchomić dla porównania. Motywacją do pracy nad Kolokacjami było przystosowanie ich do praktycznego wykorzystania w pracach lingwistycznych przez stworzenie nowego interfejsu, który jednocześnie można łatwo lokalizować w różnych wersjach językowych. Dodatkowym bodźcem do internacjonalizacji programu było również wspieranie przez Javę obsługi wielu języków w dość nieskomplikowanysposób Cel lokalizacji Każdy użytkownik najchętniej pracowałby z aplikacją, która rozmawia z nim w zrozumiałym języku. Nie każdy zna obce języki w dostatecznym stopniu aby swobodnie korzystać z programów z niezlokalizowanym interfejsem i komunikatami. Może to prowadzić do niepełnego wykorzystania możliwości aplikacji, a nieumiejętne obchodzenie się z nią może spowodować nieodwracalne zniszczenie danych lub samego narzędzia. Jest to niepożądana sytuacja i należy jej unikać. Dlatego tak ważne jest przetłumaczenie wszystkich tekstów związanych z narzędziem na język, którym posługuje się użytkownik Internacjonalizacja Nie wszystkie programy da się łatwo zlokalizować do dowolnego języka. Najpierw należy zapewnić łatwy dostęp do wszystkich tekstów występujących w aplikacji, które są pokazywane użytkownikowi. Dotyczy to oczywiście wszystkich napisów w menu, etykiet w oknach, wyświetlanych komunikatów czy podpowiedzi. Taki proces nazywany jest internacjonalizacją aplikacji i polega na zastąpieniu napisów wkodzieprogramu 6 odnośnikamidoodpowiednichmiejscwpamięci,którychwartośćbędzie sprowadzana w zależności od wybranej wersji językowej. Powinien być również na tym etapie ustalony mechanizm wyboru żądanego języka przez użytkownika Sposób działania Główna część programu powstała w Javie, jednak w modułach związanych z interfejsem dla WWW pojawia się również kod PHP i HTML. Ponieważ jednak w praktycznych sytuacjach nie będzie występować korzystanie jednocześnie z modułów dla WWW oraz dla pojedynczego użytkownika, nie było powodu integrować internacjonalizacji tych dwóch elementów. 5 WykorzystującmechanizmyklasyResourceBundle. 6 Występującychzazwyczajwpostacistringówotwartymtekstem. 12

15 Rysunek 2.1: Proces lokalizowania programu 13

16 Naturalnym dla programu w Javie było posłużenie się modułem ResourceBundle, który dostępny jest w standardzie Javy od wersji 1.1. Jako element do obsługi listy tłumaczonych napisówwykorzystanazostałaklasapropertyresourebundle.używaonaplikuproperties 7 do przechowywania zlokalizowanego tekstu. Wybór ten był podyktowany łatwością edycji zawartości pliku properties i brakiem konieczności przekompilowywania programu po zmianie tłumaczenia lub stworzeniu nowego. Szczegółowy opis implementacji tego rozwiązania można znaleźć w rozdziale Kod w PHP również otrzymał podobny mechanizm wszystkie napisy zostały wydzielone do osobnego pliku tekstowego. Za pobieranie odpowiednich wersji językowych napisów odpowiedzialna jest klasa Localization(patrz rozdział 2.4.4) Zakres internacjonalizacji Zabiegowi internacjonalizacji zostało poddane około 38% klas programu(patrz Dodatek A). Wszystkie napisy związane z interfejsem użytkownika i wyświetlanymi komunikatami znalazły się w zewnętrznych plikach, które można edytować bez konieczności kompilowania programu od nowa. Część komunikatów systemowych nie została poddana temu procesowi, gdyż zawierały wyłącznie nazwy klasy i metody, które były wyświetlane dla uproszczenia procesu rozpoznawania nieprawidłowego zachowania aplikacji. Część kodu programu jest również napisana w języku dla preprocesora PHP, który jest odpowiedzialny za współpracę z modułami PrettyPrinter i QueryServer należącymi do pakietu Server oraz generowanie stron WWW z wynikami zapytań do korpusu. Również ten kod został poddany internacjonalizacji, a opis realizacji tego zadania został zamieszczony w rozdziale Stary interfejs dla pojedynczego użytkownika(moduł Standalone) nie został objęty tym zabiegiem Klasa KStrings Modułem odpowiedzialnym za sprowadzenie odpowiedniej wersji językowej żądanego tekstu jest klasa KStrings. Wykorzystuje ona wcześniej wspomniany moduł Javy ResourceBundle. Podczas pierwszego żądania zwrócenia zlokalizowanego tekstu przeglądany jest plik konfiguracyjny Kolokacji i z niego pobierany jest ustawiony kod języka. Składnia tego kodu jest standardowa dla Javy oraz wielu innych systemów i jest następująca: XX_YY_ZZ gdzie: XX kod języka zgodny ze standardem ISO-693, YY kod kraju zgodny ze standardem ISO-3166, ZZ wariant, nadmiarowy parametr, zazwyczaj w stylu MAC, POSIX albo WIN. Poza pierwszym argumentem pozostałe są opcjonalne, choć przyjęło się podawać zawsze pierwsze dwa. Opcjonalnie zamiast znaku _ można użyć. Wielkość liter nie ma również znaczenia, jednak zazwyczaj można spotkać się z pisownią typu pl_pl. 7 propertiestozwykłypliktekstowy,wktórymkolejnelinieodpowiadająosobnymwpisompostaci nazwa napisu = zlokalizowany tekst, np. CANCEL BUTTON TEXT = Anuluj. 14

17 Po wczytaniu kodu języka przetwarzany jest odpowiedni plik bundle[_kod].properties iodtejporywszystkietekstybędąpobieraneztegowłaśniepliku.jeślijednakplikodpowiedni dla wybranego kodu nie występuje, bądź żądany tekst nie pojawia się w nim, po kolei usuwane są elementy tego kodu zaczynając od ZZ i sprawdzana jest zawartość pliku o odpowiednio krótszej nazwie. Sprowadzenie zlokalizowanego tekstu wywołuje się statyczną(inaczej zwaną klasową) metodą KStrings.getString(), która jako parametr przyjmuje nazwę wpisu, pod jakim dany tekst występuje w pliku properties Internacjonalizacja interfejsu WWW Kolokacje zawierają moduł Server, który pozwala na pracę z korpusem tekstów przez przeglądarkę internetową. Był on tworzony z myślą o wielu użytkownikach zajmujących się analizą wspólnego archiwum. Samo zbieranie tekstów źródłowych w tym przypadku odbywa się na serwerze i wymaga udziału właściciela konta, który musi przygotować korpus i udostępnić go następnie przez WWW. Klient może wtedy używając przeglądarki zadawać zapytania tak samo jak to się odbywa w przypadku aplikacji dla pojedynczego użytkownika. W związku z tym interfejs WWW również wymagał internacjonalizacji. Struktura modułu Server Moduł ten składa się z następujących elementów: klasa Javy QueryServer umożliwia interaktywny dostęp do zasobów korpusu i wykonywanie zapytań, obsługuje również zapytania zadawane przez współpracujący kod PHP, klasa Javy PrettyPrinter generuje statyczne strony HTML z wynikami najważniejszych statystyk dla korpusu, szablony HTML do wyświetlania sformatowanych wyników w postaci stron WWW, kod PHP służący do zadawania zapytań aplikacji QueryServer i prezentowania otrzymanych wyników. Pierwsze dwa elementy zostały zinternacjonalizowane w ten sam sposób co reszta programu w Javie i nie są one interesujące z punktu widzenia niniejszego rozdziału. Szablony HTML Szablony te są wykorzystywane przez podprogram PrettyPrinter do generowania statycznych stron WWW i składają się głównie z tekstu wyświetlanego na stronie z wynikami oraz informacji dotyczących formatowania tychże wyników w postaci znaczników HTML. Nie było więc uzasadnione wprowadzanie mechanizmów internacjonalizacji do tych szablonów, gdyż przede wszystkim niepotrzebnie skomplikowałoby to ich strukturę, a zysk z wydzielenia samego tekstu do osobnych plików byłby niewspółmiernie mały. Dlatego też zestawy plików dla wybranych języków znajdują się po prostu w osobnych katalogach templates-xx, gdzie xx jesttymsamymkodemjęzyka,októrymbyłamowawrozdziale2.4.3ijestwspólnyzkodem języka ustawionym dla całych Kolokacji. 15

18 Kod PHP Dla kodu w języku dla preprocesora PHP klasą odpowiedzialną za dostarczanie zlokalizowanych napisów jest Localization. Pobiera ona język ze zmiennej ustawionej w pliku queryserver.php i dostarcza przetłumaczone teksty z pliku xx.loc, gdzie xx jest podanym kodem języka. Funkcją dokonującą lokalizacji wybranego tekstu jest metoda getstring(). Parametrem, podobnie jak w przypadku odpowiedniej klasy w Javie, jest nazwa żądanego wpisu w pliku lokalizacyjnym. Należy zauważyć, że zmienna odpowiedzialna za wersję językową tego elementu jest ustawianaosobnoniżdlaresztyprogramu.jesttozwiązaneztym,żekodphpjestniezależny odkodujavyimożeznajdowaćsięwzupełnieinnymmiejscunaserwerze.możetobyć spowodowane np. szczególnymi ograniczeniami konta, na którym znajduje się udostępniany interfejs. Instrukcje dotyczące takiego postępowania są opisane nieco bardziej szczegółowo w[buin] Lokalizacja Kolejnym etapem było zlokalizowanie zasobów programu. Lokalizacja została dokonana w dwóch językach polskim i angielskim. Część tekstów dla wersji angielskiej, jak również używana terminologia pochodziła z oryginalnego programu Kolokacje, jednak, ze względu na duże różnice między nowym i starym interfejsem, większość została napisana od nowa Problemy lokalizacji Ograniczenie długości napisów Przy tworzeniu nowej wersji językowej należy zwrócić uwagę na długość napisów. Nie mogą być one zbyt długie, gdyż może się okazać, że nie mieszczą sie później w wyznaczonych polach i albo zostaną obcięte i nie będzie ich widać w całości, albo zaczną rozciągać elementy interfejsu tak, że stanie się on nieczytelny lub utraci w ogóle swój prawidłowy wygląd. Polskie litery w Javie Problemem specyficznym dla Javy jest konieczność użycia kodów Unicode dla liter spoza podstawowego alfabetu łacińskiego. Oznacza to, że jedynie 26 liter od A do Z można wpisywać bezpośrednio jako literę. Wszystkie pozostałe(polskie ą, ę, ć, ł, ś itd., ale również np. wszystkie litery cyrylicy) muszą być wprowadzane za pomocą szesnastkowego kodu postaci \uxxxx(odpowiednio będą to\u0105,\u0119,\u0107,\u0142,\u015b...). Zostało to wprowadzone aby ujednoznacznić kodowanie wszystkich znaków i w związku z tym na każdej platformie mamy pewność, że zostaną one poprawnie wyświetlone. Oznacza to jednak, że ręczna edycja napisów nastręcza tym samym pewne trudności. Można jednak w tym celu skorzystać z odpowiedniego edytora tekstu, który potrafi poprawnie obsługiwać takie znaki. Również OmegaT jest przystosowana do współpracy z takim kodowaniem. 16

19 2.6. Nowy interfejs StandaloneNew Konieczność stworzenia nowego interfejsu dla Kolokacji była widoczna od razu po ukończeniu ich przez mgra Buczyńskiego. W swojej pracy skupił się on przede wszystkim na poprawnym ich działaniu i realizacji podstawowych założeń. Zasadnicza była możliwość zbierania tekstów z Internetu i porównywania ich pod kątem wyszukiwania kolokacji. W dodatku miał to być program, który można obsługiwać również z wiersza poleceń, więc oczywiste było, że graficzny interfejs użytkownika nie będzie jego mocną stroną Założenia Nowy interfejs programu był projektowany z następującymi założeniami: 1. czytelny i przejrzysty wygląd, 2. łatwy dostęp do wszystkich funkcji i ustawień, 3. możliwość szybkiego ponawiania zapytania dla nowych ustawień, 4. wyświetlanie rezultatów na zakładkach w głównym oknie, 5. odczepiane zakładki aby można było łatwo porównywać wyniki, 6. przystosowanie do lokalizowania w różnych wersjach językowych, 7. możliwość uruchamiania programu na maszynie wirtualnej Javy na licencji GPL Realizacja przyjętych założeń Menu i paski narzędzi Najefektywniejszą i najczęściej używaną formą dostępu do funkcji programu jest rozwijane menu. Pozwala ono na utrzymanie czystości i przejrzystości interfejsu, a jednocześnie zapewnia prostotę obsługi aplikacji. W dodatku prawidłowe i zgodne z intuicją pogrupowanie elementów pomaga w czasie uczenia się pracy z narzędziem. Dodatkowo w celu przyspieszenia dostępu do najczęściej używanych opcji stosuje się paski narzędzi, na których znajdują się skróty do tychże elementów. Te właśnie założenia leżały u podstaw projektowania interfejsu użytkownika. Funkcje zostały pogrupowane według etapów pracy z korpusem i umieszczone w tej kolejności od lewej do prawej strony menu. Na paskach narzędzi znalazły się najważniejsze narzędzia do analizy archiwum. Java obsługuje paski, które można odczepiać od okna programu. Niestety przyczepianie ich z powrotem działa poprawnie jedynie gdy mamy do czynienia z pojedynczym paskiem. W przypadku większej ich ilości potrafią na siebie wtedy nachodzić lub zupełnie przykrywać się nawzajem. Z tego powodu możliwość odczepiania pasków narzędzi została w tym programie wyłączona. Zakładki zamiast okien Przede wszystkim należało zrezygnować z pomysłu otwierania nowego okna dla każdej akcji. Powodowałotoszybkiezapełnienieekranuoraz paskazadań 8 iwefekcieuniemożliwiało 8 Miejscenapulpicegdziepojawiająsięikony/napisysymbolizująceotwarteprogramy. 17

20 pracę. Było to szczególnie uciążliwe dla użytkowników pracujących w niskich rozdzielczościach i trzeba było pilnować zamykania nieużywanych okien. Dodatkowym utrudnieniem byłoto,żekażdytypoknamiałtakisamnagłówekibezobejrzeniazawartościokienbyły one nierozróżnialne. Dlatego otwieranie nowych okienek zostało zastąpione otwieraniem zakładek(tzw. tabów). Zakładki nie zajmują miejsca na ekranie poza głównym oknem programu, więc zniknął tym samym problem zapełniania pulpitu i paska zadań. Zaletąokienbyłoto,żemożnabyłojeułożyćoboksiebieiporównywaćwynikibezpotrzeby przełączania między nimi. Problem ten został rozwiązany poprzez możliwość odczepiania zakładek z rezultatami zapytania. Można je odłączyć od głównego okna, umieścić obok niego ipoddaćanalizietaksamojaktosięodbywałowstarejwersjiprogramu.wraziepotrzeby można taką zakładkę łatwo przyczepić z powrotem. Usprawnienia wyświetlania wyników Aby użytkownik nie gubił się w przeglądanych wynikach wprowadzono rozróżnienia w tytułach zakładek. Każdy typ rezultatów ma odpowiednią nazwę, a dodatkowo obok niej umieszczone są parametry, których użyto do wygenerowania zbioru wyników. Jeśli dwie zakładki mają takie same nagłówki, a archiwum tekstów nie zostało w miedzyczasie zmienione, oznacza to, że prezentują takie same wyniki i ich dodatkowe rozróżnianie nie jest konieczne. Kompletną listę nastaw dla poszczególnych zapytań i ich kody można znaleźć w tabeli 2.1. Tabela 2.1: Lista parametrów zapytania i ich kody Nastawa Symbol Kolejność słów alfabetycznie A ilość wystąpień F atergo T Sortowanie kolokacji użyty ranking Liczby uwzględnij 1 odrzuć 0 Nazwy własne uwzględnij n odrzuć - tylko N Typ kolokacji leweiprawe B tylko lewe L tylko prawe R Min. liczba wystąpień liczba Długość kontekstu lewego liczba prawego liczba 18

21 Dla różnych typów zapytań do korpusu używane są różne parametry. Odpowiadające im nastawy podane są w tabeli 2.2. Tabela 2.2: Używane nastawy dla różnych typów zapytań Typ zapytania Lista słów Ranking kolokacji Istotne nastawy Kolejność słów Liczby Nazwy własne Min. liczba wystąpień Sortowanie kolokacji Liczby Nazwy własne Typ kolokacji Min. liczba wystąpień Porównanie rankingów kolokacji Liczby Nazwy własne Typ kolokacji Min. liczba wystąpień Przykładowe konteksty Długość kontekstu Jednym z początkowych pomysłów na wyświetlanie wyników było użycie w zakładce panelu z suwakiem do przewijania całej listy wyników. Okazało się to jednak najpierw niepraktyczne, a następnie również niewykonalne z powodu błędów Javy w obsłudze paneli zbyt dużej wielkości przy wyświetlaniu rezultatów zapytania o ilości wierszy zbliżającej się do 1500 psuło się formatowanie zawartości zakładki. Wyniki zajmowały dokładnie połowę panelu, natomiast powyżej i poniżej nich było bardzo dużo wolnego miejsca. Wyglądało to na pierwszy rzut oka jakby zakładka była zupełnie pusta. W dodatku wiersze wyników zaczynały na siebie nachodzić i stawały się nieczytelne. Z tego powodu zakładki zostały zaopatrzone w przyciski do przewijania zawartości, a ilość wyników wyświetlanych jednocześnie została ograniczona do kilkuset. Ich liczbę można łatwo ustawić w konfiguracji programu. Dodatkowym efektem tej zmiany było przyspieszenie działania zakładki dla zapytań dających duże ilości wyników, gdyż tylko niewielka część zbioru rezultatów jest pokazywana na jednej stronie do odrysowywania przez Javę przy każdym działaniu użytkownika. Menu zakładek W celu usprawnienia obsługi programu zakładki zostały wyposażone w kontekstowe menu. Domyślnie na większości systemów jest ono rozwijane za pomocą prawego klawisza myszy, jednak może się to odbywać w inny sposób, charakterystyczny dla danej platformy. Menu pozwala na: 1. wyświetlenie informacji o nastawach użytych do wygenerowania wyników na aktualnej zakładce, 2. powtórzenie zapytania dla nowych nastaw, 3. przejście do zakładki, która była źródłem zapytania dla pokazywanych wyników, 19

22 4. zapisywanie wyników, 5. odłączanie zakładki od głównego okna programu, 6. zamknięcie zakładki. Dostępność opcji zależy od aktualnego stanu programu oraz typu wyświetlanych wyników. Wiele wersji językowych Interfejs od razu budowany był z myślą o przystosowaniu do internacjonalizacji i możliwości uruchamiania w dowolnej dostarczonej przez użytkownika wersji językowej. W ramach niniejszej pracy przygotowane zostały dwie wersje lokalizacyjne: polska i angielska. Więcej na ten temat można znaleźć w rozdziale 2.4. Swobodna Java Obecnie jedyną pełną i dostępną za darmo implementacją standardu Java jest pakiet firmy Sun Microsystems udostępniany w postaci zestawu klas i narzędzi programistycznych Java Software Development Kit oraz maszyny wirtualnej Java Runtime Environment, na której uruchamiany jest skompilowany kod. Licencje tych narzędzi nie pozwalają jednak na żadne modyfikacje ich kodu źródłowego i są w wielu punktach sprzeczne z licencją GPL. Alternatywą dla nich jest projekt Classpath, czyli implementacja klas dla standardu firmy Sun w wersji 1.1. W rzeczywistości w ramach tego pakietu w momencie pisania tej pracy dostępne było 98,8% klas ze standardu JDK 1.1, ale jednocześnie oferowana była zgodność jużw92,5%zwersjąjdk1.4.dziękitemuprogramkolokacjeudałosięskompilowaćza pomocą gcj-4.0, który działa już w dużej części na bazie pakietu Classpath. Niestety w ślad za realizacją standardu dla JDK nie idzie oprogramowanie maszyny wirtualnej(jvm). Najnowsze wersje gij oraz SableVM nadal słabo radzą sobie z uruchamianiem programówkorzystającychzpakietujavax.swing 9.SableVMniepoprawiewyświetlawszystkie rozwijane listy oraz menu, natomiast gij w ogóle nie potrafił wystartować Kolokacji. Oznacza to, że prace nad pełnym uwolnieniem Kolokacji nadal nie zostały doprowadzone do szczęśliwego końca Porównanie starego i nowego interfejsu Na koniec warto zauważyć podstawowe różnice w działaniu i wyglądzie starej(standalone) i nowej(standalonenew) wersji interfejsu. 9 Odpowiedzialnegozazaawansowanąobsługęinterfejsugraficznego. 20

23 Standalone StandaloneNew Dwa duże okna główne programu Zintegrowane okno główne Nowe okno dla każdego zapytania Nowa zakładka dla każdego zapytania Funkcje rozrzucone na dużej powierzchni Funkcje intuicyjnie zgrupowane w menu okien i na paskach narzędzi Brak możliwości zaznaczania tekstu Zaznaczanie za pomocą kursora myszy woknach zmożliwościąkopiowania doschowka a) Dezorientujące okno otwierania archiwum Dostęp m.in. do 5 ostatnio używanych archiwów z poziomu menu przy starcie programu Powtórzenie starego zapytania wymaga Powtórzeniezapytaniadlanowychustawień z rozwijanego menu zakładki wpisaniagoodnowa b) Edycja ustawień programu wymaga ręcznej modyfikacji pliku config.ini opcjami c) Graficzne menu z najważniejszymi Ustawienie kodowania stron źródłowych Rozwijane menu z wyborem kodowania wymaga edycji pliku konfiguracyjnego podczas wpisywania adresu Brak możliwości przerwania zbierania tekstów Dostępny przycisk do tego celu Dostępne jedynie 20 wyników zapytania Listęwynikówmożnaprzewijaćzapomocąsuwaka e) jednocześnie d) Brak dostępu do wprowadzonych adresów Lista adresów wpisanych przez użytkownika, z których pobierane były źródła Uwagi do tabeli: a)oilemenadżerokiennatopozwala b) jeśli w międzyczasie zostało wpisane inne c) opcji niedostępnych spod tego menu lepiej nie zmieniać bez znajomości działania programu! d)wartośćtęmożnazmienić,aleoknomożesięwtedyniezmieścićnaekranie e) dla bardzo dużej ilości wyników lista jest podzielona na strony 2.7. Podsumowanie prac Z wyjątkiem całkowitego uniezależnienia Kolokacji od narzędzi firmy Sun Microsystems, założenia udało się właściwie w pełni zrealizować. W toku prac powstał funkcjonalny i przejrzysty interfejs dla programu, spełniający wszystkie stawiane przed nim wymagania. Do jego cech charakterystycznych można zaliczyć: panel z zakładkami do pokazywania wyników, możliwość odczepiania zakładek z wynikami, łatwe ponawianie zapytań dla nowych ustawień filtrów, przejrzyste menu, graficzny edytor konfiguracji programu, 21

24 dostępdopięciuostatnioużywanycharchiwów, przystosowanie do lokalizacji w wielu wersjach językowych. O powodzeniu prac mogło świadczyć duże zainteresowanie narzędziem na LXIII Zjeździe Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, gdzie był on prezentowany w wersji bliskiej ostatecznej 10 przezmgrabuczyńskiego.programznowyminterfejsemzostałprzyjętyzuznaniem, szczególnie zauważony był profesjonalny i przejrzysty wygląd Kolokacji Perspektywy rozwoju Szerokie omówienie możliwości rozbudowy programu Kolokacje można znaleźć w[bucz, roz. 5]. W tym rozdziale skupię się na kierunkach, które nie zostały uwzględnione we wspomnianej pracy Kolejne wersje lokalizacyjne W związku z zakończonym procesem internacjonalizacji Kolokacji zachęca się użytkowników do lokalizowania aplikacji do innych wersji językowych. Nie trzeba w tym celu znać się na programowaniu, a jedynie umieć posługiwać prostym edytorem. Do tego zadania można wykorzystać na przykład program OmegaT, który został skrótowo omówiony w niniejszej pracy w rozdziale Moduł Crawler Rozpoznawanie kodowania źródeł W obecnej wersji nie jest obsługiwane rozpoznawanie kodowania sprowadzanych stron i musi być ono wybrane przed rozpoczęciem pełzania. Większość witryn internetowych ma w swoich nagłówkach podane kodowanie, w jakim należy stronę oglądać i można w obecnych czasach mówić już w tej kwestii prawie o standardzie. Wypadałoby więc z takiego udogodnienia skorzystać. Wydaje się, że dla zawartości HTML nie powinno być to trudnym zadaniem. Co jednak zrobić gdy adresy URL prowadzą nas do innych typów źródeł? Można by w takiej sytuacji brać pod uwagę kodowanie ustawione dla strony, na której był odsyłacz do danego pliku, gdyż zazwyczaj do takich treści można się dostać przez stronę autora lub przynajmniej osoby, która pracuje pod takim samym kodowaniem co wystawiane przez niego pliki. Z domyślnego ustawienia można wtedy korzystać jedynie w przypadkach, gdy nie jest w żaden sposób dostępna informacja o właściwej wersji kodowania. Jest to jednak problem do szerszej analizy, aby wybrać optymalne rozwiązanie. Obsługa nowych formatów plików wejściowych W Internecie wiele ciekawych źródeł jest dostępnych w formatach, które obecnie nie są obsługiwane przez Kolokacje. Dlatego wsparcie dla innych typów plików byłoby cennym rozwinięciem programu. Szczególnie interesująca wydaje się możliwość przetwarzania plików Portable Document Format(pdf) oraz Postscript(ps). Dostępne są darmowe narzędzia, które obsługują te formaty, więc ich wykorzystanie na potrzeby zbierania tekstów nie powinno być skomplikowanym zadaniem. 10 Wersja

25 Podobnie sytuacja wygląda dla dokumentów generowanych przez pakiety Microsoft Office oraz StarOffice/OpenOffice.org. Do ich obsługi można by wykorzystać filtry oferowane przez ten ostatni system, choć nie są one doskonałe w przypadku konwertowania plików utworzonych przy pomocy programów Microsoftu. Jednak dla naszych zastosowań byłyby wystarczające, gdyż nie interesuje nas zachowanie wyglądu strony, a jedynie jej treść Moduł StandaloneNew Praca ze zdalnym z archiwum Ciekawym pomysłem byłoby połączenie możliwości interfejsu dla pojedynczego użytkownika z tymi oferowanymi przez moduł Server. Efektem takiego rozwiązania byłaby większa wygoda pracy z archiwum przechowywanym na serwerze, niż jest możliwa do osiągnięcia przez przeglądarkę internetową. W praktyce oznaczałoby to, że dostęp do korpusu odbywałby się za pomocą Internetu. Zapytania zadawane za pomocą modułu StandaloneNew byłyby realizowane przez QueryServer, aichwynikizwracaneniewpostacistrongenerowanychprzezkodphp,jaktosiędotej pory działo, a jako dane przesyłane z powrotem do aplikacji użytkownika. Oznaczałoby to, że poza szybkością reakcji na zapytania, praca taka nie różniłaby się niczym od działania na lokalnym archiwum. Gdyby korpus znajdował się na szybkim komputerze, a dane były przesyłane przez sieć lokalną, można by w przypadku skomplikowanych zapytań lub dużych archiwów uzyskać nawet przyspieszenie działania całego systemu przy małej ilości pracujących równocześnie użytkowników. Eksport wyników do XML XML jest coraz popularniejszym formatem przechowywania danych i coraz więcej narzędzi z niego korzysta. Upraszcza on obróbkę informacji i wymianę ich między programami. Obecnie Kolokacje potrafią zapisywać wyniki zapytań jedynie do kilku prostych schematów tekstowych. Dobrym pomysłem byłoby umożliwienie eksportu rezultatów do formatu XML, który staje się coraz popularniejszy i jest używany przez wiele różnych aplikacji. Dodatkowo można zaimplementować eksportowanie danych według wybranego szablonu, w którym ustalane byłoby nazewnictwo pól pliku wyjściowego, żeby ułatwić późniejsze wczytywanie tych informacji do następnego narzędzia Moduł Index Zaawansowane zapytania Do archiwum można zadawać zapytania bezpośrednio o konkretne słowa i kolokacje lub z wykorzystaniem symbolu * o słowa zawierające pewien rdzeń. Dobrym pomysłem byłoby wprowadzenie kolejnych elementów składni, które pozwalałaby na bardziej skomplikowane zapytania: pozwalałby na pytanie o jedno z dwóch podanych słów, np. słowo wyraz uznania jako pytanie jednocześnie o wystąpienia kolokacji słowo uznania i wyraz uznania,! wykluczałby kolokacje z tym słowem(lub listą słów), np. kot*!domow* odrzuciłby wszystkie koty domowe spośród kotów, gdyż tych kolokacji mogłoby być najwięcej, a akurat zupełnie by nas nie interesowały i negatywnie wpływały na czytelność wyników, 23

26 wyrażeniaregularne abymóczbudowaćdowolnywzorzecdlazapytania,jeślipotrzebowalibyśmy w końcu tak silnego mechanizmu. Implementacja ostatniej propozycji nie powinna być skomplikowana. Java w rozbudowany sposób wspiera obsługę wyrażeń regularnych, natomiast algorytm porównujący wzorzec zapytania ze słowami w korpusie wykorzystuje już bardzo zbliżone mechanizmy. 24

27 Rozdział 3 Modyfikacje programu OmegaT Niniejszy rozdział przedstawia w skrócie zasady działania programu do wspomagania tłumaczenia tekstów OmegaT, motywy pracy nad nim oraz sposób realizacji jego modernizacji Programy typu CAT CAT Computer Aided Translation, czyli tłumaczenie wspomagane komputerowo. CAT jest określeniem na program komputerowy, który dostarcza tłumaczowi dodatkowych narzędzi do tłumaczenia tekstów. Z pojęciem tym nierozerwalnie związane są jeszcze dwa terminy: segmenty pamięć tłumaczeniowa Segmenty Program CAT pracuje na dokumencie podzielonym na segmenty. W jednej chwili tłumaczeniu poddawany jest jedynie bieżący segment, choć w tle mogą odbywać się równolegle operacje na pozostałych. Zazwyczaj segmentem jest pojedyncze zdanie Pamięć tłumaczeniowa(tm) W trakcie pracy aplikacja uczy się tłumaczeń dla kolejnych segmentów od użytkownika, aby później dopasowywać rozpoznane już fragmenty i usprawnić mu dalszą pracę. Powiązania tego typu trzymane są właśnie w pamięci tłumaczeniowej. Popularnym formatem TM jest TMX. Jest to dokument XML, gdzie kojarzone są pary segmentów w języku źródłowym i docelowym. Przeznaczony jest on również do jednorodnej wymiany danych tego typu między wieloma programami bądź użytkownikami Zasada działania Aplikacja CAT, współpracując z pamięcią tłumaczeniową, potrafi wychwytywać podobne segmenty, które zostały już przetłumaczone i przedstawiać je użytkownikowi jako propozycje do bezpośredniego podmienienia rozpoznanego fragmentu w języku źródłowym na odpowiedni w języku docelowym tłumaczenia. 25

28 Należy zauważyć, iż aplikacje CAT nie zajmują się maszynowym tłumaczeniem dokumentów przy lub nawet bez udziału tłumacza, a jedynie przyspieszają i ułatwiają mu pracę OmegaT narzędzie wspomagające tłumaczenie tekstów OmegaT jest darmowym programem do tłumaczenia tekstów typu CAT wykorzystującym pamięć tłumaczeniową do wspomagania pracy użytkownika. Został napisany w Javie i jest udostępniany na licencji GPL. Program pobrać można za darmo z witryny Charakterystyka możliwości programu Aplikacja ta oferuje następujące funkcje: obsługę niepełnych trafień, automatyczne dopasowywanie tłumaczeń, identyfikację słów ze słowniczka, jednoczesne przetwarzanie wielu plików, jednoczesne wykorzystanie wielu pamięci tłumaczeniowych(w formacie TMX wersji1.1), obsługę różnych formatów tłumaczonych plików, wyszukiwanie słów w tekście, segmentację tekstu na akapity. Jest to dość podstawowy zestaw możliwości dla tego typu programu, jednak biorąc pod uwagę, że program rozpowszechniany jest zupełnie za darmo, może być on atrakcyjnym narzędziem dla tłumaczy, którzy nie mają do czynienia ze skomplikowanymi projektami i pracą w dużej grupie wymagającej ciągłej synchronizacji dokumentów. Warto zauważyć, iż w przypadku zainstalowania pakietu StarOffice lub OpenOffice.org, OmegaT potrafi obsługiwać również pliki, które zostały utworzone przy pomocy narzędzi wchodzących w skład Microsoft Office. Jest to bardzo cenna właściwość, gdyż bardzo wiele dokumentów pisanych jest właśnie w programie Microsoft Word Pełne i niepełne trafienia Podczas tłumaczenia tekstu często natrafić można na segmenty, które zostały już wcześniej przetłumaczone. Jeśli program, korzystając ze swojej pamięci tłumaczeniowej, poprawnie rozpozna taki tekst, to mamy do czynienia z tzw. pełnym trafieniem. W takim przypadku podstawienie wersji przetłumaczonej fragmentu odbywa się automatycznie. Gdy jednak dany segment nie ma swojego bezpośredniego odpowiednika w TM, a jedynie zbliżonywsensieustalonejmiary 1,tojestonuznawanyzatrafienieniepełneiproponowany użytkownikowi jako prawdopodobne tłumaczenie. Użytkownik może wtedy wybrać spośród prezentowanych rozwiązań(może ich być więcej niż jedno) to, które mu najbardziej odpowiada i wprowadzić je do dokumentu za pomocą skrótów klawiszowych, a następnie nanieść poprawki aby uzyskać żądany rezultat tłumaczenia. 1 WtymprzypadkuchodzioodległośćLevenshteina,czyliwymaganąilośćwstawień,usunięćipodmian liter aby z jednego napisu uzyskać drugi. 26

29 Segmentacja na akapity Podczas pracy z każdym programem typu CAT mamy do czynienia z podziałem tekstu roboczego na segmenty, na których osobno dokonuje się tłumaczenia. Najbardziej charakterystyczną cechą OmegiT jest segmentacja na poziomie całych akapitów, a nie, jak to ma miejsce w większości tego typu aplikacji, na poziomie zdań. Decyzja taka została podjęta z kilku powodów, które, zdaniem autorów, przeważyły wady tego rozwiązania. Wady segmentacji na akapity Powiększenie segmentów do wielkości kilku lub kilkunastu zdań odbija się od razu negatywnie na jakości pamięci tłumaczeniowej. Ilość zdań na akapit dla artykułów gazetowych w języku angielskimwahasięmiędzy3,2,a5,8(średnio4,7) 2.Oznaczatoponadczterokrotnezmniejszenie ilości różnych segmentów i jednocześnie takie samo wydłużenie ich. Pociąga to za sobą statystycznie dwudziestokrotne pogorszenie prawdopodobieństwa dopasowania podobnych segmentów. Dla niedużych pamięci tłumaczeniowych, z jakimi typowy, nieprofesjonalny użytkownik ma do czynienia, może to oznaczać zupełny brak znajdowania przez program niepełnych trafień. Dokumenty biznesowe Przede wszystkim autorzy wyszli z założenia, że najczęściej tłumaczone przy użyciu tego programu będą dokumenty biznesowe. Charakteryzują się one wysoką powtarzalnością i nieskomplikowaną budową akapitów. Wielokrotnie, nawet w obrębie jednego tekstu, mogą pojawiać się duże fragmenty różniące się od siebie jedynie kilkoma wyrazami, jak to ma miejsce w przypadku dokumentacji oprogramowania lub instrukcji dla użytkownika. Spójność tekstu Łatwo można zauważyć, że typowy artykuł czy raport jest pisany akapitami(np. niniejsza praca). Aby uchwycić cały sens wypowiedzi należy przeanalizować ją w dostatecznie dużym fragmencie. Oznacza to, że konieczny jest jednoczesny dostęp do większych elementów niż pojedyncze zdania. Rozbijanie tekstu do tłumaczenia w taki sposób groziłoby utratą spójności dokumentu i mogłoby się odbić negatywnie na jego odbiorze przez czytelnika. Problemy z jednoznaczym podziałem na zdania Automatyczny podział tekstu na pojedyncze zdania nie jest, wbrew pozorom, zadaniem prostym. Zdania oddzielane są zazwyczaj kropkami, jednak znak ten używany jest również na końcu skrótów, a w języku angielskim także po liczebnikach porządkowych. Rozróżnienie wszystkich przypadków jest nietrywialne i wymaga zaawansowanej teorii obejmującej wiele reguł i wyjątków od nich. W dodatku dla każdego języka reguły te mogą wyglądać inaczej, co dodatkowo komplikuje automatyzację tego procesu. Dla porównania przytoczyć można przykład Unicode owego alfabetu Devanagari charakterystycznego dla języka indyjskiego, nepalskiego, sanskrytu itp. Występuje tam następujące rozróżnienie kropek: Devanagari Danda(kod\u0964) kropka kończąca zdanie, 2 DanedlapróbkiartykułówgazetyTheTimes[Sugi]. 27

ApSIC Xbench: Szybki start wydanie 1 2008-2015 Mariusz Stępień http://mariuszstepien.net/ http://www.facebook.com/mariuszstepien.

ApSIC Xbench: Szybki start wydanie 1 2008-2015 Mariusz Stępień http://mariuszstepien.net/ http://www.facebook.com/mariuszstepien. ApSIC Xbench jest darmowym i niezwykle przydatnym programem w pracy tłumacza pisemnego korzystającego z narzędzi CAT. Otóż pozwala on przeszukiwać posiadane pamięci tłumaczeniowe (TM) można szukać pojedynczych

Bardziej szczegółowo

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin Nowak nr albumu: 254118 Praca inżynierska na kierunku informatyka stosowana Webowy generator wykresów wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4.

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4. Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13 Uruchamianie Ubuntu 14 Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25 Uruchamianie aplikacji 25 Skróty do programów 28 Preferowane aplikacje

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie i zarządzanie urządzeniami sieciowymi przy pomocy narzędzi Net-SNMP

Monitorowanie i zarządzanie urządzeniami sieciowymi przy pomocy narzędzi Net-SNMP Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Szymon Klimuk Nr albumu: 187408 Praca magisterska na kierunku Informatyka Monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Paweł Parys Nr albumu: 209216 Aukcjomat Praca licencjacka na kierunku INFORMATYKA w zakresie INFORMATYKA Praca wykonana pod kierunkiem

Bardziej szczegółowo

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo.

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo. MAMBO (CMS) I. Informacje ogólne CMS, Content Management System ("system zarządzania treścią") jest to jedna lub zestaw aplikacji internetowych pozwalających na łatwe utworzenie oraz późniejszą aktualizację

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer;

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer; 14.3. Podstawy obsługi X Window 14.3. Podstawy obsługi X Window W przeciwieństwie do systemów Windows system Linux nie jest systemem graficznym. W systemach Windows z rodziny NT powłokę systemową stanowi

Bardziej szczegółowo

Pokaz slajdów na stronie internetowej

Pokaz slajdów na stronie internetowej Pokaz slajdów na stronie internetowej... 1 Podpisy pod zdjęciami... 3 Publikacja pokazu slajdów w Internecie... 4 Generator strony Uczelni... 4 Funkcje dla zaawansowanych użytkowników... 5 Zmiana kolorów

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie typu CAT

Oprogramowanie typu CAT Oprogramowanie typu CAT (Computer Aided Translation) Informacje ogólne Copyright Jacek Scholz 2009 Wprowadzenie: narzędzia do wspomagania translacji Bazy pamięci tłumaczet umaczeń (Translation Memory)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word)

Ćwiczenia nr 2. Edycja tekstu (Microsoft Word) Dostosowywanie paska zadań Ćwiczenia nr 2 Edycja tekstu (Microsoft Word) Domyślnie program Word proponuje paski narzędzi Standardowy oraz Formatowanie z zestawem opcji widocznym poniżej: Można jednak zmodyfikować

Bardziej szczegółowo

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Michał Ochociński nr albumu: 236401 Praca magisterska na kierunku informatyka stosowana Tworzenie i obsługa wirtualnego

Bardziej szczegółowo

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi OpenOfficePL Zestaw szablonów magazynowych Instrukcja obsługi Spis treści : 1. Informacje ogólne 2. Instalacja zestawu a) konfiguracja połączenia z bazą danych b) import danych z poprzedniej wersji faktur

Bardziej szczegółowo

Programowanie obiektowe

Programowanie obiektowe Programowanie obiektowe Laboratorium 1. Wstęp do programowania w języku Java. Narzędzia 1. Aby móc tworzyć programy w języku Java, potrzebny jest zestaw narzędzi Java Development Kit, który można ściągnąć

Bardziej szczegółowo

Stawiamy pierwsze kroki

Stawiamy pierwsze kroki Stawiamy pierwsze kroki 3.1. Stawiamy pierwsze kroki Edytory tekstu to najbardziej popularna odmiana programów służących do wprowadzania i zmieniania (czyli edytowania) tekstów. Zalicza się je do programów

Bardziej szczegółowo

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat

Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Opracował Jan T. Biernat Programowanie Strukturalne i Obiektowe Słownik podstawowych pojęć 1 z 5 Program, to lista poleceń zapisana w jednym języku programowania zgodnie z obowiązującymi w nim zasadami. Celem programu jest przetwarzanie

Bardziej szczegółowo

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010 ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika Wersja 1.0 Warszawa 2010 Spis treści Wstęp...3 Organizacja menu nawigacja...3 Górne menu nawigacyjne...3 Lewe menu robocze...4 Przestrzeń robocza...5 Stopka...5 Obsługa

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

1.Formatowanie tekstu z użyciem stylów

1.Formatowanie tekstu z użyciem stylów 1.Formatowanie tekstu z użyciem stylów Co to jest styl? Styl jest ciągiem znaków formatujących, które mogą być stosowane do tekstu w dokumencie w celu szybkiej zmiany jego wyglądu. Stosując styl, stosuje

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P).

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II. Uczeń umie: Świadomie stosować się do zasad regulaminów (P). PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA Z INFORMATYKI II DZIAŁ I: KOMPUTER W ŻYCIU CZŁOWIEKA. 1. Lekcja organizacyjna. Zapoznanie uczniów z wymaganiami edukacyjnymi i PSP. 2. Przykłady zastosowań komputerów

Bardziej szczegółowo

Hot Potatoes. Zdania z lukami Przyporządkowanie. Tworzy spis wszystkich zadań. Krzyżówki

Hot Potatoes. Zdania z lukami Przyporządkowanie. Tworzy spis wszystkich zadań. Krzyżówki Hot Potatoes Zdania z lukami Przyporządkowanie Tworzy spis wszystkich zadań Quizy Krzyżówki Rozsypanki Pakiet Hot Potatoes jest zestawem sześciu narzędzi, kreatorów testów, stworzonym przez Zespół Badawczo-

Bardziej szczegółowo

QUERY język zapytań do tworzenia raportów w AS/400

QUERY język zapytań do tworzenia raportów w AS/400 QUERY język zapytań do tworzenia raportów w AS/400 Dariusz Bober Katedra Informatyki Politechniki Lubelskiej Streszczenie: W artykule przedstawiony został język QUERY, standardowe narzędzie pracy administratora

Bardziej szczegółowo

Międzyplatformowy interfejs systemu FOLANessus wykonany przy użyciu biblioteki Qt4

Międzyplatformowy interfejs systemu FOLANessus wykonany przy użyciu biblioteki Qt4 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Agnieszka Holka Nr albumu: 187396 Praca magisterska na kierunku Informatyka

Bardziej szczegółowo

4.2. Ustawienia programu

4.2. Ustawienia programu 4.2. Ustawienia programu Zmiana wielkości dokumentu Pracując w programie MS Excel 2010 niejednokrotnie doświadczysz sytuacji, w której otwarty przez Ciebie arkusz nie będzie mieścił się na ekranie monitora.

Bardziej szczegółowo

Zakres tematyczny programu Microsoft Office Word

Zakres tematyczny programu Microsoft Office Word Zakres tematyczny programu Microsoft Office Word 1 Rozdział 1. Wprowadzenie do pracy z programem Microsoft Word Opis: Podczas realizacji tego rozdziału uczestnicy szkolenia poznają podstawowe elementy

Bardziej szczegółowo

Nagrywamy podcasty program Audacity

Nagrywamy podcasty program Audacity Pobieranie i instalacja Program Audacity jest darmowym zaawansowanym i wielościeżkowym edytorem plików dźwiękowych rozpowszechnianym na licencji GNU GPL. Jest w wersjach dla systemów typu Unix/Linux, Microsoft

Bardziej szczegółowo

plansoft.org www.plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

plansoft.org www.plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Błyskawiczny eksport danych... 1 Jak wyeksportować dane... 1 Eksportowanie planu studiów, zajęć, statystyk i danych słownikowych... 2 Dostosowywanie wyników eksportu... 4 Filtrowanie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz szkolenia

Scenariusz szkolenia Scenariusz szkolenia Edytor tekstu MS Word 2010 TRENER: WALDEMAR WEGLARZ Absolwent Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Od 2002 roku zawodowy trener IT, dyplomowany nauczyciel przedmiotów zawodowych w Technikum

Bardziej szczegółowo

Viatoll Calc v1.3. Viatoll Calc. Instrukcja użytkownika. Strona 1

Viatoll Calc v1.3. Viatoll Calc. Instrukcja użytkownika. Strona 1 Viatoll Calc Instrukcja użytkownika Strona 1 Spis treści 1 Wstęp...3 2 Opis panelu głównego...3 2.1 Menu aplikacji...4 2.2 Tabela z trasami...5 2.3 Strona kalkulatora viatoll...6 2.4 Pasek statusu...7

Bardziej szczegółowo

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika wyobraź sobie możliwości Copyright 2009 Samsung Electronics Co., Ltd. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten podręcznik administratora dostarczono tylko w

Bardziej szczegółowo

Język JAVA podstawy. wykład 1, część 2. Jacek Rumiński. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna

Język JAVA podstawy. wykład 1, część 2. Jacek Rumiński. Politechnika Gdańska, Inżynieria Biomedyczna Język JAVA podstawy wykład 1, część 2 1 Język JAVA podstawy Plan wykładu: 1. Krótka historia Javy 2. Jak przygotować sobie środowisko programistyczne 3. Opis środowiska JDK 4. Tworzenie programu krok po

Bardziej szczegółowo

Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów

Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów Sylabus Moduł 2: Przetwarzanie tekstów Niniejsze opracowanie przeznaczone jest dla osób zamierzających zdać egzamin ECDL (European Computer Driving Licence) na poziomie podstawowym. Publikacja zawiera

Bardziej szczegółowo

Tworzenie formularzy w Microsoft Office Word 2007

Tworzenie formularzy w Microsoft Office Word 2007 Tworzenie formularzy w Microsoft Office Word 2007 Opublikowano: 5 kwietnia 2007 Autor: Michał Staniszewski W życiu codziennym często wypełniamy różnego rodzaju formularze, podania i coraz częściej mają

Bardziej szczegółowo

16MB - 2GB 2MB - 128MB

16MB - 2GB 2MB - 128MB FAT Wprowadzenie Historia FAT jest jednym z najstarszych spośród obecnie jeszcze używanych systemów plików. Pierwsza wersja (FAT12) powstała w 1980 roku. Wraz z wzrostem rozmiaru dysków i nowymi wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5: Style tekstu

Rozdział 5: Style tekstu 5. STYLE TEKSTU Posługując się edytorem MS Word trudno nie korzystać z możliwości jaką daje szybkie formatowanie z użyciem stylów. Stylem określa się zestaw parametrów formatowych, któremu nadano określoną

Bardziej szczegółowo

Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional

Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional Ustalanie dostępu do plików - Windows XP Home/Professional Aby edytować atrybuty dostępu do plikow/ katalogow w systemie plików NTFS wpierw sprawdź czy jest Wyłączone proste udostępnianie czyli przejdź

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych

Piotr Dynia. PowerPivot. narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Piotr Dynia PowerPivot narzędzie do wielowymiarowej analizy danych Od autora Wraz z wprowadzeniem na rynek nowej wersji pakietu Office: Microsoft Office 2010 udostępniono darmowy dodatek dla Excela o nazwie

Bardziej szczegółowo

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu,

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu, CZĘŚĆ 3 - INTERNET 3.1 WSTĘP Internet jest globalnym zbiorem połączonych ze sobą komputerów, które przesyłają informacje między sobą za pośrednictwem szybkich połączeń sieciowych oraz linii telefonicznych.

Bardziej szczegółowo

System operacyjny Linux

System operacyjny Linux Paweł Rajba pawel.rajba@continet.pl http://kursy24.eu/ Zawartość modułu 2 Instalacja opensuse Przygotowanie do instalacji Konfiguracja instalacji Zakończenie instalacji Instalacja oprogramowania Program

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów

Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Podręcznik użytkownika Obieg dokumentów Opracowany na potrzeby wdrożenia dla Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu W ramach realizacji projektu: Uczelnia jutra wdrożenie

Bardziej szczegółowo

Nadzorowanie stanu serwerów i ich wykorzystania przez użytkowników

Nadzorowanie stanu serwerów i ich wykorzystania przez użytkowników Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Tomasz Kapelak Nr albumu: 187404 Praca magisterska na kierunku Informatyka

Bardziej szczegółowo

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9

Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Wstęp 7 Rozdział 1. OpenOffice.ux.pl Writer środowisko pracy 9 Uruchamianie edytora OpenOffice.ux.pl Writer 9 Dostosowywanie środowiska pracy 11 Menu Widok 14 Ustawienia dokumentu 16 Rozdział 2. OpenOffice

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1 instrukcje instalacji

Załącznik 1 instrukcje instalacji Załącznik 1 instrukcje instalacji W poniższym załączniku przedstawione zostaną instrukcje instalacji programów wykorzystanych w trakcie tworzenia aplikacji. Poniższa lista przedstawia spis zamieszczonych

Bardziej szczegółowo

5.4. Tworzymy formularze

5.4. Tworzymy formularze 5.4. Tworzymy formularze Zastosowanie formularzy Formularz to obiekt bazy danych, który daje możliwość tworzenia i modyfikacji danych w tabeli lub kwerendzie. Jego wielką zaletą jest umiejętność zautomatyzowania

Bardziej szczegółowo

Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 -

Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 - Strona tytułowa, zgodnie z wymaganiami zamieszczonymi na stronie www uczelni. Wzór strony dostępny jest w dzienniku wirtualnym - 1 - Spis treści 1 Wstęp... 3 1.1 Cel pracy... 3 1.2 Układ pracy... 4 2 Podstawy

Bardziej szczegółowo

Skorzystaj z Worda i stwórz profesjonalnie wyglądające dokumenty.

Skorzystaj z Worda i stwórz profesjonalnie wyglądające dokumenty. ABC Word 2007 PL. Autor: Aleksandra Tomaszewska-Adamarek Czasy maszyn do pisania odchodzą w niepamięć. Dziś narzędziami do edycji tekstów są aplikacje komputerowe, wśród których niekwestionowaną palmę

Bardziej szczegółowo

MasterEdytor. Podprogram pomocniczy do programu mpfotoalbum 1.2 INSTRUKCJA

MasterEdytor. Podprogram pomocniczy do programu mpfotoalbum 1.2 INSTRUKCJA MasterEdytor Podprogram pomocniczy do programu mpfotoalbum 1.2 INSTRUKCJA 1. Przeznaczenie Program MasterEdytor przeznaczony jest do skonfigurowania wszystkich parametrów pracy programu mpfotoalbum. 2.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

S YSTEM O PERACYJNY L INUX W PARCOWNI

S YSTEM O PERACYJNY L INUX W PARCOWNI S YSTEM O PERACYJNY L INUX W PARCOWNI SZKOLNEJ Technologia informatyczna w obecnym czasie zmienia się bardzo szybko i trudno jest za nią nadążyć. Zmieniają się również narzędzia dzięki, którym mamy do

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej

Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin HENRYKOWSKI Nr albumu: 158069 Praca magisterska na kierunku Informatyka Archiwizacja

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

Kontrola topto. 1. Informacje ogólne. 2. Wymagania sprzętowe i programowe aplikacji. 3. Przykładowa instalacja topto. 4. Komunikacja.

Kontrola topto. 1. Informacje ogólne. 2. Wymagania sprzętowe i programowe aplikacji. 3. Przykładowa instalacja topto. 4. Komunikacja. Kontrola topto Obsługa aplikacji Kontrola topto 1. Informacje ogólne. 2. Wymagania sprzętowe i programowe aplikacji. 3. Przykładowa instalacja topto. 4. Komunikacja. 5. Dodawanie, edycja i usuwanie przejść.

Bardziej szczegółowo

System zarządzający grami programistycznymi Meridius

System zarządzający grami programistycznymi Meridius System zarządzający grami programistycznymi Meridius Instytut Informatyki, Uniwersytet Wrocławski 20 września 2011 Promotor: prof. Krzysztof Loryś Gry komputerowe a programistyczne Gry komputerowe Z punktu

Bardziej szczegółowo

Pomoc dla systemu WordPress

Pomoc dla systemu WordPress Pomoc dla systemu WordPress Ten plik pomocy przeznaczony jest dla pluginu stat24 w wersji 0.2. W tym pluginie porzucono wsparcie dla starszych wersji WordPress (niższych niż 1.5) oraz zrezygnowano z opcji

Bardziej szczegółowo

Dokument Detaliczny Projektu

Dokument Detaliczny Projektu Dokument Detaliczny Projektu Dla Biblioteki miejskiej Wersja 1.0 Streszczenie Niniejszy dokument detaliczny projektu(ddp) przedstawia szczegóły pracy zespołu projektowego, nad stworzeniem aplikacji bazodanowej

Bardziej szczegółowo

LEGISLATOR. Data dokumentu:24 maja 2013 Wersja: 1.3 Autor: Paweł Jankowski, Piotr Jegorow

LEGISLATOR. Data dokumentu:24 maja 2013 Wersja: 1.3 Autor: Paweł Jankowski, Piotr Jegorow LEGISLATOR Dokument zawiera opis sposobu tworzenia podpisów pod aktami dla celów wizualizacji na wydrukach Data dokumentu:24 maja 2013 Wersja: 1.3 Autor: Paweł Jankowski, Piotr Jegorow Zawartość Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

autor poradnika - KS Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej

autor poradnika - KS Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej Jak zamieszczać i edytować artykuły na szkolnej stronie internetowej adres naszej strony: www.zs3.wroc.pl logo liceum 1. Aby dodać artykuł należy się zalogować: System pokaże nazwę zalogowanego użytkownika

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy

Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy Instrukcja obsługi Zaplecza epk w zakresie zarządzania tłumaczeniami opisów procedur, publikacji oraz poradników przedsiębiorcy Spis treści: 1 WSTĘP... 3 2 DOSTĘP DO SYSTEMU... 3 3 OPIS OGÓLNY SEKCJI TŁUMACZENIA...

Bardziej szczegółowo

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska System gromadzenia, indeksowania i opisu słownikowego norm i rekomendacji Praca magisterska Jakub Reczycki Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Jak ustawić cele kampanii?

Jak ustawić cele kampanii? Jak ustawić cele kampanii? Czym są cele? Jest to funkcjonalność pozwalająca w łatwy sposób śledzić konwersje wygenerowane na Twojej stronie www poprzez wiadomości email wysłane z systemu GetResponse. Mierzenie

Bardziej szczegółowo

MS Word 2010. Długi dokument. Praca z długim dokumentem. Kinga Sorkowska 2011-12-30

MS Word 2010. Długi dokument. Praca z długim dokumentem. Kinga Sorkowska 2011-12-30 MS Word 2010 Długi dokument Praca z długim dokumentem Kinga Sorkowska 2011-12-30 Dodawanie strony tytułowej 1 W programie Microsoft Word udostępniono wygodną galerię wstępnie zdefiniowanych stron tytułowych.

Bardziej szczegółowo

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty Lekcja 4. Program komputerowy - instalacja i uruchomienie 1. Rodzaje programów komputerowych 2. Systemy operacyjne 3. Instalowanie programu 4. Uruchamianie programu 5. Kilka zasad pracy z programem komputerowym

Bardziej szczegółowo

windows XP n a j l e p s z e t r i k i

windows XP n a j l e p s z e t r i k i windows XP n a j l e p s z e t r i k i windows XP n a j l e p s z e t r i k i Jak zoptymalizować pracę z systemem Windows XP?... 3 Jak szybko uruchamiać programy?... 3 W jaki sposób dostosować pulpit i

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI LABORATORIUM TECHNOLOGIA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W BIOTECHNOLOGII Aplikacja bazodanowa: Cz. II Rzeszów, 2010 Strona 1 z 11 APLIKACJA BAZODANOWA MICROSOFT ACCESS

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH

INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH INSTRUKCJA INSTALACJI OPROGRAMOWANIA MICROSOFT LYNC 2010 ATTENDEE ORAZ KORZYTANIA Z WYKŁADÓW SYNCHRONICZNYCH Wstęp Warunkiem uczestnictwa w wykładzie zdalnym jest zainstalowanie na komputerze ucznia uczestnika

Bardziej szczegółowo

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows

Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Grzegorz Trześniewski kl 1Tia 26.05.08r. Sposoby zwiększania efektywności systemu Windows Prof. Artur Rudnicki Uruchamiianiie ii zamykaniie Należy monitorować oprogramowanie ładowane podczas uruchamiania

Bardziej szczegółowo

CAŁOŚĆ OPRACOWANIA POWINNA ZAWIERAĆ MAKSYMALNIE 10 STRON.

CAŁOŚĆ OPRACOWANIA POWINNA ZAWIERAĆ MAKSYMALNIE 10 STRON. CAŁOŚĆ OPRACOWANIA POWINNA ZAWIERAĆ MAKSYMALNIE 10 STRON. REDAKCJA NIE INGERUJE W ZAWARTOŚĆ MERYTORYCZNĄ NADESŁANYCH ARTYKUŁÓW I NIE DOKONUJE KOREKTY PISOWNI. REDAKCJA PRZYJMUJE PLIKI WYŁĄCZNIE W FORMACIE

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Podpis cyfrowy ISO 9001:2008 Dokument: 2016.0.0.0 Wydanie: 2016-01. Podpis cyfrowy. Spis treści... 1

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Podpis cyfrowy ISO 9001:2008 Dokument: 2016.0.0.0 Wydanie: 2016-01. Podpis cyfrowy. Spis treści... 1 Spis treści Spis treści... 1 Wstęp... 2 Przygotowanie certyfikatów wewnętrznych... 2 2.1. Przygotowanie karty pracownika... 2 2.2. Dodawanie certyfikatu nadrzędnego... 3 2.3. Dodawanie certyfikatu pracownika...

Bardziej szczegółowo

dokumentacja Edytor Bazy Zmiennych Edytor Bazy Zmiennych Podręcznik użytkownika

dokumentacja Edytor Bazy Zmiennych Edytor Bazy Zmiennych Podręcznik użytkownika asix 4 Edytor Bazy Zmiennych Podręcznik użytkownika asix 4 dokumentacja Edytor Bazy Zmiennych ASKOM i asix to zastrzeżone znaki firmy ASKOM Sp. z o. o., Gliwice. Inne występujące w tekście znaki firmowe

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system usług certyfikacyjnych. Dokumentacja użytkownika. Obsługa wniosków certyfikacyjnych i certyfikatów. Wersja dokumentacji 1.

Zintegrowany system usług certyfikacyjnych. Dokumentacja użytkownika. Obsługa wniosków certyfikacyjnych i certyfikatów. Wersja dokumentacji 1. Dokumentacja użytkownika Zintegrowany system usług certyfikacyjnych Obsługa wniosków certyfikacyjnych i certyfikatów Wersja dokumentacji 1.05 Unizeto Technologies SA - www.unizeto.pl Autorskie prawa majątkowe

Bardziej szczegółowo

Przewodnik Szybki start

Przewodnik Szybki start Przewodnik Szybki start Program Microsoft Word 2013 wygląda inaczej niż wcześniejsze wersje, dlatego przygotowaliśmy ten przewodnik, aby skrócić czas nauki jego obsługi. Pasek narzędzi Szybki dostęp Te

Bardziej szczegółowo

Kadry Optivum, Płace Optivum

Kadry Optivum, Płace Optivum Kadry Optivum, Płace Optivum Jak seryjnie przygotować wykazy absencji pracowników? W celu przygotowania pism zawierających wykazy nieobecności pracowników skorzystamy z mechanizmu Nowe wydruki seryjne.

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu MS Office Word

Edytor tekstu MS Office Word Edytor tekstu program komputerowy ukierunkowany zasadniczo na samo wprowadzanie lub edycję tekstu, a nie na nadawanie mu zaawansowanych cech formatowania (do czego służy procesor tekstu). W zależności

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Prawna.WEB - POMOC

Kancelaria Prawna.WEB - POMOC Kancelaria Prawna.WEB - POMOC I Kancelaria Prawna.WEB Spis treści Część I Wprowadzenie 1 Część II Wymagania systemowe 1 Część III Instalacja KP.WEB 9 1 Konfiguracja... dostępu do dokumentów 11 Część IV

Bardziej szczegółowo

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego 2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego produktu. 23 czerwca 2014 Spis treści 3 Spis treści...5

Bardziej szczegółowo

Przewodnik Szybki start

Przewodnik Szybki start Przewodnik Szybki start Program Microsoft Access 2013 wygląda inaczej niż wcześniejsze wersje, dlatego przygotowaliśmy ten przewodnik, aby skrócić czas nauki jego obsługi. Zmienianie rozmiaru ekranu lub

Bardziej szczegółowo

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią Tomasz Grześ Systemy zarządzania treścią Co to jest CMS? CMS (ang. Content Management System System Zarządzania Treścią) CMS definicje TREŚĆ Dowolny rodzaj informacji cyfrowej. Może to być np. tekst, obraz,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Jakie nowości i udogodnienia niesie za sobą przejście do Sidoma 8, część z tych różnic znajdziecie Państwo w tabeli poniżej.

Jakie nowości i udogodnienia niesie za sobą przejście do Sidoma 8, część z tych różnic znajdziecie Państwo w tabeli poniżej. Instrukcja generowania klucza dostępowego do SidomaOnLine 8 Szanowni Państwo! Przekazujemy nową wersję systemu SidomaOnLine 8. W celu zalogowania się do systemu niezbędny jest nowy klucz dostępu, a niniejsza

Bardziej szczegółowo

FS-Repertorium SQL. Repertorium Tłumacza Przysięgłego. INFOLINIA : tel. 14/698-20-02, kom. 608/92-10-60. edycja instrukcji : 2013-11-12

FS-Repertorium SQL. Repertorium Tłumacza Przysięgłego. INFOLINIA : tel. 14/698-20-02, kom. 608/92-10-60. edycja instrukcji : 2013-11-12 FS-Repertorium SQL Repertorium Tłumacza Przysięgłego INFOLINIA : tel. 14/698-20-02, kom. 608/92-10-60 edycja instrukcji : 2013-11-12 Aplikacja FS-Repertorium SQL jest następcą dobrze znanego od 2005 roku

Bardziej szczegółowo

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie z Seminarium Dyplomowego Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Bardziej szczegółowo

Nawigacja po długim dokumencie może być męcząca, dlatego warto poznać następujące skróty klawiszowe

Nawigacja po długim dokumencie może być męcząca, dlatego warto poznać następujące skróty klawiszowe Zestawienie wydatków rok 2015 1 Wstaw numerację stron. Aby to zrobić przejdź na zakładkę Wstawianie i w grupie Nagłówek i stopka wybierz Numer strony. Następnie określ pozycję numeru na stronie (na przykład

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Javadoc. Piotr Dąbrowiecki Sławomir Pawlewicz Alan Pilawa Joanna Sobczyk Alina Strachocka

Javadoc. Piotr Dąbrowiecki Sławomir Pawlewicz Alan Pilawa Joanna Sobczyk Alina Strachocka Javadoc Piotr Dąbrowiecki Sławomir Pawlewicz Alan Pilawa Joanna Sobczyk Alina Strachocka Wprowadzenie do Javadoc Treść prezentacji: http://students.mimuw.edu.pl/~as219669/javadoc.pdf Zadania: http://students.mimuw.edu.pl/~as219669/zadanie.rar

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 2. Graficzna oprawa witryny...z... 19 Stosowanie motywu...s...s.. 19

Spis treści. Rozdział 2. Graficzna oprawa witryny...z... 19 Stosowanie motywu...s...s.. 19 Spis treści Wstęp...z... 5 Rozdział 1. Nowa witryna sieci Web...z... 7 Tworzenie szkieletu witryny...s... 7 Ustawienia witryny...s...s... 8 Hierarchia witryny...s...s... 10 Nazwy i tytuły stron...s...s..

Bardziej szczegółowo

Instalacja programu:

Instalacja programu: Instrukcja programu Konwerter Lido Aktualizacja instrukcji : 2012/03/25 INSTALACJA PROGRAMU:... 1 OKNO PROGRAMU OPIS... 3 DODANIE MODUŁÓW KONWERSJI... 3 DODANIE LICENCJI... 5 DODANIE FIRMY... 7 DODAWANIE

Bardziej szczegółowo

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania... 1 Uruchamianie panelu wyszukiwania... 2 Wyszukiwanie poleceń menu... 2 Wyszukiwanie rozkładów zajęć wykładowców... 3 Wyszukiwanie rozkładów zajęć grup i użycia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu Dystrybutor GT

Instrukcja obsługi programu Dystrybutor GT Instrukcja obsługi programu Dystrybutor GT 1. Instalacja i pierwsze uruchomienie Instalacja programu jest prosta. Należy uruchomić plik setup.exe i w zasadzie wszystkie pytania można pominąć przyjmując

Bardziej szczegółowo

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych

5.2. Pierwsze kroki z bazami danych 5.2. Pierwsze kroki z bazami danych Uruchamianie programu Podobnie jak inne programy, OO Base uruchamiamy z Menu Start, poprzez zakładkę Wszystkie programy, gdzie znajduje się folder OpenOffice.org 2.2,

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY NR ZADANIA. 2.1.2. Podstawowe informacje i czynności

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY NR ZADANIA. 2.1.2. Podstawowe informacje i czynności Moduł 2 - Użytkowanie komputerów - od kandydata wymaga się zaprezentowania wiedzy i umiejętności w zakresie wykorzystania podstawowych funkcji komputera klasy PC i jego systemu operacyjnego. Kandydat powinien

Bardziej szczegółowo

PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl

PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl PORADNIK KORZYSTANIA Z SERWERA FTP ftp.architekturaibiznes.com.pl Do połączenia z serwerem A&B w celu załadowania lub pobrania materiałów można wykorzystać dowolny program typu "klient FTP". Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Szanowni Państwo! Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Przekazujemy nową wersję systemu SidomaOnLine v8. W celu zalogowania się do systemu niezbędny jest nowy klucz dostępu

Bardziej szczegółowo

Océ Podręcznik użytkownika

Océ Podręcznik użytkownika Océ Podręcznik użytkownika Océ Client Tools Instrukcje podstawowej obsługi Copyright 2010 Océ Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tego podręcznika nie może być powielana, kopiowana, adaptowana ani

Bardziej szczegółowo

dziennik Instrukcja obsługi

dziennik Instrukcja obsługi Ham Radio Deluxe dziennik Instrukcja obsługi Wg. Simon Brown, HB9DRV Tłumaczenie SP4JEU grudzień 22, 2008 Zawartość 3 Wprowadzenie 5 Po co... 5 Główne cechy... 5 baza danych 7 ODBC... 7 Który produkt

Bardziej szczegółowo

Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne

Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne Obszar Logistyka/Zamówienia Publiczne Plany Zamówień Publicznych EG_LOG Plany Zamówień Publicznych Instrukcja Użytkownika. Instrukcja użytkownika 2 Spis treści SPIS TREŚCI... 3 NAWIGACJA PO SYSTEMIE...

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED

KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED KOMPUTEROWY SYSTEM WSPOMAGANIA OBSŁUGI JEDNOSTEK SŁUŻBY ZDROWIA KS-SOMED Podręcznik użytkownika Katowice 2010 Producent programu: KAMSOFT S.A. ul. 1 Maja 133 40-235 Katowice Telefon: (0-32) 209-07-05 Fax:

Bardziej szczegółowo

System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty

System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty System imed24 Instrukcja Moduł Analizy i raporty Instrukcja obowiązująca do wersji 1.8.0 Spis treści 1. Moduł Analizy i Raporty... 3 1.1. Okno główne modułu Analizy i raporty... 3 1.1.1. Lista szablonów

Bardziej szczegółowo