Spis treści ANALIZARYNKU INWESTYCJE TRANSAKCJE KORZYSTAJĄCY Z OBIEKTÓWNOCLEGOWYCH DOTACJEUNIJNE GASTRONOMIA FIRMY I SIECIHOTELOWE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści ANALIZARYNKU INWESTYCJE TRANSAKCJE KORZYSTAJĄCY Z OBIEKTÓWNOCLEGOWYCH DOTACJEUNIJNE GASTRONOMIA FIRMY I SIECIHOTELOWE"

Transkrypt

1

2

3 Spis treści ANALIZARYNKU Silnywpływkryzysu Rok 2009 był jed nym z na trud niej szych w bran ży ho te lar skiej. Spad ki ob ło że nia po koi ho te lo wych, jak i cen w sto sun ku do ro ku 2008 się gnę ły na wet 30 pro cent w nie któ rych obiek tach. Ale czy kry zys do tknął wszystkich po rów no? Wydawca BROG Me dia Biz ne su Sp. z o.o. ul. Krzy wic kie go 34, War sza wa tel , faks Zespółredakcyjny Ju sty na Mar czuk re dak tor na czel na, tel jmar Pau li na Mro ziak dzien ni karz, tel pmro Małgorzata Bożym dzien ni karz, tel Działreklamy Barbara Czarnecka kierownik działu, tel Mar cin Gro nek za stęp ca kie row ni ka dzia łu, tel mgro Dział DTP: Art kom Re dak cja nie od po wia da za treść ma te ria łów re kla mo wych. Druk: LO TOS Re pro duk cja lub prze druk wy łącz nie za pi sem ną zgo - dą Wy daw cy Co py ri ght by BROG Me dia Biz ne su Sp. z o.o. All ri ghts re se rved. IZBA WYDAWCÓW PRASY Zapraszamy do odwiedzenia portalu branży HoReCa. INWESTYCJE 2,8mldzłna inwestycjew 2009r. Dla ryn ku in we sty cji ho te lo wych w Pol sce, rok 2009 był ko lej nym okre sem gwał tow ne go roz wo ju. W wy ni ku pro wa dzo nych in we sty cji licz ba ho te li w Pol sce prze kro czy ła ma gicz ną gra ni cę 1500, i to aż o 134 obiek ty TRANSAKCJE 100mlneuroza trzyhotele Trwa ją cy od 2008 r. kry zys go spo dar czy w du żym stop niu od bił swo je pięt no na ryn ku nie ru cho mo ści in - we sty cyj nych. Ga sną cy po pyt i idą cy za nim spa dek cen wy naj mu po wierzch ni ko mer cyj nych stał się jed - nym z po wo dów zmniej sze nia wo lu me nu re ali zo wa - nych trans ak cji na ryn ku in we sty cji nie ru cho mo ścio - wych w Pol sce w ostat nim ro ku DOTACJEUNIJNE Pieniądzena rozwójturystyki Głów nym źró dłem środ ków po mo co wych dla tu ry sty ki, w tym dla roz wo ju ho te lar stwa, są Re gio nal ne Pro - gram Ope ra cyj ne. Każ de z wo je wództw ma ta ki pro - gram, i w każ dym z nich za pi sa ne zo sta ły bu dże ty na dzia ła nia zwią za ne ze wspar ciem tu ry sty ki i ho te - lar stwa. Zda niem Lesz ka Ko la sy, kon sul tan ta ds. UE z fir my TPA Hor wath, z ra cji te go, że za rzą dza nie ty mi środ ka mi le ży w ge stii sa mo rzą dów wo je wództw, wiel ko ści prze zna czo ne na roz wój sek to ra, w za leż no - ści od re gio nu, róż nią się cza sem wręcz za sad ni czo, i to za rów no pod wzglę dem ca ło ści środ ków prze zna - cza nych sek to ro wo, jak i na ci sku, ja ki kła dzie się na po szcze gól ne je go ele men ty (ho te lar stwo czy tu ry sty kę) KORZYSTAJĄCY Z OBIEKTÓWNOCLEGOWYCH 10-proc.spadekprzyjazdówcudzoziemców Rok 2009 w tu ry sty ce był pod wie lo ma wzglę da mi po dob ny do po przed nie go. Nie ko rzyst ną oko licz no - ścią dla Pol ski jest to, że kra je, któ re ge ne ru ją znacz - ny ruch przy jaz do wy zo sta ły do tknię te kry zy sem w stop niu więk szym niż prze cięt ny. Utrzy mu ją się znacz ne wa ha nia kur sów wa lut i cen ro py naf to wej. Ale pod jed nym wzglę dem rok 2009 róż nił się od 2008: wy ni ki w po szcze gól nych kwar ta łach wy ka - zu ją ten den cję od wrot ną niż rok wcze śniej. Sy tu acja po pra wia ła się bo wiem z kwar ta łu na kwar tał, co do - strze ga my tak że na po cząt ku 2010 ro ku GASTRONOMIA Hotelowagastronomiaw liczbach Jak po da je GUS, naj wię cej pla có wek ga stro no micz nych zlo ka li zo wa nych jest w ho te lach 2658 (da ne za 2009 rok), a ich licz ba zmniej szy ła się od 2008 ro ku o 15 lo - ka li. Wśród pla có wek gó ru ją re stau ra cje (po nad 2,5 tys.) oraz ba ry i ka wiar nie (2,35 tys.) R E K L A M A FIRMY I SIECIHOTELOWE Corazwięcejhoteliw sieciach In for ma cje pod su mo wu ją ce rok dzia łal no ści wy bra nych sie ci i firm ho te lar skich dzia ła ją cych na pol skim ryn ku Wybranidostawcyproduktówi usługdlahoteli. 58 R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

4

5 analiza rynku Silnywpływkryzysu Rok 2009 był jed nym z naj trud niej szych dla bran ży ho te lar skiej. Spad ki ob ło że nia po koi ho te lo wych, jak i cen w sto sun ku do ro ku 2008 się ga ły na wet do 30 pro cent w nie któ rych obiek tach. Ale czy kry zys do tknął wszyst kich rów no? Ja nusz Mi tul ski eks pert ryn ku ho te lo we go Kryzysw branżyhotelarskiej, spośróddużychmiast,jako pierwsinajmocniejodczuli hotelarzew Krakowie.Pierwszy kwartał 2009rokunależałdo najtrudniejszychw ostatnichpięciulatach.drastycznyspadekprzyjazdówturystówzagranicznych spowodował,żefrekwencjaw niektórychobiektachspadłanawet o 40procentw stosunkudo tego samegookresuw roku Powyższezjawisko miałorównieżprzełożeniena średnieceny,którew dobiewojnycenowejo każdego dosłowniegościa równieżdrastycznie spadły.na szczęście w dwóchkolejnych kwartałachsytuacja uległapoprawiei cały rok 2009Krakówzamknąłze znacznielepszymiwynikaminiżnp. Pragaw Czechach. W innychmiastach kryzysnajmocniejbył zauważalnyw segmencie hoteliluksusowychoraz tzw.klasiepodwyższonej czylihotelipięcio- iczterogwiazdkowych.wynikałotoprzedewszystkim z trendui mody,jakiezapanowałyna rynku,a polegały na tym,żewszyscyw firmachpodjęlidecyzjeo oszczędzaniu niezależnieod zajmowanegostanowiska.doprowadziłotodo sytuacji, w którejgościewręczcelowounikalihotelicztero- ipięciogwiazdkowych,tylkopo to,abyprzyjeżdżającz podróżysłużbowejpokazać,żeposiadająrachunekz hotelu tzw.klasyekonomicznejczymaksymalnieśredniej.tegotypuza- chowaniaspowodowałyznaczny spadekcenw segmenciehoteliluksusowych,gdyżpodjęłyonezdecydowanąwalkęo klientów,abybronićswoichprzychodów.dzięki temunp.w Warszawiemożna było Licz ba ho te li ogó ³em i po szcze gól nych ka te go rii w la tach 2009 i 2010 (da ne MSit z po ³o wy ro ku) R E K L A M A źródło: Ministerstwo Sportu i Turystyki R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

6

7 analiza rynku ponownie jaknp.w latach przespaćsięw hotelachpięciogwiazdkowychw cenachponiżej 300 złza noclegześniadaniem. Obecnie czyliw roku 2010widzimyjużznacznąpoprawęi np. analizującwynikiz maja 2010 w porównaniudo maja 2009obłożenieorazśredniecenywzrosły w tymokresieo ok. 6-10procent. Kogokryzysnajmniejdotknął? Segmenthoteliekonomicznych. Rozmawiającz hotelarzami z obiektów,takichjakcampanile czyibissłyszeliśmy,żeowszem onirównieżzanotowalilekkie spadkiobłożenia,alenajbardziej zauważylikryzysw przychodach z tzw.f&b czylisprzedażygastronomii.po prostugościenadal korzystaliz usługnoclegowych na podobnympoziomie(pojawiło sięwielunowychwłaśnieze względuna popularyzacjęzjawiska odchodzeniaod korzystaniaz usług hotelicztero- ipięciogwiazdkowych),jednakżeograniczyli oniswojewydatkina jedzeniei napojew hotelach.widaćtobyłozarównowśródgości indywidualnych,jak iwsprzedażygastronomiipowiązanejnp. z organizacjąkonferencjii bankietów. Wynikatoz faktu,iżpierwszeco przedsiębiorstwatnąograniczając kosztysąwszelkiegorodzajuwyjazdyintegracyjne,szkoleniaczy konferencjedlaklientów. Pierwszykwartał 2009dlabranżykonferencyjnejbyłjeszczenienajgorszy.Jakwiemy większe konferencjei szkolenia,którychbudżetyprzekraczająprzynajmniej 200tysięcyzłotych planowanesąnajczęściejz 3-6-miesięcznymwyprzedzeniem.W związku z tympo wybuchuaferyz bankiem inwestycyjnymlehmanbrothers (15września 2008roku),od które- gozaczętodatowaćpoczątekkryzy- suw branżyfinansowej,większość firm jużpodkoniectegosamego roku rozpoczęławprowadzaćprogramyoszczędnościowe,których celembyłoratowanieprzedsiębiorstwprzedskutkamikryzysu. Imprezy,któredo tegomomentu byłyzaplanowane,a umowyz hotelamipodpisanew większościsię odbyły,comiałodosyćpozytywne przełożeniewłaśniena pierwszy kwartał 2009roku. Natomiastdrugikwartał 2009rokudlategosektorabyłprawdziwym dramatem.towtedyw tychhotelachbyłonajbardziejpusto a przecieżz regułyjesttodlanichnajlepszyokres.w drugiejpołowie 2009 rokusytuacja zwłaszczaw odniesieniudo drugiegokwartału ulegałastopniowejpoprawie,jednakże dalekobyłojejdo okressprzedkryzysu. Cobyłopowodempoprawy? Głównieszkoleniadlapracowników,jakiewielefirmrozpoczęło organizować.cześćprzedsiębiorstwpodjęładecyzję,abyokres słabszejkoniunkturyprzeczekać podnosząckwalifikacjeswojego personelu,a część,inwestując Liczba obiektów noclegowych ogó³em oraz hoteli w latach 2008 i 2009 (dane GUS z po³owy roku) obiek ty kon fe ren cyj ne Hotelekonferencyjne położonezwłaszcza poza największymimiastami chciałybyjak najszybciejzapomnieć o roku 2009,ponieważ byłondlanichbardzo trudny.niestetyjestto segmentusługw naszej branży,któryz regułynajbardzieji najdłużejcierpi przywszelkiegorodzaju wahaniachkoniunktury. R E K L A M A źródło: GUS R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

8 analiza rynku Hotele: stopieñ wykorzystania miejsc noclegowych w latach 2008 i 2009 w proc. Z³o ty a eu ro w pracowników,chciaław ten sposóbprzeciwdziałaćichrotacji. Byłatobardzoczęstojedyna forma motywowaniapracowników,gdyż wynagrodzeniaspadłyprzeciętnie o około 10procentw całymroku 2009.Właścicieleobiektównastawionych na gościindywidualnych,którzypodróżująstricte w celachturystycznychw roku 2009 na pewnomielimniejpowodów do narzekańniżhotelarzez obiektówkonferencyjnych. Jakpamiętamy,kryzysspowodowałznacznąprzecenępolskiej waluty główniewobecnajważniejszychwalut,w tymeuro. W tymsamymokresiesłowacja, od 1stycznia 2009roku,wprowadziłaeuro,cospowodowałoiżwielupolskichturystów,którzy w przeszłościwyjeżdżalina narty do tegokrajupodjęłodecyzjęo pozostaniuw Polsce.Dziękitemuobłożeniehoteliw okresiezimowym w Tatrach,jaki Beskidachbyło na bardzoprzyzwoitympoziomie. Tosamozjawisko słabyzłoty w stosunkudo euro spowodowało,żew okresieletnimdo największychmiast,któresąpopularneturystycznie(kraków,wrocławczy Gdańsk)zaczęliprzyjeżdżaćturyściz zagranicy,ponieważnaszecenynoclegów,jaki innychusług jużobniżonez powodukryzysu stałysiębardzodlanichkorzystne.pamiętajmy,żespadkizłotego w stosunkudo europrzekraczały w pewnymmomencienawet 30 procent(rokdo roku) cojestjuż bardzosilnązachętąi korzyściądla każdegopodróżującego. Z tegosamegopowodubardzo wielupolakówpodjęłodecyzję o wyborzenaszegokrajujako miejsca,gdziebędąspędzaliswoje wakacjerównieżw okresieletnim. Dziękitemuw okresiewakacyjnym od połowyczerwcado prawiekońcasierpnia hotelenad Bałtykiemorazna Mazurachprzeżywałyprawdziweoblężenie. In we sty cje Analizującrynekinwestycjihotelowychi porównującdaneo liczbie nowychhotelioddanychdo użytku widzimy,żew 2009rokuichliczba wzrosłao blisko 10procent.Można zadaćpytanie a gdzietukryzys?niestetykryzysbardzomocno wpłynąłna nasząbranżę.hotele którezostałyuruchomionew ro- obiekty ogółem: stopieñ wykorzystania miejsc w latach 2008 i 2009 w proc. źródło: GUS źródło: GUS 8 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

9 R E K L A M A R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

10 analiza rynku ku 2009orazna początku roku 2010 tonajczęściejinwestycje,którerozpoczętozanimruszyłalawina problemówbranżyfinansowej. Niestetypóźniej czylijużod początku 2009roku akcjakredytowa w całejgospodarcepraktyczniezanikłado zera.pamiętamy,żeprzez pierwszykwartał 2009rokubanki praktyczniezajmowałysięprzede wszystkimakumulacjąśrodkówfinansowychz rynku,oferująccorazto atrakcyjniejszelokaty.brakpieniądzana rynkumiędzybankowym, a późniejjegobardzowysokacena przyczyniłysiędotego,iżbanki w drugimkwartale 2009rokuzaczęłyoferowaćkredytyz bardzowysokimimarżami częstoprzekraczającymi 6procentpowyżejWIBOR-u. Tegotypudziałaniaspowodowały zamrożeniedecyzjio rozpoczęciuinwestycjiprzezbardzowieluinwestorów a wiemy,żekosztfinansowy w całościowychkosztachinwestycji hotelowejjestznaczny,więcjego zwiększenieniejestna rękęinwestorom.drugimelementem obokwysokiegooprocentowania byławysokawartośćwkładuwłasnego,jaki bankioczekiwałyod inwestorów. Spośródnajwiększychgraczy na polskimrynkuhotelowym(m.in. Orbis,EFH,Warimpex) praktycznie wszyscywstrzymaliswojeinwestycje.dopieroniedawnowarimpex, którydziałana rynkuhoteliekonomicznych,wspólniez grupąlouvre ogłosił,żeplanujerozpocząćw drugiejpołowie 2010czteryswojeinwestycje wewrocławiu,zielonejgórze,bydgoszczyorazkatowicach. Wielejestrównieżinwestycji,takich jaknp.budowahoteluhiltonwe WrocławiuczyDoubleTreew Warszawie któreciągleubiegająsię o pozyskaniefinansowania. Hotele: stopieñ wykorzystania pokoi w latach 2008 i 2009 w proc. obiekty ogó³em: stopieñ wykorzystania pokoi w latach 2008 i 2009 w proc. źródło: GUS pod su mo wa nie Rok 2009branżahotelowamajuż na szczęścieza sobą.spowodowałon przedewszystkimspadekinwestycji, coprzejawiaćsiębędziebardzomałą liczbąnowootwartychobiektów w roku 2010.Na szczęściewidzimy, żew II kw. 2010r.w największych miastach i tozarównobiznesowych (Warszawa),jaki turystycznych(kraków na baziedanychz firmytrivago) notujemywzrostcenorazobłożeniaw stosunkudo analogicznego okresurokupoprzedniego. Większaotwartośćbankóworaz lepszewarunkifinansowaniainwestycjihotelowychspowodują,że źródło: GUS R E K L A M A 10 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

11

12 analiza rynku średnia cena standardowego pokoju dwuosobowego Fot. Shutterstock branżarozpocznienadrabianie w swojejdynamicerozwoju co jestbardzoistotneprzedzbliżającą sięjużza rokprezydencjąpolski w UE(drugapołowa 2011roku) orazprzedmistrzostwamieuropy w PiłceNożnejEURO 2012, któreodbędąsięw czerwcu 2012roku. Optymizmemnapawa równieżfakt,iżnietylko Polskabędzie zielonym znaczkiem jaknaspostrzegaliinwestorzyw roku 2009 na mapieeuropy, alerównieżinneczołowe gospodarkiueodnotujądodatniewskaźnikiwzrostupkb.to spowoduje,iżwrócądo Polskinie tylkoinwestycje(cojużwidać po wynikachsseza pierwszy kwartał2010roku),alei turyści zagraniczni. Ceny noclegów w polskich miastach w czerwcu 2010 roku w porównaniu do cen z maja 2010 Ceny w hotelach niższe niż w 2009 roku źródło: trivago.pl źródło: trivago.pl PamelaKayser,trivago.pl: Ana li - zu jąc ce ny noc le gów w po szcze - gól nych eu ro pej skich me tro po liach w czerw cu 2010 ro ku, wi dać że nie wie le zmie ni ły się one w po rów - na niu do po przed nie go mie sią ca. rednie ce ny noc le gów w 2009 ro ku by ły o wie le wyż sze. Na wet w tych mia stach, w któ rych ce ny w czerw - cu wzro sły, są one na dal niż sze niż w 2009 ro ku o tej sa mej po rze. W Pol sce sy tu acja jest po dob na. Ce ny noc le gów w czerw cu nie wie le od bie ga ją od cen z ma ja. Naj bar - dziej wy róż nia się Kra ków, po nie - waż na stą pił tu naj wyż szy skok cen noc le gów w Pol sce. Kra ków mo że so bie na to po zwo lić po nie - waż na le ży do 50 naj po pu lar nie - szych me tro po lii eu ro pej skich. Jed nak, mi mo wszyst ko, śred nia ce na w tym ro ku jest niż sza niż w ze szłym. Przy pusz czam, że w na stęp nych dwóch la tach zmie ni się to i to nie tyl ko w Kra ko wie ale w ca łej Pol sce. Bę dzie to spo wo do wa ne pla na mi wpro wa - dze niem eu ro oraz zbli ża ją cy mi się Mi strzo stwa mi Eu ro py Euro R E K L A M A 12 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

13

14 Inwestycje W ostatnich 3 latach zainwestowano w rozwój polskiego hotelarstwa przynajmniej 8,3 mld zł 2,8mldzłnainwestycjew 2009r. Dla rynku inwestycji hotelowych w Polsce, rok 2009 był kolejnym okresem gwałtownego rozwoju. Liczba hoteli w Polsce przekroczyła magiczną granicę 1500, i to aż o 134 obiekty Je rzy Mi klew ski, pre zes za rzą du fir my Ho te lon Na pierwszyrzutokawydajesię, żejestsięz czegocieszyć,bo przecieżwiększaliczbahoteli oznaczalepszą,pełniejszą,ofertędla turystówkrajowychi zagranicznych przemierzającychnaszkrajwzdłuż i wszerz,a takżelepszejegoprzygotowaniedo zbliżającychsięmistrzostw Europyw PiłceNożnejw 2012r.Tylko,czytakiemniemaniejestw pełni uzasadnionew obliczunegatywnych nakod tego,ktona nieodpowiada. Inaczejoceniąsytuacjęturyści,którzy uciesząsięz szerszeji tańszejoferty. Jeszczeinaczejdecydencipolityczni, którzybędązadowoleniz realizacji przygotowańdo Euro 2012,a jeszcze inaczejinwestorzy,ciktórzyzaangażowaliwłasne(a zwykletakże bankowe )pieniądze,którychz pewnościąnieucieszyspadekobłożenia i średniejcenypokojuw polskichhotelach.możewięcjednakteostatnie wzrostyliczbyhoteliwcaleniemuszą byćw dłuższejperspektywiekorzystnymidlapolskiegohotelarstwa,czy szerzejpatrząc biznesuhotelowe- 1. Wzrost liczby hoteli w polsce w latach ró d³o: In sty tut Tu ry sty ki Sp. z o.o. w War sza wie tach dobrzejestmieć w pamięcifakt,żew latach liczbahoteliw Polscewzrastała średnioo 62obiektyrocznie.Byłyto wzrostywzględniestabilnie.jeszcze w 2007rokusytuacjanieodbiegała specjalnieod tejz latwcześniejszych wzrostbyłna poziomie 75hoteli, aletocozaczęłodziaćsięw latach możewprowadzić w osłupienie(patrzwykresnr 2). W 2008rokuliczbahoteliw stosunkudo 2007rokuwzrosłao 118, tach.liniatrenduwyrysowana na wykresienr 2jednoznacznie obrazujegwałtownywzrostliczby hotelipojawiającychsięw statystykachgusw latach Zresztątakiesamezjawiskamożna zaobserwowaćprzyglądającsię liczbiepokoihotelowychw tymsamymokresie(patrzwykresnr 3). 3. Wzrost liczby pokoi hotelowych w latach W 2009rokuliczbapokoiprzekroczyła 80tys.ocierającsięo granicęaż 85tys.Towyjątkowoduży wzrost,któryzrealizowałsięgłówniew segmentachtrzechi czterech hotelowychgwiazdek.trzebajednak 4. Wzrost liczby pokoi hotelowych (rok do roku) + linia trendu ró d³o: In sty tut Tu ry sty ki Sp. z o.o. w War sza wie zjawiskzachodzącychw 2009roku w gospodarceświatowej,któremusiałysięprzecieżodbićnegatywniena turystyceprzyjazdowejdo Polski?Już dzisiajznanesąodpowiedzina takpostawionepytanie.ichtreśćzależyjed- go.pókicocieszymysięjednakda- nymizaprezentowanymiw tabelach obrazującymiwzrostliczebnybazy hotelowejw Polsce. Patrzącna wykresnr 1dotyczący wzrostuliczbyhoteliw Polscew la- 2. Wzrost liczby hoteli (rok do roku) + linia trendu ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON a w 2009roku w stosunkudo 2008 r. ażo 146.Tooczywiścieznacznie powyżejśredniejobserwowanejwe wcześniejszymlatach.średniwzrost liczbyhotelidlaokresu jestwięcznaczniewyższyniżten obserwowanyw okresie i wynosi 79obiektów,aledużaczęść z nichpowstaław ostatnich 2-3la- zauważyć,żetenrokniebyłnajlepszypodtymwzględem.znacznie wyprzedziłgorok 2008,kiedyto w statystykachguspojawiłosięblisko 7500nowychpokoihotelowych. W sumiew ciągutychdwóchlatpowstała 1/7wszystkichpokoina polskimrynkuhotelowym.najlepiejzaobserwowaćtona wykresienr 4. R E K L A M A 14 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

15

16 Inwestycje 5. Wartość inwestycji hotelowych w latach w mld zł Czytakiezjawiskomożebyćkorzystnez punktuwidzeniainwestora hotelowego,właścicielahotelui/lub jegooperatora.pewnieniezawsze taodpowiedźjestpozytywna.gdybyjeszczeza tymiwzrostaminadążałaliczbaosóbkorzystających z hoteli,a więcliczbasprzedanych noclegóww pokojachhotelowych. Niestetytaksięniezdarzyło, a do tegoobserwowanow tymokresiespadekśredniejcenypokoihotelowych,cow wieluprzypadkach konkretnychhotelimiałonegatywny wpływna stronęfinansowąichdziałalnościi na opłacalnośćinwestycji podjętychprzezinwestorów. ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON War toœæ in we sty cji Niemacojednakukrywać,że takdużywzrostliczbyobiektów w 2009rokutoświetnywynik i ogromnywysiłekinwestorówhotelowych.najlepiejobrazujegowykresnr5,na którymzaprezentowanowartośćinwestycjihotelowych w latach Wartościtezostałyskalkulowaneszacunkowo międzyinnymina baziepublikowanychdanycho kosztachjednostkowychbudowyobiektóww Polsce w tymokresie,a takżebadańanalitycznychprowadzonychprzez HOTELON. 2009roktokolejnyokrespotężnegozaangażowaniainwestorów w rozwójpolskiejbazyhotelowej zaangażowanoblisko 2,8miliarda złotychw teinwestycje.kwotata nieobejmujewartościtychinwestycjihotelowych,którefunkcjonują na rynkuposiadającstatus hotele w trakciekategoryzacji,cow rzeczywistościoznacza,żetozaangażowaniebyłoznaczniewyższe,choć o blisko 575milionówzłotych mniejszeniżw 2008roku.W sumie w ostatnich 3latachzainwestowano w rozwójpolskiegohotelarstwa przynajmniej 8,3miliardazłotych. Inwestorzyz pewnościąoczekują szybkiegozwrotutychnakładów z odpowiedniąwysokąrentą. Ce na wy two rze nia po ko ju Do wyliczeniazaangażowaniainwestorówprzyjętoprzedstawionena wykresie6koszty wytworzeniapokojuhotelowego. Z oczywistychpowodówkoszty temożna określićtylkoszacunkowo,ponieważnietylkow różnych rejonachgeograficznychbędąone inne,aletakżezależąod sposobu 6. Szacunkowe koszty wytworzenia pokoju hotelowego w tys. zł ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON prowadzeniainwestycji.informacjepodanenawykresie6należy czytaćz dopuszczalnymbłędem na poziomiedo 20procentpodanychliczb.Zaskoczeniemmoże byćfaktniewielkiejobniżkikosztóww 2009roku,o którejmówi sięw branży.matojednakswoje racjonalnewyjaśnienie.otóżdane na wykresienieuwzględniająfaktu,żekosztymogąbyćnegocjowanepomiędzyzainteresowanymi stronamii w życiurazmogąbyć wyższerazniższeod tychkalkulowanych.w 2009rokutą słabszą w negocjacjachbyłastrona wykonawcza,któraznaczącoobniżała ceny,częstodo granicykosztów. Mogłowięcpowstaćodczucie,że kosztywytworzeniapokojuhotelowegow 2009rokubyłyniższeniż w 2008roku.W rzeczywistościten spadekbyłniewielki. Większośćinwestycjirealizowana byław segmentachtrzechi czterechgwiazdek(patrzwykresnr7). Przyciągnęłyoneponad 82,5proc. wszystkichinwestycji.uzasadnienie dlatakichdziałańjestciągletakie samo:segmenttrzechgwiazdekto segmentnajbardziejelastyczny,któryjestakceptowanprzezbogatszych 7. Struktura inwestycji (wartość; proc.) ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON i średniozarabiających,bardzo i mniejwymagających,natomiast segmentczterechgwiazdektosegment,jakdotąd,najbardziejbezpiecznyz punktuwidzeniainwestoróww warunkachpolskich.nic dziwnegoi zaskakującego,żetunajczęściejangażująsięinwestorzy. Fot. Shutterstock R E K L A M A 16 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

17

18 Inwestycje 8. Wartość inwestycji hotelowych w 2009 roku w mln zł Struktura inwestycji Strukturainwestycjihotelowych w 2009roku,wedługwojewództw, widocznajestnawykresienr8. Województwomazowieckiegórą i tojużdrugirokz rzędu.drugapozycjawojewództwaśląskiegotakżenie jestzaskoczeniem,ponieważtowłaśnietenregionprzyciągałi przyciąga od wielulatznaczącączęśćinwestycji hotelowychrealizowanychw Polsce. Obatewojewództwapochłaniają 30 procentwartościinwestycjihotelowychrealizowanychw Polsce.Ani pozycjaobutychwojewództw,ani wartośćinwestycjirealizowanych na ichterenieniejestzaskoczeniem. Najciekawszymizjawiskamisą: drugapozycjawojewództwa śląskiego, 420milionówzłotychinwestycjizaangażowanychw 2009 rokuna tymterenie,bardzoszybkie wzrostywartościtychinwestycji w ostatnichtrzechlatachzwróciły oczyinwestorówna tenregion,co oznacza,żew kolejnychlatachmożna spodziewaćsiędalszegoichzaangażowaniana tymrynku; województwołódzkiezwraca uwagęinwestorówhotelarskich od trzechlat,cowyraźniewidać na wykresienr11.stałewzrostyinwestycjirealizowanychna poziomie od 100do 160milionówzłotychdobrzerokujądlategowojewództwa. Inwestorzybędątudalejbudować. brakinwestycjihotelowychna tereniewojewództwopolskiegoi podlaskiego,i tood kilkujużlat,musizwracaćuwagę.czytewojewództwa, w końcutakciekaweturystycznie,nie zasługująna rozwójhotelarstwa?sytuacjęzapewnezmieniąfunduszeunijne,w ramachktórychdofinansowanychzostaniewieleinwestycji hotelowychzwłaszczana tymterenie. Tymwszystkimzdarzeniom na rynkuhotelowymw 2009roku towarzyszyłyniekorzystnezjawiska na rynkuturystycznymw Polsce. Spowodowałyonedwabardzoniekorzystnez punktuwidzeniainwestorówhotelowychzjawiska: obniżenieobłożeniahoteli w Polsce,którespadłoo kolejne 4,6 proc.do poziomu 41,4proc.,a topoziomuważanyza bardzoniski,niekorzystnydlatychwszystkich,którzysąwłaścicielamii operatorami, topoziomprzetrwaniai trudnościze spłatązobowiązańkredytowych związanychz inwestycjamihotelowymizrealizowanymiw ostatnich trzechlatach, obniżeniecenwynajmupokoihotelowych. Polskiehotelarstwojakocałość znajdujesięwięcobecniew trudnej sytuacji,którązapewnepogłębi 2010rokw trakciektóregopojawią siękolejnedziesiątki(a możesetki) hoteli,a niewielewskazujena odpowiedniowysokiprzyrostliczbyturystóww Polsce.Z tątrudnąsytuacją potrafisobieonojednakporadzić, ponieważwszystkieinwestycjerealizowanew tejbranżysądługookresoweobliczoneniena trzyczycztery lata,a na znaczniedłuższyokres. Obawybudzijednakbrakodpowiedzina pytanie:coz polskimhotelarstwempo 2012roku?Czyjego rozwój,któryprzezwielelatodbywał sięrytmicznie,a raptemznakomicie przyspieszył,niezostanieraptownie zahamowanyjużw 2011roku,copotrwado roku 2015?W mojejopinii, przyszedłjużwłaściwymoment,żeby wyrazićtakąobawę. 9. Wartość inwestycji hotelowych w województwie mazowieckim w latach w mln zł 10. Wartość inwestycji hotelowych w województwie śląskim w latach w mln zł ró d³o: opra co wa nie w³a sne HO TE LON ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON 11. Wartość inwestycji hotelowych w województwie łódzkim w latach w mln zł ró d³o: opra co wa nie w³a sne HO TE LON ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON 18 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

19 R E K L A M A R E K L A M A R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

20 Wartość inwestycji hotelowych woj. dolnośląskie woj. kujawsko-pomorskie woj. lubelskie woj. lubuskie mln zł mln zł mln zł mln zł woj. łódzkie woj. małopolskie woj. mazowieckie woj. opolskie mln zł mln zł mln zł mln zł woj. podkarpackie woj. podlaskie woj. pomorskie woj. śląskie mln zł mln zł mln zł mln zł woj. świętokrzyskie woj. warmińsko-mazurskie woj. wielkopolskie woj. zachodniopomorskie mln zł mln zł mln zł mln zł R E K L A M A ró d³o: Opra co wa nie w³a sne HO TE LON 20 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

21

22 transakcje Rynek transakcji hotelowych w Polsce w 2009 roku 100mlneurozatrzyhotele Trwa ją cy od 2008 r. kry zys go spo dar czy w du żym stop niu od bił swo je pięt no na ryn ku nie ru - cho mo ści in we sty cyj nych. Ga sną cy po pyt i idą cy za nim spa dek cen wy naj mu po wierzch ni ko - mer cyj nych stał się jed nym z po wo dów zmniej sze nia wo lu me nu re ali zo wa nych trans ak cji na ryn ku in we sty cji nie ru cho mo ścio wych w Pol sce w ostat nim ro ku Ka ta rzy na Klim kie wicz, Mał go rza ta Dan kow ska, tpa Hor wath Nieoznaczałotojednakbezczynnościsamychinwestorów, którzypogodzeniz zaistniałą Obiekt:andel s Hotel Lo ka li za Kra cja: k w War to trans ak 29 cji: mln eu ro Na byw ca:deka Immobilien Fot. andel s sytuacją szukalialternatywnychlokatswoichśrodków.lukratywnyintereszostałdostrzeżony na zaniedbanymprzezwielelatrynku hotelowymw Polsce,którymiałstać sięoaząstabilnościw tymtrudnym dlanichokresie.gwarancjęsukcesu na rynkuhotelowymwydajesiędawaćrosnącezapotrzebowaniena najwyższejjakościusługinoclegowe. Niebezznaczeniasąteżzbliżające sięmistrzostwaeuropyw PiłceNożnejw 2012r.,które o ilesame w sobieniemogązapewnićponadprzeciętnychzyskówbranżyhotelo- wej todająszansęna pozytywny impulswzrostudlacałejpolskiejgospodarki. ak tyw ność fun du szy Pomimodobrychperspektyw, rzeczywistośćna rynkuhotelowym w Polscew 2009r.nieuległaznaczącejzmianie.Niemniej,Polska byłajedynymkrajemna mapieeuropy,któremuudałosięuniknąćrecesji.dostępnośćeuropejskichfunduszyorazrelatywnieniski wskaźniknasyceniamiejscaminoclegowymina 10tys.mieszkańców w Polsce,pięciokrotniemniejszy od średniejeuropejskiej,pozwalają zakładać,żew ciągunajbliższych latnastąpidalszyrozwójsektora. Szczególnezasługidlarynku akwizycjimiałyzagraniczne,a ściślejniemieckie,funduszenieruchomości,któreodnalazływ hotelach ciekawąalternatywęi możliwość dywersyfikacjiryzykainwestowania w aktywanieruchomościowe.tote podmiotyzrealizowaływ Polsce dwiespośródtrzechnajwiększych podwzględemwartościtransakcji hotelowychw 2009r.na łączną kwotę 61mlneuro.Transakcjete znalazłysięrównieżw pierwszej dziesiątcenajwiększychtransakcji na rynkunieruchomościkomercyjnychw omawianymroku.nauczone kryzysemna rynkupowierzchnibiurowych,funduszeskupiłysięwyłączniena obiektachpołożonych w najlepszychlokalizacjachi zarządzanychprzezoperatorówo znanychmarkach,któregwarantowały stabilnośćorazpewnośćwysokich i długotrwałychzysków. Daw ny ho tel War sza wa Największatransakcjahotelowaw 2009r.zostałajednakdokonana z udziałemrodzimychinwestorów.jakwynikaz podawanychinformacji,budynekdawnego Prudentialui dawnegohoteluwarszawa,położonyw samymcentrum Warszawy,zostałnabytyprzezbraci Likusówz Krakowaza cenę 38mln euro.sprzedawcąbyłaspółkapolimex-mostostal,któranabyławspomnianyobiektw 2005r.za cenę 6,3 mlneuro.dodatkowopolimexzapewniłsobiemożliwośćprzeprowadzeniapracremontowychi adaptacyjnychsprzedanegobudynku na kwotę 90mlnzł,cooznacza,iż sambudynekzostałwyceniony na kwotęokoło 16mlneuro. Na sprzedażbudynkuzdecydowano sięzewzględuna przeszkodynatury prawnej.wedługniepotwierdzonych informacji,nowyinwestorplanuje przywróceniefunkcjihotelowych budynku.przewidywanerozpoczęciepracbudowlanychmanastąpićzarazpo sfinalizowaniuformalnościz uzyskaniempozwolenia na budowę. Kra kow skie Ra dis son i an del s Na drugimmiejscuuplasowała siętransakcjanabyciapięciogwiazdkowegohoteluradissonbluw KrakowieprzezfunduszUnionInvestmentRealEstateGmbH. Dotychczasowymwłaścicielem obiektubyłafirmadeweloperska UBMRealitatenentwicklung,która Obiekt:Ra dis son Blu Lo ka li za Kra cja: k w War to trans ak 32 cji: mln eu ro Na byw ca:union In ve st ment Obiekt: Ho tel War sza wa Lo ka li za War cja: sza wa War to trans ak 38 cji: mln eu ro Na byw ca: Bra cia Li kus sprzedałainwestorowiudziaływ spółcephilharmonieofficecenter Sp.z o.o., posiadającejhotelradisson,za cenę 32mlneuro. Trzeciątransakcją 2009r.była sprzedażprzezspółkęwarimpex czterogwiazdkowegoandel shotel KrakówfunduszowiDEKAImmobilien.Jednocześnieobiektzostanie wynajętysprzedającemuna 15lat, na warunkachstałegoczynszu. Fot. Justyna Marczuk Fot. Radisson Blu 22 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

23 transakcje Dwie akwizycje niemieckich funduszy inwestycyjnych gwiazdkowegohotelubestwestern Premierw Katowicach). Swójdalszyrozwójprzewidują równieżmiędzynarodowesiecihotelowe,z HiltonemorazStarwood Hotels&Resortsna czele.dodatkowo,możnaspodziewaćsięrozwoju inwestycjiw sektorcondo- i aparthoteli,któreciesząsięrosnącąpopularnością. KatarzynaKlimkiewicz,Partner w TPAHorwath: W 2009 r. ob słu gi - wa li śmy dwie z trzech trans ak cji na ryn ku ho te lar - skim w Pol sce. Obie akwi zy cje zo sta ły prze pro wa - dzo ne przez nie miec kie otwar te fun - du sze in we sty cyj ne. Oma wia ne trans ak cje, oby dwie kra kow skie, zo - sta ły prze pro wa dzo ne w jed nym opty mi stycz ne per spek ty wy Perspektywyna rok 2010mogą napawaćumiarkowanymoptymizmem.analiza wynikówspółekhotelarskichza pierwszykwartałbr. wskazujena poprawęw porównaniu do analogicznegookresurokupoprzedniego.przyczyniłsiędo tego m.in.wzrostgospodarczyw naszym kraju aleniestetyskaladynamiki zostałamocnoosłabiona przezdługą i ciężkązimę. przy pad ku po przez na by cie spół ki ce lo wej po sia da ją cej w swo ich ak ty - wach nie ru cho mość ho te lo wą (tzw. sha re de al), a w dru gim przy pad ku w dro dze bez po śred nie go na by cia ho te lu (as set de al). Tym sa mym, kra - kow ski Ra dis son Blu do łą czył do port fo lio in we sty cji ho te lo wych fun du - szu Union In ve st ment, obej mu ją ce go 25 ho te li z po nad 7000 po ko ja mi oraz war to ścią po wy żej 1,6 mld eu ro. Z ko lei an del s Ho tel po sze rzył port fo - lio fun du szu DE KA Im mo bi lien. Sukcesywnypowrótkoniunktury w gospodarceeuropejskiejna ścieżkę wzrostu,zdecydowaniewiększadostępnośćdo źródełfinansowaniaoraz idąceza tymnasileniepopytuna usługihotelowepowinnosięrównież przełożyćna poprawęwynikówdziałalnościoperacyjnejhoteliw Polsce. Na tenrokzapowiadanesąrównieżkolejneinwestycjew największychpolskichmiastach,głównie w hoteleklasyekonomicznej(czego przykłademmożebyćekspansja na polskimrynkuhotelifrancuskiej grupyb&bhotelsczyhotelicampanile)orazw segmencieobiektów o standardzieczterechczypięciu gwiazdek(dotyczytom.in.hotelu Hiltonw GdańskuczyteżbutikowegohoteluPlatinumPalaceweWrocławiu,czterogwiazdkowegoHilton GardenInnw Krakowieczycztero- Zainteresowanie standardem powyżej 4 gwiazdek Małgorzata Dankowska, menedżer w TPAHorwath: Za in te re so wa nia in we sty cyj ne na - szych nie miec kich klien tów sku pia ją się głów nie wo kół ho te li o stan dar dzie po wy żej czte - rech gwiaz dek. W przy pad ku fun du - szu Union In ve st ment są to ho te le po sia da ją ce mi n. 120 po koi, po ło żo - ne w głów nych cen trach biz ne so - wych. Union in te re su je się tak że obiek ta mi po ło żo ny mi obok te re nów tar go wych, z do brą in fra struk tu rą tech nicz ną w po sta ci lot nisk mię dzy - na ro do wych oraz au to strad. W port - fo lio Union In ve st ment znaj du je się obec nie 25 obiek tów ho te lo wych. Na swo ją pierw szą akwi zy cję ho te lo wą na ryn ku pol skim fun dusz wy brał kra kow ski Ra dis son Blu. Z ko lei DE - KA Im mo bi lien za in te re so wa na jest ho te la mi czte ro- i pię cio gwiazd ko wy - mi po ło żo ny mi w naja trak cyj niej - szych lo ka li za cjach (pri me lo ca - tions), po sia da ją cy mi mi n. 120 po koi oraz o do brym po łą cze niu funk cji biz ne so wych i wy po czyn ko wych. R E K L A M A R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

24 Dotacje unijne Rozwój bazy noclegowej dzięki Regionalnym Programom Operacyjnym Pieniądzenarozwójturystyki Mał go rza ta Bo żym, mbo Wnajbliższymczasie(już w sierpniubr.)otwartyzostanienabórwniosków na wsparcieprojektóww województwiepodlaskim,gdzieo dofinansowaniestaraćsięmogąinwestycje przedsiębiorstwz branżyturystycznej.jakinformujeleszekkolasa, wspieranedziałaniapowinnybyć ukierunkowanena rozbudowębazy noclegowej,gastronomicznejoraz innejinfrastrukturyturystycznej, awszczególnościtejstandaryzowanej.priorytetowotraktowanebędą takżeprzedsięwzięciazwiązane z rozwojemturystykileczniczo-wypoczynkowej.podobniesprawama sięw województwiekujawsko-pomorskim,gdziewspieranebędąprojektyinwestycyjnepolegające na rozwojuzagospodarowaniainfrastrukturywypoczynkowo-uzdrowiskowejwrazz zagospodarowaniem terenuwokółobiektów konkurs rozpoczniesięw październikubieżącegoroku. Ini cja ty wa JES SI Ca war ta roz wa e nia Inwestorzyzainteresowani wsparciemdlaprojektówhotelowychpowinnikonieczniezwrócić uwagęna inicjatywęjessica,któraw chwiliobecnejjestwprowadzana w czterechwojewództwach(kolejnośćwedługzaawansowania wdrożeniainicjatywy:wielkopolskie,zachodniopomorskie,śląskie, pomorskie). Inicjatywatawspieraćbędzie projektyinwestycyjnew obszarach miejskichi polegającena rewitalizacjibudynków,w tymprzywracaniulubnadawaniuimnowychfunkcjispołecznychigospodarczych. Jednąz takichfunkcjimożebyćho- ponad 38 mln zł na hotelarstwo w świętokrzyskiem Anna Grzela,kierownikOddziału WdrażaniaProjektówGospodarczychDepartamentuFunduszy StrukturalnychUrzęduMarszałkowskiegowOpolu: W ra mach Dzia ła nia 1.1 Bez po - śred nie wspar cie sek to ra mi kro, ma łych i śred nich przed się biorstw Re gio nal ne go Pro gra mu Ope ra cyj - ne go Wo je wódz twa Świę to krzy - skie go na la ta pod pi sa - no 29 umów o do fi nan so wa nie pro jek tów do ty czą cych bran ży ho - te lar skiej. Łącz na war tość pro jek - tów wy no si zł, z cze - go war tość przy zna ne go do fi nan so wa nia to zł. W chwi li obec nej w trak cie pro ce - du ry pod pi sy wa nia umów o do fi - nan so wa nie jest 6 pro jek tów z sek - to ra ma łych przed się biorstw na łącz ną kwo tę do fi nan so wa - nia zł. Na to miast G³ów nym Ÿró d³em œrod ków po mo co wych dla tu ry sty ki, w tym dla roz wo ju ho te lar stwa, s¹ Re gio nal ne Pro gram Ope ra cyj ne. Ka de z wo je wództw ma ta ki pro gram, i w ka dym z nich za pi sa ne zo sta ³y bu d e ty na dzia ³a nia zwi¹ za ne ze wspar ciem tu ry sty ki i ho te lar stwa. Zda niem Lesz ka Ko la sy, kon sul tan ta ds. UE z fir my TPA Hor wath, z ra cji te go, e za rz¹ dza nie ty mi œrod ka mi le y w ge stii sa mo rz¹ dów wo je wództw, wiel ko œci prze zna czo ne na roz wój sek to ra, w za le no œci od re gio nu, ró ni¹ siê cza sem wrêcz za sad ni czo, i to za rów no pod wzglê dem ca ³o œci œrod ków prze zna cza nych sek to ro wo, jak i na ci sku, ja ki k³a dzie siê na po szcze gól ne je go ele men ty (ho te lar stwo czy tu ry sty kê) w trak cie oce ny są pro jek ty skie ro - wa ne do mi kro przed się biorstw do oce ny me ry to rycz no -tech nicz - nej prze ka za no 23 pro jek ty z bran - ży ho te lar skiej. 1 czerw ca 2010 ro ku Za rząd Wo je - wódz twa ja ko In sty tu cja Za rzą dza - ją ca Re gio nal nym Pro gra mem Ope ra cyj nym Wo je wódz twa Świę - to krzy skie go na la ta ogło sił na bór wnio sków o do fi nan - so wa nie pro jek tów w ra mach kon - kur su za mknię te go nr dla mi - kroprzed się biorstw w ra mach dzia ła nia 1.1 Bez po śred nie wspar - cie sek to ra mi kro, ma łych i śred - nich przed się biorstw ze środ ków Eu ro pej skie go Fun du szu Roz wo ju Re gio nal ne go i bu dże tu pań stwa. Wy so kość środ ków prze zna czo - nych do za kon trak to wa nia to 50 mln zł. Wnio ski moż na skła dać do 2 lip ca 2010 ro ku. telczyteżpensjonat.wartympod- kreśleniajest,iżfinansowaniew ramachtejinicjatywypolegaćbędzie na finansowaniuzwrotnym wyjaśniakonsultantfirmytpahorwath. Udzielanebędąpożyczki,gwarancjeorazfinansowaniekapitałowe w zamianza udziałyz możliwością ichpóźniejszegoodsprzedaniainwestorowi. 108 projektów o wartości 240 milionów zł JózefSebesta, Marszałek Województwa Opolskiego: Za rząd Wo je wódz - twa Opol skie go po - dej mu je dzia ła nia ma ją ce na ce lu wzbo ga ce nie ofer ty tu ry stycz nej re gio nu po przez wspie ra nie roz wo ju sek to ra tu ry - stycz ne go na te re nie Opolsz czy - zny. Jed nym z me cha ni zmów wspar cia jest po moc udzie la - na w ra mach RPO Woj. Opol skie - go na la ta W je go ra - mach do fi nan so wa nie sek to ra tu ry stycz ne go od by wa się w dwóch pod dzia ła niach Wspar cie usług tu ry stycz nych i re kre acyj no - -spor to wych świad czo nych przez przed się bior stwa oraz Usłu gi tu ry stycz ne i re kre acyj no spor to we świad czo ne przez sek tor pu blicz ny. Do tych czas w ra mach pod dzia ła - nia zo sta ły ogło szo ne dwa na - bo ry wnio sków o do fi nan so wa nie pro jek tów. Za in te re so wa nie kon kur - sa mi znacz nie prze ro sło na sze ocze ki wa nia, war tość zło żo nych pro jek tów, aż o 300 proc. prze kro - czy ła alo ka cję prze zna czo ną na na - bo ry. W wy ni ku prze pro wa dzo nej oce ny do do fi nan so wa nia zo sta ło wy bra nych i za ak cep to wa nych 108 pro jek tów o łącz nej war to ści pra - wie 240 mln zł. Do tych czas pod pi - sa no umo wy z 48 przed się bior ca mi, na re ali za cję pro jek tów o war to ści prze kra cza ją cej 108 mln zł. Za kres wy bra nych pro jek tów jest bar dzo zróż ni co wa ny od bu do wy obiek - tów ho te lo wych, po przez two rze nie cen trów roz ryw ki i re kre acji, po do fi - nan so wa nia re stau ra cji. W ra mach pod dzia ła nia pla no wa ny jest jesz - cze je den na bór w grud niu 2012 r. W ra mach pod dzia ła nia prze - pro wa dzo no je den na bór wnio sków o do fi nan so wa nie pro jek tów. Do kon kur su przy stą pi ło 26 pod mio - tów pu blicz nych, łącz na war tość zło - żo nych pro jek tów wy nio sła po - nad 217 mln zł, co sta no wi ło 400 proc. alo ka cji prze zna czo nej na kon - kurs. W wy ni ku prze pro wa dzo nej oce ny do do fi nan so wa nia zo sta ło wy bra nych 16 pro jek tów o łącz nej war to ści po nad 145 mln zł. W ra - mach pod dzia ła nia re ali zo wa ne są rów nież pro jek ty o klu czo wym zna - cze niu dla roz wo ju tu ry sty ki w re gio - nie. Na chwi lę obec ną re ali zo wa ne są pro jek ty po le ga ją ce na stwo rze - niu ba zy tu ry stycz no -noc le go wej na przed gó rzu Gór Opaw skich oraz w Do li nie Ma łej Pan wi, w Opo lu re - ali zo wa ny jest pro jekt po le ga ją cy na za go spo da ro wa niu te re nów wzdłuż Od ry. W naj bliż szym cza sie roz pocz nie się rów nież wdra ża nie pro jek tu re no wa cji za byt ko we go zam ku w Mosz nej wraz z utwo rze - niem Re gio nal ne go Ośrod ka Tu ry - sty ki Re kre acyj nej i Kul tu ro wej. R E K L A M A 24 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

25

26 Dotacje unijne Podział środków pomocowych (RPO ) podział alokacji według kategorii LeszekKolasa,konsultantds.UETPAHorwath: Wykres obok po ka zu je, jak waż ne dla sa mo rzą dów wo je wództw by ło wspar - cie sek to ra usług tu ry stycz nych i ho te lar skich. Każ dy sa mo rząd ma pew ną do wol ność w kształ to wa niu swo ich pro gra mów re gio nal nych w tym, przede wszyst kim, ja kiej wiel ko ści stru mień do fi nan so wań zo sta nie skie ro wa ny na po szcze gól ne sek to ry i pod sek to ry tu ry sty ki. Ten graf ob ra zu je, że za le d wie ok. 25 proc. środ ków zo sta ło skie ro wa ne do pod sek to ra tu ry sty ki, zwy kle ko - ja rzo nej z funk cja mi pu blicz ny mi, na to miast po zo sta łe 75 proc. środ ków kie - ro wa no w ce lu roz wo ju sek to ra usług tu ry stycz nych, w tym w du żej mie rze dla roz wo ju ho te lar stwa. ró d³o: Mi ni ster stwo Roz wo ju Re gio nal ne go alokacja jako procent alokacji ogółem w danym Rpo tu ry sty ka (55-57) ró d³o: Mi ni ster stwo Roz wo ju Re gio nal ne go Ze sta wie nie po ka zu je, ja ka część z ca ło ści wszyst kich środ ków po mo co wych w po szcze gól nych wo je wódz twach zo sta ła prze zna czo na na sek tor tu ry sty - ki. Ze sta wie nie mo że nam po wie dzieć, jak bar dzo po szcze gól ne wo je wódz twa są za in te re so wa ne in we sto wa niem środ ków po mo co wych i pro ro zwo jo - wych w sek tor tu ry sty ki. Wy raź nie pod śred nią są m.in. woj. ma ło pol skie oraz wiel ko pol skie co naj praw do po dob niej spo wo do wa ne jest sto sun ko wo du - żym roz wo jem ho te lar stwa. Z ko lei cie ka wa jest wiel kość prze zna czo nych środ ków w woj. za chod nio po mor skim, któ re jest znacz nie po nad śred nią. Zawarte umowy w mln złotych (środki UE) tu ry sty ka (55-57) ró d³o: Mi ni ster stwo Roz wo ju Re gio nal ne go Powyżej wi dać, jak po szcze gól ne wo je wódz twa już roz dy spo no wa ły po moc pu blicz ną. Naj ak tyw niej sze w tym za kre sie są woj.: war miń sko -ma zur skie, po - mor skie, dol no ślą skie oraz łódz kie. War miń sko -ma zur skie, jak ilu stro wa ło wcze śniej sze ze sta wie nie, prze zna czy ło wię cej środ ków po mo co wych w po rów - na niu do in nych wo je wództw, tym bar dziej cie szy, że rów nież w za kre sie wy dat ko wa nia to wo je wódz two przo du je. Z ko lei wy so ka po zy cja dol no ślą skie go naj praw do po dob niej wy ni ka z du żej ak tyw no ści in sty tu cji ogła sza ją cych kon kur sy oraz róż no rod no ści ty pów moż li wych do re ali za cji in we sty cji. Wy so ka po zy cja łódz kie go jest z ko lei naj praw do po dob niej wy ni kiem fak tu, że np. w trak cie na bo rów wnio sków dla in we sty cji ho te lo wych do pusz cza no moż li wość do fi nan so wa nia aż do 10 mln zł na je den pro jekt oraz umoż li wiono zgła sza nie pro jek tów in we sty cyj nych na wcze snym eta pie przy go to wa nia (np. jesz cze bez po zwo le nia na bu do wę). To nie wąt pli wie po mo gło tym in we sto rom, któ rzy ma jąc in te re su ją ce i du że pro jek ty otrzy ma li do dat ko wy mar gi nes cza su na lep sze ich przy go to wa nie pod wzglę dem in we sty cyj nym. R E K L A M A 26 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

27

28 Do ta cje unij ne wy bra ne pro jek ty Inwe sty cja: I etap bu do wy cen trum ho te lo wo -kon fe ren cyj ne go w Ci bo rzu, dzia ³a j¹ ce go w ra mach sie ci SRW Cha ber Wnio sko daw ca: Alo ha Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta do ta cji: 0,7 mln z³ Inwe sty cja: Bu do wa Grand Ho te lu Tif fi w Iławie Wnio sko daw ca: MIK Ma³ go rza ta Gra bow ska Wnio sko wa na kwo ta do ta cji: 14,9 mln z³ In we sty cja: Stwo rze nie Eko lo gicz ne go Oœrod ka Re ha bi li ta cji i Wy po czyn ku w Wie chli cach Wnio sko daw ca: Long INC Sp.z o.o. Kwo ta do ta cji: 1,9 mln z³ In we sty cja: Stwo rze nie ho te lu w za byt ko wym pa ³a cu w Oso wej Sie ni Wnio sko daw ca: Han sen Bab ka Sp. z o.o. Kwo ta do ta cji: 0,8 mln z³ In we sty cja: Bu do wa kom plek su tu ry stycz no -re kre acyj ne go w a ga niu Wnio sko daw ca: Pa ³ac Ksi¹ ê cy Sp. z o.o. Kwo ta do ta cji: 9,7 mln z³ In we sty cja: Ada pta cja Przed zam cza Zam ku Bi sku pów War miñ skich na czte ro gwiazd ko wy ho tel Wnio sko daw ca: Cen trum Kon fe ren cyj no- -Wy po czyn ko we Za mek Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta do ta cji: 14,9 mln z³ Inwe sty cja: Bu do wa czte ro gwiazd ko we go ho te lu Wi wal di Ju nior w El bl¹ gu Wni osko daw ca: Wi wal di Ju nior Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta do ta cji: 14,8 mln z³ In we sty cja: Uru cho mie nie ho te lu Re Gi na w Szpro ta wie Wnio sko daw ca: Re gi na Sp. z o.o. Kwo ta do ta cji: 0,2 mln z³ Warmińsko-mazurskie AgnieszkaTetych,kierownik BiuraPromocjii Informacji DepartamentuZarządzaniaProgramamiRozwojuRegionalnego UrzęduMarszałkowskiego w Olsztynie: W ra mach Re gio nal ne go Pro gra - mu Ope ra cyj ne go War mia i Ma zu - ry na la ta wspar cie przed się bior ców w za kre sie ba zy noc le go wej zo sta ło prze wi dzia ne w Osi 2 Tu ry sty ka, Dzia ła nie 2.1 Wzrost po ten cja łu tu ry stycz ne go, Lubuskie BartłomiejKobiernik,inspektor WydziałuInformacjii Promocji DepartamentuLubuskiegoRPO UrzęduMarszałkowskiegoWojewództwaLubuskiego: W ra mach lu bu skie go RPO nie zo - sta ły wy dzie lo ne dzia ła nia prze - zna czo ne wy łącz nie na roz wój ba - zy noc le go wej. Do tych czas w ra mach Prio ry te tu II In sty tu cja Za rzą dza ją ca Lu bu skim RPO ogło si ła 6 kon kur sów. Pięć z nich ma my już za so bą. By ły to kon - kur sy w ra mach Dzia ła nia 2.1 Mi - kro przed się bior stwa oraz 2.2 Po - pra wa kon ku ren cyj no ści ma łych i śred nich przed się biorstw po przez in we sty cje. Na bór do ostat nie go kon kur su na dal trwa. Wszyst kie cie szy ły się, jak do tej po ry, ogrom nym za in te re so wa niem ze stro ny przed się bior ców. W ra mach kon kur sów ogło szo nych w la tach 2008 i 2009 z Dzia ła nia 2.1 wy bra - Pod dzia ła nie Ba za noc le go - wa i ga stro no micz na. Na bór wnio - sków w ra mach te go pod dzia ła nia trwał od 21 października 2008 do 2 stycznia 2009 r. Ko lej ny na bór wnio sków nie jest już pla no wa ny. W ra mach kon kur - su umo wy o do fi nan so wa nie zo - sta ły pod pi sa ne z 27 przed się bior - ca mi na łącz ną kwo tę do fi nan so wa nia zł. Cał ko wi ta war tość pro jek tów wy nio sła zł. nych do do fi nan so wa nia zo sta ło 9 pro jek tów, któ re swym za kre sem obej mo wa ły m.in. roz wój ba zy noc le go wej ( zł), na to - miast z Dzia ła nia 2.2 wy bra ne zo - sta ły 3 pro jek ty ( zł). Po za Dzia ła nia mi bez po śred nie go wspar cia in we sty cyj ne go przed się - biorstw, rów nież Dzia ła nie 5.1 Roz wój i mo der ni za cja re gio nal nej in fra struk tu ry tu ry stycz nej i kul tu - ro wej, ma wpływ na roz wój ba zy noc le go wej w re gio nie. Do tych - czas w ra mach po wyż sze go dzia - ła nia pod pi sa no umo wy na re ali za - cję dwóch pro jek tów, mo gą cych się przy czy nić do po sze rze nia ba - zy noc le go wej w wo je wódz twie na łącz ną kwo tę zł. Obec nie, z uwa gi na wy czer pa nie środ ków, w więk szo ści dzia łań In - sty tu cja Za rzą dza ją ca Lu bu skim RPO nie opra co wa ła har mo no gra - mu kon kur sów na rok bie żą cy. In we sty cja: Bu do wa i wy po sa e nie ho te lu we lness & spa o wy so kim stop niu in no wa cyj no œci przy Cen trum Spor to wo -Re kre acyj nym w No wej Wsi Wnio sko daw ca: K&B De ve lop ment Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 4,3 mln z³ In we sty cja: Wdro e nia in no wa cyj nej tech no lo gii In te li gent ny ho tel w Za jeÿ dzie Pod Ca ryñ sk¹ w Ustrzykach Górnych Wnio sko daw ca: Le szek Skór ka Za jazd Pod Ca ryñ sk¹ Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 2,5 mln z³ In we sty cja: Bu do wa Cen trum Kon fe - ren cyj no -Ho te lo we go w Sta lo wej Wo li Wnio sko daw ca: Przed siê bior stwa Su row ców Wtór nych Wtór stal Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 3,7 mln z³ Podkarpackie Wspar cie dla przed się biorstw z bran ży tu ry stycz no -ho te lar skiej re - ali zo wa ne jest w ra mach Dzia ła - nia 1.1 Kon ku ren cyj na i in no wa cyj - na go spo dar ka, sche mat B Bez po śred nie do ta cje in we sty cyj - ne I Osi prio ry te to wej RPO WP. W do tych czas prze pro wa dzo nych kon kur sach wnio sko daw cy z bran ży tu ry stycz nej oraz re ali zu ją cy pro jek - ty z za kre su tu ry sty ki otrzy my wa li na eta pie oce ny me ry to rycz nej 10 punk tów w ra mach kry te rium nr 8. Po nad to w dru gim na bo rze, za rząd przy znał na eta pie oce ny stra te gicz - nej do dat ko we 12 punk tów dla pro - jek tów z za kre su usług tu ry stycz - nych. W ra mach dwóch na bo rów wnio sków re ali zo wa nych w po - przed nich la tach zo sta ło wy bra nych do do fi nan so wa nia 46 pro jek tów. Łącz na ich war tość, na mo ment ogła sza nia list pro jek tów wy bra nych do do fi nan so wa nia, wy no si zł w tym wnio sko wa ne do - fi nan so wa nie zł. De - par ta ment Wspie ra nia Przed się bior - czo ści nie pla nu je w naj bliż szym cza sie ko lej nych na bo rów w ra - mach Dzia ła nia 1.1 sche mat B. 28 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

29 R E K L A M A R a p o R t / R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E

30 Do ta cje unij ne wy bra ne pro jek ty In we sty cja: Bu do wa trzy gwiazd ko we go ho te lu Piotr w Bo gu szo wie Gor cach Wnio sko daw ca: Przed siê bior stwo Com max Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 1,2 mln z³ In we sty cja: Budowa pen sjo na tu Po lo mi no k. Karpacza Wni osko daw ca: We stern Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 1,4 mln z³ In we sty cja: Bu do wa trzy gwiazd ko we go ho te lu Gre no w Kar pa czu Wni osko daw ca: Biu ro Han dlo we Gre no Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 3,3 mln z³ In we sty cja: Re wi ta li za cja za byt ko wej XIX -wiecz nej wil li i bu do wa ho te lu spa & wel l ness w Œwie ra do wie Zdro ju Wni sko daw ca: Vil la Co to ni na Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 3,9 mln z³ Dolnośląskie Do ta cje dla przed się biorstw w za - kre sie tu ry sty ki są udzie la ne w ra - mach Prio ry te tu 1 In we sty cje dla przed się biorstw RPO Wo j. Dol no - ślą skie go na la ta Do tej po ry zo sta ły ogło szo ne m.in. na stę pu ją ce na bo ry wnio sków: Do ta cje in we sty cyj ne wspie ra ją - ce roz wój mi kro przed się biorstw dzia ła ją cych do 2 lat, w kon kur sie mo gli star to wać rów nież przed się - bior cy re ali zu ją cy pro jek ty tu ry - stycz ne (do fi nan so wa nie ok. 35,4 mln zł), Do ta cje in we sty cyj ne dla MŚP zwięk sza ją ce atrak cyj ność tu ry - stycz ną re gio nu (z wy klu cze niem pro jek tów z za kre su two rze nia cen trów po by to wych EU RO 2012) (do fi nan so wa nie ok. 267,6 mln zł), Do ta cje in we sty cyj ne dla MŚP zwięk sza ją ce atrak cyj ność tu ry - stycz ną re gio nu po przez two rze nie cen trów po by to wych EU RO 2012 (I tu ra - do fi nan so wa nie ok. 9,8 mln zł; II tu ra 27,8 mln zł), Do ta cje dla przed się biorstw pro - wa dzą cych dzia łal ność uzdro wi - sko wą zlo ka li zo wa ną w miej sco - wo ściach uzdro wi sko wych sche - mat 1.1 D2 (oce na me ry to rycz na). W har mo no gra mie na bo ru wnio - sków RPO WD na na stęp ne la ta nie ma uję tych ko lej nych dla przed się bior ców z segmentu tu ry sty ki. In we sty cja: Bu do wa Cen trum kon gre so wo -szko le nio we go w W¹ so wie Wnio sko daw ca: An rest Sp. zo.o. Kwo ta do ta cji: 2,6 mln z³ In we sty cja: Roz wój ba zy tu ry stycz no -noc le go wej w Ko le Wnio sko daw ca: Mejd Sp. z o.o. Kwo ta do ta cji: 3,9 mln z³ In we sty cja: Roz bu do wa wil li w Po zna niu z prze zna cze niem na ho tel bu ti ko wy Wnio sko daw ca: Ro ma In ve st ments Sp. zo.o. Kwo ta do ta cji: 3,8 mln z³ Wielkopolskie W ra mach Wiel ko pol skie go Re gio - nal ne go Pro gra mu Ope ra cyj ne go na la ta pro jek ty z za - kre su ho te lar stwa mo gą być re ali - zo wa ne przez przed się bior ców w ra mach Prio ry te tu I Kon ku ren - cyj ność przed się biorstw oraz Prio - ry te tu VI Tu ry sty ka i śro do wi sko kul tu ro we. W ma ju 2010 r. Za rząd Wo je wódz - twa Wiel ko pol skie go opu bli ko wał li stę pro jek tów wy ło nio nych do do - fi nan so wa nia w ra mach sche ma - tu 6.1 In fra struk tu ra tu ry stycz na. Na li ście zna la zło się 41 pro jek tów o łącz nej war to ści do fi nan so wa nia pra wie 88 milionów złotych. Ze wzglę du na wy czer pa nie alo ka cji dla dzia ła nia 6.1 na la - ta wo je wódz two nie pla nu je już ogło sze nia ko lej ne go kon kur su. Obec nie pro jek ty wy bra - ne do do fi nan so wa nia są w trak cie re ali za cji. In we sty cja: Do bu do wa skrzy d³a ho te lo we go z sa l¹ mul ti me dial n¹ oraz części ga stro no micz nej w ho te lu Ja ro ta w Ja ro ci nie Wnio sko daw ca: Ja ro cin Sport Sp. z o.o. Kwo ta do ta cji: 3,9 mln z³ In we sty cja: Roz bu do wa i mo der ni za cja ho te lu Bia ³o wie ski w Bia ³o wie y Wnio sko daw ca: Na tu ra Tra vel Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 2,5 mln z³ In we sty cja: Pod nie sie nie stan dar du ho te lu War sza wa w Augustowie do obiek tu czte ro gwiazd ko we go Wnio sko daw ca: Ho tel War sza wa Sp. z. o. o. Wnio sko wa na kwo ta: 3 mln z³ In we sty cja: Bu do wa trzy gwiazd ko we go ho te lu wraz z in fra struk tu r¹ to wa rzy sz¹ ca w Sie mia ty czach Wnio sko daw ca: Ron do Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 1,4 mln z³ In we sty cja: Bu do wa ho te lu Su praœl w Su pra œlu Wnio sko daw ca: Ren tos Sp. z o.o. Wnio sko wa na kwo ta: 4 mln z³ Podlaskie W ra mach RPO Wo je wódz twa Pod la skie go in we sty cje zwią za ne z roz wo jem tu ry sty ki, w tym ba zy noc le go wej, fin an so wa ne są w ra - mach III Osi Prio ry te to wej Roz wój tu ry sty ki i kul tu ry. Na la ta za re zer wo wa no na ten cel po nad 101 mln eu ro (środ ki EFRR). Przed się bior stwa z bran ży tu ry stycz nej mo gą ko rzy stać z Dzia ła nia 3.2. Wspar cie in we sty - cyj ne przed się biorstw z bran ży tu - ry stycz nej. Z ko lei z Dzia ła nia 3.1 Roz wój atrak cyj no ści tu ry stycz nej re gio nu ko rzy stać mo gą m.in. jed - nost ki sa mo rzą du te ry to rial ne go. Po dział środ ków na Działania przed sta wia się na stę pu ją co: ,43 mln eu ro, ,35 mln eu ro. Pierw szy kon kurs w ra mach Dzia ła nia 3.2 zor ga ni zo wa ny zo - stał w 2008 r. do fi nan so wa nie zdo by ło 12 pro jek tów na łącz ną kwo tę do fi nan so wa nia prze kra cza - ją cą nie co 34 mln zł. War tość in - we sty cji zre ali zo wa nych przez przed się bior stwa to ok. 80,3 mln zł. Ostat ni kon kurs od był się na prze ło mie lat 2009 i Nie za koń czy ła się jesz cze oce na me - ry to rycz na wnio sków. Je śli cho dzi o we ry fi ka cję for mal ną z 42 wnio sków po zy tyw ną oce nę uzy - ska ło 31 pro jek tów, war tych łącz - nie po nad 202 mln zł, z cze go war - tość wnio sko wa ne go do fi nan so wa nia to 65,2 mln zł. Ko - lej ny kon kurs na do fi nan so wa nie przed się biorstw z bran ży tu ry stycz - nej za pla no wa no na prze ło mie lip - ca i sierp nia. Sza cun ko wa pu la to nie co po nad 6 mln eu ro. Dzię ki re - ali za cji pro jek tów przed się bior ców, któ rzy już zdo by li do ta cje, po wsta - nie po nad 790 miejsc noc le go wych (w tym 60 już po wsta ło). 30 R Y N E K H o t E L a R S K I W p o L S C E / R a p o R t

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty LUTY 2009 15 lutego 14 marca 2009 nr 2/27 Wydawnictwo Eurosystem Warszawa www.forumsamorzadowe.pl ISSN 1897-0079 INDEX 226424 Cena 12 zł (0% VAT) FORUM SAMORZĄDOWE n i e z a l e ż n y m i e s i ę c z n

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3

MOIM ZDANIEM. Forum Budownictwa Śląskiego - 4 (38) 2011 3 MOIM ZDANIEM Zbli ża ją cy się ko niec ro ku skła nia do pierw szych ocen sy - tu acji w sek to rze bu dow nic twa i pro gnoz jej dal sze go roz wo - ju. Bar dzo zna czą cy wzrost in we sty cji pu blicz

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016 Zgłoszenia nadesłane do 30 czerwca 2016 r. 5% rabatu SALON MATURZYSTÓW ZGŁOSZENIE UCZESTNICTWA CENNIK USŁUG i WYPOSAŻENIA DODATKOWEGO INFORMACJA O WYSTAWCY i ZAMÓWIENIE REKLAMY REGULAMIN SALONU www.salonmaturzystow.pl

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM Stalowe Wilki rozdane Wielka gala z okazji jubileuszu Polskiej Unii Dystrybutorów Stali Nas kryzys si nie ima Rozmowa z Konradem Jaskó à, prezesem Polimexu-Mostostalu Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Więk szość po wsta ją cych obiek -

Więk szość po wsta ją cych obiek - Zarządzanie drogami No wo ści w ma ga zy no wa niu so li dro go wej W ostatnich latach obserwujemy znaczny wzrost inwestycji w realizację obiektów magazynowania soli drogowej. Obiekty te mogą mieć różnorodnie

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Numer 16 28.4.2014 r. PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Gór ni cy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych RuSzaMy po zdrowie Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Opracowanie merytoryczne i zdjęcia: Tomasz Gładysz Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 z mojego punktu widzenia Kon kurs ofert na 2011 rok. Po wie dzieć, że wzbu dził wąt pli wo ści, to był by grzecz no ścio wy eu fe mizm. Wo kół pro ce du ry kon trak to

Bardziej szczegółowo

VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VI Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 24

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych lipiec - sierpień - wrzesień 2012 r. nr 35 Poznań Od Re dak to ra W bieżącym 35. nu me rze naszego kwartalnika już okład - ka za

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy pierwsze kroki

Prawo pracy pierwsze kroki Prawopracy_PierwszeKroki.pdf 2014-04-23 14:24:09 Elżbieta Judasz Jak powinna być sformułowana dobra umowa o pracę? Jakie są Twoje uprawnienia jako pracownika? Kiedy będzie można skorzystać z urlopu? Dla

Bardziej szczegółowo

Wykonanie posadzki betonowej

Wykonanie posadzki betonowej Wykonanie posadzki betonowej Gładź betonowa grubości 8-10 cm powinna być zbrojona siatką stalową. NARZĘDZIA I MATERIAŁY poziomnica miarka deski grubości 27 mm linijka deski grubości 12 mm, służące do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

codziennie aktualizowane na www.inforfk.pl stan prawny na dzień 17 grudnia 2014 r.

codziennie aktualizowane na www.inforfk.pl stan prawny na dzień 17 grudnia 2014 r. nr 1(265) 5.01.2015 dodatek nr 1 Wskaźniki i stawki codziennie aktualizowane na www.inforfk.pl stan prawny na dzień 17 grudnia 2014 r. 9 771731 996559 0 2 DZIAŁ I. CZAS PRACY 1. ZMIANA! Nominalny wymiar

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel. 032/

Bardziej szczegółowo

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 10

Bardziej szczegółowo

w sieci gazet bezpłatnych

w sieci gazet bezpłatnych n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych NR 34 n WTOREK 27

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym - Zielona Karta 24.02.2016

Bardziej szczegółowo

KOBIETY RAPORT. na politechnikach. Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 RAPORT: Kobiety na politechnikach 2016

KOBIETY RAPORT. na politechnikach. Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 RAPORT: Kobiety na politechnikach 2016 KOBIETY na politechnikach 2016 RAPORT Fundacja Edukacyjna Perspektywy Marzec 2016 1 Ko bie ty na po li tech ni kach 2016 Exe cu ti ve Sum ma ry W ra mach pro jek tu Dziew czy ny na po li tech ni ki! re

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309

MONITOR POLSKI B. Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 MONITOR POLSKI B DZIENNIK URZÊDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 4 sierpnia 2010 r. Nr 1309 TREŒÆ: Poz.: SPRAWOZDANIA FINANSOWE: 7231 PRZEDSIĘBIORSTWA KOMUNALNEGO Spółki z o.o. w Siemiatyczach...

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

porad i informacji udzielają prawnicy

porad i informacji udzielają prawnicy Jak skutecznie reklamować towary konsumpcyjne HALO, KONSUMENT! Chcesz poznać swoje prawa? Szukasz pomocy? ZADZWOŃ DO INFOLINII KONSUMENCKIEJ BEZPŁATNY TELEFON 0 800 800 008 W dni powszednie od 9.00 do

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 9 (89) 29 września 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 9 (89) 29 września 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29, 40-085 Katowice NR 9 (89) 29 września 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie APARTAMENT NASZE ELDORADO t e k s t : J o a n n a W o y d a, s t y l i z a c j a : M a g d a l e n a O l s z e w s k a, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a, p r o j e k t : K r y s t y n a M i k o

Bardziej szczegółowo

Niech te ferie będą niezapomniane!

Niech te ferie będą niezapomniane! W O D Z I S Ł A W S K A BEZPłATNy MiESięCZNiK SPołECZNo-KUlTURAlNy ZiEMi WodZiSłAWSKiEJ NR 2/2015 (97) issn1233-9652 Nasza Dziesiątka jest Wiarygodną Szkołą 2013/2014 Niech te ferie będą niezapomniane!

Bardziej szczegółowo

Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym

Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym Dlatego też, nasza firma zawiera konkretne i zdecydowane przesłanie NA SZA WI ZJA Je ste śmy fir mą dzia ła ją ca na ryn ku mię dzy

Bardziej szczegółowo

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada

Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych. Agnieszka ada Partnerstwo dla Prezydencji? Wspó³praca administracji z sektorem pozarz¹dowym podczas czeskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej wnioski dla Polski Raport z badañ Instytutu Spraw Publicznych Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w

Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Trans for ma cja de mo gra ficz na na œwie cie, czy li o tym, jak zmie nia ³o siê y cie lu dzi na prze strze ni wie k w Termin wydaje siê byو doœو skomplikowany, lecz jego wyt³umaczenie jest niezbêdne,

Bardziej szczegółowo

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości 60 zł za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej 80 zł dla pozostałych gości możliwość wystawienia faktury na gabinet Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe rezerwacje i opłaty w Śląskiej

Bardziej szczegółowo

Spalarnia tak, ale w innym mieście?

Spalarnia tak, ale w innym mieście? Ruszyła nowa strona internetowa Mieszkańcy sami Przez sześć najbliższych lat kluby Zagłębie Kuriera Miejskiego! zadecydują, na co Sosnowiec i Legia Warszawa będą ściśle ze sobą Pod adresem: www.kuriermiejski.com.pl

Bardziej szczegółowo

WesołychŚwiątBożegoNarodzenia orazwszelkiejpomyślności w życiuosobistymi pracyzawodowej, w nadchodzącymnowymroku wszystkimczłonkom:

WesołychŚwiątBożegoNarodzenia orazwszelkiejpomyślności w życiuosobistymi pracyzawodowej, w nadchodzącymnowymroku wszystkimczłonkom: WesołychŚwiątBożegoNarodzenia orazwszelkiejpomyślności w życiuosobistymi pracyzawodowej, w nadchodzącymnowymroku wszystkimczłonkom: ŚląskiejIzbyBudownictwa ŚląskiejOkręgowejIzbyInżynierówBudownictwa KatowickiegoOddziałuPolskiegoZwiązkuInżynierówi

Bardziej szczegółowo

FanaBeRia. miasto kompletne. Felieton Tomka Muchy. Rozmowa z mirosławem lenkiem, prezydentem Raciborza

FanaBeRia. miasto kompletne. Felieton Tomka Muchy. Rozmowa z mirosławem lenkiem, prezydentem Raciborza MAGAZYN KATOWICKIEJ SPECJALNEJ STREFY EKONOMICZNEJ GRUDZIEŃ 2012 / STYCZEŃ 2013 ISSN 1644-5163 FanaBeRia w zimowym kombinezonie Felieton Tomka Muchy stawiamy na Rozwój klastrów miasto kompletne Rozmowa

Bardziej szczegółowo

ARTYŚCI ROZBUJALI TŁUMY PODCZAS GORĄCYCH DNI MIASTA

ARTYŚCI ROZBUJALI TŁUMY PODCZAS GORĄCYCH DNI MIASTA W O D Z I S Ł A W S K A BEZPłATNy MIESIęCZNIK SPOłECZNO-KUlTURAlNy ZIEMI WODZISłAWSKIEJ NR 6/2013 (77) ISSN1233-9652 Edyta Geppert wystąpi u nas lada dzień ARTYŚCI ROZBUJALI TŁUMY PODCZAS GORĄCYCH DNI

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Wyróżnia nas tylko jedna rzecz. Wszystko. MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Produkty LAB TEC ADENTA Dokładne Łatwe w użyciu Czyste Ekonomiczne Wielozadaniowe Konieczne System mikrosensorów THERAMON

Bardziej szczegółowo

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Maria Litwiniuk Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Anna Łuczak, Andrzej Najmiec Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Zdjęcie na okładce Andrzej Jaworski Opracowanie redakcyjne Danuta Rutkowska Opracowanie

Bardziej szczegółowo

z mojego punktu widzenia

z mojego punktu widzenia reklama 2 kwiet nia br. od bę dzie się XXX Okrę go wy Zjazd Le ka rzy - naj wyż sza wła dza na sze go le kar skie go sa - mo rzą du. W ubie głym mie sią cu zwró ci łem się do wszyst kich Ko le ża nek i

Bardziej szczegółowo

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki SEM praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp dlaczego wyszukiwanie jest tak ważne dla twojego biznesu............................ 4 1. Planowanie kampanii

Bardziej szczegółowo

WWraz z nowym numerem magazynu Wittchen składamy na ręce posiadaczy Kart Stałego Klienta

WWraz z nowym numerem magazynu Wittchen składamy na ręce posiadaczy Kart Stałego Klienta WYDARZENIA 06 WITTCHEN/wiosna lato 2010 Wyborowa Marka 89/09 Wit t chen za jął IV miej sce w wy jąt ko wym ran kin gu ty go dni ka New swe ek Wy bo ro wa Mar ka 89/09, pre zen tu ją cym naj lep - sze pol

Bardziej szczegółowo

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Pierwsza praca Jeżeli chcesz podjąć pracę jako pracownik młodociany mu sisz: mieć co najmniej ukończone gimnazjum oraz po sia dać świa dec two le kar skie stwier dza ją ce, że praca którą

Bardziej szczegółowo

Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych

Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych W NUMERZE Jedenaście zespołów z Polski wystartuje

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM Biologia Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za daя otwar tych s pre zen to wa ne przy kёa do we po praw ne od

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych

Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Leczenie odtw rcze z zastosowaniem implant w zêbowych Rozdzia³ 5 5.1 Podstawowa terminologia implantologiczna 163 5.2 Planowanie leczenia implantologicznego 164 5.3 Fa za chi rur gicz na 167 5.4 Uzupe³nienia

Bardziej szczegółowo

Veni, vidi, vi(n)ci! NOWA FORMUŁA STREF. w opracowaniu. rozmowa z MarkieM zuberem, ekonomistą i analitykiem rynków finansowych

Veni, vidi, vi(n)ci! NOWA FORMUŁA STREF. w opracowaniu. rozmowa z MarkieM zuberem, ekonomistą i analitykiem rynków finansowych MAGAZYN KATOWICKIEJ SPECJALNEJ STREFY EKONOMICZNEJ CZERWIEC / LIPIEC 2013 ISSN 1644-5163 Przed nami najlepsza dekada automotive rozmowa z MarkieM zuberem, ekonomistą i analitykiem rynków finansowych Motoryzacja

Bardziej szczegółowo

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA Obsługa wyrzynarki Budowa wyrzynarki regulator prędkości skokowej brzeszczotu blokada włącznika, umożliwiająca pracę ciągłą bez konieczności trzymania palca na włączniku kabel zasilania regulator wychylenia

Bardziej szczegółowo

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta BIULETYN Nr 1 (27) MAJ 2008 K Wydawnictwo Stowarzyszenia Konsumentów Polskich Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta spis treści 1 2 W kraju

Bardziej szczegółowo

slodki Biznes otwartym na ludzi Bądźmy sobą wreszcie! inauguracja programu poświęconego edukacji zawodowej

slodki Biznes otwartym na ludzi Bądźmy sobą wreszcie! inauguracja programu poświęconego edukacji zawodowej MAGAZYN KATOWICKIEJ SPECJALNEJ STREFY EKONOMICZNEJ KWIECIEŃ / MAJ 2015 ISSN 1644-5163 osiągniemy inauguracja programu poświęconego edukacji zawodowej, slodki Biznes rośnie w zabrzu inwestycja firmy Kłos

Bardziej szczegółowo