TRZECI RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TRZECI RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU"

Transkrypt

1 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu TRZECI RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU 1

2 2 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu

3 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu RZECZPOSPOLITA POLSKA TRZECI RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU WARSZAWA

4 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu Wydano ze œrodków Narodowego Funduszu Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej Raport opracowano w Biurze Wykonawczym Konwencji Klimatycznej, w Narodowym Funduszu Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej, przy wspó³pracy Ministerstwa Œrodowiska oraz: Ministerstwa Gospodarki, Rz¹dowego Centrum Studiów Strategicznych, Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej, Urzêdu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Finansów, G³ównego Urzêdu Statystycznego, Akademii Górniczo-Hutniczej, Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Instytutu Ochrony Œrodowiska. Opracowanie redakcyjne i edytorskie: Maciej SADOWSKI, Anna OLECKA, Anna ROMAÑCZAK, Marta RADWAN-RÖHRENSCHEF, Alicja SIENKIEWICZ Sk³ad komputerowy i druk: Wydawnictwo Naukowe Gabriel Borowski Zdjêcia na ok³adce: Lasy Siekierzyñskie Góry Œwiêtokrzyskie (Aut. Krzysztof Bujnowski) Wydawca: Instytut Ochrony Œrodowiska, ul. Krucza 5/11, Warszawa Copyright by Ministerstwo Œrodowiska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej, Warszawa 2001 ISBN Dodatkowe informacje: Departament Polityki Ekologicznej Ministerstwo Œrodowiska ul. Wawelska 52/ Warszawa Tel. (0 22) Fax: (0 22) Biuro Wykonawcze Konwencji Klimatycznej Departament Wspó³pracy z Zagranic¹ Narodowy Fundusz Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej ul. Konstruktorska 3A Warszawa Tel: (0 22) /80 wew. 552, 536 Fax: (0 22)

5 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu SPIS TREŒCI Wstêp Streszczenie Uwarunkowania krajowe Inwentaryzacja emisji i wychwytów gazów cieplarnianych Polityka i dzia³ania na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych Scenariusze emisji i ogólny efekt wdro onych dzia³añ Ocena wra liwoœci, konsekwencje zmian klimatu oraz dzia³ania adaptacyjne Zasoby finansowe, transfer technologii oraz Projekty Wspólnej Realizacji (AIJ/JI) Badania i systematyczne obserwacje Edukacja, szkolenia i œwiadomoœæ spo³eczna Uwarunkowania krajowe Œrodowisko geograficzne Polski Charakterystyka spo³eczno-gospodarcza Polski Organizacja pañstwa Charakterystyka spo³eczna Charakterystyka gospodarcza Stan i ochrona œrodowiska Najwa niejsze regulacje prawne i ekonomiczne w zakresie ochrony œrodowiska Struktura organów zarz¹dzaj¹cych ochron¹ œrodowiska Mechanizmy prawne stymuluj¹ce ograniczenie emisji gazów cieplarnianych Mechanizmy ekonomiczne stymuluj¹ce ograniczenie emisji gazów cieplarnianych Zasady finansowania ochrony œrodowiska Stan ochrony przyrody i tendencje zmian Specjalne okolicznoœci wype³niania zobowi¹zañ przez Polskê Inwentaryzacja emisji i poch³aniania gazów cieplarnianych Emisja i poch³anianie gazów cieplarnianych w Polsce Metodologia inwentaryzacji gazów cieplarnianych Polityki i dzia³ania na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych Ogólny kontekst polityki redukcji emisji gazów cieplarnianych Podjête dzia³ania oraz ich efekty w wybranych sektorach gospodarki Energetyka Górnictwo wêgla kamiennego Przemys³ cementowy Hutnictwo Ch³odnictwo

6 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu Transport Sektor budownictwa i mieszkalnictwa Gospodarowanie odpadami i œciekami Rolnictwo Leœnictwo Scenariusze emisji i ogólny efekt wdro onych dzia³añ Wprowadzenie Emisja gazów cieplarnianych w podstawowych sektorach gospodarczych Elektroenergetyka Przemys³y wytwórcze Transport Rolnictwo Leœnictwo Sektor u ytecznoœci publicznej, us³ug i gospodarstw domowych Sektor energii Ocena zagregowanych efektów podejmowanych dzia³añ Metodyka Strategia redukcji emisji podtlenku azotu Ocena wra liwoœci, konsekwencje zmian klimatu oraz dzia³ania adaptacyjne Rolnictwo Strefa brzegowa Zasoby wodne Zasoby finansowe, transfer technologii oraz Projekty Wspólnej Realizacji (AIJ/JI) Zasoby finansowe i transfer technologii Projekty Wspólnej Realizacji (AIJ/JI) Badania i systematyczne obserwacje Dzia³ania krajowe Badania Systematyczne obserwacje Dzia³ania miêdzynarodowe Œwiatowy Program Klimatyczny (WCP) Miêdzynarodowy Program Geosfera-Biosfera (IGBP) Globalny System Obserwacji Klimatu (GCOS) Miêdzyrz¹dowy Zespó³ ds. Zmian Klimatu (IPCC) Edukacja, szkolenia i œwiadomoœæ spo³eczna Polityka edukacyjna Edukacja formalna Ogólne informacje w zakresie szkoleñ Oœrodki informacyjne Publiczne kampanie informacyjne oraz zaanga owanie organizacji rz¹dowych i pozarz¹dowych Uczestnictwo w dzia³alnoœci miêdzynarodowej Wykaz skrótów Piœmiennictwo Za³¹czniki

7 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu WSTÊP Dnia 26 paÿdziernika 1994 r. Polska sta³a siê stron¹ Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, zwanej dalej Konwencj¹ lub Konwencj¹ Klimatyczn¹, przy³¹czaj¹c siê w ten sposób do grupy krajów podejmuj¹cych zobowi¹zania maj¹ce na celu ochronê klimatu globalnego. Kontynuuj¹c te dzia³ania Polska podpisa³a w dniu 15 lipca 1998 r. protokó³ do tej Konwencji, zwany dalej Protoko³em z Kioto, a obecnie trwaj¹ intensywne przygotowania do ratyfikacji tego dokumentu. G³ównym celem niniejszego raportu jest przedstawienie Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu polityki rz¹du polskiego w zakresie przeciwdzia³ania wzmaganiu siê efektu cieplarnianego oraz podejmowanych dzia³añ zmierzaj¹cych do wype³nienia zobowi¹zañ wynikaj¹cych z Konwencji. Podstawowa czêœæ raportu zawiera wyniki inwentaryzacji Ÿróde³ emisji i wychwytów gazów cieplarnianych w Polsce w bazowym roku 1988 oraz za lata , jak równie przewidywan¹ wielkoœæ emisji gazów cieplarnianych do roku Przedstawiono tak e informacje o podjêtych i planowanych dzia³aniach zmierzaj¹cych do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i zwiêkszenia ich poch³aniania oraz o potencjalnych skutkach zmian klimatu i dzia³aniach adaptacyjnych w polskiej gospodarce do zmienionych warunków klimatycznych. Ratyfikowanie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu nak³ada na Polskê zobowi¹zania takie jak na pozosta³e kraje wymienione w za- ³¹czniku I do tej Konwencji, z których najwa niejszym jest powrót do wczeœniejszych poziomów antropogenicznej emisji dwutlenku wêgla i innych gazów cieplarnianych, nieobjêtych kontrol¹ przez Protokó³ Montrealski, do koñca 2000 r. Dla tej grupy krajów oznacza to powrót do poziomu emisji z 1990 r. Polska uznaje jednak celowoœæ elastycznego podejœcia do wype³niania swoich zobowi¹zañ wynikaj¹cych z Konwencji, czego wyrazem jest przyjêcie roku 1988 za rok bazowy do oceny zobowi¹zañ Polski. Emisja z roku 1990 bowiem mo e byæ wykorzystywana jedynie do oceny stanu emisji globalnej, nie mo e natomiast stanowiæ podstawy do rozliczania Polski z wype³nienia zobowi¹zañ Konwencji. 7

8 8 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu

9 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu 1. STRESZCZENIE 1.1. Uwarunkowania krajowe Od roku 1989 polska gospodarka znajduje siê w okresie transformacji od gospodarki centralnie planowanej do gospodarki wolnorynkowej. Uruchomione zosta³y m.in. procesy prywatyzacyjne, liberalizacja cen i otwarcie gospodarki na œwiat. Po dwóch latach recesji ( ) spowodowanej szokiem transformacyjnym, a nastêpnie po okresie poprawy koniunktury ( ) w gospodarce polskiej, uzyskano w 1995 r. najwy sze w rozpatrywanym okresie tempo wzrostu PKB, które wynios³o 7% przy dalszym spadku energoch³onnoœci PKB, malej¹cej inflacji i zmniejszaniu siê bezrobocia. Towarzyszy³a temu konsekwentna polityka zmierzaj¹ca do realizacji zmian systemowych, wspieraj¹ca lub koryguj¹ca funkcjonuj¹ce ju rozwi¹zania odpowiednio do zachodz¹cych przekszta³ceñ spo³ecznogospodarczych i doœwiadczeñ transformacji. Po 1997 r. tempo wzrostu gospodarczego uleg³o spowolnieniu, osi¹gaj¹c 4,1% w 2000 r. Coraz wiêksze znaczenie w tworzeniu PKB zaczyna odgrywaæ sektor us³ug (52,6% w 1999 r.), przemys³ natomiast ma w dalszym ci¹gu du y wp³yw na tempo rozwoju (23,6% w 1999 r.). Utrwali³a siê tendencja pozytywnych zmian w przemyœle, przejawiaj¹ca siê wzrostem udzia³u przemys³u przetwórczego w produkcji sprzedanej i zmniejszeniem siê udzia³u kapita³o- i energoch³onnej sekcji surowcowej. Udzia³ rolnictwa i leœnictwa w tworzeniu PKB zmniejszy³ siê do 3,4% w 1999 r. Od 1988 r. nast¹pi³y znacz¹ce zmiany w bilansie zu ycia energii pierwotnej. W roku 1999 wielkoœæ zu ycia energii zmniejszy³a siê a o 30%, przy czym spadek zu ycia paliw sta³ych (g³ównie wêgla kamiennego) by³ jeszcze wiêkszy i wyniós³ ponad 40%. W 1999 r. zu ycie paliw wêglowodorowych wzros³o w stosunku do zu ycia w 1988 r. o blisko 5%. W zmienionej strukturze zu ycia noœników energii pierwotnej wci¹ dominuje wêgiel kamienny, ale jego udzia³ zmniejszy³ siê na rzecz paliw wêglowodorowych i odnawialnych Ÿróde³ energii. W ostatnim dziesiêcioleciu, w warunkach rozwijaj¹cej siê gospodarki, zaobserwowano zmniejszanie siê zapotrzebowania na transport. Zmiany pod¹ aj¹ w kierunku racjonalizacji przewozów pod wzglêdem iloœci i asortymentu przewo onych towarów oraz wyboru œrodka transportu. Szacuje siê, e przewo ona masa towarowa zmniejszy³a siê o 19%, a zdecydowan¹ wiêkszoœæ przewozów przej¹³ transport samochodowy. Zachowania transportowe ludnoœci uleg³y istotnym zmianom, po pocz¹tkowym spadku ruchliwoœci komunikacyjnej nast¹pi³o o ywienie i wzrost liczby przejazdów, w tym do 33% wzrost udzia³u samochodów osobowych. Coraz mniej odpadów powstaje z prowadzonej dzia³alnoœci gospodarczej, zwiêksza siê natomiast iloœæ odpadów komunalnych, przy czym przeciêtna iloœæ odpadów wytworzonych w ci¹gu roku przez 1 mieszkañca zwiêkszy³a siê od roku 1995 o 8,5%. W gospodarce odpadowej preferuje siê wykorzystanie odpadów powstaj¹cych w wyniku prowadzonej dzia³alnoœci gospodarczej. Procesom unieszkodliwiania poddaje siê 24,2% odpadów. Najpowszechniejsz¹ metod¹ zagospodarowania odpadów komunalnych jest sk³adowanie ich na sk³adowiskach (95% odpadów), a tylko 3% jest wykorzystywana jako surowce wtórne. Rolnictwo zachowa³o w wiêkszoœci tradycyjny charakter, cechuje je produkcja wielokierunkowa oraz ekstensywne metody produkcji. Przewa aj¹cym kierunkiem w 33 procentach gospodarstw jest produkcja roœlinna, oko³o 20% gospodarstw specjalizuje siê w chowie i hodowli zwierz¹t. W produkcji towarowej dominuje produkcja zwierzêca, przede wszystkim hodowla trzody chlewnej, byd³a i drobiu. Uprawiane s¹ g³ównie zbo a, ziemniaki i roœliny przemys³owe, zajmuj¹ce blisko 87% ogólnej powierzchni zasiewów w 2000 r. Lasy zajmuj¹ w Polsce 28,3% powierzchni kraju, co w porównaniu z rokiem 1988 (27,7%) œwiadczy o sta³ym zwiêkszaniu siê lesistoœci kraju. Przeciêtne roczne pozyskanie drewna wynosi 1,5% jego zasobów na pniu i nigdy nie przekroczy³o bie ¹cego przyrostu mi¹ szoœci drzewostanów. Niekorzystn¹ cech¹ polskich lasów z punktu widzenia ró norodnoœci biologicznej jest ma³e zró nicowanie sk³adu gatunkowego drzewostanów przewa aj¹ drzewostany iglaste (77% powierzchni lasów). Struktura gatunkowa lasów ulega jednak istotnym zmianom w kierunku zwiêkszenia udzia³u gatunków liœciastych. W ochronie œrodowiska utrwali³y siê zapocz¹tkowane w latach dziewiêædziesi¹tych korzystne tendencje, œwiadcz¹ce o poprawie stanu œrodowiska. Aktem prawnym maj¹cym na celu uregulowanie podstawowych zagadnieñ 9

10 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Streszczenie konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu ochrony œrodowiska i zapewnienie jednolitej polityki w odniesieniu do tej problematyki jest ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kszta³towaniu œrodowiska, wielokrotnie nowelizowana w kolejnych latach. Z dniem 1 paÿdziernika 2001 r. wesz³a w ycie ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony œrodowiska, która wprowadza ogólne za³o enia dotycz¹ce wszystkich ustaw œrodowiskowych, a tak e wyznacza ogólne zasady, zgodnie z którymi tworzone s¹ regulacje szczegó³owe dotycz¹ce ochrony poszczególnych komponentów œrodowiska, w tym równie powietrza Inwentaryzacja emisji i wychwytów gazów cieplarnianych Inwentaryzacja Ÿróde³ emisji i wychwytów gazów cieplarnianych pochodzenia antropogenicznego stanowi podstawê oceny skutecznoœci wype³niania zobowi¹zañ na³o- onych przez Konwencjê na kraje-strony Konwencji wymienione w za³¹czniku do tej konwencji, w tym tak e na Polskê. W raporcie zaprezentowana zosta³a inwentaryzacja emisji i wychwytów trzech podstawowych gazów cieplarnianych, tj. dwutlenku wêgla (CO 2 ), metanu (CH 4 ) i podtlenku azotu (N 2 O) oraz emisji gazów przemys³owych: HFCs, PFCs i SF 6. Przedstawione w tabeli 1.1 zmiany emisji gazów cieplarnianych w okresie od bazowego roku 1988 do 1999 r. obrazuj¹ systematyczny spadek emisji dwutlenku wêgla, szczególnie du y po roku 1988, wynikaj¹cy z restrukturyzacji polskiej gospodarki. W latach 1998 i 1999 tendencja spadkowa emisji dwutlenku wêgla pog³êbi³a siê emisja stanowi³a 71% emisji w bazowym roku. Zmianom wielkoœci emisji gazów cieplarnianych towarzyszy³o zmniejszenie zu ycia energii w gospodarce krajowej oraz zmiana struktury zu ycia paliw na korzyœæ paliw wêglowodorowych, o mniejszej zawartoœci wêgla. Inwentaryzacje emisji i wychwytów gazów cieplarnianych w Polsce zosta³y przygotowane zgodnie z zalecan¹ przez Konferencjê Stron Konwencji metodologi¹. Inwentaryzacje za lata 1988, 1990 i 1994 zosta³y wykonane zgodnie z poprzedni¹ wersj¹ metodologii IPCC Draft Guidelines for National Greenhouse Gas Inventory (1995), a inwentaryzacjê za rok 1992 przygotowano zgodnie z metodyk¹ OECD/IPCC zalecan¹ przez Konferencjê Stron Konwencji i opublikowan¹ w 1994 r. w Greenhouse Gas Inventory Workbook. IPCC Draft Giudelines for National Greenhouse Gas Inventories. Wyniki tych inwentaryzacji zosta³y przedstawione w drugim raporcie rz¹dowym dla Konferencji Stron Konwencji. Inwentaryzacje emisji i wychwytu gazów cieplarnianych za lata: 1991, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998 i 1999 zosta³y wykonane zgodnie z podstawowymi zasadami obowi¹zuj¹cej wersji metodologii IPCC Revised 1996 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories przy zastosowaniu metod szczegó³owych (Tier 2/3) oraz w nielicznych wypadkach metod prostych. Wspó³czynniki emisji i wychwytów gazów cieplarnianych zastosowane w inwentaryzacji w odniesieniu do wszystkich lat zawarto w za³¹cznikach B L do raportu Polityka i dzia³ania na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych Przedstawiona w raporcie polityka rz¹du i dzia³ania maj¹ce na celu redukcjê emisji gazów cieplarnianych oraz zwiêkszenie ich poch³aniania obejmowa³y sektory polskiej gospodarki odpowiedzialne w najwiêkszym stopniu za emisjê tych gazów, a mianowicie: energetykê, górnictwo wêgla kamiennego, przemys³ cementowy, hutnictwo, ch³odnictwo, transport, sektor budownictwa i mieszkalnictwa, gospodarkê odpadami, rolnictwo i leœnictwo. W wymienionych sektorach podjêto wiele dzia³añ, w tym zmierzaj¹cych do zwiêkszenia efektywnoœci wykorzystania energii, maj¹cych na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery oraz zwiêkszenie ich poch³aniania. Nale ¹ do nich: r zmniejszenie energoch³onnoœci i materia³och³onnoœci przemys³u przez jego restrukturyzacjê; r zmiana struktury zu ycia paliw w celu zwiêkszenia udzia³u paliw wêglowodorowych; r zmniejszenie zdolnoœci produkcyjnych górnictwa wêgla kamiennego i tym samym zmniejszenie oddzia³ywania tego sektora na œrodowisko; r r r r zwiêkszenie wykorzystania odnawialnych Ÿróde³ energii; promowanie transportu kolejowego, kombinowanego i komunikacji zbiorowej oraz wprowadzanie instrumentów ukierunkowanych na zrównowa ony rozwój transportu; zwiêkszenie termoizolacyjnoœci budynków pozwalaj¹ce na racjonalniejsze u ytkowanie energii cieplnej; zwiêkszenie wykorzystania gazu wysypiskowego oraz biogazu z oczyszczalni œcieków; Tabela 1.1. Zmiany emisji dwutlenku wêgla, metanu i podtlenku azotu (CH 4 i N 2 O wyra one w ekwiwalencie CO 2 ) w latach [Gg] Lata CO CH N 2 O ród³o: Ministerstwo Œrodowiska. 10

11 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Streszczenie konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu r r r intensyfikowanie prac hodowlanych przez zmianê struktury rasowej byd³a oraz szersze stosowanie technik wychwytuj¹cych metan z bezœcio³owej technologii chowu prze uwaczy; zwiêkszenie efektywnoœci wykorzystania nawozów mineralnych (w tym azotowych) i zwiêkszenie udzia³u nawozów organicznych; zwiêkszenie wi¹zania i akumulacji CO 2 w lasach przez zwiêkszenie lesistoœci kraju i poprawê stanu zdrowotnego lasów Scenariusze emisji i ogólny efekt wdro onych dzia³añ W rozdziale 5 tego Raportu zaprezentowano zaktualizowane w stosunku do prezentowanych w Drugim raporcie rz¹dowym dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu potencjalne przysz³e trendy emisji i poch³aniania gazów cieplarnianych do roku 2020, uwarunkowane dzia³aniami krajowymi i przyjêt¹ polityk¹, oraz wykazano mo liwe œcie ki emisji i poch³aniania bez uwzglêdnienia takiej polityki i dzia³añ. Przedstawiono scenariusze zmian emisji w szeœciu sektorach gospodarczych: elektroenergetyka, przemys³ wytwórczy, transport, rolnictwo, leœnictwo oraz us³ugi i gospodarstwa domowe. Dodatkowo przedstawiono projekcje emisji gazów cieplarnianych w ca³ym systemie energetycznym oraz makroekonomiczne scenariusze redukcji emisji gazów cieplarnianych na poziomie krajowym. Analiza prognozowanych zmian emisji w poszczególnych sektorach wskazuje na powolny jej wzrost w latach Natomiast wyniki prognozowanej emisji dwutlenku wêgla dla ca³ej gospodarki otrzymane z makroekonomicznych scenariuszy odniesienia wynosz¹: od 408 tys. Gg wed³ug scenariusza pasywnego (zak³adaj¹cego spowolnienie tempa restrukturyzacji gospodarki i prywatyzacji) do 413 tys. Gg wed³ug scenariusza bazowego (zak³adaj¹cego pog³êbienie restrukturyzacji gospodarki i dalsz¹ prywatyzacjê) w roku 2010 oraz odpowiednio od 421 tys. Gg do 464 tys. Gg w roku Oznacza to, e przy ka dym ze scenariuszy poziom wyznaczony przez zobowi¹zania Protoko³u z Kioto nie zostanie przekroczony. W rozdziale 5 przedstawiono tak e scenariusze zmian emisji podtlenku azotu do roku 2020 w kategoriach takich Ÿróde³ tej emisji, jak: rolnictwo, przemys³ chemiczny i spalanie paliw oraz propozycjê dzia³añ maj¹cych na celu obni- enie emisji w sektorach odpowiedzialnych za emisjê tego gazu. Wed³ug wszystkich scenariuszy mo na spodziewaæ siê niewielkiego wzrostu emisji N 2 O, z 77 Gg w 2000 r. do 81 Gg (scenariusz odniesienia stabilnego rozwoju gospodarczego), 78 Gg (scenariusz przetrwania pasywnego rozwoju gospodarczego) lub 86 Gg (scenariusz postêpu aktywnego rozwoju gospodarczego) w 2010 r Ocena wra liwoœci, konsekwencje zmian klimatu oraz dzia³ania adaptacyjne Oszacowano, e w sektorze rolnictwa spodziewany wzrost temperatury powietrza mo e spowodowaæ wyd³u- enie klimatycznego okresu wegetacyjnego o 30 40%. W nastêpstwie tego przyspieszony bêdzie termin siewu wszystkich roœlin oraz niw o oko³o 3 tygodnie. Generalnie w Polsce wzrosn¹ u yteczne ze wzglêdu na produkcjê rolnicz¹ klimatyczne zasoby ciep³a, lecz ich efektywne wykorzystanie zale eæ bêdzie od mo liwoœci zabezpieczenia potrzeb wodnych uprawianych roœlin. Czynnikiem ograniczaj¹cym przysz³¹ produkcjê rolnicz¹ (zgodnie ze scenariuszami przysz³ych zmian klimatu), zmuszaj¹cym do poszukiwania nowych rozwi¹zañ, mo e okazaæ siê deficyt wody. Przysz³e warunki agroklimatyczne, przy bardziej sprzyjaj¹cych warunkach wodnych, wytworz¹ korzystne warunki do produkcji roœlinnej w Polsce. Roœliny ciep³olubne (kukurydza, soja i s³onecznik oleisty) zareaguj¹ najwy szym wzrostem plonów (prawdopodobnie nawet o 30%). Wydajnoœæ trwa³ych u ytków zielonych mo e zwiêkszyæ siê przynajmniej o 25 30%. Wyd³u y siê znacznie okres utrzymywania zwierz¹t na pastwiskach. Niektóre z powszechnie uprawianych roœlin mog¹ zareagowaæ zni k¹ plonów, co w najwiêkszym stopniu dotyczyæ bêdzie ziemniaka. Konieczne bêdzie zatem wprowadzenie odpowiednich zmian w strukturze i technologii produkcji roœlinnej, aby nast¹pi³ tak e wzrost tej produkcji. Zaniechanie prac adaptacyjnych mo e skutkowaæ spadkiem ca³kowitej produkcji roœlinnej o 5 10%. Podstawowe znaczenie w dostosowywaniu produkcji rolniczej do spodziewanych zmian klimatu bêd¹ mia³y: dobór odpowiednich roœlin, zmiany u ytkowania gruntów i struktury zasiewów, postêpuj¹ca rejonizacja produkcji oraz wprowadzanie technologii racjonalnie wykorzystuj¹cych zasoby wody i wyd³u ony okres wegetacyjny. Nadzorowanie prac prowadz¹cych do oceny wra liwoœci polskiej strefy brzegowej na zmiany poziomu morza oraz dzia³añ na rzecz ochrony polskiego brzegu przed skutkami zmian poziomu morza nale a³o do Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej. Prace te i dzia³ania obejmowa³y i obejmuj¹ m.in.: r Prognozowanie oddzia³ywania systemów ostróg na procesy brzegowe w warunkach podnoszenia siê poziomu morza; r Okreœlenie profili bezpieczeñstwa strefy brzegowej; r Oszacowanie zasiêgu oddzia³ywania sztormowego na Wybrze u Ba³tyku Po³udniowego; r Szacowanie ryzyka zagro enia skutkami zmian klimatu i tworzenie procedur zarz¹dzania stref¹ brzegow¹; r Klasyfikacjê zagro eñ erozyjno-powodziowych pasa nadbrze nego; r Opracowanie d³ugofalowego programu ochrony brzegów i zachowania pla ; 11

12 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Streszczenie konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu r r r r r Ocenê stanu bezpieczeñstwa Pó³wyspu Helskiego i skutków sztucznego zasilania w latach oraz propozycjê prac ochronnych na lata ; Przygotowanie strategii ochrony brzegów morskich; Opracowanie wytycznych przyjmowania wielkoœci i zjawisk hydrometeorologicznych do projektowania ochrony brzegów morskich, sposobów ochrony brzegów i odtworzenia pla w rejonie Ustronia Morskiego; Udzia³ w Zintegrowanym Zarz¹dzaniu Obszarami Przybrze nymi w grupie pañstw ba³tyckich; Opracowanie koncepcji wzmocnienia klifu w Jastrzêbiej Górze. Konsekwencje wp³ywu zmian klimatu na zasoby wodne kraju obejmuj¹: zmniejszenie odp³ywu wód, wilgoci glebowej, magazynowania wody w zlewni i ewapotranspiracji rzeczywistej, zw³aszcza w zachodniej Polsce, przy wiêkszym wzroœcie temperatury i silniejszym zmniejszeniu opadów. Spodziewane jest tak e przesuniêcie terminu wystêpowania wiosennych wysokich stanów wód z marca kwietnia na styczeñ luty, w zwi¹zku z wczeœniejszym topnieniem zakumulowanego œniegu. Ponadto szacuje siê, e udzia³ powierzchni gruntów nawadnianych w rolnictwie powinien zwiêkszyæ siê z obecnego 1,5 procenta do oko³o 4% w 2050 r. Spodziewany wzrost temperatury wody stymulowany przez wzrost temperatury powietrza w warunkach podwojonej koncentracji CO 2 w atmosferze wp³ynie ponadto na skrócenie okresu zlodzenia rzek polskich. Wzrost œredniej rocznej temperatury powietrza mo e doprowadziæ do przekroczenia progowej temperatury wody 26 C, co w konsekwencji spowoduje pogorszenie jakoœci wody w nizinnych odcinkach rzek, gdzie ju wystêpuje znaczna emisja zanieczyszczeñ do wody. Wy sza temperatura wody oznacza tak- e podwy szenie poziomu stê enia sk³adników od ywczych prowadz¹cego do intensyfikacji procesów eutrofizacji zbiorników wodnych, zw³aszcza p³ytkich Zasoby finansowe, transfer technologii oraz Projekty Wspólnej Realizacji (AIJ/JI) Polska nie jest bezpoœrednio zobligowana do udzielania pomocy finansowej, jak równie do wdra ania dzia³añ maj¹cych na celu transfer technologii do krajów rozwijaj¹cych siê, poniewa nie znajduje siê na liœcie pañstw w za- ³¹czniku II do Konwencji, jednak e uczestniczy w wielu miêdzynarodowych projektach wspó³finansowanych przez rz¹d Polski. Kraj nasz aktywnie w³¹czy³ siê do wdra ania mechanizmu Joint Implementation, podejmuj¹c na terenie Polski wspólnie z innymi krajami z za³¹cznika I dzia³ania skutkuj¹ce redukcj¹ emisji gazów cieplarnianych. Wolê wspólnej realizacji celu Konwencji wyrazi³y rz¹dy Finlandii, Holandii i Kanady (podpisano listy intencyjne) oraz rz¹d Norwegii. Do tej pory uruchomiono 8 projektów wspólnej realizacji, w tym 5 typu Joint Implementation (JI) oraz 3 w ramach fazy pilota owej Activities Implemented Jointly (AIJ). Projekty uruchomione w Polsce obejmuj¹ przede wszystkim zamianê paliwa na paliwo o mniejszej zawartoœci wêgla oraz wykorzystanie odnawialnych Ÿróde³ energii Badania i systematyczne obserwacje Badania maj¹ce na celu œledzenie zmian i zmiennoœci klimatu oraz procesów klimatycznych s¹ prowadzone w licznych polskich placówkach naukowych, do których nale y zaliczyæ przede wszystkim Polsk¹ Akademiê Nauk (PAN), uniwersytety, akademie rolnicze, uczelnie techniczne oraz instytuty badawczo-rozwojowe podlegaj¹ce Ministerstwu Œrodowiska, z których g³ówn¹ rolê odgrywa Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW). W badaniach tych wykorzystuje siê g³ównie ponad 100- letnie serie pomiarowe temperatury powietrza oraz w mniejszym stopniu serie pomiarowe opadów atmosferycznych, ciœnienia powietrza i wiatru. Charakter jednorodnych ci¹gów posiadaj¹ wieloletnie serie pomiarowe temperatury powietrza z 6 stacji meteorologicznych w Polsce. Jednostk¹ odpowiedzialn¹ za organizacjê i dzia- ³anie systemu obserwacyjnego polegaj¹cego na sta³ym monitorowaniu stanu atmosfery i hydrosfery jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. W ramach programu GCOS polskie placówki uczestnicz¹ w nastêpuj¹cych œwiatowych systemach obserwacji: meteorologicznym i atmosferycznym (64 stacje i 987 posterunków meteorologicznych i opadowych), oceanicznym (118 platform i stacji), powierzchni ziemi (300 punktów pomiarowych) i satelitarnych obserwacji klimatu (udzia³ w programie EUMETSAT). Ponadto na dwóch stacjach obserwacyjnych na Kasprowym Wierchu (Tatry) i w Diablej Górze (Puszcza Borecka) dokonuje siê pomiarów stê enia w atmosferze dwutlenku wêgla i innych gazów cieplarnianych (CH 4 i SF 6 ). Poza GCOS Polska uczestniczy tak e w innych programach miêdzynarodowych, np.: Œwiatowym Programie Klimatycznym (WCP), Miêdzynarodowym Programie Geosfera-Biosfera (IGBP) czy w Miêdzyrz¹dowym Zespole ds. Zmian Klimatu (IPCC) Edukacja, szkolenia i œwiadomoœæ spo³eczna Polityka edukacyjna dotycz¹ca ochrony œrodowiska le y w gestii dwóch ministerstw: Edukacji Narodowej oraz Œrodowiska. Ministerstwa te podpisa³y w 1995 r. porozumienie o wspó³pracy w zakresie edukacji ekologicznej, w wyniku czego zosta³a opracowana Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej. Dokument ten stanowi podstawê realizacji zadañ zwi¹zanych z edukacj¹ ekologiczn¹ w formalnym systemie kszta³cenia (od przedszkoli po szko³y wy- 12

13 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Streszczenie konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu sze), w instytucjach i urzêdach centralnych oraz w instytucjach dzia³aj¹cych na rzecz ochrony œrodowiska w województwach i samorz¹dach. Zapisy dotycz¹ce wprowadzania nauczania o œrodowisku do szkolnictwa znajduj¹ siê w dwóch ustawach: o systemie oœwiaty z 1991 r. oraz Prawo ochrony œrodowiska z 2001 r. Na podstawie wymienionej wy ej strategii, opracowano w 2000 r. projekt Programu wykonawczego Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej. Program ten ma na celu nadanie odpowiedniej rangi edukacji ekologicznej, traktowanej jako niezbêdny warunek zapewnienia zrównowa onego rozwoju. Zamierzeniem tego programu jest przygotowanie spo³eczeñstwa polskiego do w³¹czania siê do dzia- ³añ s³u ¹cych ochronie œrodowiska wed³ug standardów ochrony i kszta³towania œrodowiska obowi¹zuj¹cych w Unii Europejskiej. Œwiadomoœæ ekologiczna spo³eczeñstwa kszta³towana jest w szko³ach oraz przez ró nego rodzaju akcje prowadzone przez organizacje pañstwowe i spo³eczne oraz media. Szczególn¹ rolê maj¹ te szkolenia grup zawodowych i spo³ecznych. Program wykonawczy Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej ma na celu integracjê tych ró nych sfer edukacji ekologicznej i tym samym zwiêkszenie efektywnoœci oddzia³ywania na spo³eczeñstwo. Wychowywanie i edukowanie spo³eczeñstwa w dba- ³oœci o œrodowisko rozpoczyna siê w przedszkolach i trwa przez szeœcioletni¹ szko³ê podstawow¹, nastêpnie trzyletnie gimnazjum i równie trzyletnie liceum. Taki system edukacji rozpoczêto w 1999 r. Szeroki zakres zagadnieñ ekologicznych oraz wiedzê na temat zmian klimatu wynikaj¹cych z dzia³alnoœci cz³owieka maj¹ tak e w swych programach nauczania pañstwowe szko³y wy sze na kierunkach zwi¹zanych z ochron¹ œrodowiska. Równie niepañstwowe szko³y wy sze prowadz¹ edukacjê dotycz¹c¹ zagro eñ œrodowiska, w tym i klimatu. Problematyk¹ ochrony klimatu zajmuje siê w Polsce tak e kilkanaœcie ró nych organizacji pozarz¹dowych, propaguj¹cych dzia³ania skutkuj¹ce ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych, m.in. efektywne wykorzystanie energii, produkcjê energii ze Ÿróde³ odnawialnych, rozwój i propagowanie transportu zbiorowego, promocjê energooszczêdnego oœwietlenia czy zwiêkszenie wi¹zania wêgla przez biomasê. S¹ to ró nego rodzaju kampanie informacyjne, seminaria i akcje regionalne. 13

14 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu 2. UWARUNKOWANIA KRAJOWE 2.1. Œrodowisko geograficzne Polski Polska po³o ona jest w umiarkowanych szerokoœciach geograficznych (49 o o 50 N) Europy Œrodkowej, na po³udniowym wybrze u Morza Ba³tyckiego. Jej powierzchnia, wraz z morskimi wodami wewnêtrznymi obejmuj¹cymi Zalew Wiœlany i Zalew Szczeciñski oraz porty, wynosi km 2. Ukszta³towanie powierzchni w Polsce jest równole nikowe: od nizin nadmorskich, rozci¹gaj¹cych siê na pó³nocy kraju, przez wzgórza pojezierzy i rozleg³y pas nizin a do wy yn i gór zlokalizowanych w po³udniowej czêœci kraju, sk¹d bior¹ pocz¹tek dwie najwiêksze rzeki przep³ywaj¹ce przez Polskê: Wis³a (1047 km) i Odra (854 km). W krajobrazie Polski dominuj¹ niziny: 54% powierzchni kraju po³o one jest poni ej 150 m npm, blisko 37% na wysokoœci m npm. Tereny wy ynne i górskie (powy ej 300 m npm) zajmuj¹ zaœ blisko 8% powierzchni Polski, z czego góry wysokie stanowi¹ tylko 0,1% obszaru Polski. Taki równole nikowy uk³ad rzeÿby terenu, ze zwiêkszaj¹c¹ siê wysokoœci¹ od basenu Morza Ba³tyckiego ku po³udniowi, stanowi wa ny czynnik w kszta³towaniu siê warunków klimatycznych w Polsce, pozwalaj¹c na swobodn¹, równole nikow¹ wymianê mas powietrza. Dlatego te klimat Polski charakteryzuje przejœciowoœæ, tzn. widoczny jest tu wp³yw cech zarówno klimatu morskiego, jak i kontynentalnego, w zale noœci od aktywnoœci tworzenia siê nad Europ¹ Œrodkow¹ uk³adów barycznych. Wyra a siê to znaczn¹ zmiennoœci¹ warunków klimatycznych z roku na rok oraz pogody z dnia na dzieñ. Œrednia roczna temperatura powietrza w Polsce w latach wynosi³a 7,4 C, w dziesiêcioleciu podnios³a siê do 7,9 C, a nastêpne dziewiêciolecie by³o jeszcze cieplejsze, œrednia roczna temperatura powietrza w tym okresie (lata ) wzros³a do 8,0 C. Temperatury maksymalne w Polsce w latach waha³y siê od 23,6 C do 38,0 C, minimalne zaœ od 18,2 C do 35,4 C. Amplituda skrajnych temperatur zatem wynios³a od 51,9 C na wybrze u do 70,9 C na wschodzie. Najczêœciej najcieplejszym miesi¹cem jest lipiec, którego œrednia temperatura wzrasta ku po³udniowi i wynosi od 16,3 C na wybrze u do 18,1 C na po³udniowych nizinach (lata ), w najwy szych partiach gór nie przekracza³a 9 C. Najch³odniejszym miesi¹cem roku jest zazwyczaj styczeñ, ze œredni¹ miesiêczn¹ temperatur¹ zmieniaj¹c¹ siê po³udnikowo od 0,1 C na zachodnim wybrze u do 4,2 C na wschodzie. Wp³yw ukszta³towania terenu Polski najsilniej zaznacza siê w rozk³adzie sum opadów. Œrednia roczna suma opadów wynosi 600 mm, najmniejsze ich sumy s¹ obserwowane w nizinnej Polsce Centralnej (ok. 500 mm), najwy sze zaœ w wysokich górach (ok mm), przy czym opady letnie przewa aj¹ nad zimowymi. Opady charakteryzuje du a zmiennoœæ przestrzenna oraz silne wahania z roku na rok. Œrednie roczne sumy opadów w Polsce w okresie (bez stacji górskich) wynios³y 611 mm, w dziesiêcioleciu : 578 mm, a w dziewiêcioleciu : 615 mm. Polska nale y do najubo szych w zasoby wodne krajów Europy, dysponuj¹c oko³o 1800 m 3 wody na mieszkañca na rok, to jest iloœci¹ trzykrotnie mniejsz¹ ni œrednia w Europie i ponad czterokrotnie mniejsz¹ od œredniej œwiatowej. Dodatkowo du a zmiennoœæ sezonowa i zró - nicowanie terytorialne zasobów wodnych powoduje okresowe zagro enie deficytem lub nadmiarami wody w wielu rejonach kraju. Zbiorniki retencyjne w Polsce maj¹ ma³¹ pojemnoœæ, a mog¹c zatrzymaæ tylko 6% rocznego odp³ywu wód, nie zapewniaj¹ odpowiedniego zabezpieczenia przed susz¹ lub powodzi¹. WyraŸnie zmniejszy³ siê pobór wody na potrzeby ludnoœci i gospodarki. W latach pobór ten by³ a o 21% mniejszy ni w 1988 r. Jest to efektem przede wszystkim ograniczenia zu ycia wody przez przemys³ (odpowiedzialny za 70% ogólnego poboru), restrukturyzowany b¹dÿ efektywniej dzia³aj¹cy, ale tak e oszczêdniejszego wykorzystania wody zarówno przez ludnoœæ, jak i rolnictwo. Ponad 83% u ytkowanej wody pobierane jest z zasobów wód powierzchniowych, 15% stanowi¹ wody podziemne, 2% wody pokopalniane. Dominuj¹cymi formami u ytkowania ziemi w Polsce s¹ u ytki rolne i lasy, które ³¹cznie stanowi¹ niemal 89% powierzchni kraju. W u ytkach rolnych przewa aj¹ grunty orne, zajmuj¹ce blisko 48% powierzchni, pozosta³e 12% stanowi¹ trwa³e u ytki zielone, obejmuj¹ce zarówno trwa- ³e ³¹ki, jak i pastwiska. Grunty orne s¹ rozmieszczone doœæ równomiernie na terenie ca³ego kraju, najmniejszy udzia³ maj¹ w typowo górskich województwach po³udniowych 14

15 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu Tabela 2.1. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludnoœci Lata ród³o: GUS. Tabela 2.2. Powierzchnia ogólna kraju wed³ug kierunków wykorzystania ród³o: GUS. Cele produkcyjne [hm 3 ] , ,6 9549,4 8431,6 8573,2 8424,1 8125,2 7836,7 Rodzaj wykorzystania powierzchni U ytki rolne Lasy i zadrzewienia Wody U ytki kopalne Tereny komunikacyjne Tereny osiedlowe Nieu ytki Pozosta³e Nawodnienia w rolnictwie i leœnictwie oraz uzupe³nienia stawów rybnych [hm 3 ] 1323,4 1622,7 1693,7 1176,8 1057,5 1082,9 999,2 1045,4 kraju oraz na terenach o du ym zalesieniu. Systematycznie maleje powierzchnia u ytków rolnych, przede wszystkim na rzecz leœnictwa, terenów osiedlowych, nieu ytków oraz terenów komunikacyjnych. Polska nale y do krajów o znikomym udziale terytorialnym nieu ytków, do których zalicza siê równie nieu ytki naturalne, takie jak wydmy nadmorskie czy nagie ska³y w wysokich partiach gór Charakterystyka spo³eczno-gospodarcza Polski Organizacja pañstwa Eksploatacja sieci wodoci¹gowej [hm 3 ] 2722,6 3066,1 3004,6 2457,1 2377,5 2292,0 2189,0 2392,5 Ogó³em [hm 3 ] , , , , , , , ,6 Powierzchnia w latach [tys. ha] [%] [tys. ha] [%] [tys. ha] [%] ,2 28,4 2,6 0,1 3,2 3,0 1,6 0, ,1 28,4 2,6 0,1 Rzeczpospolita Polska jest republik¹ konstytucyjn¹ z mieszanym modelem w³adzy prezydenckiej i parlamentarnej. W³adzê ustawodawcz¹ sprawuj¹ Sejm i Senat. Sejm i Senat, obraduj¹ce wspólnie, tworz¹ Zgromadzenie Narodowe. Najwy sza w³adza wykonawcza nale y do Prezydenta oraz do Rady Ministrów. Rz¹d Rada Ministrów, 3,2 3,1 1,6 0, ,3 29,1 2,7 0,1 3,1 3,4 1,6 0,7 której pracami kieruje Prezes Rady Ministrów prowadzi politykê wewnêtrzn¹ i zagraniczn¹ pañstwa. Na szczeblu terytorialnym administracja rz¹dowa jest reprezentowana przez wojewodów w uk³adzie wojewódzkim oraz przez starostów w uk³adzie powiatowym, w ramach zadañ zleconych. Od 1 stycznia 1999 r. obowi¹zuje nowy trójstopniowy podzia³ terytorialny pañstwa, którego jednostkami s¹: gminy, powiaty i województwa. Utworzono 16 nowych województw oraz 315 powiatów i 65 miast na prawach powiatu. Bez zmian pozosta³ podzia³ na gminy, stanowi¹ce podstawow¹ jednostkê terytorialnego podzia³u kraju, których jest Jednostkami pomocniczymi w gminach s¹ so³ectwa, których utworzono na terenie ca³ego kraju. Nowy podzia³ terytorialny i struktura w³adz publicznych odpowiadaj¹ rozwi¹zaniom przyjêtym w europejskich krajach o porównywalnej liczbie ludnoœci oraz obszarze Charakterystyka spo³eczna Ludnoœæ. Po powojennej eksplozji demograficznej od po³owy lat osiemdziesi¹tych w Polsce zmniejsza siê tempo wzrostu liczby ludnoœci. W latach liczba ludnoœci zwiêkszy³a siê o 782 tys., osi¹gaj¹c tys. w koñcu 1998 r., lecz nast¹pi³o pog³êbienie wczeœniej wystêpuj¹cej tendencji spadku przyrostu naturalnego, który w tym okresie zmniejszy³ siê dramatycznie z 4,8 do 0,5. W roku 1999 po raz pierwszy w okresie powojennym przyrost rzeczywisty ludnoœci by³ ujemny, poniewa przyrost naturalny osi¹gn¹³ poziom 0,0 (0,6 tys.), a intensywnoœæ emigracji ludnoœci utrzyma³a siê. W kolejnych latach liczba ludnoœci w Polsce zmniejszy³a siê z tys. w koñcu 1999 r. do tys. w koñcu 2000 r. D³ugookresowa prognoza demograficzna, do 2030 r., przewiduje niewielkie wahania liczby ludnoœci, miêdzy mln osób, z tendencj¹ ku jej zmniejszeniu. Niewielkie tempo zmniejszania siê liczby ludnoœci utrzyma siê do 2005 r., po którym liczba ludnoœci zacznie siê stopniowo zwiêkszaæ, w 2015 r. przekroczy prawdopodobnie 39 mln. Po 2020 r. nast¹pi doœæ znaczny ubytek ludnoœci, spowodowany przede wszystkim stopniowym zmniejszaniem siê liczby urodzeñ. Przewiduje siê, e w 2030 r. ludnoœæ Polski bêdzie liczy³a tys. Zachodz¹ niekorzystne zmiany wiekowej struktury ludnoœci. Zmniejszaj¹ca siê liczba urodzeñ powoduje bezwzglêdny spadek udzia³u ludnoœci w wieku przedprodukcyjnym w ca³kowitej liczbie ludnoœci (z 29,8% w 1989 r. do 24,1% w 2000 r.), któremu towarzyszy wzrost udzia³u ludnoœci w wieku produkcyjnym oraz poprodukcyjnym (odpowiednio z 57,6% w 1989 r. do 61,2% w 2000 r. oraz 12,6% w 1989 r. do 14,7% w 2000 r.). Z prognozy demograficznej do 2030 r. wynika, e s¹ spodziewane dalsze przekszta³cenia w strukturze wiekowej ludnoœci, przejawiaj¹ce siê systematycznym obni aniem liczebnoœci populacji w wieku przedprodukcyjnym przy jednoczesnym silnym przyroœcie ludnoœci w wieku poprodukcyjnym. Liczba ludnoœci 15

16 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu w wieku produkcyjnym do 2010 r. wzrasta³aby, a nastêpnie mala³a. W ca³ym prognozowanym okresie spodziewany jest 30-procentowy ubytek ludnoœci w wieku przedprodukcyjnym. Korzystne zmiany w wyd³u aniu siê przeciêtnego trwania ycia spowoduj¹, e udzia³ ludnoœci w wieku emerytalnym w ogólnej liczbie ludnoœci zwiêkszy siê do 24% w roku 2030 (wzroœnie o ponad 64%). W latach dziewiêædziesi¹tych udzia³ ludnoœci zamieszkuj¹cej miasta ustabilizowa³ siê na poziomie 61,8%, najbardziej zurbanizowane obszary to woj. œl¹skie (79,6%) i dolnoœl¹skie (71,6%). W Polsce w 2000 r. by³o 880 miast, przy czym 19 z nich liczy³o ponad 200 tys. mieszkañców. Warszawê stolicê i najwiêksze miasto Polski zamieszkuje 1,6 mln ludzi. Tabela 2.3. Wybrane dane demograficzne dla Polski Lata ród³o: GUS. Tabela 2.4. Prognoza zmian liczby ludnoœci ród³o: GUS. Liczba ludnoœci ogó³em [tys.] Przyrost naturalny Ludnoœæ w miastach na km 2 [ ] [%] ,1 15,0 8,5 9,6 5,7 4,1 1,2 1,1 0,9 0,5 0,0 0,3 36,9 48,3 52,3 58,7 61,2 61,8 61,8 61,9 61,9 61,9 61,8 61,8 Lata Liczba ludnoœci [tys.] Rozmieszczenie ludnoœci na terenie Polski jest zró - nicowane. Œrednia gêstoœæ zaludnienia wynosi 124 osoby na 1 km 2, ale w najgêœciej zaludnionym woj. œl¹skim siêga 396 osób na 1 km 2. Województwa pó³nocno-wschodnie, podlaskie i warmiñsko-mazurskie, z 61 osobami na 1 km 2, s¹ najs³abiej zaludnionymi obszarami Polski. Sytuacja ekonomiczna gospodarstw domowych. W Polsce zarejestrowanych jest prawie 13,6 mln gospodarstw domowych, ze œredni¹ liczb¹ domowników 2,83. Po okresie wysokiego wzrostu gospodarczego w latach , w 1998 r. wyst¹pi³o spowolnienie tempa wzrostu, co znalaz³o odzwierciedlenie w pogorszeniu sytuacji dochodowej rodzin. Jak wynika z badañ bud etów gospodarstw domo- wych, realne dochody zmniejszy³y siê w gospodarstwach powi¹zanych z rolnictwem oraz utrzymuj¹cych siê z niezarobkowych Ÿróde³ innych ni emerytura lub renta. Ponadto zwiêkszy³o siê zró nicowanie poziomu dochodów miêdzy poszczególnymi grupami spo³eczno-ekonomicznymi gospodarstw domowych. Najwiêksze zmiany odnotowano w gospodarstwach powi¹zanych z rolnictwem. W 1995 r. poziom dochodu rozporz¹dzanego w gospodarstwach domowych rolników by³ o ok. 6% ni szy od przeciêtnego dochodu ogó³u gospodarstw domowych, podczas gdy w 1999 r. ró nica ta wynosi³a ju blisko 26%. W gospodarstwach domowych pracowników u ytkuj¹cych gospodarstwo rolne wskaÿniki te wynosi³y odpowiednio mniej wiêcej 13 i 22%. Odnotowano jedynie niewielk¹ poprawê w wyposa eniu gospodarstw domowych w artyku³y trwa³ego u ytku. Wybrane charakterystyki wyposa enia gospodarstw domowych w sprzêt na 100 gospodarstw w Polsce to: r telewizor 114,4 w tym kolorowy 106,7 r urz¹dzenie do odbioru telewizji satelitarnej 46,1 r komputer osobisty 11,7 r pralka automatyczna 70,3 r ch³odziarka 98,6 r motocykl 4,1 r samochód osobowy 47,8 Rodziny nadal dominuj¹c¹ czêœæ wydatków przeznaczaj¹ na ywnoœæ i sta³e op³aty mieszkaniowe. W 1999 r. wydatki na wymienione grupy potrzeb stanowi³y ³¹cznie od oko³o 37% do ponad 56% ogólnych wydatków w gospodarstwach domowych, w tym op³aty za u ytkowanie noœników energii wynosi³y od 8,4% do 13,5%. Bezrobocie. Zmiany sytuacji na rynku pracy zachodz¹ce w okresie transformacji polskiej gospodarki ( ) by³y znacz¹ce. Mo na wyró niæ trzy charakterystyczne okresy tych zmian: 1) lata , okres przemian gospodarczych wystêpuj¹cych w pierwszych latach transformacji oraz dostosowywania wielkoœci i struktury zatrudnienia do wprowadzanej gospodarki rynkowej; charakteryzowa- ³o go znaczne zmniejszenie popytu na pracê, przejawiaj¹ce siê zmniejszeniem liczby pracuj¹cych a o 2628 tys. osób oraz zwiêkszeniem liczby bezrobotnych; tendencja malej¹cego popytu na si³ê robocz¹ zosta³a zahamowana dopiero w 1994 r.; 2) lata , okres szybkiego rozwoju gospodarki, w którym wzrost PBK osi¹gn¹³ 6,8%; sytuacja na rynku pracy stopniowo ulega³a poprawie, czemu sprzyja³a koniunktura gospodarcza i zwi¹zany z tym wzrost zatrudnienia w sektorze prywatnym oraz spowolnienie procesów restrukturyzacyjnych w gospodarce wp³ywaj¹ce na ograniczenie redukcji zatrudnienia, jak równie na zmniejszenie zatrudnienia w szarej strefie; liczba pracuj¹cych zwiêkszy³a siê o 1180 tys. osób, stopa bezrobocia zmniejszy³a siê do 10,3%; 16

17 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu 3) lata , w okresie tym wyst¹pi³y du e tendencje spadkowe w zatrudnieniu liczba bezrobotnych zwiêkszy³a siê do 2702,6 tys., a stopa bezrobocia wzros³a do 15% w 2000 r.; na pogorszenie sytuacji na rynku pracy decyduj¹cy wp³yw mia³o spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego oraz przyspieszenie procesów restrukturyzacyjnych w niektórych dzia³ach przemys³u, jak równie znaczne ograniczenie dzia³alnoœci produkcyjnej, handlowej i us³ugowej w zwi¹zku z kryzysem rosyjskim; sytuacje na rynku pracy pogorszy³ zwiêkszony nap³yw absolwentów, bêd¹cy pierwszym sygna³em wchodzenia na rynek pracy wy u demograficznego. Okres transformacji charakteryzuje sta³y dynamiczny rozwój sektora prywatnego, w którym w latach liczba pracuj¹cych zwiêkszy³a siê o 3,1 mln osób. W tym samym okresie liczba pracuj¹cych w sektorze publicznym zmniejszy³a siê o 4,6 mln osób i jednoczeœnie udzia³ tych pracuj¹cych w ogólnej liczbie pracuj¹cych zmniejszy³ siê z 53,4% w 1989 r. do 29,3% w 1998 r. Zmiany w gospodarce znalaz³y wyraÿnie odbicie w zmianie poziomu i struktury zatrudnienia w sektorach ekonomicznych, najwiêkszej w sektorze przemys³owym. Udzia³ procentowy pracuj¹cych w tym sektorze znacznie zmniejszy³ siê, z 35,7% w 1989 r. do 28,8% w 1998 r., na rzecz sektora us³ug, którego udzia³ w zatrudnieniu wzrós³ z 35,7% w 1989 r. do 43,8% w 1998 r. W sektorze rolniczym zatrudnienie utrzymuje siê na zbli- onym poziomie, 28 27%. Niekorzystn¹ cech¹ bezrobocia w Polsce jest znaczne zró nicowanie jego natê enia w przekroju regionalnym, spowodowane przede wszystkim nierównomiernym poziomem rozwoju gospodarczego poszczególnych regionów oraz zró nicowan¹ sytuacj¹ demograficzn¹. Najgorsza sytuacja jest w regionach pó³nocnej i pó³nocno-wschodniej Polski, które s¹ s³abo rozwiniête gospodarczo i zdominowane przez dzia³alnoœæ rolnicz¹, gdzie znacz¹cy udzia³ w generowaniu bezrobocia mia³a likwidacja pañstwowych gospodarstw rolnych. Najni sza stopa bezrobocia wystêpuje w województwach z du ymi aglomeracjami miejskimi, o najwy szym stopniu urbanizacji oraz rozwoju przemys³u i us³ug. Wiejski rynek pracy charakteryzuje wzrostowa tendencja liczby bezrobotnych, którzy stanowi¹ blisko 44% ogó³u bezrobotnych (w grudniu 2000 r.), a w po³udniowej i po³udniowo-wschodniej Polsce, gdzie dominuje ludnoœæ zamieszka³a na wsi, odsetek ten wynosi 52 62%. Niezale nie od tendencji kszta³towania siê ogólnej liczby bezrobotnych, du y odsetek ludzi m³odych (31%), osób pozostaj¹cych bez pracy wiêcej ni rok (44,7% w grudniu 2000 r.), bezrobotnych o niskim poziomie wykszta³cenia (70,4% ogó³u bezrobotnych w grudniu 2000 r.) oraz osób zarejestrowanych bez prawa do zasi³ku (79,1% w styczniu 2001 r.) pozostaje jednym z najwa niejszych problemowych obszarów rynku pracy. Bezrobocie d³ugookresowe przybra- ³o szczególnie du e rozmiary w regionach zacofanych gospodarczo, w obszarach rolniczych i na terenach dawnych pañstwowych gospodarstw rolnych. Tabela 2.5. Liczba zarejestrowanych bezrobotnych i stopa bezrobocia Lata Bezrobotni [tys.] 1126,1 2628,8 2359,5 1826,4 1831,4 2349,8 2702,6 Stopa bezrobocia [%] 6,5 14,9 13,2 10,3 10,4 13,1 15,0 ród³o: GUS. Trwa³e obni enie stopy bezrobocia oraz zmniejszenie bezwzglêdnych rozmiarów bezrobocia (poni ej 2 mln osób) bêdzie trudne do osi¹gniêcia w najbli szych latach, jeœli tempo wzrostu gospodarczego nie ulegnie znacznemu przyœpieszeniu. Niekorzystnie na rynek pracy bêdzie wp³ywaæ tak e sytuacja demograficzna. W najbli szych piêciu latach spodziewany jest przyrost o tys. ludnoœci aktywnej zawodowo. Zwiêkszeniu liczby miejsc pracy mo e sprzyjaæ wprowadzenie pakietu dzia³añ zaprezentowanych w dokumencie rz¹dowym Harmonogram dzia³añ maj¹cych na celu wspieranie przedsiêbiorczoœci i powstawania nowych miejsc pracy (6 marca 2001 r.), takich jak zmniejszenie obci¹ eñ podatkowych, uelastycznienie prawa pracy, wsparcie ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw oraz u³atwienie w inwestowaniu oraz kreowanie eksportu. Na rzecz poprawy sytuacji na rynku pracy podejmowane s¹ aktywne formy przeciwdzia³ania bezrobociu, finansowane przez pañstwo z Funduszu Pracy. Dzia³ania obejmuj¹ szkolenia, prace interwencyjne, roboty publiczne, po yczki i aktywizacjê zawodow¹ absolwentów. Z takich form przeciwdzia³ania bezrobociu korzysta relatywnie ma³y odsetek bezrobotnych, w latach by³o to 782,3 tys. osób. W sytuacji wysokiego bezrobocia zdecydowan¹ wiêkszoœæ œrodków Funduszu Pracy poch³aniaj¹ wyp³aty zasi³ków dla bezrobotnych oraz zasi³ków i œwiadczeñ przedemerytalnych. Ma³y udzia³ w œrodkach Funduszu Pracy wydatków na aktywne formy przeciwdzia³ania bezrobociu ulega³ znacznym wahaniom od 11,9% w 1995 r. do 19,2% w 1999 r. Efektywnoœæ aktywnych programów rynku pracy, okreœlana jako procentowy udzia³ liczby osób, które uczestniczy³y w danym programie i uzyska³y po jego zakoñczeniu sta³e zatrudnienie w ogólnej liczbie osób uczestnicz¹cych, wskazuje, e najskuteczniejsze instrumenty zwalczania bezrobocia to prace inwentaryzacyjne, refundacja sk³adek ZUS z tytu³u zatrudnienia oraz szkolenia. Szansê na nowe miejsca pracy na wsi stwarza Program Reorientacji/Przekwalifikowañ, którego realizacjê rozpoczêto w 2001 r. jako czêœæ wiêkszego programu aktywizacji obszarów wiejskich opracowanego przez Bank Œwiatowy i rz¹d Rzeczypospolitej Polskiej. Szkolenia, poradnictwo, informacja zawodowa i pomoc w uzyskiwaniu okresowego zatrudnienia poza rolnictwem to tylko kilka z przygotowanych instrumentów, które maj¹ pomóc w aktywizacji bezrobotnych i rolników prowadz¹cych ma³e 17

18 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu Tabela 2.6. Dynamika Produktu Krajowego Brutto wzrost albo spadek ( ) w stosunku do wartoœci w roku poprzednim Lata PKB [%] 4,1 7,5 7,0 6,0 6,8 4,8 4,1 4,1 ród³o: GUS. Tabela 2.7. Produkt Krajowy Brutto na 1 mieszkañca wyra ony w PPP (parytet si³y nabywczej waluty) Lata PKB [USD] ród³o: GUS. gospodarstwa rolne oraz wspieraæ rozwój ma³ej przedsiêbiorczoœci na terenach wiejskich Charakterystyka gospodarcza Zapocz¹tkowany w 1989 r. proces g³êbokich przemian spo³eczno-gospodarczych zmierza³ do dokonania gruntownych przekszta³ceñ w³asnoœciowych, wprowadzenia aktywnej polityki antymonopolistycznej, liberalizacji cen i dostosowania ich struktury do uk³adu funkcjonuj¹cego na rynku œwiatowym, otwarcia gospodarki, uruchomienia rynku kapita³owego oraz dopuszczenia do kraju inwestycji zagranicznych. W pierwszych dwóch latach transformacji ( ) nast¹pi³o przejœciowe za³amanie gospodarki polskiej. Recesja zosta³a prze³amana w 1992 r., od którego nast¹pi³a poprawa koniunktury gospodarczej oraz stopniowe umacnianie siê procesów restrukturyzacyjnych. W latach nastêpnych wzrost gospodarczy by³ kontynuowany. Najwy sze tempo rozwoju gospodarka polska osi¹gnê³a w 1995 r., utrzymuj¹c ten wysoki poziom jeszcze przez dwa lata i nadal znajduje siê w fazie rozwoju, choæ od 1997 r. tempo wzrostu gospodarczego uleg³o spowolnieniu. Produkt Krajowy Brutto. Od 1994 r. tempo wzrostu Produktu Krajowego Brutto (PKB) by³o wysokie, najwy - sze w 1995 r. 7%. Nastêpne dwa lata by³y równie pomyœlne, wzrost PKB osi¹gn¹³ odpowiednio 6,0 i 6,8%. Wynika to g³ównie ze wzrostu popytu krajowego zarówno konsumpcyjnego, jak i inwestycyjnego. Dodatkowym stymulatorem rozwoju gospodarczego w tym okresie by³ wzrost liczby pracuj¹cych sprzê ony ze wzrostem wydajnoœci pracy, znacz¹ce spowolnienie tempa wzrostu inflacji oraz o ywienie w miêdzynarodowej wymianie towarowej w warunkach postêpuj¹cej liberalizacji obrotów. Po 1997 r. dynamika PKB stopniowo zmniejsza³a siê z 4,8% w 1998 r. do 4,1% w 2000 r. Os³abienie tempa rozwoju by³o spowodowane ograniczeniami popytu krajowego i ogólnoœwiatowego. Udzia³ poszczególnych sektorów w wytwarzaniu PKB. W tworzeniu PKB coraz wiêksze znaczenie ma sektor us³ug, którego udzia³ zwiêkszy³ siê z 47,2% w 1995 r. do 52,6% w 1999 r. W dalszym ci¹gu du y wp³yw na tempo rozwoju ma przemys³, którego udzia³ w tworzeniu PKB wyniós³ w 1999 r. 23,6%, tj. o 4,0% mniej ni w 1995 r. Utrwali³a siê tendencja pozytywnych zmian w przemyœle, przejawiaj¹ca siê zwiêkszeniem udzia³u przemys³u przetwórczego w produkcji sprzedanej i zmniejszeniem udzia- ³u kapita³och³onnej i energoch³onnej sekcji surowcowej. Zmniejszy³ siê udzia³ rolnictwa i leœnictwa w tworzeniu PKB, z 6,0% w 1995 r. do 3,4% w 1999 r. Tabela 2.8. Struktura tworzenia Produktu Krajowego Brutto w latach [%] Struktura w cenach bie ¹cych Wyszczególnienie w latach Wartoœæ dodana brutto, 87,1 86,9 87,4 87,6 87,2 w tym: q rolnictwo, ³owiectwo i 6,0 5,5 4,8 4,1 3,4 leœnictwo q przemys³ 27,6 26,1 25,7 24,2 23,6 w tym: górnictwo i kopalnictwo 3,6 3,3 3,1 2,5 2,3 dzia³alnoœæ produkcyjna 20,6 19,5 19,6 18,9 18,3 zaopatrywanie w energiê elektryczn¹, gaz i wodê 3,4 3,3 3,0 2,8 3,0 q budownictwo 6,3 6,5 6,9 7,6 7,6 q us³ugi 47,2 48,8 50,0 51,7 52,6 w tym: handel i naprawy 17,4 18,2 18,4 18,1 18,2 ród³o: GUS. Handel zagraniczny. Obroty towarowe z zagranic¹ w okresie od 1991 r. do 1998 r. wzros³y 2,5-krotnie, na co z³o y³ siê znacz¹cy, bo a trzykrotny wzrost importu i wolniejszy wzrost eksportu. Trudny dla polskiego handlu zagranicznego okaza³ siê rok 1999, poniewa wtedy po raz pierwszy w okresie transformacji odnotowano spadek obrotów, zarówno eksportu (o 2,9%), jak i importu (o 2,4%). W eksporcie towarów dominuj¹ wyroby przemys³u elektromaszynowego i metalurgicznego, materia³y i wyroby w³ókiennicze, artyku³y rolno-spo ywcze i wyroby przemys³u chemicznego, stanowi¹ce ³¹cznie 73,6% eksportu ogó³em. Najwa niejszymi towarami w polskim eksporcie w 1999 r. by³y meble, odzie i konfekcja, samochody oso- 18

19 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu bowe, statki i sprzêt p³ywaj¹cy oraz wyroby metalurgiczne. Do Polski importowane s¹ przede wszystkim wyroby przemys³ów: elektromaszynowego, chemicznego i metalurgicznego oraz produkty mineralne, zw³aszcza paliwa, na które przypada 74,5% wartoœci importu ogó³em. Do najwa niejszych produktów importowanych nale a³y czêœci i akcesoria samochodowe, ropa naftowa i jej pochodne, samochody osobowe, sprzêt telekomunikacyjny, leki, komputery i sprzêt komputerowy oraz maszyny i urz¹dzenia do funkcji specjalnych. Energetyka. Sektor energetyki obejmuje zaopatrzenie w energiê elektryczn¹, ciep³o i paliwa gazowe. Struktura sektora zwi¹zana z zaopatrzeniem w energiê elektryczn¹ sk³ada siê z podsektorów produkcji, przesy³u, dystrybucji i obrotu energi¹ elektryczn¹. Za przesy³ energii elektrycznej i dyspozycjê mocy jednostek wytwórczych odpowiedzialne s¹ Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Dystrybucj¹ i obrotem energi¹ zajmuj¹ siê 33 zak³ady energetyczne, a tak e blisko 200 innych firm, maj¹cych odpowiednie koncesje. W 1999 r. ³¹czna moc zainstalowana w zak³adach wytwarzaj¹cych energiê elektryczn¹ wynosi³a MW, co w pe³ni zaspokaja potrzeby energetyczne kraju. W stosunku do 1995 r. nast¹pi³ 3-procentowy przyrost mocy zainstalowanej, uzyskany w wyniku inwestycji i modernizacji technicznych zwiêkszaj¹cych moce turbin. Prowadzono równie dzia³ania modernizacyjne w zakresie zmniejszenia wskaÿnika zu ycia wêgla oraz przystosowania kot³ów do zasilania innym rodzajem paliwa. W podsektorze zaopatrzenia w ciep³o prowadzona jest dzia³alnoœæ z zakresu produkcji, dystrybucji i obrotu energi¹ ciepln¹. Ten podsektor obejmuje Ÿród³a energetyki zawodowej, przemys³owej i komunalnej. W 1999 r. wielkoœæ produkcji ciep³a osi¹gnê³a TJ, w tym produkcja ciep³a w skojarzeniu stanowi³a 44,8% produkcji ciep³a ogó³em. G³ównym przedmiotem dzia³alnoœci podsektora zaopatrzenia w paliwa gazowe jest pozyskanie paliw gazowych, ich transport, magazynowanie i sprzeda. W 1999 r. w Polsce zu yto 10,9 mld m 3 gazu ziemnego. Najwiêkszym przedsiêbiorstwem gazowniczym w Polsce jest Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. (PGNiG S.A.), które zajmuje siê poszukiwaniem i wydobyciem z³ó ropy naftowej i gazu ziemnego, importem gazu ziemnego, przesy³aniem i dystrybucj¹ paliw gazowych i ich sprzeda ¹ oraz eksploatacj¹ podziemnych magazynów gazu. W 2000 r. struktura organizacyjna wielooddzia³owego przedsiêbiorstwa sk³ada³a siê z 23 zak³adów gazowniczych, 6 regionalnych oddzia³ów przesy³u, oddzia³u górnictwa naftowego, któremu podlega³o 6 oddzia³ów górniczych, 2 oddzia³ów zaplecza oraz oddzia³u g³ównego. W dniu 21 grudnia 2001 r. z PGNiG S.A. wyodrêbnione zosta³y nastêpuj¹ce spó³ki dystrybucyjne: Mazowiecka Spó³ka Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib¹ w Warszawie, Karpacka Spó³ka Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib¹ w Tarnowie, Œl¹ska Spó³ka Gazownictwa Sp. z o.o. z siedzib¹ w Zabrzu, Pomorsko-Wielkopolska Spó³ka Gazownictwa z o.o. z siedzib¹ w Poznaniu oraz Gazownictwo Naftowe Sp. z o.o. z siedzib¹ w Warszawie. Przedsiêbiorstwo PGNiG obs³uguje ponad 6,7 mln odbiorców domowych i ponad 2,5 tys. zak³adów przemys³owych, dostarczaj¹c im sieciami gazowniczymi cztery rodzaje gazów, tj. gazy: ziemny wysokometanowy i ziemny zaazotowany, propan-butan powietrze oraz propan-butan rozprê- ony. Stopieñ gazyfikacji mieszkañ w miastach kszta³tuje siê na poziomie ok. 80%, w gospodarstwach wiejskich zaœ wynosi ok. 11%. Zmiany strukturalne w obrêbie sektora elektroenergetycznego przebiegaj¹ zgodnie ze zintegrowanym harmonogramem prywatyzacji sektora i wprowadzania rynku energii elektrycznej, przyjêtym w maju 2000 r. przez Radê Ministrów. W 2001 r. dokonano aktualizacji problematyki zwi¹zanej z rynkiem energii elektrycznej w Programie wprowadzania rynku energii elektrycznej w Polsce, przyjêtym 10 kwietnia przez Radê Ministrów, oraz uœciœlono harmonogram prywatyzacji sektora w dokumencie Aktualizacja zintegrowanego harmonogramu prywatyzacji sektora elektroenergetycznego i wprowadzenia rynku energii elektrycznej, zaakceptowanym 19 czerwca. Podstawowe elektrownie, elektrociep³ownie, zak³ady energetyczne i Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. s¹ samodzielnymi przedsiêbiorstwami spó³kami Skarbu Pañstwa. W 2000 r. kontynuowano proces prywatyzacji elektrociep³owni i elektrowni oraz prace przedprywatyzacyjne takich przedsiêbiorstw. W podsektorze dystrybucji energii elektrycznej sprywatyzowano jedn¹ spó³kê dystrybucyjn¹ oraz pierwsz¹ grupê zak³adów energetycznych. Prywatyzacja podsektora gazowniczego zostanie przeprowadzona zgodnie z zasadami ustalonymi przez rz¹d w 2001 r. Zgodnie z dokumentem Za³o enia prywatyzacji sektora gazowego w Polsce planuje siê prywatyzacjê spó³ki poszukiwawczo-wydobywczej w trybie oferty publicznej. Spó³ki dystrybucyjne prywatyzowane bêd¹ w dwóch etapach: sprzeda pakietów akcji inwestorom strategicznym (pierwszy etap) oraz wprowadzenie akcji na Warszawsk¹ Gie³dê Papierów Wartoœciowych (drugi etap). Spó³ka przesy³owo-magazynowa (restrukturyzowane PGNiG) nie bêdzie prywatyzowana w ci¹gu najbli szych 5 lat. Od marca 1999 r. sukcesywnie wprowadzane s¹ nowe taryfy na energiê elektryczn¹, ciep³o i paliwa gazowe, okreœlane przez przedsiêbiorstwa energetyczne wed³ug zasad ustalonych ustaw¹ Prawo energetyczne i przepisami wykonawczymi wydanymi przez Ministra Gospodarki, a nastêpnie zatwierdzane przez Prezesa Urzêdu Regulacji Energetyki. Zasadniczo zmieniono sposób rozliczeñ za energiê elektryczn¹, rozdzielaj¹c koszty zwi¹zane z energi¹ elektryczna od kosztów us³ugi przesy³u i dystrybucji. Bilans zapotrzebowania i zu ycia energii. W ostatnim okresie bilans zapotrzebowania i dostaw energii w Polsce jest zrównowa ony. Struktura pozyskania energii pierwotnej nie uleg³a wiêkszym zmianom, nadal wystêpuje silna dominacja krajowego wêgla. Wydobycie wêgla kamiennego 19

20 Trzeci raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej Uwarunkowania konwencji krajowe Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu w latach utrzymywa³o siê na zbli onym poziomie, ok. 138 mln ton, natomiast w nastêpnych latach uleg³o wyraÿnemu zmniejszeniu, osi¹gaj¹c w 1999 r. 112 mln ton, tj. o blisko 18% mniej ni w 1995 r. Liberalizacja handlu sprzyja importowi wêgla, g³ównie z Rosji, w pó³nocnych regionach kraju, po cenach konkurencyjnych do cen wêgla krajowego. Roczne wydobycie i wykorzystanie wêgla brunatnego kszta³towa³o siê na poziomie mln ton. Ropa naftowa wydobywana w kraju zaspokaja zaledwie 2% krajowych potrzeb, ale w ostatnim 5-leciu wydobycie ropy wzros³o prawie 1,5-krotnie. Szansê na zwiêkszenie krajowego wydobycia daj¹ nowoodkryte z³o a ropy naftowej na Ni u Polskim oraz jej eksploatacja z dna Morza Ba³tyckiego. Krajowa produkcja produktów ropopochodnych nie zaspokaja stale rosn¹cych potrzeb gospodarki. Z importu pochodzi blisko 30% benzyn silnikowych i oko³o 80% gazu ciek³ego. Wydobycie i produkcja gazu ziemnego w ostatnim 5-leciu utrzymywa³o siê prawie na tym samym poziomie, 4800 mln. m 3, w tym 330 mln m 3 stanowi³ gaz ziemny pochodz¹cy z odmetanowania kopalñ. Prace nad pozyskaniem gazu ziemnego z odmetanowania pok³adów wêgla zosta³y jednak praktycznie przerwane z powodu wysokich kosztów przy nik³ych efektach. Wydobycie gazu ziemnego zaspokaja tylko czêœæ krajowych potrzeb, które s¹ zaspokajane przez import gazu z Rosji (57% dostaw), Ukrainy, Norwegii oraz Niemiec. Od 1988 r. nast¹pi³y znacz¹ce zmiany krajowego bilansu zu ycia energii pierwotnej. Po okresie stabilizacji w latach w 1998 r. zmniejszy³o siê do 4069,6 PJ, a w 1999 r. do 3770,1 PJ. W 1999 r. wielkoœæ zu ycia energii pierwotnej w stosunku do zu ycia w roku 1988 zmniejszy³a siê o 30%, przy czym spadek zu ycia paliw sta³ych, przede wszystkim wêgla kamiennego, by³ jeszcze wiêkszy i wyniós³ ponad 40%. W tym okresie wzros³o natomiast zu ycie paliw wêglowodorowych o blisko 5%. Struktura zu ycia energii pierwotnej stopniowo zmienia³a siê i chocia nadal dominuje zu ycie wêgla kamiennego, jego udzia³ jako noœnika energii zmala³ na rzecz paliw wêglowodorowych i odnawialnych Ÿróde³ energii. W Tabela 2.9. Struktura pozyskania energii pierwotnej w Polsce Noœniki Wêgiel kamienny Wêgiel brunatny Ropa naftowa Gaz ziemny Pozosta³e * Udzia³ poszczególnych noœników energii w pozyskaniu energii w latach [%] ,39 13,73 0,16 2,42 1,30 79,27 13,80 0,30 3,22 3,41 78,97 12,83 0,31 3,05 4,84 79,35 13,04 0,29 3,22 4,10 76,25 14,75 0,42 3,71 4,87 75,00 15,46 0,54 3,85 5,15 Ogó³em [PJ] 4114,5 4125,7 4309,1 4171,7 3662,2 3374,1 * Drewno opa³owe, torf, paliwa odpadowe, energia wodna i inne noœniki odnawialne. ród³o: GUS r. wêgiel kamienny w krajowym bilansie zu ycia energii pierwotnej stanowi³ 52%, a wêgiel brunatny blisko 14%. Udzia³ paliw wêglowodorowych wzrós³ do prawie 30%. Zarysowuj¹ siê tendencje wykorzystania gazu ziemnego jako paliwa w energetyce zawodowej. Udzia³ pozosta³ych noœników energii pierwotnej, chocia nieznacznie wzrasta, nadal nie przekroczy³ 5% krajowego zu ycia tej energii. Energia ze Ÿróde³ odnawialnych stanowi 4,6% w bilansie krajowego zu ycia energii pierwotnej. Sk³ada siê na to przede wszystkim biomasa, hydroenergetyka oraz marginalnie takie Ÿród³a, jak: energia wiatrowa, geotermalna i s³oneczna. Znaczne zwiêkszenie w latach dziewiêædziesi¹tych wykorzystania drewna i odpadów drewna oraz upraw energetycznych (wierzba, topola czy Miscanthus), uruchomienie ciep³owni geotermalnych oraz kilku lokalnych ciep³owni na s³omê, przekazanie do eksploatacji kilku elektrowni wiatrowych oraz licznych ma³ych elektrowni wodnych, uruchomienie kilku instalacji biogazowych rolniczych i komunalnych (do metanowej fermentacji gnojowicy i obornika oraz odzyskiwania energii z wysypisk œmieci), jak równie oddanie do u ytkowania kilkunastu instalacji s³onecznych (wykorzystywanych do suszenia p³odów rolnych i grzania wody) oraz doœwiadczalnej biorafinerii rzepakowej i kilku instalacji odwadniaj¹cych spirytus oraz dostarczaj¹cych etanol, znalaz³o swoje odzwierciedlenie w stopniowym wzroœcie udzia³u energii ze Ÿróde³ odnawialnych w strukturze zu ycia energii pierwotnej. W eksploatacji znajduje siê obecnie 29 profesjonalnych elektrowni wiatrowych, o ³¹cznej mocy zainstalowanej ok. 10 MW, 463 ma³e elektrownie wodne o mocy zainstalowanej 228 MW, 13 tys. m 2 wodnych kolektorów s³onecznych i kilka tysiêcy m 2 instalacji powietrznych kolektorów s³onecznych, kilka systemów fotowoltanicznych, 100 ma³ych kot³ów i 40 wiêkszych ciep³owni na s³omê o mocy 0,5 5 MW, 16 instalacji do wykorzystania gazu wysypiskowego, oraz 20 biogazowni w miejskich oczyszczalniach œcieków, kilka biogazowni rolniczych, a tak e trzy ciep³ownicze zak³ady geotermalne. Wody geotermalne s¹ w oœmiu miejscowo- Tabela Struktura zu ycia energii pierwotnej w Polsce Noœniki Wêgiel kamienny Wêgiel brunatny Udzia³ poszczególnych noœników energii w zu yciu energii w latach [%] ,6 63,92 60,21 60,19 59,06 55,73 52,39 11,1 13,35 12,93 12,37 12,77 13,28 13,83 Ropa naftowa 11,5 12,58 13,50 13,88 14,85 16,73 18,85 Gaz ziemny 8,1 8,87 9,08 8,85 9,26 9,79 10,29 Pozosta³e * 1,7 1,28 4,20 4,71 4,06 4,47 4,64 Ogó³em [PJ] 5376,2 4217,0 4148,4 4468,7 4258,1 4069,6 3770,1 * Drewno opa³owe, torf, paliwa odpadowe, energia wodna i inne noœniki odnawialne. ród³o: GUS. 20

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE Zacznik INFORMACJA ZARZ DU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO O PRZEBIEGU WYKONANIA BUD ETU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO ZA I PÓ ROCZE 200 r. r. str. 1. 4 16 2.1. 39 2.2. 40 2.3. Dotacje

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. UWAGI ANALITYCZNE Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. spisano 76,4 tys. gospodarstw domowych z u ytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat )

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat ) DANE DEMOGRAFICZNE Na koniec 2008 roku w powiecie zamieszkiwało 115 078 osób w tym : y 59 933 ( 52,1 % ) męŝczyźni: 55 145 Większość mieszkanek powiatu zamieszkuje w miastach ( 79 085 osób ogółem ) y 41

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego POWIATOWY URZĄD 1 PRACY 16-300 Augustów, ul. Mickiewicza 2, tel. (0-87) 6446890, 6447708, 6435802; fax. 6435803 e-mail: biau@praca.gov.pl; www.pup.augustow.pl INFORMACJA o stanie i strukturze bezrobocia

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Załącznik Nr 3 do Uchwały nr 106/XIII/15 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 29 grudnia 2015 roku Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Złotoryi

Powiatowy Urząd Pracy w Złotoryi Powiatowy Urząd Pracy w Złotoryi Bezrobocie w powiecie złotoryjskim oraz aktywne działania w zakresie zmniejszania jego skutków w 2003 roku Złotoryja marzec 2004 r. 1. INFORMACJA O STANIE I STRUKTURZE

Bardziej szczegółowo

Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca

Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca Plan gospodarki niskoemisyjnej dla miasta Mielca PO CO MIASTU MIELEC PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ? Pozwala na inwentaryzację emisji (różne od stężenie) gazów cieplarnianych, głównie CO2, innych substancji

Bardziej szczegółowo

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Kościerzyna, 25 września 2015 Działanie: Inwestycje w środki trwałe/ scalanie gruntów Beneficjent: Starosta Koszty

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 1 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Miasto KALISZ WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W POZNANIU. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,4

Miasto KALISZ WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W POZNANIU. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,4 URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU Powierzchnia w km² 69 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1489 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto KALISZ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU POWIATOWY URZĄD PRACY W GOŁDAPI ul. śeromskiego 18, 19-500 GOŁDAP (087) 615-03-95, www.goldap.pup.gov.pl, e-mail: olgo@praca.gov.pl RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W ŁODZI Powierzchnia w km² 293 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2408 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto ŁÓDŹ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W 2014

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO

UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie zmiany uchwały budżetowej na 2015 rok Na podstawie art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Liczba bezrobotnych XII 2012 I 2013 II 2013 XII 2012 I 2013 II 2013

Liczba bezrobotnych XII 2012 I 2013 II 2013 XII 2012 I 2013 II 2013 Powiatowy Urz d Pracy w Grodzisku Mazowieckim STAN BEZROBOCIA I AKTYWIZACJA BEZROBOTNYCH W POWIECIE GRODZISKIM Grodzisku Mazowiecki dnia 27 marca 2013 r. LICZBA BEZROBOTNYCH W POWIECIE GRODZISKIM W OKRESIE

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE Powierzchnia w km² 30 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2144 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto ZAMOŚĆ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kalisz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 58,0 61,4 63,2

Miasto: Kalisz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 58,0 61,4 63,2 Miasto: Kalisz Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1498 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 105567 104676 103997 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Koszalin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,5 56,3 58,5

Miasto: Koszalin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,5 56,3 58,5 Miasto: Koszalin Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1110 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 109302 109343 109170 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Rodzaje biomasy wykorzystywane na cele energetyczne:

Rodzaje biomasy wykorzystywane na cele energetyczne: Energia z biomasy Pojecie biomasy: Biomasa to substancja organiczna pochodzenia roślinnego, powstająca poprzez fotosyntezę. Do biomasy zaliczamy również odpady z produkcji zwierzęcej oraz gospodarki komunalnej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/83/15 Rady Gminy Dmosin z dnia 30 grudnia 2015 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 I. Objaśnienia

Bardziej szczegółowo

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 FORUM Bydgoskie Dni Energii Roman Adrych Główny specjalista ds. zarządzania energią Energetyk

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Płock Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1395 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 124691 123627 122815 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM na koniec stycznia 2016 roku

STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM na koniec stycznia 2016 roku STAN I STRUKTURA BEZROBOCIA W POWIECIE CHRZANOWSKIM na koniec stycznia 2016 roku 1. POZIOM BEZROBOCIA I STOPA BEZROBOCIA Na koniec stycznia 2016 roku w rejestrze Powiatowego Urzędu Pracy w Chrzanowie figurowało

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Gdańsk Powierzchnia w km2 w 2013 r. 262 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1762 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 460509 460427 461531 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

1. Postanawia się przyjąć i przekazać pod obrady Rady Miasta Krakowa projekt uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania Zespołu Szkół

1. Postanawia się przyjąć i przekazać pod obrady Rady Miasta Krakowa projekt uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania Zespołu Szkół ZARZĄDZENIE Nr 98/2016 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA z dnia 13.01.2016 r. w sprawie przyjęcia i przekazania pod obrady Rady Miasta Krakowa projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci

Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci ORUM LIDERÓW Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci orum Programy liderów realizowane przez Polsk¹ Agencjê

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok

Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok UCHWAŁA Nr XLIX/324/05 RADY MIEJSKIEJ DZIERŻONIOWA

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie:

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: Wyszczególnienie Plan (po zmianach) Wykonanie Wskaźnik (3:2) Struktura zł

Bardziej szczegółowo

Forum Społeczne CASE

Forum Społeczne CASE Forum Społeczne CASE Europejska Strategia Zatrudnienia (ESZ) w Polsce. Próba postawienia pytań. Mateusz Walewski, CASE, 14 marca 2003 roku. LICZBOWE CELE HORYZONTALNE ESZ 2005 2010 Ogólna stopa 67% 70%

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Obszary wsparcia EFS: -Rynek pracy -Integracja społeczna -Przedsiębiorczość -Edukacja -Obszary wiejskie Struktura PO Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R.

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE 35-959 Rzeszów, ul. Jana III Sobieskiego 10 tel.: 17 85 35 210, 17 85 35 219; fax: 17 85 35 157 http://rzeszow.stat.gov.pl/; e-mail: SekretariatUSRze@stat.gov.pl BUDŻETY

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Sosnowiec 17 listopada 2009 Zawartość prezentacji 1. Implikacje pakietowe

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R.

INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R. CZĘŚĆ OPISOWA INFORMACJA O SPOSOBIE KALKULOWANIA DOCHODÓW DO BUDŻETU GMINY CZAPLINEK NA 2012 R. 1. Subwencje z budżetu państwa oraz udziały podatku dochodowym od osób fizycznych ujęto w wysokości podanej

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Bezrobocie w Małopolsce

Bezrobocie w Małopolsce III 21 IV 21 V 21 VI 21 VII 21 VIII 21 IX 21 X 21 XI 21 XII 21 I 211 II 211 III 211 IV 211 V 211 VI 211 VII 211 VIII 211 IX 211 X 211 XI 211 XII 211 I 212 II 212 III 212 IV 212 V 212 VI 212 VII 212 VIII

Bardziej szczegółowo

Budżet na rok 2015: Dochody

Budżet na rok 2015: Dochody Gmina Rybczewice Załącznik nr 1 do Uchwały Nr IV/24/2015 Rady Gminy Rybczewice z dnia 28 stycznia 2015 r. Budżet na rok 2015: Dochody Symbol Nazwa Plan 2015 kol. 1 kol. 2 kol. 3 Dochody razem 10 151 301

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne WOJEWODA ZACHODNIOPOMORSKI FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Pan Jan Owsiak Burmistrz Świdwina Wystąpienie pokontrolne Na podstawie art. 36 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 W latach 2007-2015 do województwa

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015

Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Fundusze unijne dla województwa świętokrzyskiego w latach 2007-2015 W latach 2007-2015 do województwa

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 8 października 2012 r. Poz. 3064 UCHWAŁA NR XXVI/242/12 RADY MIASTA ZGIERZA z dnia 28 czerwca 2012 r. w sprawie zatwierdzenia sprawozdania z wykonania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r. PROJEKT zmieniaj ce rozporz dzenie w sprawie wysoko ci i sposobu uiszczania op aty za prowadzenie oceny warto ci u ytkowej pszczó i stad

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Warszawa, 15.05.2009 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS POGŁOWIE TRZODY CHLEWNEJ WEDŁUG STANU W KOŃCU MARCA 2009 ROKU 1 W

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z WYKONANIA W LATACH 2005-2006 PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO 2003-2006 UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU

RAPORT Z WYKONANIA W LATACH 2005-2006 PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO 2003-2006 UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU UWARUNKOWANIA SPORZĄDZENIA RAPORTU Ustawa z dnia 21 kwietnia 2001 Prawo Ochrony Środowiska (t. jedn. Dz. U. 2006. 129.902) w Art. 18 ust. 2 stanowi: Z wykonania programów ochrony środowiska organ wykonawczy

Bardziej szczegółowo

A. Założenia i wskaźniki przyjęte do opracowania projektu budżetu na 2006 rok.

A. Założenia i wskaźniki przyjęte do opracowania projektu budżetu na 2006 rok. Załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 0151/53/2005 Wójta Gminy Łaziska z dnia 10 listopada 2005 r. OBJAŚNIENIA DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ NA 2006 ROK A. Założenia i wskaźniki przyjęte do opracowania projektu

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ. z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r.

UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ. z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r. UCHWAŁA NR IV.16.2014 RADY MIEJSKIEJ W BIAŁEJ z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie zmian budżetu Gminy Biała na 2014 r. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO WSPIERANIE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W TWORZENIU SYSTEMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE EDYCJA

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik

Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych. Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych Barbara Czołnik Edukacja leśna społeczeństwa w Lasach Państwowych rozwijana jest już od 33 lat 1983 r. otwarcie pierwszej wystawy stałej Muzeum Leśnictwa

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE Z BUD ETU, PROJEKTÓW EFS PO KL I FUNDUSZU PRACY

PLANY FINANSOWE Z BUD ETU, PROJEKTÓW EFS PO KL I FUNDUSZU PRACY Powiatowy Urz d Pracy w Czarnkowie ul. Przemys owa 2a, 64-700 Czarnków PLANY FINANSOWE Z BUD ETU, PROJEKTÓW EFS PO KL I FUNDUSZU PRACY Czarnków, maj 2009 rok Powiatowy Urz d Pracy w Czarnkowie realizuje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej w Częstochowie

Zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej w Częstochowie Zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej w Częstochowie URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail: info@czestochowa.um.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Ustawa przedszkolna Ustawa przedszkolna W dniu 13 czerwca 2013 r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia dziewięćdziesiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2016 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r. w sprawie założeń do projektu budżetu i kierunków polityki społeczno-gospodarczej na 2012 rok Na podstawie art. 61 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1.

U S T AWA. z dnia 2015 r. Art. 1. Projekt U S T AWA z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę Art. 1. W ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz.

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe Daniela Szymańska, Jadwiga Biegańska Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Instytut Geografii, Gagarina 9, 87-100 Toruń dostępne na: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rl_charakter_obszar_wiejskich_w_2008.pdf

Bardziej szczegółowo

Strona 1 z 5. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr Rady Miasta Działdowo. Dochody budżetu gminy na 2014 rok. Klasyfikacja Treść Przewidywane wykonanie 2013

Strona 1 z 5. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr Rady Miasta Działdowo. Dochody budżetu gminy na 2014 rok. Klasyfikacja Treść Przewidywane wykonanie 2013 Dochody budżetu gminy na 2014 rok Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr Rady Miasta Działdowo z dnia Dochody bieżące Dochody majątkowe Razem zestawienie 59 197 547,90 69 035 598,00 116,62% 51 024 830,00 18 010

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PPRZSTRZENNEGO GMINY KOŚCIAN - tekst ujednolicony - CZĘŚĆ B KIERUNKI POLITYKA PRZESTRZENNA 2001 rok zmiana Studium 2008r. zmiana Studium luty 2010r.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO. z dnia 3 marca 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO. z dnia 3 marca 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO z dnia 3 marca 2016 r. w sprawie ustalenia proporcji rocznej struktury sprzedaży za 2015 rok dla celów korekty prawa odliczania podatku VAT naliczonego za

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE WŁODAWSKIM ZA 2010 R.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE WŁODAWSKIM ZA 2010 R. URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY WE WŁODAWIE ul. Niecała 2 22-200 Włodawa, tel. 082 5725-240 fax 5724-043 e-mail: sekretariat@pup.wlodawa.pl MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE WŁODAWSKIM

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI HODOWCÓW POLSKIEJ BIAŁEJ GĘSI ZA 2013 ROK. 1. Nazwa fundacji:... Fundacja Hodowców Polskiej Białej Gęsi

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI HODOWCÓW POLSKIEJ BIAŁEJ GĘSI ZA 2013 ROK. 1. Nazwa fundacji:... Fundacja Hodowców Polskiej Białej Gęsi Wróble, 16.08.2015r. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI HODOWCÓW POLSKIEJ BIAŁEJ GĘSI ZA 2013 ROK 1. Nazwa fundacji:... Fundacja Hodowców Polskiej Białej Gęsi 2. Siedziba i adres fundacji:... 88-153

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA PI TY RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU

RZECZPOSPOLITA POLSKA PI TY RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU RZECZPOSPOLITA POLSKA PI TY RAPORT RZ DOWY DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU Pi¹ty raport rz¹dowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK Projekt budżetu Powiatu Zwoleńskiego na 2015 r. został opracowany na podstawie : - informacji o wysokości poszczególnych części

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi KRZYSZTOFA JURGIELA. Warszawa, 26 lutego 2016 r.

Konferencja prasowa. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi KRZYSZTOFA JURGIELA. Warszawa, 26 lutego 2016 r. Konferencja prasowa Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi KRZYSZTOFA JURGIELA Realizacja exposé Ochrona polskiej ziemi Pakt dla obszarów wiejskich Ubezpieczenia rolnicze Płatności bezpośrednie Nowa inspekcja

Bardziej szczegółowo

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku,

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku, UZASADNIENIE Projekt rozporządzenia jest wypełnieniem delegacji ustawowej zapisanej w art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo