Numer 3 (47) wrzesieñ 2007 PRZEGL D ISSN ENERGETYCZNY. Rok za³o enia 1996 IZBA GOSPODARCZA ENERGETYKI I OCHRONY ŒRODOWISKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Numer 3 (47) wrzesieñ 2007 PRZEGL D ISSN 1641-7992 ENERGETYCZNY. Rok za³o enia 1996 IZBA GOSPODARCZA ENERGETYKI I OCHRONY ŒRODOWISKA"

Transkrypt

1 PRZEGL D Numer 3 (47) wrzesieñ 2007 ISSN ENERGETYCZNY Rok za³o enia 1996 IZBA GOSPODARCZA ENERGETYKI I OCHRONY ŒRODOWISKA

2

3 Z DZIA ALNOŒCI IZBY Naszym zadaniem bêdzie wskazywanie najlepszych rozwi¹zañ Co sprawi³o, e zdecydowa³ siê Pan na kandydowanie na prezesa Izby? Moja decyzja o kandydowaniu wynika³a z przekonania, e ogromne wyzwania stoj¹ce przed polsk¹ elektroenergetyk¹ nale y postrzegaæ jako wielk¹ szansê dla firm sektora. By tê szansê w pe³ni wykorzystaæ konieczna jest ich wspó³praca. Izba Gospodarcza Energetyki i Ochrony Œrodowiska od pocz¹tku swojego istnienia, tj. od 1993 r., odgrywa- ³a istotn¹ rolê w kreowaniu zmian w polskim sektorze elektroenergetycznym. Stanowi forum wspó³pracy zarówno przedsiêbiorstw, których w³aœcicielem jest skarb pañstwa oraz firm prywatnych opartych na kapitale polskim jak i zagranicznym. Cz³onkowie Izby reprezentuj¹ ca³¹ bran ê: od wytwórców, dystrybutorów i sprzedawców energii przez producentów maszyn i urz¹dzeñ dla energetyki po firmy stanowi¹ce zaplecze intelektualne i finansowe sektora. W warunkach zmian strukturalnych polskiej energetyki, wyzwalania jej mo liwoœci w wyniku konsolidacji, niezbêdnych inwestycji zwi¹zanych z odtworzeniem starych i budow¹ nowych mocy produkcyjnych, budow¹ odnawialnych Ÿróde³ energii, rosn¹cych wymagañ w zakresie ochrony œrodowiska naturalnego, tworzenia podstaw do rozwijania dzia³alnoœci na rynkach krajów oœciennych wspó³praca firm sektora na ró nych p³aszczyznach jest koniecznoœci¹. Uzna³em, e mogê byæ przydatny w tworzeniu najlepszych form tej wspó³pracy, s³u ¹c tym samym rozwojowi ca³ej polskiej elektroenergetyki. Jak Pan odbiera fakt, e zosta³ wybrany na to stanowisko niemal przez aklamacjê? To dla mnie wielka satysfakcja. Odbieram to jako uznanie dla moich dotychczasowych dzia³añ zwi¹zanych z budow¹ najwiêkszego polskiego przedsiêbiorstwa energetycznego jakim jest Polska Grupa Energetyczna. Myœlê, e cz³onkowie Izby dostrzegli, mimo ogromnej skali trudnoœci i wielu przeszkód, konsekwencjê z jak¹ stara³em siê zbudowaæ PGE i licz¹, e z podobn¹ konsekwencj¹ bêdê realizowa³ zadania, które mi postawi¹. Stanowisko, na które mnie wybrano, wymaga nie tylko konsekwencji, ale i umiejêtnoœci tworzenia p³aszczyzn wspó³pracy oraz godzenia, dla wspólnego dobra, czêsto zró nicowanych celów cz³onków Izby. Mam nadziejê, e sprostam tym oczekiwaniom. W tym miejscu chcê jeszcze raz podziêkowaæ za zaufanie, którym minie obdarzono. Czy ta funkcja umo liwia nowe spojrzenie na dzia³alnoœæ sektora elektroenergetycznego? Kierowanie Izb¹, któr¹ tworzy 140 firm, chocia funkcjonuj¹cych w ramach jednego sektora, to jednak o bardzo zró nicowanej dzia³alnoœci, pozwala na dostrze enie niemal wszystkich aspektów tej dziedziny gospodarki. Tak e tych, które z punktu widzenia wielkich przedsiêbiorstw wydaj¹ siê mniej istotne, lecz bez których prawid³owa dzia³alnoœæ sektora nie by³aby mo liwa. ¹czenie interesów tych firm, ³¹czenie interesów przedsiêbiorstw prywatnych i o przewadze kapita³u publicznego, dla dobra polskiej gospodarki wydaje mi siê najwa niejszym wyzwaniem, któremu chcia³bym podo³aæ na stanowisku prezesa IGEiOŒ. Z JACKIEM SOCH, Prezesem Izby Gospodarczej Energetyki i Ochrony Œrodowiska, rozmawia Jerzy Bojanowicz Czy planuje Pan jakieœ zmiany w dzia³alnoœci Izby i ewentualnie nowe kierunki jej dzia³ania? Niew¹tpliwie jesteœmy w okresie zmian zwi¹zanych z odejœciem na emeryturê Ryszarda Popowicza, który pe³ni³ funkcjê zastêpcy dyrektora Biura Izby. W tym miejscu chcê mu serdecznie podziêkowaæ za wielki wk³ad pracy i wybitn¹ rolê jak¹ odegra³ w umacnianiu pozycji Izby. Kierowa³ pracami biura z wielkim oddaniem i z pewnoœci¹ nie³atwo bêdzie go zast¹piæ. Oczywiœcie, ci¹g³oœæ prac zapewnia S³awomir Krystek, dyrektor generalny, bez którego realizacja wielu przedsiêwziêæ nie by³aby mo liwa. Ale up³ynie trochê czasu nim stworzy zgrany tandem z nastêpc¹ dyr. Popowicza. Co do kierunków dziania, to zamierzam zintensyfikowaæ wspó³pracê Izby z instytucjami rz¹dowymi i samorz¹dowymi oraz instytucjami Unii Europejskiej. Chcê, by g³os cz³onków Izby w tych strukturach by³ jeszcze bardziej s³yszalny. Szczególnie zale- y mi na wspó³pracy z osobami kieruj¹cymi gospodark¹. Zamierzam na bie ¹co przekazywaæ im sygna- ³y p³yn¹ce z sektora i dbaæ by by³y brane pod uwagê. Przyk³adem konstruktywnych dzia³añ Izby by³a ustawa o rozwi¹zaniu KDT. Cz³onkowie Izby mieli istotny wk³ad w jej ostateczny kszta³t. Jakie wyzwania stoj¹ce przed sektorem uwa a pan za najwa niejsze i jak Pan widzi rolê Izby w ich rozwi¹zywaniu? Jednym z najwa niejszych wyzwañ jest skuteczne dokoñczenie procesu konsolidacji sektora i jego prywatyzacji. Wydaje siê, e najkorzystniejsz¹ dla Skarbu Pañstwa i rynku kapita³owego form¹ prywatyzacji jest przeprowadzenie jej poprzez gie³dê. Kolejne wyzwania to wdro enie ustawy o likwidacji kontraktów d³ugoterminowych, deregulacja sektora, a tam gdzie regulacja jest konieczna prowadzenie stabilnej, przewidywalnej polityki regulacyjnej. Wszystko to ma s³u yæ wprowadzeniu konkurencji w sektorze i wreszcie uruchomiæ na wiêksz¹ skalê ni dotychczas modernizacjê starych i budowê nowych mocy wytwórczych oraz rozbudowê sieci elektroenergetycznych, co jest niezwykle wa ne dla bezpiecznego funkcjonowania polskiej gospodarki. Naszym zadaniem bêdzie wskazywanie najlepszych rozwi¹zañ i przekonywanie do wprowadzenia ich w ycie. Widzê tak e du e mo liwoœci we wspó³pracy cz³onków Izby w realizacji konkretnych projektów inwestycyjnych. Sektor elektroenergetyczny to oczywiœcie elektrownie i (elektro)ciep³ownie, ale równie farmy wiatrowe, których w Polsce coraz wiêcej powstaje. Czy, patrz¹c szerzej, planuje Pan wspó³pracê z organizacjami, których cz³onkami s¹ producenci energii odnawialnej, jak np. Polska Izba Energetyki Odnawialnej, Stowarzyszenie Energii Odnawialnej, Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej, Towarzystwo Rozwoju Ma³ych Elektrowni Wodnych, Polska Izba Biomasy czy Polskie Stowarzyszenie Energetyki S³onecznej? Jeœli tak, to na czym ma polegaæ? Ka da z wymienionych przez pana organizacji ma swoje konkretne plany dzia³ania, nierzadko ze sob¹ koliduj¹ce. Izba Gospodarcza Energetyki i Ochrony Œrodowiska, jako najwiêksza z tych organizacji, mog³aby koordynowaæ ich dzia³alnoœæ o ile oczywiœcie organizacje te zechc¹ takiej wspó³pracy. Koordynacja mo e dotyczyæ na przyk³ad opiniowania aktów prawnych istotnych dla ca³ego sektora a tak e konkretnych projektów inwestycyjnych. Uwa am, i wspólny g³os by³by znacznie bardziej s³yszalny ni opinia ka dej organizacji z osobna. Jednym z zadañ izby gospodarczej jest lobowanie na rzecz swoich cz³onków. Jak Pan widzi wspó³pracê z rz¹dem i parlamentem? Zasady lobbingu w Polsce s¹ uregulowane stosown¹ ustaw¹ i o tych regulacjach zawsze nale y pamiêtaæ. Rol¹ Izby w tym zakresie jest monitorowanie dzia³añ instytucji maj¹cych wp³yw na sytuacjê sektora, uzgadnianie stanowisk cz³onków Izby tak, by w wypowiedziach publicznych mówiæ jednym g³osem. Stanowiska Izby jak i poszczególnych jej cz³onków, wypowiadane w mediach czy podczas konferencji, w najistotniejszych tematach dla bran y powinny byæ spójne. Tylko wtedy nasze oddzia³ywanie mo e byæ skuteczne. Na pewno w zakresie wspó³pracy z rz¹dem nale y zintensyfikowaæ kontakty. Chcê wprowadziæ jako zasadê regularne spotkania cz³onków Izby z przedstawicielami rz¹du i parlamentu. Dziêki temu bêdziemy mogli regularnie przedstawiaæ najistotniejsze problemy sektora. Jestem przekonany, e w czasie intensywnych zmian w sektorze g³os œrodowiska skupionego w IGEiOŒ bêdzie s³yszalny i brany pod uwagê. Dziêkujê za rozmowê. 3

4 SPIS TREŒCI Z DZIA ALNOŒCI IZBY Naszym zadaniem bêdzie wskazywanie najlepszych rozwi¹zañ Polska elektroenergetyka realia, problemy, dylematy POWER -GEN Europe 2007 XV Walne Zgromadzenie Sprawozdawczo-Wyborcze Izby Gospodarczej Energetyki i Ochrony Œrodowiska Nowe w³adze Izby EXPOPOWER 2007 W obliczu zmian i wyzwañ Nowe ograniczenia emisji py³u w Polsce od stycznia 2008 Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doœwiadczenia i perspektywy ENERGETYKA J DROWA Coraz wiêksze poparcie OFERTA Energetyka kluczowym segmentem dla ING Renomowana marka Nadzór i diagnostyka Renomowana marka î strona 10 14, 16 LUDZIE ENERGETYKI Z pr¹dem i pod pr¹d LIBERALIZACJA RYNKU ENERGII Czy s¹ szanse na dynamiczne taryfy? Czy rozdzia³ przedsiêbiorstw zintegrowanych pionowo w sektorze energii elektrycznej na podstawie Dyrektywy Energetycznej jest rzeczywiœcie skuteczny? EKOLOGIA Parametry zbytu energii elektrycznej produkowanej z gazu wysypiskowego INFORMACJE Energetyka na œwiecie DZIA NAUKOWO-TECHNICZNY Wêgiel w ciep³ownictwie paliwo przesz³oœci czy przysz³oœci PRZEGL D ENERGETYCZNY k w a r t a l n i k Wydawca: IZBA GOSPODARCZA ENERGETYKI I OCHRONY ŒRODOWISKA Adres redakcji: Warszawa ul. Krucza 6/14 tel. (0-22) , fax (0-22) Rada Programowa: Janusz Lewandowski przewodnicz¹cy Miros³aw Duda, Andrzej Jankowski Micha³ Klawe, S³awomir Krystek Ludwik Pinko, Regina Wegnerowska XV Walne Zgromadzenie Sprawozdawczo- -Wyborcze IGEiOŒ î strona 32 Redaguje zespó³: Redaktor Naczelny Józef Kêpka Reklamy: VICO 2000 Agencja Reklamowa tel./fax (+48 22) , tel. kom , Opracowanie graficzne, komputerowe: FOTOSK AD Pracownia Poligraficzna Warszawa, ul. Czardasza 16/18 tel./fax (+48 22) Druk: Drukarnia LOTOS Sp. z o.o. Nadzór i diagnostyka Biuro Izby S³awomir Krystek dyrektor generalny Krzysztof Sad³owski zastêpca dyrektora generalnego Adres Biura Izby: Warszawa ul. Krucza 6/14 pok. 124 tel. (0 22) , fax (0 22) î strona 12 internet: 4

5

6 ENERGETYKA J DROWA Coraz wiêksze poparcie Z prof. dr. hab. JERZYM NIEWODNICZAÑSKIM, prezesem Pañstwowej Agencji Atomistyki, rozmawia Jerzy Bojanowicz 6 Dlaczego w Polsce musi powstaæ elektrownia j¹drowa? Odpowiem nie jako Prezes Pañstwowej Agencji Atomistyki, lecz jako profesor wy szej uczelni, który przez 50 lat zajmowa³ siê tymi zagadnieniami, a tak e jako wspó³za³o yciel w Krakowie organizacji ekologicznej: bez energetyki j¹drowej Polska i œwiat sobie nie poradz¹. Najistotniejsze jest bezpieczeñstwo energetyczne. Po drugie, wobec koniecznoœci istotnego zwiêkszenia produkcji energii elektrycznej, a mówi siê o jej podwojeniu w Polsce w ci¹gu najbli szych 20 lat, wykorzystanie dotychczasowych technologii jest niemo liwe ze wzglêdu na obci¹ enie œrodowiska. I nawet nie chodzi o iloœæ emitowanego przez konwencjonalne elektrownie CO 2, bo trudno sobie wyobraziæ spalanie dwukrotnie wiêcej wêgla. Po trzecie, energia j¹drowa jest nie tylko czysta, ale najbardziej ekonomiczna. Wytwarzany pr¹d jest uwzglêdniaj¹c koszty inwestycji, eksploatacji (a jej czas wyd³u- ono nawet do 60 lat) i usuniêcia skutków po zakoñczeniu dzia³alnoœci tañszy ni z jakichkolwiek innych Ÿróde³. Jednak trzeba byæ uczciwym wobec spo- ³eczeñstwa, nastêpnych generacji, i dlatego od razu podj¹æ decyzjê co z wypalonym paliwem i innymi odpadami. Trzeba te przyj¹æ rozwi¹zanie wykluczaj¹ce jak¹kolwiek awariê. W elektrowniach w Czarnobylu czy na Three Mile Island by³y reaktory pierwszej generacji. Obecnie s¹ trzeciej a nawet trzeciej+. O budowie w Polsce elektrowni j¹drowej wspomina przyjêty w marcu 2006 r. przez Radê Ministrów Program dla elektroenergetyki enigmatycznie stwierdzaj¹c, i jest potrzeba nowych technologii, do których zaliczono wytwarzanie energii elektrycznej w elektrowniach atomowych. W 2005 r. wicedyrektor Departamentu Bezpieczeñstwa Energetycznego MGiP na spotkaniu z dziennikarzami powiedzia³: Uruchomienie pierwszej elektrowni j¹drowej w Polsce bêdzie mo liwe nie wczeœniej ni ok r. Proces ten zostanie jednak poprzedzony kampani¹ informacyjn¹. Czas mija i mamy go coraz mniej. Niestety, du o siê mówi, ale nic nie robi! Poprzedni rz¹d by³ bardziej konkretny. W lipcu 2005 r. stwierdzono, e jeœli pierwsza polska elektrownia j¹drowa ma zostaæ w³¹czona do sieci w latach , to w 2006 r. nale a³oby rozpocz¹æ uœwiadamianie spo- ³eczeñstwa na temat korzyœci z tej inwestycji i ewentualnych zagro eñ (do prowadzenia dzia³alnoœci edukacyjnej zosta³a zobligowana Pañstwowa Agencja Atomistyki), a w 2008 r. powinna byæ wybrana lokalizacja. Minister Gospodarki dwukrotnie próbowa³ powo³aæ zespó³ z udzia³em przedstawicieli producentów, administracji rz¹dowej i organizacji pozarz¹dowych, który mia³ siê zaj¹æ kwestiami technicznymi zwi¹zanymi z budow¹ elektrowni. Zg³osiliœmy swoich przedstawicieli i cisza. Czy rz¹d zmieni³ stanowisko, czy w tej sprawie s¹ ró nice miêdzy premierem i ministrem gospodarki, czy w³adza nie chce dra niæ elektoratu przed wyborami? A co z kadrami? Mój niepokój spowodowany dotychczasowym brakiem konkretnej decyzji zwi¹zany jest z tym, e w rezultacie uniemo liwia to przygotowanie kadr. Jeœli bêdziemy musieli rozstrzygn¹æ przetarg, do którego z pewnoœci¹ stanie wielu producentów technologii, to nie ma ludzi, którzy mogliby go rozstrzygn¹æ! Brakuje specjalistów w zakresie tzw. nuclear engineering. To nie tylko fizycy czy chemicy, ale ludzie, którzy maj¹ odpowiedni¹ wiedzê i sta w obiektach j¹drowych: in ynierowie elektrotechnicy, mechanicy, ciep³ownicy, hydraulicy (od przep³ywów) z wykszta³ceniem j¹drowym, no i oczywiœcie fizycy reaktorowi. Proces budowy elektrowni j¹drowej: od lokalizacji, przez wybór projektu, technologii i dostawców, wymaga zaanga owania mnóstwa ludzi. Na budowie fiñskiej elektrowni j¹drowej Olkiluoto 3, której uruchomienie planowane jest w 2009 r., jest ponad 60 firm z 23 krajów. Praca kilku tysiêcy ludzi jest nadzorowana z punktu widzenia bezpieczeñstwa j¹drowego. Dozór j¹drowy zatwierdza wszystkie dostarczane do elektrowni elementy i ich monta sprawdzaj¹c na przyk³ad wszystkie zawory i spawy, newralgiczne punkty, w których mo e nast¹piæ awaria. Kontrole przeprowadzaj¹ inspektorzy z fiñskiego odpowiednika PAA. Ale ja, szef Urzêdu Dozoru J¹drowego, nie mam tylu ludzi! Mam przeszkolonych i doœwiadczonych inspektorów dozoru j¹drowego, którzy potrafi¹ nadzorowaæ reaktor badawczy, jakim jest Maria. Maj¹ równie pewne doœwiadczenie w zakresie elektrowni j¹drowych, ale to za ma³o. Pomijam fakt, e to s¹ ludzie, których si³¹ przetrzymujê, nie puszczaj¹c na dawno zas³u on¹ emeryturê! Dlatego cieszê siê, e Polska zaanga owa³a siê w Ignalino, co w jakimœ stopniu przygotuje kadry. Kiedy by³ realizowany program budowy elektrowni j¹drowej w arnowcu, to fachowców kszta³ci³y Politechnika Gliwicka ciep³ownicy (energetykê j¹drow¹ studiowa³o wielu dyrektorów elektrowni i ministrów, którzy prace magisterskie pisali w Œwierku), Politechnika Gdañska elektrycy, Politechnika Warszawska specjalnoœæ na MEL-u. Techników j¹drowych kszta³ci³y te inne uczelnie, m.in. moja macierzysta AGH. W latach by³em dyrektorem Miêdzyresortowego Instytutu Techniki J¹drowej, a po jego przekszta³ceniu dziekanem Wydzia³u Fizyki i Techniki J¹drowej (do 1993 r.). Kilka lat po moim odejœciu zmieniono jego profil i nazwê na Wydzia³ Fizyki i Informatyki Stosowanej. Musimy równie wykszta³ciæ wszystkich pracowników elektrowni j¹drowej, od pilnuj¹cych p³otu pracowników ochrony do managerów dyrektorów elektrowni. Wszyscy zatrudnieni musz¹ przejœæ specyficzne szkolenie, które przeprowadza siê na pracuj¹cych instalacjach. Zacz¹³ Pan od stwierdzenia, e o koniecznoœci budowy nie wypowiada siê Pan jako prezes Pañstwowej Agencji Atomistyki. A jaka bêdzie jej rola gdy zostan¹ podjête wi¹ ¹ce decyzje? W obowi¹zuj¹cej w Polsce od 2000 r. ustawie Prawo atomowe stwierdzono, e

7 ENERGETYKA J DROWA ka da dzia³alnoœæ ze Ÿród³ami promieniowania jonizuj¹cego i budowa jakiejkolwiek instalacji j¹drowej, a wiêc i elektrowni, wymaga zezwolenia Prezesa PAA. I to na ró nych etapach inwestycji: od poprzedzonego analiz¹ wszystkich elementów projektu, pozwolenia na budowê, przez zezwolenie na próbn¹ eksploatacjê, a nastêpnie na pe³n¹ eksploatacjê, a po jej zakoñczenie, czyli likwidacjê elektrowni. Ustawa definiuje rolê Prezesa PAA jako rz¹dowego organu dozoru j¹drowego, precyzuje kwalifikacje inspektorów dozoru j¹drowego oraz pracowników zatrudnionych na stanowiskach istotnych z punktu widzenia bezpieczeñstwa i ochrony radiologicznej. Pozycja Prezesa PAA jest te okreœlona w ratyfikowanych przez Polskê miêdzynarodowych konwencjach. Najwa niejsza z nich, Konwencja bezpieczeñstwa j¹drowego z 1994 r. mówi, e pañstwo prowadz¹ce dzia³alnoœæ zwi¹zan¹ ze Ÿród³ami promieniowania musi ustanowiæ niezale - ny od innych organów administracji rz¹dowej nadzór, który pilnuje szeroko rozumianego bezpieczeñstwa. Ma nie tylko nie dopuszczaæ do przekroczenia okreœlonych poziomów promieniowania (dla pracowników, œrodowiska, ludnoœci), ale zabezpieczaæ przed proliferacj¹, czyli rozprzestrzenianiem broni j¹drowej. Dziœ jest to równie nadzór w zakresie zapobiegania aktom sabota u i atakom terrorystycznym. Wspomina³ Pan o nadzorze nad kolejnymi etapami inwestycji. A co z lokalizacj¹? Prezes PAA nie wydaje zgody na lokalizacjê. Jej wybór zale y od wielu czynników, m.in. od dostêpu do wody ch³odz¹cej, rodzaju reaktora (oferowane typy narzucaj¹ lokalizacjê), stopnia rozbudowania sieci energetycznej czy dostêpnoœci energii. Elektrownia z pewnoœci¹ powstanie w regionie, do którego dziœ przesy³a siê energiê czyli na Pomorzu! Generalnie chyba to bêdzie pó³noc Polski. Podobno pod uwagê jest brane Gryfino lub Drawsko Pomorskie. A burmistrz Jarocina ju zapowiedzia³, e nie zgodzi siê na budowê sk³adowiska odpadów radioaktywnych! W Polsce od kilkudziesiêciu lat powstaj¹ odpady promieniotwórcze, które wymagaj¹ sk³adowania pod ziemi¹, w formacjach geologicznych. Czêœæ, tymczasowo, jest przechowywana w Œwierku, a reszta na jedynym powierzchniowym sk³adowisku w Ró anie ko³o Ostro³êki. Agencja nie odpowiada bezpoœrednio za sk³adowanie i sk³adowisko, ale za jego bezpieczeñstwo i radiologiczne bezpieczeñstwo kraju. Pod koniec lat 90. koordynowaliœmy 3-letni strategiczny program rz¹dowy dotycz¹cy znalezienie miejsc na sk³adowiska na najbli sze stulecie. Zaczêto od sprawdzenia czy do tego celu nadawa³yby siê istniej¹ce kopalnie, a póÿniej wytypowano kilka miejsc, m.in. okolice Jarocina, gdzie jest odpowiednia formacja i³ów, a tak e trzy wysady solne: Damas³awek, aniêta i K³odawa (gdzie robi³em pracê magistersk¹) i rejon ko³o Suwa³k na granitach. W Szwecji gminy konkuruj¹ miêdzy sob¹, bo ka da chce mieæ takie sk³adowisko na swoim terenie. Z jednej strony daje ono zatrudnienie niewielkiej liczbie osób, ale przez setki czy tysi¹ce lat, a z drugiej, jest zlokalizowane w miejscu w pe³ni kontrolowanym i czystym jeœli chodzi o oddzia³ywanie na œrodowisko. Takie miejsce jest atrakcyjne dla czystego przemys³u, jak np. produkcja uk³adów scalonych. Podkreœlê, e nic nie zosta³o przes¹dzone, a jedynie zosta³y wskazane odpowiednie rejony. Ostateczny wybór, a pierwsze sk³adowisko musi byæ gotowe za lat, przes¹dz¹ dok³adne badania geologiczne i konsultacje z lokaln¹ spo³ecznoœci¹. Czy Agencja prowadzi jak¹œ edukacjê? Zgodnie z Prawem atomowym jednym z obowi¹zków Prezesa PAA jest edukowanie spo³eczeñstwa w zakresie promieniowania: co to jest, jakie jest realne zagro enie, czy siê baæ czy nie itd. Nie mo emy jednak agitowaæ i twierdziæ, e elektrownia j¹drowa jest najlepszym rozwi¹zaniem. Wydajemy rozsy³ane do szkó³ plakaty (gazetki œcienne) i foldery. Na konferencjach wyjaœniamy co to jest reaktor trzeciej generacji, reaktor wysokotemperaturowy itd. A kto siê podejmie dyskusji z ekologami? Przede wszystkim ci, którzy bêd¹ sprzedawaæ energiê elektryczn¹. Agencja bêdzie aktywna, ale neutralna. Na œwiecie roœnie w si³ê ruch ekologów popieraj¹cych budowê elektrowni j¹drowych. Od katastrofy w Czarnobylu co 2 lata zlecamy oœrodkowi badania opinii publicznej badanie akceptacji spo³ecznej odnoœnie do energetyki j¹drowej. Do 2002 r. w tzw. próbie ogólnej zawsze by³o wiêcej przeciwników ni zwolenników, choæ im respondenci byli m³odsi tym poparcie by³o wiêksze. W 2004 r. by³o ju 42% zwolenników i 38% przeciwników, a w 2006 r. na pytanie: czy jesteœ za energetyk¹ j¹drow¹ ograniczaj¹c¹ emisjê CO 2 pozytywnie odpowiedzia³o 62% (23% by³o przeciw). Tak e wiêkszoœæ zgodzi³aby siê na budowê elektrowni j¹drowej w s¹siedztwie swego miejsca zamieszkania. To efekty edukacji, ale równie obawy przed bezrobociem (elektrownia generuje rozbudowê lokalnej infrastruktury) b¹dÿ strachu przed zamkniêciem kurka z gazem czy rop¹. Czy, nie czekaj¹c na oficjalne ustalenia, podejmujecie jakieœ dzia³ania dotycz¹ce lokalizacji, technologii itp.? Lokalizacji nie, choæ czêsto nas pytaj¹ czy arnowiec siê nadaje? Niezmiennie odpowiadamy, e nie wiemy. A Be³chatów? Byæ mo e tak. Polska jest otoczona elektrowniami j¹drowymi: w pasie wokó³ granic o szerokoœci 310 km pracuje 28 bloków o mocy 18 GW. Jako Krakowiak yjê w cieniu Temelina, Mochovców, Dukovan i elektrowni Chmielnicki, a nie arnowca! Znamy te elektrownie: ich technologie i warunki eksploatacji. Znamy te inne technologie i zak³ady przerobu paliwa. Dostêpnych jest wiele typów elektrowni j¹drowych porównywalnych cenowo. Ka da ma swoje zalety i wady. To czym siê kierowaæ przy wyborze: kolorem, jak przy podejmowaniu decyzji o kupnie samochodu? Kiedy zapad³a decyzja o budowie Olkiluoto 3, to zg³osi³o siê 6 firm. Wygra³a ta, która zagwarantowa³a jak w offsecie najwiêksze wykorzystanie fiñskiego przemys³u. Do wyboru s¹ reaktory trzeciej generacji i trzeciej+, które ró ni¹ siê prawdopodobieñstwem awarii poszczególnych elementów: w ci¹gu roku czy 10-7 oraz prostsz¹ konstrukcj¹, uniemo liwieniem proliferacji, przerobem paliwa i krótszym okresem jego sk³adowania ( lat). Trwaj¹ prace nad projektami znacznie tañszych reaktorów czwartej generacji (powielaj¹cymi paliwo ze swego popio³u ), choæ zalicza siê ju do nich reaktor wysokotemperaturowy o mocy 165 MW 8 takich ruszy ok r. w P³d. Afryce. A co z paliwem? Nawet przy obecnej cenie na œwiecie, w wielu strefach politycznych, jest wiêcej uranu ni innych surowców energetycznych. Jeœli cena wzroœnie 10-krotnie to jego zapasy zwielokrotni¹ siê niewyobra alnie. A wzrost ceny nie ma takiego znaczenia, gdy stanowi 3 5% wartoœci sprzedawanej 1 kwh energii. Ponadto wszyscy licz¹ na to, e w reaktorach zostanie, co zreszt¹ ju jest robione, spalony uran czy pluton z materia³ów militarnych. Na koniec: moc i koszty planowanej inwestycji? Obecnie koszt 1 GW mocy elektrycznej kosztuje 1,5 mld USD niektórzy twierdz¹, e euro, co daje ok. 1,8 mld USD. Kwotê tê nale y roz³o yæ na 60 lat. By elektrownia by³a konkurencyjna powinna mieæ kilka bloków. Optymalna ekonomicznie moc to 10 GW, choæ s¹dzê, e w Polsce powinno siê zacz¹æ od 3 4 GW. Jednak jeœli w Polsce bêdzie rós³ koszt kredytu bankowego i znacznie przekroczy 5%, a tym bardziej 10%, to inwestycja przestanie byæ op³acalna. Dziêkujê za rozmowê. 7

8 OFERTA Energetyka kluczowym segmentem dla ING Rozmowa z prezesem BRUNONEM BARTKIEWICZEM oraz wiceprezesem BENEM VAN DE VRIE z ING Banku Œl¹skiego S.A. Polsk¹ energetykê czekaj¹ gigantyczne przedsiêwziêcia inwestycyjne. Mimo i energetyka dysponuje pieniêdzmi bez kredytów siê nie obejdzie. Czy banki s¹ zainteresowane tym sektorem? BB: Energetyka jest dla naszego banku jednym z kluczowych obszarów dzia³ania. Dla sektora energetycznego w Polsce rozpoczyna siê okres g³êbokich zmian i modernizacji. Niezbêdny jest w tym udzia³ instytucji finansowych. Ponadto energetyka jest atrakcyjnym sektorem jeœli chodzi o mo liwoœci lokowania aktywów przez banki. Zainteresowanie tym obszarem jest wyrazem strategii ING Banku, która zak³ada podejœcie sektorowe, czyli specjalizacjê w poszczególnych dziedzinach gospodarki. Sektor energetyczny jest jednym z podstawowych, na których siê koncentrujemy. Podsumowuj¹c, jesteœmy otwarci na potrzeby tego sektora, mamy niezbêdne doœwiadczenie i zasoby. Kwota potencjalnych inwestycji w energetyce idzie w miliardy euro. Czy banki w Polsce bêd¹ w stanie sfinansowaæ tak du e transakcje? BB: ¹czna kwota niezbêdnych inwestycji w sektorze energetycznym faktycznie mo e robiæ wra enie. Jeœli jednak roz³o y siê j¹ w czasie, na poszczególne projekty oraz za³o y, e czêœæ tych kwot bêdzie wk³adem w³asnym wypracowanym przez spó³ki, to perspektywa jest ju inna. Dlatego banki nie powinny mieæ problemów ze wspó³finansowaniem ciekawych projektów inwestycyjnych. Jeœli chodzi o doœwiadczenia i posiadanie odpowiednich zasobów to, czy banki w Polsce s¹ przygotowane do finansowania takich projektów? Do tej pory w naszym kraju bran a finansowa raczej nie mia³a do czynienia z transakcjami takiej wielkoœci jak w energetyce. BvdV: W ING jesteœmy dobrze przygotowani do finansowania du ych projektów, w tym w energetyce. Mamy doœwiadczenie miêdzynarodowe i zespó³ specjalistów powo³any do prowadzenia takich przedsiêwziêæ. Osoby te, na co dzieñ pracuj¹ce w Londynie i Amsterdamie, zajmuj¹ siê tego typu transakcjami na ca³ym œwiecie, zarówno w formule kredytów korporacyjnych, tj. opartych na bilansie dzia³aj¹cego podmiotu, transakcji project finance, jak 8 BRUNON CEZARY BARTKIEWICZ prezes zarz¹du ING Banku Œl¹skiego S.A., urodzony w 1962 r., ukoñczy³ Wydzia³ Handlu Zagranicznego Szko³y G³ównej Planowania i Statystyki (1986) z tytu³em magistra ekonomii. Przeby³ równie szkolenia z zakresu zarz¹dzania i bankowoœci: Midland Bank U.K. (1989), NBA Austria ( ), CEDEP Insead France ( ), IBS (2002) BEN VAN DE VRIE wiceprezes zarz¹du ING Banku Œl¹skiego S.A. odpowiedzialny za Pion Bankowoœci Korporacyjnej. Urodzony w 1962 r., zdoby³ dyplom magisterski z ekonomii finansowej w Tilburgu (1988) oraz dyplom magisterski z ekonomii na Wolnym Uniwersytecie w Amsterdamie (1991). Przeby³ równie szkolenia z zakresu zarz¹dzania i biznesu: Grupa ING Miêdzynarodowy kurs biznesowy (1996), Nijedrode Kurs biznesowy (1997), Insead Fontainebleau Miêdzynarodowy Program Marketingowy (2001), CEDEP Insead France (2003). Zwi¹zany z ING od 1988 roku, zatrudniony jako sta ysta w ING Banku, w 1992 r. obj¹³ stanowisko dyrektora. i innych form finansowania. Praca nad projektami w wielu krajach, zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Rosji, czy Bu³garii poszerza nasz¹ wiedzê na temat sektora. Dziêki temu jesteœmy na bie ¹co ze œwiatowymi trendami w energetyce oraz mo emy zaproponowaæ rozwi¹zania w obszarze finansowania projektów inwestycyjnych, które stosowane s¹ przez najwiêkszych graczy z sektora. Doœwiadczenie ING na rynku miêdzynarodowym z sukcesem ³¹czymy z nasz¹ znajomoœci¹ rynku polskiego oraz specyfiki naszego sektora energetycznego. Na potrzeby naszego rynku utworzyliœmy zespó³, który skupia ekspertów z zagranicy i z Polski. Jednym z efektów wspólnych prac by³ raport Rynek Energii Elektrycznej w Polsce, który powsta³ w zesz³ym roku. Niemniej jednak naszym najwiêkszym dotychczasowym sukcesem w energetyce polskiej by³o zorganizowanie finansowania konsorcjalnego dla BOT Elektrowni Be³chatów S.A. To pokazuje, e mamy odpowiedni¹ wiedzê na temat sektora i jesteœmy nim zainteresowani. Po³¹czenie wiedzy zdobytej na rynkach miêdzynarodowych ze znajomoœci¹ rynku lokalnego powoduje, e jesteœmy w stanie przygotowaæ du e projekty w taki sposób, aby odpowiada³y potrzebom spó³ek energetycznych oraz by³y akceptowalne dla banków zarówno polskich i zagranicznych, które do³¹czaj¹ do finansowania na etapie jego syndykacji. W jakie projekty w sektorze energetycznym bank jest obecnie zaanga owany? BvdV: Niestety, nie mo emy wypowiadaæ siê na temat obecnie prowadzonych projektów. O skali naszego zaanga owania dobrze œwiadczy ju wspomniany kredyt strukturalny o wartoœci 879 mln euro dla

9 OFERTA BOT Elektrowni Be³chatów S.A. przeznaczony na budowê nowego bloku energetycznego o mocy 833 MW oraz modernizacjê istniej¹cych 12 bloków. W transakcji tej ING Bank odegra³ kluczow¹ rolê bêd¹c w projekcie jednym z trzech G³ównych Organizatorów Finansowania. By³a to najwiêksza transakcja w sektorze energetycznym w Europie Œrodkowo-Wschodniej. Euromoney Projekt Finance Magazine nagrodzi³ j¹ tytu³em Transakcja roku 2006 dla sektora energetycznego regionu Europy, Bliskiego Wschodu i Afryki. ING Bank aktywnie anga uje siê tak e w inne projekty w sektorze energetycznym uczestnicz¹c w licznych przetargach publicznych. Na ile przy transakcjach w energetyce pomaga wam doœwiadczenie miêdzynarodowe? Inwestycje dotycz¹ podmiotów dzia- ³aj¹cych wy³¹cznie w Polsce. BvdV: Przedsiêwziêcia w energetyce s¹ du e i zwykle finansowanie jest organizowane w konsorcjach. To kwestia strategii dywersyfikacji ryzyka dla instytucji finansowych. W zwi¹zku z tym istotne jest, aby te projekty by³y przygotowane nie tylko pod k¹tem specyfiki rynku polskiego, ale te uwzglêdnia³y standardy finansowania, które s¹ stosowane na rynkach miêdzynarodowych. Kredyty takie syndykuje siê nie tylko na rynku polskim, ale te za granic¹. Przyk³adem tego by³a sprzeda finansowania dla BOT Elektrowni Be³chatów S.A. bankom krajowym i zagranicznym, która zamknê³a siê nadsubskrypcj¹. Wed³ug ekspertów program modernizacji sektora energetycznego jest opóÿniony o kilka lat. Jednoczeœnie prace nad projektami inwestycyjnymi w energetyce s¹ mierzone w latach. Co sprawia, e trwa to tak d³ugo? BB: Ze wzglêdu na stopieñ skomplikowania, koniecznoœæ zaanga owania wielu podmiotów w du e projekty inwestycyjne, równie zorganizowanie finansowania dla tych projektów trwa zazwyczaj d³ugo. Z doœwiadczeñ na naszym rynku wynika, e niektóre z nich faktycznie s¹ mierzone w latach. W tych procesach bardzo wiele zale y od przygotowania projektu przez sam¹ spó³kê, poniewa ma to istotny wp³yw na czas potrzebny na jego analizê przez banki i ich doradców, badanie sytuacji ekonomicznej i finansowej potencjalnego kredytobiorcy. Dlatego trudno jest okreœlaæ œcis³e ramy czasowe. Banki organizuj¹ce finansowanie nie s¹ zainteresowane przeci¹ganiem tego procesu, ale sprawnym zakoñczeniem transakcji. Jednym z problemów polskiego sektora energetycznego by³o w ostatnich latach zmieniaj¹ce siê otoczenie zewnêtrzne oraz przysz³oœæ sektora tak w obszarze w³aœcicielskim (konsolidacja) jak i regulacyjnym (KDT-y, liberalizacja rynku). Powstanie Programu dla energetyki by³o zapowiedzi¹ zmian w strukturze ca³ego sektora, która jest obecnie realizowana. Udzielaj¹c finansowania musimy wiedzieæ kogo finansujemy, na jak d³ugi okres oraz mieæ pewnoœæ, i podejmujemy decyzjê kredytow¹ na podstawie wiarygodnych danych dotycz¹cych sytuacji finansowej i rynkowej kredytobiorcy. Zmiany otoczenia zewnêtrznego oraz ich konsekwencje w przysz³oœci musz¹ byæ jasne i zrozumia³e dla kredytodawców. Podobnie by³o w trakcie negocjacji kredytu dla BOT Elektrownia Be³chatów S.A. Jednak ostatecznie zakoñczyliœmy transakcjê z sukcesem. Pokazaliœmy, e potrafimy uporaæ siê z bie ¹cymi problemami i niepewnoœci¹ rynku. Jakie bank stawia warunki sektorowi energetycznemu w kwestii udzielenia kredytów d³ugoterminowych? BB: Z naszego punktu widzenia, ka - da inwestycja, która przy okreœlonych za³o- eniach jest sp³acana w racjonalnym okresie czasu mo e byæ finansowana przez bank. Je eli przedsiêwziêcia w energetyce bêd¹ przygotowane w taki sposób, to wówczas banki bêd¹ gotowe je finansowaæ. Generalnie rzecz ujmuj¹c, nie ma wiêkszej ró nicy czy dany projekt jest z sektora energetycznego, czy te innego, wa ne, eby by³ on dobrze przygotowany. Jednak proces ten le y w du ej mierze po stronie spó³ki. Kto, jeœli nie energetycy bêdzie wiedzia³ jak wybudowaæ elektrowniê? Dlatego niezbêdne jest okreœlenie parametrów inwestycji, kosztów, stworzenie projekcji finansowych pokazuj¹cych w jakiej czêœci te przedsiêwziêcia mog¹ byæ realizowane ze œrodków w³asnych, a w jakiej z po yczonych i w jakim okresie kredyty mog³yby zostaæ sp³acone. Wówczas banki mog¹ oceniæ projekt pod k¹tem mo - liwych form jego finansowania. Sposoby finansowania s¹ ró ne i mo na korzystaæ ze wszystkich jednoczeœnie. Dot¹d udzielane kredyty opiera³y siê na mechanizmie KDT, czyli subsydiowaniu energii. Czas KDT siê koñczy. Banki w swych decyzjach kredytowych musz¹ uwzglêdniæ przysz³¹ cenê energii. Jakie znaczenie zmiany te maj¹ dla banków? BvdV: Dla producentów cena energii to sprawa podstawowa, a jedynym efektywnym systemem jej ustalania jest wolny rynek. Ka da spó³ka, która mo e nam wykazaæ, e dzia³aj¹c na wolnym rynku bêdzie w stanie obs³u yæ zad³u enie jest dla banków potencjalnym kredytobiorc¹. Oczywiœcie banki s¹ zainteresowane finansowaniem nowych przedsiêwziêæ w oparciu o warunki rynkowe, a prawdziwy rynek energii w Polsce w³aœnie zaczyna istnieæ. Nie mo na by³o dotychczas o tym mówiæ, gdy handel energi¹ elektryczn¹ by³ zdominowany przez KDT-y, co nie pozwala³o na budowanie odpowiedniej struktury finansowania inwestycji. Konsolidacja sektora energetycznego doprowadzi³a do powstania czterech grup. Czy to dobra koncepcja? A mo e tych podmiotów powinno byæ jeszcze mniej? Ka da z nich mo e okazaæ siê za s³aba dla banków jako kredytobiorca? BB: S¹dzimy, e obecnie proponowana struktura rynku jest dobra. Banki z wiêksz¹ przychylnoœci¹ patrz¹ na podmioty skonsolidowane pionowo. Celem tworzenia grup kapita³owych jest wzmocnienie pozycji rynkowej poszczególnych podmiotów poprzez ³¹cznie ich w silne grupy energetyczne. Spodziewamy siê, e wartoœæ poszczególnych podmiotów po konsolidacji bêdzie wiêksza ni obecnie, jak i zdolnoœæ grup do generowania œrodków przede wszystkim na inwestycje. Wytwórcy bêd¹ stanowiæ jedn¹ grupê z dystrybutorami maj¹cymi bezpoœredni dostêp do odbiorców finalnych, w innych podmiotach konsolidacja bêdzie skutkowaæ zabezpieczeniem dostêpu do surowca. Taka struktura podmiotów sprawi, e bêd¹ one silniejsze i bardziej stabilne. Nie jest to dla nas zupe³nie nowa sytuacja, poniewa niemal wszystkie grupy energetyczne w Europie s¹ skonsolidowane pionowo. Oczywiœcie teoretycznie mo na by³oby mieæ w Polsce jedn¹ du ¹ grupê skupiaj¹c¹ znacz¹ wiêkszoœæ aktywów energetycznych pozostaj¹cych pod kontrol¹ Skarbu Pañstwa. Projekty inwestycyjne takiego podmiotu tak e mog³yby byæ finansowane przez banki. Jednak zbyt du a koncentracja mog³aby stanowiæ dla sektora finansowego element ryzyka. Czy jednak w takim przypadku mo na by mówiæ o wolnym rynku energii? W Polsce powstaj¹ równie elektrownie czerpi¹ce energiê ze Ÿróde³ odnawialnych. Czy bank jest zainteresowany tak e takimi inwestycjami? BvdV: Obecnie pojawia siê coraz wiêcej projektów w obszarze Ÿróde³ odnawialnych. Dotyczy to g³ównie energetyki wiatrowej. Jesteœmy zainteresowani finansowaniem tych inwestycji. Jeœli chodzi o energetykê wodn¹, to wybudowanie nowych mocy mo e byæ problemem ze wzglêdu na warunki geograficzne. Projekty oparte na biomasie mog¹ byæ równie pewn¹ alternatyw¹. W przypadku elektrowni ekologicznych wa na jest stabilnoœæ przepisów prawnych zapewniaj¹cych odpowiednie preferencje. Dziêkujemy za rozmowê. 9

10 OFERTA Fabryka Kot³ów RAFAKO S.A. jest najwiêkszym w Europie producentem kot³ów parowych i wodnych dla energetyki zawodowej i przemys³owej oraz urz¹dzeñ ochrony œrodowiska. Ten czo³owy producent elementów kot³owych, w tym czêœci ciœnieniowych, konstrukcji stalowych, kana³ów powietrza i spalin oraz obrotowych podgrzewaczy powietrza, dostarczy³ kot³y dla niemal wszystkich krajowych elektrowni zawodowych oraz setki jednostek dla energetyki przemys³owej w Polsce. RAFAKO S.A. jest równie liderem w dostawach instalacji odsiarczania spalin metodami mokr¹ i pó³such¹ dla krajowej energetyki. Grupa Kapita³owa RAFAKO sk³ada siê z jednostki dominuj¹cej (RAFAKO SA Racibórz) i jednostek zale nych: ELWO S.A. Pszczyna producenta urz¹dzeñ odpylaj¹cych dla energetyki, w tym przede wszystkim elektrofiltrów i PGL; DOM Sp. z o.o. Racibórz obs³uga nieruchomoœci na w³asny rachunek. G³ównymi akcjonariuszami RAFAKO S.A. s¹ ELEKTRIM S.A. 12,47% udzia³u w ogólnej liczbie g³osów na Walnym Zgromadzeniu), Laris Investment Sp. z o.o. (spó³ka zale na od ELEKTRIM S.A.) 37,45%, Fundusze Inwestycyjne zarz¹dzane przez BZ WBK AIB Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. 10,05% i Fundusze Inwestycyjne zarz¹dzane przez Pioneer Pekao Investment Management S.A. 9,98% Za dwa kwarta³y br. Spó³ka uzyska³a 430 mln z³ przychodów netto ze sprzeda y i 7,3 mln. z³ zysku netto (w 2006 r. analogicznie 231 mln z³ i 3,4 mln z³). Maj¹ca referencje w wielu krajach Europy i Azji firma oferuje projektowanie i wykonawstwo szerokiej gamy kot³ów opalanych wêglem brunatnym, kamiennym, olejem, gazem b¹dÿ kombinacj¹ tych paliw, wœród nich kot³ów na parametry nadkrytyczne. Ponadto od wielu lat dostarcza kot³y do termicznej utylizacji odpadów, do spalania biomasy oraz kot³y odzyskowe dla bloków parowo-gazowych. Spó³ka projektuje równie i dostarcza pod klucz instalacje odsiarczania spalin wg ró nych metod. Natomiast ofertê w dziedzinie kot³owej uzupe³niaj¹ ró norodne us³ugi serwisowe: od diagnostyki przez naprawy, remonty i dostawy czêœci zamiennych po kompleksowe modernizacje kot³ów i urz¹dzeñ towarzysz¹cych. Kot³y Najpopularniejsze z kot³ów py³owych, kot³y walczakowe, zdominowa³y polsk¹ energetykê (m.in. Elektrownie Rybnik, aziska, Jaworzno III, Dolna Odra, Siersza, agisza i Kozienice, w której pracuj¹ dwa najwiêksze kot³y walczakowe w kraju AP-1650 ze wspomagan¹ cyrkulacj¹, wspó³pracuj¹ce z turbinami 500 MW). Du- e kot³y py³owe s¹ budowane w RAFAKO Renomowana marka w oparciu o wspó³pracê z firm¹ Alstom Power. Kot³y py³owe przep³ywowe budowano g³ównie na wêgiel brunatny, najwa - niejszym obiektem, w którym te kot³y s¹ opalane wêglem kamiennym jest Elektrownia Opole (cztery kot³y BP-1150). RAFAKO zbudowa³o prawie wszystkie pracuj¹ce w polskich elektrowniach kot³y py³owe walczakowe. Kot³y te, w których konstrukcja paleniska zosta³a rozwiniêta w oparciu o wspó³pracê z dawn¹ firm¹ EVT, s¹ najwa niejsz¹ pozycj¹ na liœcie eksportowej pracuj¹ w m.in. w elektrowniach w Turcji i krajach by³ej Jugos³awii. Najwiêkszymi ze zbudowanych dot¹d przez RAFAKO kot³ów s¹ dwa kot³y przep³ywowe BB-1880 pracuj¹ce w Elektrowni Nikola Tesla w Jugos³awii. Tym niemniej najwa niejszym obiektem referencyjnym jest Elektrownia Be³chatów, gdzie pracuje 12 kot³ów BB-1150 (bloki 360 MW). Redukcjê emisji tlenków azotu i siarki ju w samym procesie spalania umo liwiaj¹ kot³y fluidalne. Spó³ka zaprojektowa³a i dostarczy³a 7 kot³ów z cyrkuluj¹cym z³o- em fluidalnym, przeznaczonych do spalania wêgla kamiennego oraz z³o y³a liczne oferty na kot³y opalane wêglem brunatnym. Konstrukcja tego typu jednostek oparta jest na licencji dawnej firmy EVT. Oprócz kot³ów ze z³o em cyrkuluj¹cym, RAFAKO dostarczy³o 10 kot³ów opalanych wêglem brunatnym (5 o wydajnoœci 125 t/h i 5 kot³ów OF-140) ze z³o em stacjonarnym do Elektrociep³owni Komorzany w Czechach. W 2006 r. spó³ka podpisa³a kilka wa - nych kontraktów, m.in. z tureck¹ firm¹ GA- MA Power Systems and Contracting na dostawê elementów ciœnieniowych do dwóch kot³ów olejowych w hucie ISDE- MIR w miejscowoœci Iskenderum Turcja (ok. 8 mln USD) i z serbsk¹ firm¹ JP EPS TENT Obrenovac na dostawê systemu ciœnieniowego kot³a 300 MW bloku A4 wraz z nadzorem nad monta em, uruchomieniem i ruchem próbnym dostarczonych urz¹dzeñ (ok. 5,7 mln euro). Oba kontrakty ju zosta- ³y zrealizowane. Dalszy rozwój w energetyce zawodowej bêdzie oparty na blokach du ych mocy o parametrach nadkrytycznych, co pozwoli na uzyskanie wiêkszych sprawnoœci i zmniejszenie emisji CO 2. Szybki rozwój w budowie nowych i modernizowanych blokach wymaga rozbudowy zarówno mocy przerobowej i naboru kadry in ynieryjno technicznej, która przygotowuje dokumentacjê dla wykonawstwa we w³asnej wytwórni, jak i u poddostawców. Dzia³ania te umo liwi podwy szenie kapita³u zak³adowego Spó³ki z kwoty 34,8 mln z³ o kwotê nie wy sz¹ ni 104,4 mln z³ poprzez emisjê akcji zwyk³ych na okaziciela wyjaœnia cel styczniowej uchwa³y Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia RAFAKO SA Jerzy Thamm, wiceprezes Zarz¹du, dyrektor techniczno-produkcyjny. I dodaje: Jesteœmy w pe³ni przygotowani do projektowania i wykonawstwa takich bloków. Pierwszy w Polsce kocio³ na parametry nadkrytyczne pary o wydajnoœci 1345 t/h bêdzie jeszcze w tym roku uruchomiony w Elektrowni P¹tnów. Moc bloku 460 MW el. W 2006 r. Spó³ka podpisa³a z firm¹ Hitachi Power Europe GmbH dwie umowy. Pierwsza dotyczy wyprodukowania do lutego 2009 r. czêœci ciœnieniowych kot³a na nadkrytyczne parametry pary dla bloku 670 MW w Elektrowni Boxberg w Niemczech (wartoœci ok. 12 mln euro), a druga, której wejœcie w ycie jest uwarunkowane od wejœcia w ycie opcji kontraktu g³ównego na dostawê kot³a pomiêdzy Hitachi Power Europe a Vattenfall Europe Generation AG & Co.KG, Germany czêœci ciœnieniowej dla dwóch kot³ów nadkrytycznych w Elektrowni Moorburg (2 x 820 MW) w Niemczech (termin realizacji do sierpnia 2010 r.). Obie umowy zawieraj¹ opcje dotycz¹ce m.in. dostawy czêœci nieciœnieniowych oraz in ynieringu, które mog¹ zwiêkszyæ ich wartoœæ. Warto te przypomnieæ, e w 2004 r. konsorcjum firm Alstom Power Boiler GmbH podpisa³o z Elektrowni¹ Be³chatów SA kontrakt na dostawê nowego bloku nadkrytycznego o mocy 833 MW. W ramach tego kontraktu RAFAKO SA, jako cz³onek we- 10

11 OFERTA wnêtrznego konsorcjum, w latach dostarczy kocio³ wraz z kompletn¹ instalacj¹ odsiarczania spalin. Wartoœæ dostaw i us³ug Spó³ki wynosi ok. 178,28 mln euro. Instalacje proekologiczne Od 2005 r. zdecydowanie wzros³y zamówienia zarówno w kot³ach (w 2006 r. mia³y 40,7% udzia³ w przychodach) jak i Instalacjach Odsiarczania (38,4%) i Odazotowania ocenia sytuacjê wiceprezes. Wygraliœmy przetarg na dostawê pod klucz bloku o mocy 10,5 MW el i 30 MW t z dwoma kot³ami dla EC Kielce. Jeden z kot³ów spala wêgiel w palenisku rusztowym, a drugi biomasê w postaci zrêbków i trocin pochodzenia leœnego i zrêbków z upraw roœlin energetycznych w iloœci ok. 85% zapotrzebowanej biomasy. Pozosta³e ok. 15% biomasy pochodziæ bêdzie ze zrêbkowania pni, konarów, zrzynów tartacznych, drzew iglastych, liœciastych oraz wierzby energetycznej. Nominalne zapotrzebowanie biomasy dla œrednich parametrów (tj. wartoœci opa³owej 8,5 MJ/kg i wydajnoœci parowej kot³a 25 t/h) wynosi ok. 10 t/h. Umowa pomiêdzy Konsorcjum RAFA- KO SA i ZRE Katowice SA a Elektrociep³owni¹ Kielce SA zosta³a zawarta 1 czerwca 2007 r. Wartoœæ kontraktu to ok. 85 mln z³, z czego udzia³ Spó³ki ok. 54,1 mln z³. Termin zakoñczenia inwestycji paÿdziernik 2008 r. W paÿdzierniku 2006 r. Fabryka Kot³ów RAFAKO SA podpisa³a z Elektrowni¹ Skawina SA umowê o wartoœci 81,8 mln z³ na wybudowanie do grudnia br. pod klucz Instalacji Odsiarczania Spalin dla bloków Natomiast w marcu br. kolejn¹ umowê wartoœci 34,1 mln z³ na wybudowanie pod klucz do grudnia 2008 r. drugiej nitki IOS dla bloków 5 i 6. W realizowanym dla Elektrowni Skawina projekcie budowy instalacji odsiarczania metod¹ pó³such¹ proces inwestycyjny podzielony zosta³ na dwa etapy t³umaczy Jerzy Thamm. W pierwszym budowany jest ci¹g technologiczny na przepustowoœæ maksymaln¹ Nm 3 spalin zasiarczonych, co pozwoli na odsiarczenie spalin z 2,5 kot³ów OP 210. Uk³ad spalin budowany w tym etapie pozwala na swobodny wybór spalin z kot³ów 8 11 i jest obliczony na przejêcie spalin z drugiego etapu budowy, z kot³ów K5 i K6. Nadmiar spalin nieoczyszczonych jest wprowadzany do istniej¹cego komina. Spaliny odsiarczone s¹ wyprowadzane do atmosfery nowym dwuprzewodowym kominem o wysokoœci 121 m. Zbudowany zostanie tak e pe³ny zakres instalacji pomocniczych obs³uguj¹cych oba etapy takich jak zaplecza magazynowe sorbentu i gospodarki produktem poreakcyjnym, uk³ady zasilania energi¹ elektryczn¹ i sterowania prac¹ IOS, zasilanie sprê onym powietrzem, drogi i place oraz nowy komin przejmuj¹cy spaliny odsiarczone. W drugim etapie bêdzie budowany identyczny ci¹g technologiczny o identycznej jak dla pierwszego etapu przepustowoœci i sprawnoœci. Identyczne tak e bêd¹ urz¹dzenia technologiczne. Ró nica pomiêdzy oboma etapami wyst¹pi jedynie w uk³adzie kana³ów dolotowych spalin z kot³a K5 i K6 na odcinku dolotowym do kana³u zbiorczego spalin zbudowanego w pierwszym etapie. Po zbudowaniu obu etapów instalacje odsiarczania bêd¹ mog³y swobodnie pobieraæ spaliny z uk³adu kana³ów nie kieruj¹c siê ju przynale noœci¹/ przypisaniem do danych kot³ów w fazie budowy. Sprawnoœæ trwa³a budowanych instalacji jest wiêksza ni 92%. Pozostaj¹c przy IOS, to w marcu 2006 r. RAFAKO SA podpisa³a z BOT Elektrownia Be³chatów SA umowê o wartoœci ok. 43 mln euro na wykonanie do 31 grudnia 2008 r. kompleksowej modernizacji IOS na blokach numer 8, 10, 11,12 w Elektrowni Be³chatów. Instalacje te zosta³y zbudowane przez holendersk¹ firmê w pierwszej po³owie lat 90. i obecnie, z uwagi na koniecznoœæ dostosowania do jeszcze ostrzejszych norm œrodowiska, wymagaj¹ gruntownej modernizacji. Pierwsza linia zosta³a oddana do eksploatacji w czerwcu 2007 roku. Natomiast w Elektrowni Jaworzno III Spó³ka do czerwca 2008 r. wybuduje pod klucz trzeci¹ nitkê odsiarczania spalin dla bloków 3 i 4. Pozosta³e cztery bloki 200 MW w tej elektrowni zosta³y wyposa- one w instalacje odsiarczania 15 lat temu. Wtedy wykonawc¹ by³o konsorcjum firm Steinmueller RAFAKO SA. Kontrakt wartoœci 134,49 mln z³ tym razem raciborska Spó³ka zrealizuje jako samodzielny generalny wykonawca. Przy budowie najnowszej instalacji wykorzystane zostan¹ wszystkie dotychczasowe doœwiadczenia i prace rozwojowe firmy. Spaliny, podobnie jak w przypadku pierwszych dwóch nitek odsiarczania, zostan¹ wyprowadzone przez istniej¹c¹ ch³odniê kominow¹. Zarz¹dzanie przez jakoœæ Na najbli sze 10 lat musimy siê przygotowaæ na zwiêkszenie mocy od strony projektowania i wytwarzania. Pierwsze kroki zosta³y zrobione przez kupno w kwietniu br. za ok 10,5 mln z³ Wyrskich Zak³adów Urz¹dzeñ Przemys³owych NOMA INDUSTRY oraz wydzier awieniu du ej hali produkcyjnej w Radomsku. Przejête przedsiêbiorstwo, wraz z zatrudnionymi w nim pracownikami, zostanie przekszta³cone w wydzia³ produkcyjny RAFAKO SA, który bêdzie realizowa³ g³ównie zamówienia dotycz¹ce kot³ów przemys³owych oraz urz¹dzeñ do utylizacji odpadów komunalnych, przemys³owych oraz biomasy. Nadal du ¹ czêœæ naszych wyrobów bêdziemy eksportowaæ deklaruje wiceprezes Jerzy Thamm. Wymaga to ci¹g³ego rozwijania Zintegrowanych Systemów Zarz¹dzania, co jest jednym z podstawowych punktów przy organizacji du ego zak³adu. Firma od wielu lat spe³nia wymagania przepisów polskich (UDT), amerykañskich (ASME), niemieckich (TRD) oraz brytyjskich, szwajcarskich, fiñskich i innych. W 1995 r. Spó³ka otrzyma³a Certyfikat ISO-9001, w 1998 r. certyfikat zarz¹dzania œrodowiskiem ISO-14001, a w 2002 r. zakoñczy³a proces integracji Systemu Zapewnienia Jakoœci oraz Systemu Zarz¹dzania Œrodowiskowego wg wymagañ normy PN-EN 9001:2000 i PN-ISO W tym samym roku otrzyma³a Certyfikat Systemu Zapewnienia Jakoœci wg wymagañ Dyrektywy nr 97/23/UE, dla modu³u H/H1 oceny wyrobów na zgodnoœæ z wymaganiami Dyrektywy prawo nadawania wyrobom znaku bezpieczeñstwa CE w zakresie m.in. oceny poziomu bezpieczeñstwa wyrobów eksportowanych na rynek Unii Europejskiej. Najnowszymi certyfikatami, jakimi mo e siê poszczyciæ firma s¹ wa ne do 2010 r. certyfikaty dopuszczaj¹ce jej wyroby na rynek Chin. Wydane przez Urz¹d Generalny Nadzoru Jakoœciowego, Kontroli i Kwarantanny Chiñskiej Republiki Ludowej, dotycz¹ produkcji Kot³ów klasy A i Zbiorników Ciœnieniowych klasy A1 i A2. Otrzymane certyfikaty s¹ kolejnymi etapami doskonalenia organizacji firmy pod k¹tem zasad TQM, czyli zarz¹dzania przez jakoœæ. Zaczêto na pocz¹tku lat 90., a w 2001 r., za pierwszym podejœciem, RAFAKO SA uzyska³o Polsk¹ Nagrodê Jakoœci wczeœniej zosta³o nagrodzone w œl¹skiej edycji tej nagrody. Jerzy Robert 11

12 OFERTA Przed 18 laty z inicjatywy Krzysztofa Kotry powsta³o Przedsiêbiorstwo Wdra- ania Diagnostyki Technicznej TECH- NICAD. Za³o yciele nowopowsta³ego przedsiêbiorstwa byli poprzednio pracownikami Zak³adów Pomiarowo-Badawczych Energetyki ENERGOPOMIAR w Gliwicach. Dzia³, w którym pracowali zajmowa³ siê serwisem aparatury produkcji zachodniej przeznaczonej do nadzoru pracy turbozespo³ów parowych. Od pocz¹tku swojego istnienia Technicad oferuje kompleksowe wdra anie diagnostyki technicznej maszyn wirnikowych: turbo i hydrogeneratory, sprê arki, ssawy, pompy, dmuchawy, wentylatory, silniki elektryczne w oparciu o dostawy aparatury w³asnej produkcji, a tak e us³ugi diagnostyczne, kursy i szkolenia. Diagnostykê techniczn¹ w zak³adach przemys³owych traktujemy jako narzêdzie postêpu i œrodek do uzyskania wymiernych efektów technicznych i ekonomicznych u naszych klientów Henryk Wrodarczyk, od 2004 r. prezes Zarz¹du. Nasza aparatura pozwoli³a zapobiec wielu awariom, a dokonane dziêki niej pomiary i analizy wyjaœni³y przyczyny szeregu niekorzystnych zjawisk. W³asne opracowania Za³o yciele firmy zaczêli od opracowania i wdro enia do produkcji podstawowego asortymentu urz¹dzeñ, które z nieustannymi modyfikacjami wci¹ s¹ w ofercie. To by³o opanowanie na pocz¹tku lat 90. ub. wieku technologii i sposobu wytwarzania bezdotykowych czujników wiropr¹dowych serii MDS przeznaczonych do pomiaru przemieszczeñ, które wczeœniej by³y oferowane jedynie przez dwie firmy na œwiecie wspomina pocz¹tki prezes Wrodarczyk. Na konstrukcje te uzyskaliœmy w Urzêdzie Patentowym RP kilka patentów i wzorów u ytkowych. Z czasem pojawi³y siê nowe opracowania miêdzy innymi czujnik drgañ bezwzglêdnych, a nastêpnie opracowaliœmy system diagnostyki. Spe³niliœmy tym samym oczekiwania klientów, którzy maj¹c tzw. front-endy, czyli uk³ady pomiarowe sk³adaj¹ce siê z czujnika i uk³adu kondycjonowania sygna³u wykorzystywane dotychczas w systemach zabezpieczenia maszyn, dodatkowo chcieli rejestrowaæ i przetwarzaæ cyfrowo pochodz¹ce z nich sygna³y, aby nastêpnie móc je przegl¹daæ w formie graficznej i analizowaæ przy u yciu coraz popularniejszych wówczas komputerów klasy PC. Stwarza³o to dodatkowo mo liwoœæ diagnozowania oceny stanu maszyny. W latach Technicad dorobi³ siê w³asnych opracowañ w zakresie diagnostyki ró - 12 Nadzór i diagnostyka nych maszyn wirnikowych. Powsta³ przenoœny analizator-rejestrator PAR wykorzystywany do badañ diagnostycznych w trybie offline, a nieco póÿniej system stacjonarny, który w trybie online umo liwia monitorowanie pracy maszyn, automatyczn¹ rejestracjê danych i ocenê stanu diagnostykê. Na pocz¹tku XXI w. zaczê³a siê przebudowa czêœci przetwarzaj¹cej systemu, która znajduje siê miêdzy czujnikiem a interfejsem u ytkownika, z urz¹dzeñ analogowych na zunifikowane urz¹dzenia cyfrowe. Wtedy to powsta³ pierwszy modu³ do pomiaru drgañ wzglêdnych z serii VMSH wykorzystuj¹cy 32 bitowy procesor DSP do obróbki sygna³u. W dalszej kolejnoœci poprzez modyfikacjê oprogramowania modu³u pojawia³y siê nastêpne modu³y do pomiaru mimoœrodowoœci, drgañ bezwzglêdnych obudów ³o- ysk, przesuwu osiowego wa³u, wyd³u eñ cieplnych wirnika i korpusu maszyny oraz po³o enia elementów regulacyjnych zaworów. Wyrobami, których wdro enie do produkcji uwa amy za szczególny sukces s¹ chronione patentami czujniki wiropr¹dowe przemieszczeñ serii MDS, elektrodynamiczne czujniki drgañ bezwzglêdnych VST, akcelerometry przemys³owe serii AT, modu³y pomiarowe VMSH i oprogramowanie mówi prezes. Podstawowymi produktami firmy s¹ systemy pomiarowe do nadzoru maszyn wirnikowych TNC 2000 i TCN Mierz¹ drgania korpusów, drgania wirników, przemieszczenia osiowe wirników, wyd³u enia cieplne korpusów i wirników, temperaturê ³o ysk i prêdkoœæ obrotow¹ wirników. System TNC 2010 jest przeznaczony do zastosowania na mniejszych maszynach typu wentylatory, silniki elektryczne, pompy. W ofercie jest te aparatura przenoœna: miernik drgañ CMD-3 do kontroli poziomu drgañ maszyn, umo liwia pomiar przyspieszenia, prêdkoœci i przemieszczenia drgañ; laserowy miernik prêdkoœci obrotowej LMD-1 umo liwia bezdotykowy pomiar z odleg³oœci do 10 m, ma pamiêæ maksymalnej wartoœci obrotów, dodatkowo s³u y jako Ÿród³o sygna³u referencyjnego tzw. znacznik fazy, oraz zbieracz i analizator drgañ przyrz¹d do wywa ania EASY-BALANCER. To tak e przenoœny zestaw diagnostyczny, który szczególnie jest przydatny przy analizie rozruchów i odstawieñ maszyny. Posiada oprogramowanie do prowadzenia diagnostyki, a dodatkowo umo liwia wywa anie. W ofercie s¹ te oprogramowanie do wizualizacji, archiwizacji danych i diagnostyki maszyn wirnikowych. Niektóre urz¹dzenia s¹ produkowane w wersjach specjalnych, np. czujniki MDS z przetwornikami MDT i czujniki drgañ bezwzglêdnych AT s¹ produkowane w wersji EX (iskrobezpiecznej). Czêœæ urz¹dzeñ systemu TNC2000 ma dopuszczenie do stosowania na statkach. Miernik drgañ CMD3 ma zatwierdzenie typu wydane przez G³ówny Urz¹d Miar w Warszawie. Nasze wyroby s¹ projektowane z uwzglêdnieniem zaleceñ zawartych w normach API 670, ISO 7919 i ISO dopowiada Andrzej Spyra, cz³onek Zarz¹du. Norma API HENRYK WRODARCZYK. Ukoñczy³ Wydzia³ Automatyki i Informatyki Politechniki Œl¹skiej w Gliwicach oraz podyplomowe studia pedagogiczne. Pracowa³ na Politechnice Œl¹skiej jako asystent i starszy asystent. Otrzyma³ kilka nagród rektorskich za opracowania z zakresu robotyki i sztucznej inteligencji. Pracowa³ równie za granic¹. W 1991 r. zwi¹za³ siê z firm¹ Technicad, której jest wspó³w³aœcicielem. Pe³ni³ funkcje kierownika Dzia³u Systemów (zajmuje siê opracowaniem urz¹dzeñ cyfrowych i oprogramowania oraz ocen¹ diagnostyczn¹ maszyn) i cz³onka Zarz¹du odpowiedzialnego za rozwój. Od 2004 r. pe³ni funkcjê prezesa Zarz¹du Przedsiêbiorstwa Wdra ania Diagnostyki Technicznej Technicad Sp. z o.o. Autor publikacji dotycz¹cych systemów diagnostycznych oraz ocen stanu maszyn. (American Petroleum Institute) dotyczy systemów monitoringu i zabezpieczeñ maszyn oraz diagnostyki maszyn, natomiast normy ISO dotycz¹ sposobów pomiaru i oceny drgañ wzglêdnych i bezwzglêdnych dla maszyn wirnikowych, z podzia³em na rodzaje maszyn: ma³e, du e, t³okowe. W obu normach podane s¹ wartoœci dopuszczalne. Mnogoœæ odbiorców Naszymi g³ównymi klientami s¹ elektrownie (energetyka zawodowa, w tym równie elektrownie wodne), huty, rafinerie, zak³ady chemiczne, przemys³ motoryzacyjny, cukrownie, papiernie i sporadycznie górnictwo. Najogólniej mówi¹c wszyscy ci, którzy eksploatuj¹ maszyny wirnikowe: klasyczny napêd, sprê arka, pompa czy turbina. Niezale nie od mocy, choæ mo liwoœæ zastosowania naszych czujników wiropr¹dowych okreœla œrednica wa³u: powy ej 50 mm wyjaœnia prezes. Od 2004 r. Spó³ka jest autoryzowanym przedstawicielem na Polskê firmy Wilcoxon Rese-

13 OFERTA arch znacz¹cego w skali œwiatowej producenta akcelerometrów. Inwestor kupuje instalacjê pod klucz i nie zawsze ma wp³yw na to, co ona zawiera jest po prostu jakiœ system t³umaczy Andrzej Spyra. Choæ zdarza siê, e przysz³y u ytkownik zastrze- e sobie wybór okreœlonego systemu do monitoringu, bo np. na kilku maszynach ju go ma i nie chce wprowadzaæ innego. Stawka na jakoœæ Wysok¹ pozycjê na polskim rynku Technicad zawdziêcza szczególnemu znaczeniu jakie przywi¹zuje do jakoœci i nowych technologii. W produktach stosuje najlepsze znane na œwiecie komponenty elektroniczne, materia³owe jak i informatyczne. Nasze wyroby s¹ ci¹gle modernizowane. Ponad po³owa z 20. naszych pracowników jest zaanga owana w rozwój firmy zajmuj¹ siê modernizacj¹ czujników, opracowaniem nowych urz¹dzeñ elektronicznych, rozwijaniem oprogramowania, poszukiwaniem nowych aplikacji dla naszej aparatury. Jest to mo liwe dziêki firmowemu laboratorium wyposa onemu w specjalistyczne urz¹dzenia, m.in. wzbudniki drgañ, stó³ udarowy, szafê klimatyczn¹ mówi Andrzej Spyra. Przed wdro eniem do produkcji nasze wyroby przechodz¹ skomplikowany program prób. Po ich wprowadzeniu do produkcji podlegaj¹ wielostopniowemu systemowi kontroli miêdzyoperacyjnych. Prace rozwojowe g³ównie s¹ finansowane ze œrodków w³asnych. W 1998 r. Technicad wdro y³ system zarz¹dzania jakoœci¹ wed³ug normy ISO 9001, który w 2003 r. recertyfikowa³ wg nowego wydania tej normy ISO 9001/2000. Wyroby s¹ produkowane zgodnie z wymaganiami Unii Europejskiej i spe³niaj¹ wymagania znowelizowanych dyrektyw Kompatybilnoœci Elektromagnetycznej 89/336/EEC oraz Niskonapiêciowej 73/23/EEC. Docenieni nie tylko w Polsce Technicad swoje wyroby eksportuje m.in. do Czech, Rumunii, Szwecji (elektrownie wodne), Serbii. Udzia³ eksportu w przychodach zale y od wielkoœci systemu i liczby czujników. Firma ma partnera w Indiach. Rynek elektroenergetyczny jest ju mocno nasycony w instalacje do pomiaru drgañ na du- ych maszynach, typu turbiny. Ale do opomiarowania pozosta³y maszyny pomocnicze i urz¹dzenia wspó³pracuj¹ce z turbogeneratorem. Czêsto turbina jest opomiarowana z naddatkiem, ale eby mog³a dzia³aæ musi wspó³pracowaæ np. z dwoma pompami pozbawionymi jakiegokolwiek nadzoru wyjaœnia Andrzej Spyra, pytany o perspektywy. Za swoj¹ dotychczasow¹ dzia³alnoœæ i oferowane wyroby oraz us³ugi Technicad uzyska³ nagrody i wyró niana. W 2000 r. Medal Europejski otrzyma³ system monitorowania i diagnozowania maszyn wirnikowych TNC 2000/SMM, w 2002 r. za wdra anie wibrodiagnostyki maszyn i system TNC2010 do nadzoru maszyn wirnikowych i w 2003 r. system monitorowania i diagnozowania maszyn wirnikowych TNC2000/SMM, który dwukrotnie (2002, 2003) uzyska³ równie tytu³ i znak promocyjny Lidera Rynku. Jerzy Robert

14 LUDZIE ENERGETYKI Prof. CZES AW MEJRO wieloletni wyk³adowca Politechniki Warszawskiej, kierownik Zak³adu Gospodarki Energetycznej na Wydziale Mechaniczno-Energetycznym i Lotnictwa, w latach dziekan Wydzia³u Elektrycznego PW. Od 1976 do 1980 pracownik naukowy w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN. Organizator i wieloletni przewodnicz¹cy Komitetu Gospodarki Energetycznej Naczelnej Organizacji Technicznej. Nale a³ do pokolenia, o którym Roman Bratny pisa³ Kolumbowie, a prof. Jan Podoski nazywa³ pokoleniem, które mia³o nieszczêœcie yæ w ciekawych czasach. Ich m³odoœæ tak piêknie rozpoczêta koñczy³a siê dramatem wojny, który niweczy³ plany, gasi³ ambicje... Tak o tym mówi³ w udzielonym mi przed prawie æwieræwieczem, wywiadzie. Z pr¹dem i pod pr¹d Wróci³em z delegacji s³u bowej na Œl¹sk póÿno w nocy i zasta- ³em wezwanie do pu³ku. To by³ 25 sierpnia 1939 r. Pracowa³em wówczas w firmie Fabryka Aparatów Elektrycznych K. Szpotañski i S-ka S.A. Pracowa³em w niej od 1935 r. przed sam¹ wojn¹, jako zastêpca dyrektora nowo otwartej fabryki w Kaczym Dole znanym pod nazw¹ Miêdzylesie. To by³a druga fabryka tej firmy najwiêkszej wtedy w bran y elektrycznej. Pierwsza mieœci³a siê na Kamionku w Warszawie, a w przygotowaniu by³a trzecia w Kielcach, gdzie mia³a byæ wytwarzana aparatura elektryczna dla samochodu Chevrolet, do produkcji którego (na licencji) sposobi³a siê firma Lilpop, Rau i Loewenstein. Wezwanie oznacza³o chwilowy koniec k³opotów zawodowych zgodnie z przydzia³em mia³em byæ dowódc¹ plutonu w pu³ku stacjonujacym na Pow¹zkach. Okaza³o siê jednak, e dowódca ju jest i mam oczekiwaæ nowego przydzia³u. Otrzyma³em go ostatniego sierpnia do twierdzy Modlin, z zadaniem przeprowadzenie kabelizacji biegn¹cych tam linii telefonicznych. W dowództwie twierdzy, do którego dotar³em nastêpnego dnia, otrzyma³em potrzebn¹ dokumentacjê plany obiektów, projekt prac, które mia³em wykonaæ. Nie otrzyma³em natomiast przewidzianych projektem œrodków kompanii saperów, trzech ciê arówek, pontonów, pog³êbiarek. Nie by³o tak e kabli poza jednym odcinkiem, czêœciowo ju u³o onym przez pocztê miêdzy Modlinem, Nowym Dworem i Kazuniem. Na domiar z³ego pocztowcy, którzy to robili, po wybuchu wojny uciekli. By³em wiêc sam z zadaniem i planami. Dopiero 5 czy 6 wrzeœnia przys³ano mi z Warszawy kilku doskona³ych monterów cywilnych z firmy Grupa Techniczna i z nimi uda³o mi siê dokoñczyæ tê zaczêt¹ liniê, która zreszt¹ potem, w czasie obrony twierdzy, odegra³a niezwykle wa n¹ rolê. Twierdza, to brzmia³o dumnie, ale wygl¹da³o gorzej to by³y umocnienia nie na tê wojnê.zaledwie kilka betonowych bunkrów dla dzia³ i karabinów maszynowych, trochê zapór czo³gowych i zasieków z drutu zbudowanych w ostatnich miesi¹cach przed wojn¹ odpowiada³o jej standardom. Dotyczy³o to tak e linii telefonicznych poza wspomnian¹ kablow¹ napowietrznych, które w czasie dzia³añ bojowych by³y dos³ownie szatkowane przez nieprzyjacielskie lotnictwo i artyleriê. W ostatniej fazie obrony system ³¹cznoœci oparty by³ praktycznie na 19 radiostacjach nie licz¹c goñców. Dowodzi³em w tym czasie plutonem Radio mianowany na to stanowisko po œmierci dowodz¹cego nim poprzednio oficera. 14 Moim bezpoœrednim szefem by³ mjr. Chimiak, a po jego œmierci kpt. M. Standziak. Zgrupowanie na niewielkim stosunkowo terenie 19 radiostacji zmusza³o do starannego opracowywania przydzia³ów czêstotliwoœci, sygna³ów wywo³awczych, kodów s³u bowych itd. Przebywa³em wiêc g³ównie w schronie dowództwa. Moim nieod³¹cznym towarzyszem by³a radiostacja (RKD) do porozumiewania siê z Warszaw¹. By³o to towarzystwo niezwykle uci¹ liwe, gdy jej maszt, którego ukryæ nie by³o sposobu, stanowi³ dla lotników niemieckich ulubiony cel. Opuszcza³em j¹ z prawdziw¹ przyjemnoœci¹ id¹c na kontrolê innych stacji. By³a to jednak przyjemnoœæ szczególnej natury, porównywalna z t¹, jak¹ ma zaj¹c podczas polowania. Najczêœciej bowiem sz³o siê pod ostrza³em. Odkry³em wtedy dobre strony mojego kalectwa nie s³yszê na jedno ucho i jest to w takich sytuacjach niew¹tpliwa zaleta. Zdoby³em dziêki temu opiniê odwa nego olnierza i zosta³em nawet odznaczony Krzy em Walecznych. Ze sprzêtem mieliœmy wiele k³opotów. Du ej radiostacji RKGA pochodzenia francuskiego z czasów I wojny œwiatowej do koñca nie uda³o siê uruchomiæ. Ma³e, bardzo dobre krótkofalówki N-1 i N-2 polskiej produkcji, mia³y ograniczony zasiêg. Tak, e ³¹cznoœæ z Warszaw¹ utrzymywaliœmy tylko za pomoc¹ dwóch radiostacji RKD z pr¹dnicami na korbkê, pracuj¹cych na falach œrednich. Potem jedn¹ z nich straci³em wraz z czêœci¹ za³ogi bomba trafi³a w schron gdzie pracowa³a. Sytuacja twierdzy by³a, na dobr¹ sprawê, od pocz¹tku beznadziejna. Brak by³o dostatecznych zapasów amunicji, ywnoœci i œrodków opatrunkowych. Amunicjê pocz¹tkowo przywo ono ze sk³adu w Palmirach g³ównie ch³opskimi furmankami. Pod koniec walk, poza miêsem z zabitych koni i wod¹ z Narwi, nie by³o nic do jedzenia. Ogromna liczba rannych wype³nia³a szpitale bombardowane mimo znaków Czerwonego Krzy a. Zreszt¹ i bez tego lekarze byli bezsilni poniewa, prócz osobistych opatrunków o³nierskich, nie by³o wiêcej nic. A jednak Modlin siê broni³ i skapitulowa³ dopiero na rozkaz dowódcy obrony Warszawy, gen Rómmla któremu podlegaliœmy ju po kapitulacji stolicy. Warunki kapitulacji by³y honorowe oficerom pozostawiono broñ boczn¹, rzeczy osobiste, a nawet samochody. Dowództwo niemieckie zobowi¹za³o siê nie wywoziæ nas poza granice Polski. Te- dokoñczenie na str. 16

15

16 LUDZIE ENERGETYKI dokoñczenie ze str. 14 raz, gdy wiemy ju jaka by³a ta wojna, a trudno uwierzyæ, e tych warunków dotrzyma³o. Wywieziono nas do Dzia³dowa i w koñcu paÿdziernika otrzymaliœmy przepustki na wyjazd do domu. Dotrzeæ do celu uda³o siê jednak nie wszystkim. Czêœæ wy³apa³y po drodze posterunki niemieckie i nie zwa aj¹c na przepustki odes³a³y do innych obozów jenieckich. Mnie siê uda³o szczêœliwie dotrzeæ na Sask¹ Kêpê. Mieszkanie zasta³em spl¹drowane i puste ona z córk¹ zosta³y u teœciów we Lwowie. Gdy wkrótce w Warszawie rozpoczê- ³o siê prawdziwe polowanie na oficerów, zdecydowa³em siê do³¹czyæ do nich. Uda³o mi siê przejœæ granicê i utkn¹³em tam na kilka miesiêcy. Zima roku by³a we Lwowie niezwykle ciê ka. Jako bie- eniec nie mog³em otrzymaæ pracy, a sytuacja moich teœciów by³a niewiele lepsza od mojej. Utrzymywaliœmy siê z wyprzeda y tego, co jeszcze by³o coœ warte z naszego dorobku. Na placu za teatrem, gdzie spotyka³ siê tej zimy elegancki lwowski œwiat, posz³y moje oficerskie buty, aparat fotograficzny, bi uteria teœciowej itd. Chcieliœmy wracaæ do Warszawy, ale to siê okaza³o nie proste. Próba nielegalnego przejœcia granicy zakoñczy³a sie niepowodzeniem, a na dodatek córka przyp³aci³a j¹ tyfusem. Na wiosnê pojawi³a siê najpierw w Przemyœlu, a nastêpnie we Lwowie mieszana komisja niemiecko-sowiecka d/s repatriacji uchodÿców. Po kilku próbach uda- ³o mi siê wreszcie przed ni¹ stan¹æ wykorzystuj¹c wezwanie, jakie nadesz³o z Banku Polskiego w Krakowie do kuzyna mojej ony, któremy wczeœniej uda³o siê przejœæ granicê. Zna³em jêzyk niemiecki i mia³em zaœwiadczenie z fabryki Szpotañskiego, wydane jeszcze w paÿdzierniku to zadecydowa³o, e po d³ugich wprawdzie korowodach, otrzyma³em wreszcie zezwolenie na wyjazd. Wyjechaliœmy przedostatnim transportem. Nastêpnego dnia cz³onkowie komisji wrócili do Przemyœla, pozostawiaj¹c przed urzêdem we Lwowie wielotysiêczne t³umy chêtnych do wyjazdu. W maju 1940 r. o wyjazd do GG ubiega³o sie jeszcze ok. 90 tys. z czego prawie 60 tys. stanowili ydzi. Wielu z nich doczeka³o transportu tyle, e nie na zachód, ale w bezkresn¹ otch³añ Rosji sowieckiej. Przeklinaj¹c swój los i wiaro³omnosæ bolszewick¹ nie wiedzieli, e umykaj¹ œmierci. Po przyjeÿdzie do Warszawy wróci³em do Szpotañskiego. Fabryka, pod okiem niemieckiego Treuhandera, pracowa³a oficjalnie dla Niemców, ale nieoficjalnie jak w wiêkszoœci fabryk w GG kwit³o ycie okupacyjno-konspiracyjne. Fabryczne dokumenty pozwala³y bezpiecznie podró owaæ, przez fabrykê przechodzi³y materia³y dla potrzeb konspiracji, sz³a na boku produkcja. Podziemie potrzebowa³o zaopatrzenia. Od po³owy 1941 r. bra³em udzia³ w przygotowywaniu dla jego potrzeb sprzêtu radiowego. Produkcja radiostacji nadawczych, krótkofalowych sz³a w seriach sztuk. Firma S. Gajêckiego i Cz. Be³kowskiego (silniki GAD) produkowa³a dla nich zespo³y spalinowo-elektryczne, a firma K. Pusto³a pr¹dnice. Budynki fabryczne FAE K. Szpotañski i S-ka przy ul. Ka³uszyñskiej 16 Kazimierz Szpotañski, który by³ poza wszystkim, prezesem konspiracyjnego Stowarzyszenia Elektryków Polskich, skontaktowa³ mnie na poczatku 1941 r. z prof. Janem Obr¹palskim najwybitniejszym spoœród polskich energetyków, a zarazem jednym z najszlachetniejszych ludzi jakich przysz³o mi w yciu spotkaæ. Profesor zaproponowa³ mi wspó³pracê przy opracowywaniu programu elektryfikacji Polski powojennej, przy czym co by³o wtedy pora- aj¹ce z granic¹ zachodni¹ na Odrze i Nysie u yckiej. Zgodzi³em siê bez wahania. W zespole w którego sk³ad weszli jeszcze: J. Kryñski, K. Przanowski, T. Kahl, S. Kwiatkowski, R. Kontkiewicz, A. Kamiñski i K. Herniczek pe³ni³em funkcjê sekretarza, czy raczej g³ównego referenta. Mia³em wiêc okazjê pracowaæ z Profesorem po kilka godzin dziennie, dziêki czemu nauczy- ³em siê pracowaæ naukowo, co potwierdza tezê, e najlepsz¹ szko³¹ jest terminowanie u dobrego mistrza. W chwili wybuchu Powstania Warszawskiego mieliœmy na ukoñczeniu trzeci¹ wersjê planu elektryfikacji kraju i ta wersja stanowi³a potem podstawê przy kreœleniu za³o eñ planu 3-letniego. Koniec wojny zasta³ mnie w Wiedniu dok¹d ewakuowano maszyny i urz¹dzenia z fabryki na Kamionku i nas przy okazji. D³ugo jednak tam nie zagrza³em miejsca wyekspediowany pod granicê wêgiersk¹ do kopania rowów, wróci³em z powrotem na kilka tygodni przed wyzwoleniem. To ju by³o inne miasto zbombardowane, nie pracuj¹ce, zanarchizowane, oczekuj¹ce zwyciê ców. Jedenastego kwietnia obudziliœmy siê pod w³adz¹ radzieck¹ w doœæ zreszt¹ dziwnym nastroju. W oknach powiewa³y flagi bia³e i czerwone, wczorajsi faszyœci manifestowali prokomunistyczne sympatie. Konstatowaliœmy ze zdziwieniem, e nadal nie jesteœmy po zwyciêskiej stronie. Pchaj¹c zdobyczny wózek z niezbêdnym na podró baga em ruszyliœmy w szeœcioosobowej grupie do Polski. Dwudziestego kwietnia przeszliœmy granicê w Chocho³owie, a w parê dni póÿniej zg³osi³em sie do pracy w ówczesnym Ministerstwie Przemys³u. W ci¹gu tych kilku tygodni dokona³ siê w mojej karierze skok niewiarygodny z robotnika transportowego w firmie Elin, poprzez kopacza rowów pod granica wêgiersk¹, na dyrektora naczelnego energetyki w dawnych Prusach Wschodnich. Oprac. Henryk Nakielski

17 Nauka, technika, biznes Rozmowa ze S AWOMIREM WESO KIEM, dyrektorem naczelnym MEDCOM Sp. z o.o. Jakie wydarzenia w blisko 20-letniej historii firmy mia³y decyduj¹cy wp³yw na jej obecny kszta³t? Za³o ycielami powsta³ej w 1988 r. firmy MEDCOM by³o czterech pracowników naukowych Instytutu Sterowania i Elektroniki Przemys³owej Politechniki Warszawskiej. Skupiliœmy siê na rozwijaj¹cym siê rynku komputerowym byliœmy pierwszym w Polsce producentem rodziny zasilaczy bezprzewodowych UPS dla komputerów osobistych. To by³ z³oty interes urz¹dzenie by³o w cenie ma³ego Fiata. Zakoñczyliœmy tê produkcjê w 1995 r. oddaj¹c pole konkurencji (choæ nadal wytwarzaliœmy du e UPS dla przemys³u, które powstaj¹ w niewielu firmach na œwiecie), zagospodarowuj¹c od 1994 r. niszê rynkow¹ jak¹ stanowi³y odtwarzaj¹ce inwestycje proekologiczne w energetyce (odsiarczanie) i przemyœle. Stworzyliœmy jako pierwsi w Europie zasilacze buforowe o unikalnych parametrach (wspó³pracuj¹ z du ymi bateriami energetycznymi o ogromnych pojemnoœciach, podtrzymuj¹c systemy automatyki zabezpieczeniowej na stacjach energetycznych w elektrowniach). One wyznaczy³y standard œwiatowy w dziedzinie zasilaczy tranzystorowych. Uznaliœmy, i adresatem naszych produktów bêdzie przemys³, a nie konsument indywidualny. Jaki jest profil dzia³alnoœci przedsiêbiorstwa? Produkujemy niemal wszystko co zwi¹zane jest z uk³adami zasilania. Podstawowymi produktami s¹ wspomniane zasilacze buforowe i UPS przemys³owe. Produkujemy tak e filtry aktywne jako jedyni w Polsce i jedni z siedmiu w Europie. Trafiaj¹ g³ównie za granicê, przede wszystkim do USA i pañstw azjatyckich. Jesteœmy ponadto obecni w Kanadzie, Meksyku, Izraelu, W³oszech, otwie, Belgii, Szwecji, Ukrainie, Szwajcarii, Irlandii, Norwegii i na Wêgrzech. Eksport siêga 22 proc. wartoœci produkcji i obejmuje ponadto szybkie ³¹czniki bezstykowe, które cechuj¹ najwy sze wymagania ³¹czeniowe. Jest to produkt typu hi-end, ich producentami jest zaledwie kilka przedsiêbiorstw na œwiecie. Innym naszym nowatorskim produktem s¹ przetwornice statyczne i napêdy dla kolejnictwa. Do jakiego segmentu klientów skierowana jest Pañstwa oferta? Skupiê siê na rynku energetyki, który stanowi obecnie 40 proc. naszej sprzeda y (du ¹ grupê klientów stanowi¹ producenci taboru trakcji elektrycznej kolejowej i tramwajowej). W latach nasz udzia³ w nim rós³ bardzo szybko. Zosta³ wyhamowany pojawieniem siê silnej konkurencji zarówno zagranicznej jak i krajowej. Uzyskujemy na nim œredniorocznie obroty na poziomie mln z³. Urz¹dzenia zasilaj¹ce naszej produkcji, g³ównie zasilacze buforowe i falowniki napiêcia gwarantowanego, s¹ bez ma³a w ka dej polskiej elektrowni czy elektrociep³owni, równie we wszystkich zak³adach energetycznych. Wobec wielkich inwestycji, które czekaj¹ polsk¹ elektroenergetykê, oczekujemy licznych zamówieñ z jej strony. Uczestniczymy w przygotowaniach projektów oraz wstêpnych ustaleñ. Wiele tzw. zapytañ ofertowych ju do nas dociera. Co Pana zdaniem stanowi klucz do sukcesu w zarz¹dzaniu tak¹ firm¹ jak MEDCOM? Najwiêksz¹ sztuk¹ jest umiejêtne powi¹zanie dobrej produkcji z biznesowym sukcesem, innymi s³owy zamiana pomys³u w interes. Wiele polskich firm mimo dysponowania genialnymi ideami nie radzi sobie z zarz¹dzaniem. Nam uda³o siê przejœæ pomyœlnie fazê delegacji zarz¹dzania w dó³. Zaczynaliœmy w 12 osób, obecnie zatrudniamy 80 osób (9 ma tytu³ naukowy dr in.). Równie liczna by³a zawsze grupa konstruktorów co osób zajmuj¹cych siê bezpoœrednio produkcj¹. Zachowujemy stale cechy przedsiêbiorstwa typu Spin off czyli wywodz¹cego siê z nauki. Zamienienie wiedzy naukowej na produkt, mówi¹c kolokwialnie, to nasz sukces. Cech¹ naukowców jest wieczne niezadowolenie, wszystko mo na zrobiæ lepiej, niemniej trzeba potrafiæ powiedzieæ stop dalej nie doskonalimy. Profity biznesowe zaczê³y siê w chwili zamkniêcia konstrukcji (tak by³o w przypadku zasilaczy buforowych czy filtrów aktywnych, choæ obecnie produkowane s¹ ju trzeciej generacji). Umiejêtnoœci wyboru odpowiedniego momentu w dokonaniu tego rodzaju decyzji yczê wszystkim mened erom. ród³em naszego sukcesu jest i to, e do zagadnieñ analizowanych problemów podchodzimy kompleksowo. Klient zamawia zasilacz pytamy o jego zastosowanie. Istotne jest jak on bêdzie pracowa³ w systemie. Generalnie rzecz ujmuj¹c wszystkie produkty robimy pod konkretne zamówienie. Jesteœmy firm¹ projektow¹, produkcyjn¹ i instalacyjn¹. Jak¹ politykê jakoœci prowadzi firma? Ca³y proces produkcji jest nadzorowany przez system zarz¹dzania jakoœci¹ i œrodowiskiem zgodnie z norm¹ ISO Zosta³ uruchomiony w 1996 r., obecnie funkcjonuje wedle standardu zarz¹dzania procesowego. Wszystkie procesy zachodz¹ce w firmie s¹ opisane, zarówno etap konstruowania jak i dobór komponentów, tudzie monta finalny. Zamierzamy niebawem wprowadziæ system zarz¹dzania œrodowiskiem ISO i certyfikat wojskowy AQAP. Przygotowujemy siê do wprowadzenia systemu jakoœciowego IRIS dedykowanego dla rynku kolejnictwa. Spó³ka zosta³a uhonorowana wieloma presti owymi laurami. Które ceni Pan najwy ej? Nasze produkty otrzyma³y bardzo wiele nagród. Wysoce sobie cenimy tytu³ Polski Produkt Przysz³oœci jak¹ zosta³ uhonorowany przez Agencjê Techniki i Technologii filtr aktywny FA-2000, który znajduje zastosowania militarne w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Jako przedsiêbiorstwo jesteœmy od kilku lat w rankingu Gazel Biznesu. Najwiêkszym dla nas splendorem by³o przyznanie nam w 2001 r. Nagrody Gospodarczej Prezydenta RP w kategorii Najlepsze Ma³e Polskie Przedsiêbiorstwo. Szczególnie satysfakcjonuje nas fakt, i spoœród trzech firm nominowanych w tej kategorii przez kapitu³ê konkursu, finalnego wyboru dokona³ osobiœcie Prezydent Aleksander Kwaœniewski. Jakie s¹ najbli sze plany przedsiêbiorstwa? Bêdziemy d¹ yli do kontynuacji intensywnego rozwoju, doœæ powiedzieæ, e w 2004 roku nasz obrót wyniós³ 18 mln z³, 2005 r. 28 mln, a w ub.r. 41 mln z³. Dynamika mówi sama za siebie. Musimy powiêkszyæ przestrzeñ produkcyjn¹, w tym celu zakupiliœmy dzia³kê budowlan¹ w Warszawie z zamiarem zbudowania nowego zak³adu przemys³owego i siedziby firmy. Przenosiny planujemy na koniec 2008 r. Dziêkujê Panu za rozmowê. MEDCOM Sp. z o.o. ul. Barska 28/30, Warszawa tel , , , fax

18 LIBERALIZACJA RYNKU ENERGII Czy s¹ szanse na dynamiczne taryfy? Wprowadzenie Liberalizacja rynku energii powoli staje siê faktem. Zmieniaj¹ siê podmioty i ich struktury. Po pierwotnie wybranym kierunku i d¹ eniu do rozdzia³u generacji, przesy³u i dystrybucji obecnie obserwujemy tendencje odwrotne. Nale y mieæ nadziejê, e po tym, jak elektroenergetyka polska przejdzie burzliwy okres zmian, rozdzia³ów i konsolidacji osi¹gnie pewien stan ustalony. Nowy kszta³t elektroenergetyki to nowe szanse i mo liwoœci, ale równie nowe ograniczenia i problemy. Z drugiej strony przemiany legislacyjne i strukturalne to jeszcze za ma³o. W krajach rozwiniêtych obserwuje siê dalszy rozwój sektora energetycznego. Wdra a siê tam nowe rozwi¹zania informatyczne oparte na nowoczesnych technologiach. Coraz powszechniej stosuje siê systemy zdalnie odczytuj¹ce liczniki odbiorców komunalnych. Systemy takie maj¹ szereg dodatkowych funkcji wynikaj¹cych z jednej strony z mo liwoœci sterowania licznikami, z drugiej natomiast, z bardzo zaawansowanej obróbki i przetwarzania danych. Zmiany podmiotów na rynku energii W Polsce obecnie w spó³kach energetycznych coraz bardziej organicznie zostaje wydzielony obrót od dystrybucji. Tempo wydzielania jest ró ne dla ró nych spó³ek. Wydzielony ma zostaæ Operator Pomiarów. Szykuj¹ siê zmiany konsolidacyjne zapowiedziane w rz¹dowym Programie dla energetyki. Z drugiej strony postêpuj¹ zmiany na rynku energii. Od 1. stycznia br. wszyscy odbiorcy instytucjonalni mog¹ korzystaæ z zasady TPA. Od 1. lipca równie odbiorcy detaliczni bêd¹ mogli samodzielnie wybraæ dostawcê energii. Spó³ki energetyczne przygotowuj¹ siê do konsekwencji liberalizacji rynku, czyli do rozliczania drobnych, masowych odbiorców, którzy energiê bêd¹ kupowaæ w innych spó³kach obrotu. W takim nawale wa nych zmian w sektorze energetycznym przy koniecznych inwestycjach nierzadko wybiera siê najprostsze i najtañsze rozwi¹zania, które czêsto nie s¹ najbardziej ekonomiczne i funkcjonalne. Zapewne dlatego odbiorcy detaliczni przynajmniej na pocz¹tku bêd¹ rozliczani z wykorzystaniem profili standardowych, a nie systemów AMR. Autor próbuje odpowiedzieæ, czy i jakie s¹ szanse na wprowadzenie dynamicznych taryf w Polsce obecnie i w perspektywie najbli szych kilku lat? Poruszany jest zatem problem, który móg³by wyst¹piæ w przypadku wdra ania systemów zdalnie odczytuj¹cych liczniki odbiorców komunalnych. Mo liwoœci liczników Powoli dobiegaj¹ koñca czasy, kiedy to licznik potrafi³ jedynie zliczaæ energiê elektryczn¹ czynn¹ w jednym kierunku i w jednej strefie czasowej. Obecne, nowoczesne urz¹dzenia, posiadaj¹ mo - liwoœci programowania liczby stref, okreœlania jakie wielkoœci fizyczne oprócz energii elektrycznej maj¹ byæ mierzone, zapisuj¹ zdarzenia np. zanik jednej fazy, dzia³anie na licznik silnym polem magnetycznym. Bardziej zaawansowane technologicznie stosowane w systemach AMR umo liwiaj¹ równie sterowanie odbiorami, zdalne programowanie rozk³adu stref czasowych, realizacjê funkcji przedp³atowych itd. Wprowadzenie nowych funkcji w licznikach energii sz³o w parze z rozwojem mo liwoœci wymiany danych pomiêdzy urz¹dzeniem pomiarowym, a systemem obs³ugi licznika. Obecnie coraz czêœciej transfer danych odbywa siê po sieci energetycznej PLC lub przy wykorzystaniu GPRSa. Wykorzystuj¹c nowoczesne liczniki i zaawansowane systemy informatyczne mo na lepiej pos³ugiwaæ siê metodami sterowania popytem na energiê elektryczn¹. Sterowanie popytem Zasadniczym celem sterowania popytem jest zmniejszenie kosztów zakupu energii poprzez wyrównanie krzywej obci¹ enia. Sterowanie popytem odbywa siê poprzez oddzia³ywanie na koñcowych u ytkowników energii elektrycznej (po stronie popytowej) okreœlonymi bodÿcami finansowymi. Zak³ada ono mo liwoœæ wp³ywania na profil poboru energii u konkretnych odbiorców. Najczêœciej stosowanym mechanizmem sterowania popytem jest wp³ywanie cenami energii pobieranej w ró nych strefach czasowych poprzez stosowanie okreœlonych taryf. Cena energii w szczycie poboru jest wy sza, natomiast w dolinach obci¹ enia ni sza. W konsekwencji powoduje to zmniejszenie poboru energii w szczycie lub przesuniêcie obci¹ enia poza szczyt (zape³nienie dolin), tak e zmniejszenie zu ycia energii np. przez wprowadzenie nowoczesnych, energooszczêdnych technologii. SD natomiast nie ma mo liwoœci chwilowego oddzia³ywania po stronie popytowej poboru energii. Sterowanie odbiorami W niektórych krajach Unii Europejskiej od pewnego czasu wdro one systemy zdalnie odczytuj¹ce liczniki maj¹ mo liwoœæ zdalnego za³¹czania lub wy³¹czania odbiorów. Najczêœciej jest to wykorzystywane do za³¹czania odbiorników przy zmianie stref czasowych z dro szej na tañsz¹. Wy³¹czane s¹ one przy zmianie na dro sz¹ strefê. Odbiory, które mog¹ byæ tak za³¹czane to [3]: piece akumulacyjne, ogrzewacze zasobnikowe wody, parniki stosowane w gospodarstwach rolniczych, urz¹dzenia klimatyzacyjne. Analogiczny mechanizm mo e byæ równie wykorzystywany do wy³¹czania odbiorów o ni szym priorytecie np. czêœci oœwietlenia w czasie obowi¹zywania dro szej strefy czasowej (podczas szczytów poboru). Dynamiczne taryfy Dynamiczne taryfy to ustalenie z odbiorc¹ mo liwoœci czêstszego prze³¹czenia odbiorcy na tañsz¹ strefê czasow¹ pod warunkiem za³¹czenia u niego na ten czas dodatkowego odbioru. W konsekwencji istnieje mo liwoœæ zwiêkszenia chwilowego zu ycia energii. Technicznie jest to realizowane w nastêpuj¹cy sposób: w systemach AMR jest mo liwoœæ szybkiego wys³ania dobowego wzorca rozk³adu stref czasowych do grupy liczników. Ka dy z takich liczników jest zaprogramowany tak, eby przy zmianie strefy czasowej z dro szej na tañsz¹ za³¹cza³ styk, który nastêpnie powoduje zadzia³anie przekaÿnika i za³¹czenie odbioru. Kiedy strefa czasowa zmienia siê z tañszej na dro sz¹ dodatkowy odbiór zostaje wy³¹czony. W analogiczny sposób na czas dro szej strefy czasowej mog¹ byæ od³¹czane odbiory o tzw. ni szym priorytecie. Odbiorca zyskuje mo liwoœæ czêstszego korzystania z tañszej strefy czasowej np. do nagrzewania pieca akumulacyjnego. Spó³ka energetyczna zyskuje faktyczn¹ mo liwoœæ chwilowego oddzia³ywania po stronie popytowej na zu ycie energii. W konsekwencji spó³ka energetyczna mo e zmniejszaæ swoje odchylenie do zadeklarowanej wartoœci energii i oszczêdzaæ na tym. 18

19 LIBERALIZACJA RYNKU ENERGII Dynamiczne taryfy, a rozdzielenie Obrotu i Dystrybucji Podzia³ spó³ek energetycznych na Obrót i Dystrybucjê poci¹ga za sob¹ rozdzielenie pe³nionych przez nich funkcji. Dotychczas mo na by³o mówiæ o dzia³aniach w celu realizacji interesu jednej spó³ki energetycznej. Teraz osobno bêdzie wystêpowa³ interes SD, osobno Obrotu. Czasami bêd¹ sytuacjê, e te interesy bêd¹ siê wzajemnie wyklucza³y. Korzyœæ Dystrybucji bêdzie mog³a byæ sprzeczna z korzyœci¹ Obrotu. Czy wtedy te podmioty bêd¹ ze sob¹ wspó³pracowaæ? Kto bêdzie podejmowa³ decyzje o zdalnym za³¹czeniu dodatkowego odbioru u odbiorcy: SD czy Obrót? Obrót bêdzie deklarowa³ wartoœæ energii dla podmiotów kupuj¹cych od niego energiê na danym obszarze. Dystrybucja, bêdzie zg³asza³a zapotrzebowanie dla odbiorców Obrotu, odbiorców TPA na swoim terenie oraz na pokrycie strat sieciowych. Zapewne aden z nich zg³aszaj¹c dzieñ wczeœniej swoje przewidywane zapotrzebowanie nie przewidzi sytuacji za³¹czenia dodatkowego odbioru i zwiêkszenia zu ycia. Zatem wielce prawdopodobna jest sytuacja gdy SD za³¹czy zdalnie dodatkowe odbiory zmniejszaj¹c swoje odchylenie od prognozy (energii deklarowanej) zwiêkszaj¹c odchylenie obrotu. SD zap³aci mniej za odchylenia kosztem Obrotu, który zap³aci wiêcej. Je eli zdarzy siê tak, e rozk³ady stref czasowych dystrybucji i obrotu bêd¹ inne, to wg którego ma byæ za³¹czony dodatkowy odbiór? Któr¹ z nich ma wyœwietlaæ licznik jako bie ¹c¹? Dynamiczne taryfy, a wydzielenie Operatora Pomiarów Organiczne wydzielenie OP to w zasadzie podzia³ monopolisty na dwóch monopolistów: SD monopol dystrybucji i OP monopol pomiarów. Wydaje siê, e takie wydzielenie OP nie jest najlepszym mo liwym rozwi¹zaniem. Podzia³ spó³ek energetycznych i wydzielanie kolejnych podmiotów wi¹ e siê z koniecznoœci¹ zawierania kolejnych szczegó³owych umów o zasadach wspó³pracy, wzajemnych us³ugach, przep³ywach finansowych i zobowi¹zaniach. Je eli OP nie bêdzie czêœci¹ SD i zostan¹ wprowadzone systemy AMR niew¹tpliwie pojawi siê problem w przypadku braku komunikacji po PLC z licznikami. OP nie bêdzie móg³ wtedy sam prowadziæ prac usprawniaj¹cych transmisjê danych po PLC. Podmiot ten nie jest w³aœcicielem sieci, dlatego zarówno nie bêdzie chcia³, jak i niekoniecznie bêdzie móg³, w ni¹ inwestowaæ. S¹ one maj¹tkiem SD. Z drugiej strony Dystrybucja w bud ecie na dany rok bêdzie przewidywa³a okreœlone prace sieciowe i mo e nie mieæ zasobów do realizacji potrzeb Operatora Pomiarów. Dzia³alnoœæ biznesowa OP przewiduje, e musi on mieæ dane z liczników, które bêd¹ nastêpnie wykorzystywane do rozliczeñ. Nie mo e pozwoliæ sobie na to, e us³yszy od Dystrybucji, e dane prace sieciowe z powodu ograniczeñ bud etowych bêd¹ zrealizowane w przysz³ym roku, a do tego czasu OP musi sobie radziæ jakoœ inaczej. Dobrze skonstruowana umowa: 1) daje podwójn¹ gwarancjê Dystrybucji i wyklucza mo liwoœæ realizacji przez ni¹ wszystkich zachcianek OP; po pierwsze zapewnia, e pomiary bêd¹ udostêpnione w odpowiednim czasie, po drugie daje pewnoœæ, e dla OP bêd¹ realizowane tylko jasno okreœlone, mo liwe do przewidzenia, prace; 2) zapewnia, e konieczne prace inwestycyjne przez i na koszt SD bêd¹ realizowane w odpowiednim czasie; w konsekwencji daje OP poczucie bezpieczeñstwa, gwarantuj¹ce mu realizacjê podstawowego procesu biznesowego jakim jest akwizycja i udostêpnianie pomiarów, w przypadku braku komunikacji. OP zupe³nie nie jest zainteresowany sterowaniem urz¹dzeniami. To nie jest jego biznes. Rozkazy za³¹czania/wy³¹czania odbiorów zalicznikowych zapychaj¹ eter utrudniaj¹c podstawow¹ komunikacjê w urz¹dzeniami. Wysy³anie rozkazu o za³¹czeniu odbioru mo e powodowaæ zak³ócanie transmisji i zajmowanie kana³u transmisyjnego. W przypadku jednego licznika w obszarze transformatora nie jest to problem. A co je eli takich liczników bêdzie du o wiêcej? W takim ujêciu nie wydaje siê sensowne organiczne wydzielenie operatora pomiarów ze spó³ki dystrybucyjnej i jego istnienie jako samodzielny podmiot. Ograniczenia Ograniczenia uniemo liwiaj¹ce stosowanie dynamicznych taryf w chwili obecnej s¹ nastêpuj¹ce: Techniczne brak odpowiedniej infrastruktury systemów zdalnie odczytuj¹cych liczniki odbiorców detalicznych. Systemów takich jak nie by³o, tak nie ma. Najbli sze realne perspektywy równie nie s¹ obiecuj¹ce. Zainstalowanie systemów AMR, które samo z siebie trwa kilka lat, jest warunkiem koniecznym do stosowania dynamicznych taryf. Musz¹ byæ bowiem odpowiednie liczniki oraz sposób zdalnego przeprogramowania ich na du ¹ skalê. Prawne nie ma mo liwoœci stosowania taryf z nieokreœlonymi godzinowo strefami czasowymi, nie zostan¹ zatwierdzone przez URE, Mentalne zarówno po stronie przedsiêbiorstw energetycznych (w¹tpliwoœci co do s³usznoœci stosowania takiego rozwi¹zania), jak i odbiorców (nieufnoœæ, e mo na skorzystaæ na dynamicznych taryfach). Pewnym œwiate³kiem w tunelu jest zapowiedÿ uwolnienia taryf [4] po 1. lipca 2007 roku, kiedy to wszyscy odbiorcy energii elektrycznej bêd¹ mieli mo liwoœæ wyboru dostawcy energii. Koñcowa refleksja Dynamiczne taryfy to z jednej strony szansa dla odbiorców na ni sze ceny energii, z drugiej szansa dla spó³ek na rzeczywiste narzêdzie do chwilowego oddzia³ywania po stronie popytowej poboru energii. Kto bêdzie zainteresowany dynamicznymi taryfami? Czy tylko wyk³adowcy i niektórzy specjaliœci, czytaj¹cy zagraniczn¹ literaturê? Na razie nie ma szans na ich wprowadzenie. Perspektywy na najbli sze lata równie nie s¹ zbyt obiecuj¹ce. Zmiany strukturalne podmiotów i rozdzielenie sprzeda y energii od us³ugi jej dostarczenia nie sprzyjaj¹ tworzeniu odpowiedniej atmosfery do inwestowania w zaawansowane systemy informatyczne. S³ownik i u yte skróty IRiESP Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesy³owej, IRiESD Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej, TPA Third Party Access (dostêp trzeciej strony), zasada TPA mówi, e okreœlony odbiorca zostaje uprawniony do korzystania z dostêpu do sieci przesy³owej lub dystrybucyjnej; w konsekwencji ma on prawo do swobodnego wyboru dostawcy energii, OP Operator Pomiarów, OSP Operator Systemu Przesy³owego, AMR Automatic Meter Reading (automatyczny odczyt licznika) lub Automated Meters Reading (automatyczny odczyt liczników). Literatura [1] Lubicki T., EPC S.A., O roli operatorów pomiarów na liberalizowanym rynku energii elektrycznej w Polsce, Energetyka 10/2006. [2] Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesy³owej. PSE-Operator, Warszawa, czerwiec [3] G³owacki F., Instytut Energetyki Oddzia³ Gdañsk, Sterowanie popytem na energiê elektryczn¹ w warunkach rynku energii, Energetyka, nr 11/2005. [4] Kowalak T., Departament Taryf w URE, Taryfy bêd¹ uwolnione, Energia & Przemys³, marzec Krzysztof Billewicz 19

20 LIBERALIZACJA RYNKU ENERGII Bart³omiej Nowak Europejski Instytut Uniwersytecki we Florencji Czy rozdzia³ przedsiêbiorstw zintegrowanych pionowo w sektorze energii elektrycznej na podstawie Dyrektywy Elektroenergetycznej jest rzeczywiœcie skuteczny? 1. Unbundling uwagi ogólne Niedyskryminacyjny dostêp do sieci przesy³owych i dystrybucyjnych jest koniecznym elementem rozwoju konkurencji w sektorze energii elektrycznej. W wielu krajach Unii Europejskiej sieci przesy³owe i dystrybucyjne w dalszym ci¹gu s¹ w³asnoœci¹ tak zwanych przedsiêbiorstw zintegrowanych pionowo (PZP), odpowiedzialnych za co najmniej jedn¹ z funkcji wytwarzania/produkcji lub dostawy 1 energii elektrycznej i co najmniej jedn¹ z funkcji przesy³u lub dystrybucji energii elektrycznej. Integracja pionowa stwarza dla przedsiêbiorstw uprzywilejowanych mo liwoœæ jak równie pokusê do wspierania w³asnych oddzia³ów poprzez wykorzystywanie dominuj¹cej pozycji na rynku, co skutecznie blokuje potencjaln¹ konkurencjê. Istnieje wiele sposobów na skuteczn¹ dyskryminacjê konkurentów, niektóre z nich to: Tworzenie technicznych barier np. kosztownych i d³ugotrwa³ych procedur dla klientów, którzy chc¹ zmieniæ dostawcê energii elektrycznej poprzez wprowadzanie skomplikowanych wymagañ technicznych dla systemów pomiarowo-rozliczeniowych w tym obowi¹zek instalacji nowych systemów, jak równie wymóg tworzenia z³o onych grafików bilansuj¹cych. 2 Manipulacja taryfami dostêpu do sieci np. operator systemu dystrybucyjnego bêd¹cy czêœci¹ przedsiêbiorstwa zintegrowanego pionowo mo e wymagaæ od klientów zmieniaj¹cych dostawcê przedstawienia informacji dotycz¹cych nowego kontraktu, a nastêpnie selektywnie oferowaæ zni ki tylko wybranym klientom. 3 Wi¹ e siê to z obowi¹zkiem operatora systemu dystrybucyjnego do zachowania poufnoœci istotnych z handlowego punktu widzenia informacji uzyskanych w trakcie prowadzenia swojej dzia³alnoœci. Manipulacja zdolnoœciami przesy³owymi/dystrybucyjnymi. Czêste zmiany zasady zarz¹dzania i alokacji przepustowoœci linii elektrycznych tak aby utrudniæ dostêp do sieci innym u ytkownikom nie zwi¹zanym z PZP. Wy ej wymienione metody dyskryminacji s¹ najczêœciej spotykanymi. Dodatkowo przedsiêbiorstwa zintegrowane pionowo stosuj¹ rozmaite niezgodne z Dyrektywami i powszechnie obowi¹zuj¹cymi zasadami rynkowymi techniki subsydiowania skroœnego tzw. cross-subsidies poszczególnych swoich dzia³ów, gdzie straty z jednej dzia³alnoœci pokrywane s¹ przez zyski z innej, co niew¹tpliwie nie sprzyja rozwojowi konkurencji w sektorze energii elektrycznej. W zwi¹zku z tym, aby przeciwdzia³aæ praktykom przedsiêbiorstw zintegrowanych pionowo, ograniczaj¹cym konkurencjê, konieczne jest rozdzielenie prowadzonej przez przedsiêbiorstwa zintegrowane pionowo dzia³alnoœæ sieciowej przesy³u i dystrybucji 4 od dzia³alnoœci komercyjnej - wytwarzania i dostawy (obrotu) z jednej strony oraz zapewnienie przejrzystego i niedyskryminacyjnego dostêpu do sieci elektroenergetycznych/gazowych z drugiej. Osi¹gniêcie tego jest celem przepisów dotycz¹cych unbundlingu i third party access (TPA) zawartych w Dyrektywie Elektroenergetycznej. 5 Niniejszy artyku³ jest poœwiêcony unbundlingowi czyli rozdzia³owi przedsiêbiorstw zintegrowanych pionowo. Dla celów przejrzystoœci pracy i lepszego zrozumienia procesów zachodz¹cych w sektorze energii elektrycznej w niektórych miejscach tekstu u ywane bêd¹ okreœlenia anglojêzyczne. 2. Rodzaje unbundlingu Dyrektywy przewiduj¹ trzy rodzaje unbundlingu: 6 Funkcjonalny (Zarz¹dzania); Ksiêgowoœci (Rachunkowoœci); Prawny. Rozdzia³ Funkcjonalny W literaturze czêsto zamiast rozdzia³ zarz¹dzania (rozdzia³ organizacyjny) (management unbundling) u ywany jest równie rozdzia³ funkcjonalny (functional unbundling). 7 Istot¹ funkcjonalnego unbundlingu jest to aby operator systemowy bêd¹cy czêœci¹ przedsiêbiorstwa zintegrowanego pionowo by³ pod wzglêdem organizacyjnym i podejmowania decyzji niezale ny od innych dzia³alnoœci niezwi¹zanych z przesy³em lub dystrybucj¹. Niezale noœæ ta szczególnie istotna jest w przypadku dostêpu do sieci. W³aœciwe jest równie, aby operatorzy systemu przesy³owego i dystrybucyjnego mieli rzeczywiste prawa do podejmowania decyzji w stosunku do aktywów koniecznych do konserwacji i remontów, eksploatacji i rozbudowy sieci, szczególnie w przypadku gdy te aktywa s¹ w³asnoœci¹ i s¹ eksploatowane przez przedsiêbiorstwa zintegrowane pionowo. Oczywiste pytanie jakie siê tutaj nasuwa, to w jaki sposób zapewniæ niezale noœæ (autonomiê podejmowania decyzji) operatorów systemowych. Odpowiedzi na to pytanie nale y szukaæ w Dyrektywie 8 oraz w nocie interpretacyjnej Generalnego Dyrektoriatu do spraw transportu i energii na temat unbundlingu. 9 Jeœli OSP lub OSD ma dzia³aæ niezale nie od PZP, operator systemowy powinien posiadaæ samodzielne w³adze (zarz¹d). Innymi s³owy osoby odpowiedzialne za zarz¹dzanie operatorem systemu dystrybucyjnego nie mog¹ uczestniczyæ w strukturach przedsiêbiorstwa energetycznego zintegrowanego pionowo i byæ odpowiedzialnymi, bezpoœrednio lub poœrednio, za bie ¹ce wytwarzanie, przesy³anie i dostarczanie energii elektrycznej/gazu. Ten sam warunek obowi¹zuje w przypadku operatorów systemu przesy³owego. Dyrektywy co prawda wskazuj¹ co rozumiej¹ poprzez niezale noœæ osób odpowiedzialnych za zarz¹dzanie operatorem systemowym, jednak milcz¹ co do sposobu uzyskania niezale noœci. W tym kontekœcie nieoceniona wydaje siê byæ nota interpretacyjna 10 Komisji Europejskiej na temat unbundlingu, która stanowi, e: 1. Zarobki osób odpowiedzialnych za zarz¹dzanie operatorem systemowym ustalane powinny byæ ex ante, na podstawie wyników finansowych przesy³u lub dystrybucji. Innymi s³owy zarobki pracowników operatora nie mog¹ byæ zale ne od innych dzia³alnoœci PZP nie zwi¹zanych z przesy³em lub dystrybucj¹; 2. Jakiekolwiek zmiany personalne w zarz¹dzie operatora systemowego powinny odbywaæ siê zgodnie z postanowieniami statutu przedsiêbiorstwa zintegrowanego pionowo ustanowionymi w tej materii; 3. Powinny obowi¹zywaæ przejrzyste procedury transferu pracowników wewn¹trz przedsiêbiorstwa zintegrowanego pionowo, jak równie przejrzyste procedury przed³u ania i wygasania umów o pracê w strukturze operatora systemowego. Szczególne obowi¹zki i uprawnienia pracowników dla zapewnienia eliminacji zachowañ dyskryminacyjnych okreœlane s¹ równie w programach zgodnoœci (compliance program), opracowywanych przez operatorów systemowych. Jednoczeœnie operatorzy zostali zobligowani do przedstawienia narodowym regulatorom rocznych sprawozdañ okreœlaj¹cych œrodki podjête w celu realizacji tych programów. Jednym ze szczególnych obowi¹zków na³o onym na pracowników operatorów systemowych powinien byæ obowi¹zek ochrony czy te nie ujawniania informacji handlowych o charakterze poufnym. Rozdzia³ Ksiêgowoœci Rozdzia³ ksiêgowoœci (rachunkowoœci) (accounting unbundling) wymaga prowadzenia odrêbnej ksiêgowoœci przez operatora systemowego. W zasadzie przepisy Dyrektyw dotycz¹ce rozdzia³u ksiêgowoœci s¹ dosyæ przejrzyste i czytelne. Jakkolwiek jest kilka kwestii, które nale y wyjaœniæ. Po pierwsze Artyku³ 19 Dyrektywy Elektroenergetycznej, który dotyczy rozdzia³u rachunkowoœci jest szczególne istotny w przypadku OSD, którzy nie zostali prawnie wydzieleni ze struktur PZP, w zwi¹zku z pewnymi okresami przejœciowymi (zob. Tabela 1). Dodatkowo nale y zwróciæ uwagê na fakt, e w Dyrektywach nie ma mowy o okresach przejœciowych co do rozdzia³u rachunkowoœci, co oznacza, e accounting unbundlingu jest minimalnym wymogiem, który nale y bezwarunkowo wype³niæ. Prowadzenie oddzielnej rachunkowoœci ma przede wszystkim chroniæ przed subsydiowaniem skroœnym wewn¹trz przedsiêbiorstwa zintegrowanego pionowo oraz wypaczeniem konkurencji. Organem, który sprawuje nadzór nad odpowiedni¹ alokacj¹ aktywów i pasywów, wydatków i przychodów, jak równie amortyzacj¹, z zachowaniem stosowanych w kraju zasad rachunkowoœci jest regulator, zgodnie z Artyku³em 23 ust. 1e) Dyrektywy Elektroenergetycznej. Rozdzia³ Prawny Rozdzia³ prawny wymaga aby systemy przesy³owe i dystrybucyjne by³y eksploatowane przez prawnie wydzielone spó³ki. Innymi s³owy, legal unbundling zak³ada utworzenie oddzielnego podmiotu prawnego (osoby prawnej), która pe³niæ bêdzie rolê operatora systemu przesy³owego lub dystrybucyjnego. Nale y jednak zauwa- 20

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce

ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce ENERGETYKA ROZPROSZONA Biopaliwa w energetyce dr in. Marek Sutkowski Wärtsilä Finland, Power Plants Technology 1 Wärtsilä November 07 Plan prezentacji Wärtsilä Corporation Energetyka rozproszona Biopaliwa

Bardziej szczegółowo

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68

wêgiel 19 28 38 48 59 70 79 88 drewno 15 21 28 36 44 52 60 68 wêgiel drewno 19 28 38 48 59 70 79 88 15 21 28 36 44 52 60 68 Kocio³ SOLID EKO jest eliwnym, automatycznym kot³em na paliwa sta³e wyposa onym w dodatkowe rusztowe palenisko sta³e do spalania drewna kawa³kowego,

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ Sp. z o.o.

PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ Sp. z o.o. PRZEDSIĘBIORSTWO ENERGETYKI CIEPLNEJ I GOSPODARKI WODNO-ŚCIEKOWEJ Sp. z o.o. 18-500 KOLNO ul. Witosa 4 NIP 291-01-12-895 REGON 451086334 Konto BS Kolno 84 8754 0004 0000 7100 2000 0010 Tel. (0-86) 278-31-79

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki PRZYSZŁOŚĆ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA TLE WYZWAŃ ENERGETYCZNYCH POLSKI Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki ENERGIA WARUNKIEM WZROSTU GOSPODARCZEGO W XX wieku liczba ludności świata wzrosła 4-krotnie,

Bardziej szczegółowo

Egzamin dyplomowy pytania

Egzamin dyplomowy pytania Egzamin dyplomowy pytania 1. Równania ruchu punktu. Równanie ruchu bryły sztywnej. Stopnie swobody. 2. Tarcie. Rodzaje tarcia. Prawa fizyki dotyczące tarcia. 3. Praca. Energia: mechaniczna, elektryczna,

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dofinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Dr inŝ. Dariusz Wojtasik Oś priorytetowa IX Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA 1 I. Postanowienia ogólne 1. Koło Naukowe KLUB INWESTORA, zwane dalej Kołem Naukowym, jest jednostką Samorządu Studenckiego działającą przy Wydziale Finansów i Bankowości

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW. II. Realizacja celów Emisji. III.Wyniki finansowe. IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy

Plan prezentacji. I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW. II. Realizacja celów Emisji. III.Wyniki finansowe. IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Plan prezentacji I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW II. Realizacja celów Emisji III.Wyniki finansowe IV. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy V. Cele długookresowe I. Pierwszy rok RADPOL S.A. na GPW Kurs akcji

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali FIBER LASER 2013 Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali przyczyni³o siê do stworzenia niezawodnego,

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Zbigniew Modzelewski

mgr inż. Zbigniew Modzelewski mgr inż. Zbigniew Modzelewski 1 Charakterystyka Odnawialnych Źródeł Energii OZE i konieczność rozwoju tej dziedziny gospodarki 2 ENERGIA (energeia gr.-działalność) - jest to stan materii, definiowany jako

Bardziej szczegółowo

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych

Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 13 Dynamika wzrostu cen nośników energetycznych W 880.13 2/24 SPIS TREŚCI 13.1

Bardziej szczegółowo

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej OPIS WYDARZENIA Kim jesteœmy? powsta³a w 2012 roku w Krakowie. W ramach dzia³alnoœci statutowej, Fundacja realizuje programy edukacyjne i aktywizuj¹ce, koncentruj¹ce siê na tematyce ekologicznej. Pomys³

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba - IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ Niniejszy dokument jest przeznaczony wyłącznie dla jego odbiorcy nie do dalszej dystrybucji 1 2012 Fundacja

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ]

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ] Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 roku OD: Family Fund Sp. z o.o. S.K.A ul. Batorego 25 (II piętro) 31-135 Kraków DO: Zarząd Starhedge S.A. ul. Plac Defilad 1 (XVII piętro) 00-901 Warszawa biuro@starhedge.pl

Bardziej szczegółowo

Grodno S.A. w drodze na NewConnect. IPO Day, 11.01.2011

Grodno S.A. w drodze na NewConnect. IPO Day, 11.01.2011 Grodno S.A. w drodze na NewConnect IPO Day, 11.01.2011 Zastrzeżenia prawne W niniejszej prezentacji zostały wykorzystane źródła informacji, które Grodno S.A. (dalej: Spółka, Grodno) uznaje za wiarygodne

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

1. emisja akcji o wartości 2 mln PLN w trybie oferty prywatnej

1. emisja akcji o wartości 2 mln PLN w trybie oferty prywatnej PROJEKT INWESTYCYJNY Nazwa projektu: Forma projektu: TEVOR 1. emisja akcji o wartości 2 mln PLN w trybie oferty prywatnej 2. wprowadzenie akcji do obrotu na rynku NewConnect Podmiot: PL Consulting sp.

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A

FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU CODEMEDIA S.A FORMULARZ POZWALAJĄCY NA WYKONYWANIE PRAWA GŁOSU PRZEZ PEŁNOMOCNIKA NA NADZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE ZWOŁANYM NA DZIEŃ 2 SIERPNIA 2013 ROKU Niniejszy formularz przygotowany został

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku UCHWAŁA NR 1 w sprawie: wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia Działając na podstawie art. 409 1 kodeksu spółek handlowych oraz 32 ust. 1 Statutu Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki ABS

Bardziej szczegółowo

Jednostkowy raport roczny Spółki Lindorff S.A. (dawniej Casus Finanse S.A.) za okres 01.01.2015-31.12.2015

Jednostkowy raport roczny Spółki Lindorff S.A. (dawniej Casus Finanse S.A.) za okres 01.01.2015-31.12.2015 Jednostkowy raport roczny Spółki Linrff S.A. (dawniej Casus Finanse S.A.) za okres 01.01.2015-31.12.2015 Wrocław, 21 marca 2016 Spis treści Rozdział 1. List Zarządu Linrff S.A.... 3 Rozdział 2. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

GENESIS SOLAR INVERTER

GENESIS SOLAR INVERTER SYSTEM SOLARNY - 800 kw GENESIS SOLAR INVERTER KOMPLEKSOWA OBSŁUGA INWESTYCJI SPRZEDAWAJ ENERGIĘ Z ZYSKIEM Systemy fotowoltaiczne to nie tylko sposób na obniżenie rachunków za prąd, to również sposób na

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

wignią konkurencyjności

wignią konkurencyjności Lider Informatyki dla Energetyki Laur Białego Tygrysa IT dźwignid wignią konkurencyjności ci w energetyce Stanisław Niwiński, Debata INFO-TELE-ENE, Procesy Inwestycyjne, Warszawa, 27 czerwca 2008r. 1 Pytanie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE Zacznik INFORMACJA ZARZ DU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO O PRZEBIEGU WYKONANIA BUD ETU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO ZA I PÓ ROCZE 200 r. r. str. 1. 4 16 2.1. 39 2.2. 40 2.3. Dotacje

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Załącznik nr 2 o zwołaniu Spółki w sprawie: wyboru Przewodniczącego Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie TAURON Polska Energia S.A. z siedzibą w Katowicach, działając na podstawie art. 409 Kodeksu spółek

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. 1. Informacja dotycząca kadencji Rady Nadzorczej w roku 2010, skład osobowy Rady, pełnione funkcje w Radzie,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna z oceny sprawozdania Zarządu z działalności KERDOS GROUP S.A. w roku obrotowym obejmującym okres od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. oraz sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Polacy o źródłach energii odnawialnej

Polacy o źródłach energii odnawialnej Polacy o źródłach energii odnawialnej Wyniki badania opinii publicznej 2013 r. Wycinek z: Krajowego Planu Rozwoju Mikroinstalacji Odnawialnych Źródeł Energii do 2020 roku Warszawa 2013 Polacy o przydomowych

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

Władze wydziału. Dziekan prof. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek. Prodziekan ds. nauki i współpracy z zagranicą dr hab. Maria Jędrusik, prof. nadzw.

Władze wydziału. Dziekan prof. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek. Prodziekan ds. nauki i współpracy z zagranicą dr hab. Maria Jędrusik, prof. nadzw. Władze wydziału Dziekan prof. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek Prodziekan ds. nauki i współpracy z zagranicą dr hab. Maria Jędrusik, prof. nadzw. Prodziekan ds. studenckich dr inż. Jacek Lamperski Prodziekan

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Grupa Prawno-Finansowa CAUSA. Spółka Akcyjna. Raport kwartalny za okres od 01.01.2013 do 31.03.2013

Grupa Prawno-Finansowa CAUSA. Spółka Akcyjna. Raport kwartalny za okres od 01.01.2013 do 31.03.2013 Grupa Prawno-Finansowa CAUSA Spółka Akcyjna Raport kwartalny za okres od 01.01.2013 do 31.03.2013 Raport zawiera: 1. Podstawowe informacje o Emitencie. 2. Wybrane zagadnienia z bilansu oraz rachunku wyników.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 21 /2015 Walnego Zebrania Członków z dnia 11.12.2015 w sprawie przyjęcia Regulaminu Pracy Zarządu.

Uchwała nr 21 /2015 Walnego Zebrania Członków z dnia 11.12.2015 w sprawie przyjęcia Regulaminu Pracy Zarządu. Uchwała nr 21 /2015 Walnego Zebrania Członków z dnia 11.12.2015 w sprawie przyjęcia Regulaminu Pracy Zarządu. Na podstawie 18 ust. 4.15 Statutu Stowarzyszenia, uchwala się co następuje. Przyjmuje się Regulamin

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

ROLA ENERGETYKA KOMUNALNEGO W GMINIE

ROLA ENERGETYKA KOMUNALNEGO W GMINIE Prof. dr hab. inŝ. Joachim Kozioł, prof. zw. w Pol. Śl. Dyrektor Politechniki Śląskiej Centrum Kształcenia InŜynierów w Rybniku Kierownik Laboratorium Nowoczesnych Technologii Przemysłowych Opiekun specjalności:

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 1 Postanowienia ogólne 1. Organizatorem konkursu jest Stowarzyszenie Czerwonej

Bardziej szczegółowo

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r.

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. UWAGA w obecnej perspektywie UE maksymalna kwota dotacji nie przekracza

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia

REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia REGULAMIN ZARZĄDU Stowarzyszenia Dolina Karpia l. 1. Zarząd Stowarzyszenia jest organem wykonawczo zarządzającym Stowarzyszenia i działa na podstawie statutu, uchwał Walnego Zebrania Członków oraz niniejszego

Bardziej szczegółowo

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Piaseczno, 12 sierpnia 2013 1. Informacje podstawowe Cyfrowe Centrum Serwisowe

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki

Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki Sprawozdanie Rady Nadzorczej FAMUR S.A. dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z oceny sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności Spółki oraz propozycji Zarządu dotyczącej podziału zysku za rok

Bardziej szczegółowo

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA

Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Plan połączenia ATM Grupa S.A. ze spółką zależną ATM Investment Sp. z o.o. PLAN POŁĄCZENIA Zarządy spółek ATM Grupa S.A., z siedzibą w Bielanach Wrocławskich oraz ATM Investment Spółka z o.o., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA

PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA PLAN POŁĄCZENIA RADPOL SPÓŁKA AKCYJNA I WIRBET SPÓŁKA AKCYJNA 1 1. DEFINICJE UŻYTE W PLANIE POŁĄCZENIA. 2 2. TYP, FIRMA I SIEDZIBA ŁĄCZĄCYCH SIĘ SPÓŁEK.... 3 2.1. SPÓŁKA PRZEJMUJĄCA.... 3 2.2. SPÓŁKA PRZEJMOWANA....

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: Odnowa centrum wsi śegiestów poprzez budowę oświetlenia ulicznego wzdłuŝ drogi powiatowej 1517K w śegiestowie

Dotyczy: Odnowa centrum wsi śegiestów poprzez budowę oświetlenia ulicznego wzdłuŝ drogi powiatowej 1517K w śegiestowie Zp.271.14.2014 Muszyna, dnia 03 kwietnia 2014 r. Miasto i Gmina Uzdrowiskowa Muszyna ul. Rynek 31 33-370 Muszyna Dotyczy: Odnowa centrum wsi śegiestów poprzez budowę oświetlenia ulicznego wzdłuŝ drogi

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności ABAS S.A. od 01.01.2005 do 31.12.2005

Sprawozdanie z działalności ABAS S.A. od 01.01.2005 do 31.12.2005 Sprawozdanie z działalności ABAS S.A. od 01.01.2005 do 31.12.2005 I Wizytówka jednostki ABAS Spółka Akcyjna rozpoczęła swoją działalność na podstawie decyzji Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 1996.12.12

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Oferta Siemens dla branży mleczarskiej

Oferta Siemens dla branży mleczarskiej Oferta Siemens dla branży mleczarskiej Siemens Sp. z o.o. DF/PD Restricted Siemens AG 20XX All rights reserved. siemens.com/answers Oferta dla Przemysłu Zakłady przemysłowe oraz producenci maszyn Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

RAPORT MIESIĘCZNY KWIECIEŃ 2014

RAPORT MIESIĘCZNY KWIECIEŃ 2014 GRUPA KONSULTINGOWO-INŻYNIERYJNA Spółka Akcyjna RAPORT MIESIĘCZNY KWIECIEŃ 2014 Realizacje Wałbrzych, 14 maj 2014 r. Spis treści 1. Podstawowe informacje o Spółce... 3 1.1 Struktura akcjonariatu ze wskazaniem

Bardziej szczegółowo