Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2"

Transkrypt

1 49 Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2 Metformin the effectiveness, safety, optimal doses in the treatment of type 2 diabetes mellitus Dr n. med. Wiesława B. Duda-Król III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny Kierownik Kliniki: prof. nadzw. dr hab. n. med. Artur Mamcarz WPROWADZENIE Cukrzyca typu 2 stanowi od ok. 85% (populacja biała, kaukaska grupa etniczna) do 95% (w innych grupach etnicznych) wszystkich przypadków cukrzycy na świecie. Ze względu na częstość występowania, narastającą z roku na rok zapadalność, czas trwania oraz rozwijające się powikłania, zwłaszcza w zakresie układu sercowo-naczyniowego, określana jest mianem choroby społecznej. Od kilku lat w związku z systematycznie wzrastającą chorobowością z powodu cukrzycy mówi się wręcz o cukrzycowej epidemii XXI w. Największy wpływ na to zjawisko mają: zmniejszona aktywność fizyczna, głównie siedzący tryb życia, dieta bogatoenergetyczna, otyłość trzewna, wydłużenie przewidywanej długości życia. Według danych Międzynarodowej Federacji Cukrzycy (IDF) w roku 2013 liczba osób z cukrzycą na świecie wynosiła 382 miliony, a do końca 2035 r., jak prognozuje IDF, nastąpi jej wzrost do 592 milionów. Liczba chorych na cukrzycę typu 2 rośnie we wszystkich krajach, największa grupa to osoby pomiędzy 40. a 59. r.ż. IDF ocenia, że rocznie z powodu cukrzycy umiera 4,8 miliona osób [1 3]. Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) z 1999 r. cukrzyca to: grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglike- STRESZCZENIE Metformina jest skutecznym lekiem przeciwcukrzycowym, zmniejszającym oporność na insulinę. W optymalnych dawkach wywiera korzystny wpływ nie tylko na gospodarkę węglowodanową, ale także na wagę ciała, metabolizm lipidów, profil czynników krzepnięcia, funkcję układu sercowo-naczyniowego. Najnowsze badania wskazują, że metformina pod względem bezpieczeństwa i skuteczności jest lekiem pierwszego wyboru w cukrzycy typu 2. SŁOWA KLUCZOWE metformina, cukrzyca typu 2, insulinooporność

2 50 Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2 mią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia w cukrzycy wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych [3]. Charakterystyczne dla cukrzycy stale podwyższone wartości glikemii mogą występować na czczo, między posiłkami bądź po posiłkach. W rozwoju cukrzycy typu 2 istotną rolę odgrywają: insulinooporność i upośledzone wydzielanie insuliny przez komórki β wysp trzustki. Insulinooporność to zmniejszenie reaktywności tkanek obwodowych, szczególnie wątroby, mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej, a także innych tkanek i narządów na działanie insuliny. W efekcie do wywołania adekwatnej reakcji komórkowej potrzebne są ponadfizjologiczne stężenia insuliny [4]. ZASADY ROZPOZNAWANIA ZABURZEŃ GOSPODARKI WĘGLOWODANOWEJ Zgodnie z zasadami rozpoznawania zaburzeń gospodarki węglowodanowej (stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z roku 2013) cukrzycę rozpoznajemy w jednej z następujących sytuacji: 1. Kiedy glikemia przygodna (oznaczona w próbce krwi chorego pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku) wynosi 200 mg/dl ( 11,1 mmol/l) i u chorego występują typowe objawy choroby (wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie, zmniejszenie masy ciała). 2. Gdy glikemia na czczo (oznaczona w próbce krwi pobranej 8 14 h od ostatniego posiłku) dwukrotnie wynosi 126 mg/dl (7 mmol/l). 3. Kiedy glikemia w 120. min doustnego testu tolerancji glukozy według zaleceń WHO wynosi 200 mg/dl (11,1 mmol/l). Stan przedcukrzycowy (prediabetes) to nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG, impaired fasting glucose) mg/dl (5,6 6,9 mmol/l) i/lub nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT, impaired glucose tolerance) glikemia w 2. h testu tolerancji glukozy wynosi mg/dl (7,8 11 mmol/l). Wziąwszy pod uwagę fakt, że cukrzyca jest niejednorodną jednostką chorobową gdy mówimy o jej wyrównaniu, musimy uwzględniać nie tylko wyrównanie glikemii, ale również gospodarki lipidowej i wartości ciśnienia tętniczego oraz działania mające zapobiegać późnym powikłaniom. W związku z tym konieczna jest indywidualna terapia pacjenta, uwzględniająca wiek, aktualny stan metaboliczny, późne powikłania i inne choroby współistniejące [5]. TERAPIA CHORYCH NA CUKRZYCĘ TYPU 2 Terapię u chorych na cukrzycę typu 2 rozpoczyna się od zmian behawioralnych wprowadzenia diety oraz zwiększenia aktywności fizycznej w połączeniu z met- ABSTRACT Metformin is an efficacious hypoglycemic agent, acting by decreasing insulin resistance. In optimal doses metformin favourably affects not only carbohydrate but also lipid metabolism, body weight, fibrinolysis and cardiovascular system function. On the base of newest studies we can say that metformin is safe and efficient, first choice in treatment of diabetes type 2. KEY WORDS metformin, diabetes type 2, insulin resistance

3 51 forminą lub wyjątkowo u osób bez nadwagi i z zachowaną funkcją komórki β pochodną sulfonylomocznika (SM); jest to tzw. etap 1. leczenia. Zalecenia dietetyczne obejmują utrzymywanie: prawidłowych lub bliskich normy stężeń glukozy w surowicy krwi, optymalnego stężenia lipidów i lipoprotein w surowicy, optymalnej wysokości ciśnienia tętniczego, uzyskanie i utrzymywanie pożądanej masy ciała. Wysiłek fizyczny wpływa korzystnie na wrażliwość na insulinę, kontrolę glikemii, profil lipidowy oraz sprzyja redukcji masy ciała. W związku z tym powinien być regularny, podejmowany co najmniej co 2 3 dni, najlepiej codziennie, przez min. Chorym z cukrzycą typu 2 po 65. r.ż. zalecany jest spacer szybkim krokiem (do zadyszki) ok. 150 min tygodniowo w każdej grupie wiekowej, przy współwystępowaniu nadwagi i otyłości zalecany jest nordic walking. W sytuacji braku efektu leczenia w 2. etapie można: 1. Do dotychczas stosowanej modyfikacji stylu życia i metforminy dołączyć pochodną sulfonylomocznika lub lek inkretynowy (agonistę receptora GLP-1 lub inhibitor DPP-4). 2. Kontynuować modyfikację stylu życia i zastosować kurację trójlekową, dołączając do metforminy dwa leki z grup o różnych mechanizmach działania pochodne sulfonylomocznika, inhibitory α-glukozydazy, inhibitory DPP-4, analogi GLP-1. Możliwe jest pominięcie etapu 2. i rozpoczęcie etapu 3. polegającego na dołączeniu do metforminy insuliny bazalnej (insulina izofanowa, analog długo działający). Ostatnim, 4. etapem jest terapia insuliną (w różnych schematach) z kontynuacją stosowania metforminy [5]. Od wielu lat zarówno Międzynarodowa Federacja Cukrzycowa (IDF, International Diabetes Federation), Europejskie Stowarzyszenie Badań nad Cukrzycą (EASD, European Association for the Study of Diabetes), jak i Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA, American Diabetes Association), a od roku 2009 również Polskie Towarzystwo Diabetologiczne uznają, że lekiem pierwszego wyboru w farmakoterapii cukrzycy typu 2 powinna być metformina, niezależnie od masy ciała, po uwzględnieniu przeciwwskazań [5 7]. HISTORIA STOSOWANIA BIGUANIDÓW Metformina jest pochodną biguanidyny, historia stosowania biguanidów sięga w Europie średniowiecza, wówczas w leczeniu cukrzycy medycy stosowali wyciąg z rutwicy lekarskiej [8]. W pierwszej połowie XX w. wyciąg z rutwicy (guanidyna) i pochodne były używane do produkcji kilku leków przeciwcukrzycowych. Jednak ze względu na poważne działania uboczne preparaty te zostały wycofane z rynku medycznego [9, 10]. Najważniejszą postacią w odkryciu metforminy jako doustnego leku przeciwcukrzycowego jest francuski doktor Jean Sterne, który opracował syntezę, drogę podawania, wielkość optymalnej dawki i określił bezpieczeństwo jej stosowania [11]. W połowie XX w. wprowadzone zostały na rynek nowsze pochodne guanidyny: biguanidy metformina i fenformina. W 1959 r. metformina po raz pierwszy została zarejestrowana w Europie. Ze względu na opisywane przypadki kwasicy mleczanowej, głównie po zastosowaniu fenforminy, oba preparaty w latach 70. zostały wycofane z rynku w wielu krajach, w tym w USA i Kanadzie [8]. Zaznaczyć należy, że w większości państw europejskich, w tym w Polsce, metforminę pozostawiono w użyciu. W 1995 r. po wielu doniesieniach potwierdzających wartość kliniczną i bezpieczeństwo metformina została ponownie wprowadzona na rynek amerykański i od tego czasu jest powszechnie stosowana [12, 13]. Opublikowane w 1998 r. wyniki wieloośrodkowego badania przeprowadzonego w populacji z cukrzycą typu 2 (UKPDS, United Kingdom Prospective Diabetes Study) zdecydowanie umocniły pozycję metforminy wśród doustnych leków przeciwcukrzycowych. Badanie UKPDS przeprowadzono w latach na ponad 4000 chorych z nowo wykrytą cukrzycą typu 2. Porównywano w nim konwencjonalne leczenie hipoglikemizujące z leczeniem intensywnym. W poszczególnych grupach stosowano leczenie dietetyczne lub farmakologiczne: metforminą, pochodną sulfonylomocznika lub insuliną. Po 10 latach obserwacji stwierdzono, że w grupie leczonej intensywnie stężenie HbA 1c było o 0,9 (11%) niższe niż w grupie leczonej konwencjonalnie. U chorych otyłych stwierdzono większe korzyści terapeutyczne ze stosowania metforminy niż pochodnych sulfonylomocznika lub insuliny. Metformina w porównaniu z leczeniem konwencjonalnym zredukowała ryzyko występowania: wszystkich powikłań cukrzycy o 32%, powikłań makroangiopatycznych o 30%, zawału serca o 39%, udaru mózgu o 41%, zgonu niezależnie od przyczyny o 36%, zgonu z powodu cukrzycy o 42%. W grupie leczonej metforminą nie obserwowano przyrostu masy ciała ani przypadków kwasicy mleczanowej [14]. WŁAŚCIWOŚCI FARMAKOLOGICZNE I FARMAKOKINETYCZNE METFORMINY Jedyną pochodną biguanidu stosowaną obecnie jest dimetylobiguanid metformina. Po podaniu doustnym ulega ona jonizacji w żołądku. W tej formie nie może przenikać przez jego błonę śluzową, natomiast częściowo wchłania się w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego, część niewchłonięta jest wydalana z kałem. Biodostępność preparatów doustnych sięga 50 60%. Metformina nie wiąże się z białkami osocza, jest wydalana z moczem w postaci niezmienionej (w wyniku przesączania kłębuszkowego i wydzielania kanali-

4 52 Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2 kowego), nie podlega metabolizmowi w wątrobie ani wydalaniu z żółcią. Stężenia maksymalne osiąga po 2 3 h, podana z posiłkiem wchłania się nieco wolniej, biologiczny okres półtrwania wynosi 1,5 4,9 h, w związku z czym lek należy przyjmować 2 3 razy dziennie [11, 15, 16]. Metforminę można stosować przed posiłkiem, aby zmniejszyć wchłanianie jelitowe węglowodanów, choć zwykle zalecana jest w czasie posiłków. Przy objawach nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego możliwe jest przyjmowanie leku po posiłku [16]. MECHANIZM PRZECIWCUKRZYCOWEGO DZIAŁANIA METFORMINY W połączeniu z właściwą dietą metformina zmniejsza stężenie glukozy na czczo o mg/dl (2,78 3,9 mmol/l), powoduje spadek stężenia HbA 1c o 1,3 2%, nie zwiększa wydzielania insuliny, natomiast u osób z otyłością trzewną może zmniejszać jej sekrecję. W związku z tym metformina określana jest jako lek o działaniu przeciwhiperglikemicznym, a nie hipoglikemizującym [12, 16]. Przeciwcukrzycowe działanie metforminy polega na: zwiększeniu wrażliwości tkanek obwodowych (zwłaszcza wątroby i mięśni) na działanie insuliny, modyfikacji insulinooporności przez zmniejszenie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, zmniejszeniu produkcji glukozy w wątrobie, hamowaniu jelitowego wchłaniania glukozy. Na poziomie komórkowym metformina aktywuje AMP-zależną kinazę białkową, przez wpływ na stosunek ATP/ADP reguluje stan energetyczny komórki. W efekcie metformina hamuje glukoneogenezę, glikogenolizę, lipogenezę oraz lipolizę w komórkach wątroby. Zmniejsza insulinooporność przez zwiększenie liczby i powinowactwa receptorów insulinowych, wzrost aktywności kinazy tyrozynowej podjednostki β receptora insulinowego, wzrost liczby i aktywności transportera glukozy GLUT 4 [11, 15]. W badaniach doświadczalnych stwierdzono, że plejotropowy mechanizm działania metforminy odbywa się przez aktywację kinazy zależnej od AMP, która wpływa na zwiększenie aktywności syntazy tlenku azotu i poprawia funkcję śródbłonka naczyniowego [17, 18]. W badaniu UKPDS wykazano korzystny wpływ metforminy na zmniejszenie ryzyka występowania incydentów sercowo-naczyniowych [14]. W retrospektywnej analizie opartej na bazie danych Saskatchewan stwierdzono, że metformina poprawia rokowanie w przypadku chorób sercowo-naczyniowych u chorych z zastoinową niewydolnością serca [19]. Do ujawnienia się pełnego wpływu metforminy na wrażliwe na insulinę tkanki w cukrzycy niezbędna jest w nich obecność insuliny. Metformina reguluje procesy lipolizy i lipogenezy w tkance tłuszczowej przez zmniejszanie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych (o blisko 10 30%) i znosi ich hamujący wpływ na przekazywanie sygnałów od receptora insulinowego do wnętrza komórki. W efekcie obniżenie stężenia wolnych kwasów tłuszczowych nie tylko poprawia wrażliwość tkanek obwodowych na działanie insuliny, ale również koryguje czynność komórek β trzustki [11, 15]. Wpływa korzystnie na profil lipidowy: obniża stężenie triglicerydów, lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL), lipoprotein LDL, podnosi stężenie HDL [20]. Przez wzrost stężenia tkankowego aktywatora plazminogenu (tpa), obniżenie aktywności inhibitora tkankowego aktywatora plazminogenu (PAI-1), obniżenie aktywności czynników XIII i VII ma wpływ na właściwości reologiczne, powoduje hamowanie agregacji i adhezji płytek krwi oraz nasilenie fibrynolizy [21]. W licznych badaniach klinicznych stwierdzono, że metformina nie powoduje przyrostu masy ciała, a nawet może ją zmniejszać, tym m.in. różni się od pozostałych powszechnie stosowanych leków hipoglikemizujących [11]. Ponadto metformina: ma działanie przeciwnowotworowe w terapii raka jelita grubego i raka piersi (są optymistyczne doniesienia na temat leczenia nowotworów ginekologicznych raka jajnika, trzonu i szyjki macicy [22, 23]), wywiera korzystny wpływ u kobiet z zespołem policystycznych jajników [24], wzmacnia upośledzony u chorych na cukrzycę typu 2 efekt inkretynowy zmniejsza aktywność dipeptydylopeptydazy 4 (DPP-4), redukuje oporność komórek β na działanie glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) [25], ma korzystny efekt w niealkoholowym stłuszczeniu wątroby [26]. WSKAZANIA DO STOSOWANIA METFORMINY Według zaleceń towarzystw diabetologicznych (IDF, ADA, EASD, PTD) metformina jest lekiem pierwszego rzutu w świeżo rozpoznanej cukrzycy typu 2 obok modyfikacji stylu życia, niezależnie od masy ciała [5 7]. Do niedawna metforminę stosowano wyłącznie u dorosłych chorych na cukrzycę typu 2. Obecnie w związku ze spadkiem aktywności fizycznej oraz otyłością dzieci i młodzieży obserwuje się stały wzrost liczby zachorowań na cukrzycę typu 2 w tej grupie wiekowej. Ta nowa grupa chorych kwalifikuje się do monoterapii metforminą, jeśli zastosowanie diety i wysiłku fizycznego nie wystarcza. Metforminę można stosować u dzieci powyżej 10. r.ż. [27]. W wyjątkowych sytuacjach i ze szczególną ostrożnością metformina może być stosowana w cukrzycy typu 1 u chorych z nadwagą lub otyłością. Celem takiej terapii jest obniżenie hiperglikemii poposiłkowej, redukcja lub stabilizacja dobowego zapotrzebowania na insulinę oraz obniżenie i utrzymanie prawidłowej masy ciała. Należy jednak pamiętać, że u tych chorych występuje duża skłonność do ketozy, a metformina może sprzyjać narastaniu kwasicy ketonowej, przy równoczesnym zmniejszeniu nadmiernego dawkowania insuliny [28, 29].

5 53 Metformina jest skuteczna w zapobieganiu lub opóźnianiu ujawnienia się cukrzycy typu 2 u osób z nieprawidłową tolerancją glukozy. W największym dotychczas prewencyjnym badaniu klinicznym (DPP, Diabetes Prevention Program), przeprowadzonym w latach u osób otyłych (średnie BMI = 34 kg/m 2 ) i z upośledzoną tolerancją glukozy wykazano, że długotrwałe stosowanie metforminy zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 o 31% [30]. Od 1 maja 2013 r. wśród wskazań refundacyjnych do stosowania metforminy, poza wskazaniami zawartymi w charakterystyce produktu leczniczego (off-label), znalazły się: nieprawidłowa tolerancja glukozy, zespoły insulinooporności w przypadkach innych niż w cukrzycy i zespół policystycznych jajników [31]. BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA METFORMINY W sytuacji podawania dawek leczniczych i przestrzegania przeciwwskazań do stosowania metforminy lek ten jest bezpieczny. Najczęstsze działania niepożądane, występujące u 1 30% chorych (według różnych doniesień), to dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: bóle brzucha, biegunki, nudności, wymioty, uczucie pełności, metaliczny smak w ustach, zgaga, wzdęcia. Najprawdopodobniej spowodowane są one wzrostem stężenia leku w enterocytach. Powyższe objawy ustępują zwykle po 2 3 dniach stosowania metforminy [11, 15]. Można je również ograniczyć przez stopniowe zwiększanie dawki leku, zmniejszanie dawki do dobrze tolerowanej i/lub modyfikację sposobu przyjmowania leku (równocześnie z posiłkiem bądź po nim) [32]. W praktyce tylko 5% pacjentów przerywa leczenie metforminą z powodu niepożądanych objawów ze strony przewodu pokarmowego. Do rzadziej spotykanych należą: niedokrwistość megaloblastyczna, spowodowana upośledzonym wchłanianiem witaminy B 12 i kwasu foliowego podczas długotrwałego stosowania leku, kwasica mleczanowa, uczulenie (bardzo rzadko vasculitis, pneumonitis) [11]. Kwasica mleczanowa u leczonych metforminą występuje niezwykle rzadko (3 przypadki/ leczonych w ciągu roku, w badaniu UKPDS nie zanotowano żadnego przypadku kwasicy), pod warunkiem ścisłego przestrzegania przeciwwskazań i zachowania środków ostrożności podczas jej stosowania. Śmiertelność w ciężkiej kwasicy mleczanowej, będącej wynikiem stosowania biguanidu (głównie fenforminy), wiąże się z 50-procentowym ryzykiem zgonu [11, 15, 27]. Na podstawie analizy 206 badań przedstawionej przez Salpeter i wsp. (Cochrane Database Syst. Rev. 2006) obejmującej pacjentów stosujących metforminę i pacjentów stosujących inne terapie przeciwcukrzycowe stwierdzono, że ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej podczas stosowania metforminy jest tak samo niskie, jak po każdej innej terapii przeciwcukrzycowej i wynika ze stanu klinicznego pacjenta, a nie ze stosowanego leku [33]. Epizody hipoglikemii w trakcie monoterapii metforminą należą do rzadkości. Przy stosowaniu leku w dawkach terapeutycznych zmniejszenie glikemii jest procesem powolnym, bez pobudzenia komórek β do wydzielania insuliny nie ma więc niebezpieczeństwa hipoglikemii. Niedocukrzenia mogą się natomiast pojawić przy skojarzonym leczeniu z: pochodnymi sulfonylomocznika, lekami inkretynowymi lub insuliną, trzeba wówczas pamiętać o korekcie dawek leków [34]. U osób przewlekle leczonych metforminą, stosujących dietę niskowęglowodanową nadużycie alkoholu może również wywołać hipoglikemię, na skutek sumującego się efektu hamowania glukoneogenezy, lub sprzyjać rozwinięciu się kwasicy mleczanowej. PRZECIWWSKAZANIA DO STOSOWANIA METFORMINY Do przeciwwskazań bezwzględnych należą: uczulenie na biguanidy, kwasice i śpiączki cukrzycowe, obecność przewlekłych zaawansowanych powikłań naczyniowych o typie mikro- i makroangiopatii, stany niedotlenienia i nasilonego katabolizmu, niewydolność nerek (zgodnie z danymi z charakterystyki produktu leczniczego metformina może być stosowana u pacjentów z egfr 60 ml/min/1,73 m 2 ), ciężkie zakażenia, niewydolność wątroby, ciężka niewydolność serca, niewydolność oddechowa, nadużywanie alkoholu, ciąża i karmienie piersią. Według zaleceń PTD dotyczących dawkowania metforminy w zależności od zaawansowania niewydolności nerek przy egfr 60 ml/ min/1,73 m 2 nie ma przeciwwskazań do stosowania leku, egfr między 45 a 59 ml/min/1,73 m 2 pozwala kontynuować stosowanie metforminy, ale należy kontrolować czynność nerek co 3 6 miesięcy, przy egfr ml/min/1,73 m 2 możliwe jest stosowanie leku u dotychczas leczonych w zredukowanej do 50% dawce, z zachowaniem szczególnej ostrożności, kontrolą parametrów nerkowych co 3 miesiące, a przy egfr poniżej 30 ml/min/1,73 m 2 nie należy stosować metforminy. Metforminę należy odstawić 48 h przed planowaną operacją lub procedurą radiologiczną z użyciem środków kontrastowych zawierających jod. Przeciwwskazania względne to: cukrzyca typu 1 (może być stosowana w wybranych sytuacjach), podeszły wiek chorych ze względu na choroby współistniejące, niestabilność w zakresie wydolności nerek, równoczesne stosowanie z lekami wydalanymi przez kanaliki nerkowe [5 7, 11, 15]. DAWKOWANIE METFORMINY Rozpoczynając leczenie metforminą, należy stosować małe dawki leku ( mg/24 h), zgodnie z charakterystyką pro-

6 54 Metformina skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawki w leczeniu cukrzycy typu 2 duktu (w niektórych ośrodkach leczenie rozpoczyna się od dawki 2 razy dziennie 250 mg); aby zmniejszyć objawy nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego, zaleca się przyjmowanie leku podczas lub bezpośrednio po posiłku. Dawkę zwiększa się stopniowo, pod kontrolą glikemii, co 5 7 dni, do dawki skutecznej lub do granic tolerancji leku. Dawka metforminy skutecznie kontrolująca glikemię wynosi ok mg/24 h, dawka maksymalna to 3000 mg/24 h. Ze względu na biologiczny okres półtrwania metforminy tabletki zawierające 500 mg, 850 mg i 1000 mg leku powinny być stosowane 2 3 razy dziennie z głównymi posiłkami. W badaniu klinicznym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym, przeprowadzonym przez Garbera i wsp. na grupie 451 chorych na cukrzycę typu 2, nieskutecznie leczonych dietą i wysiłkiem fizycznym, z glikemią na czczo powyżej 180 mg/dl stosowano (po losowym przydziale do 6 grup) przez 14 tygodni: placebo, metforminę w dobowych dawkach 500, 1000, 1500, 2000, 2500 mg. Wykazano w nim, że już najmniejsza dawka metforminy przynosi korzyści w postaci zmniejszenia stężenia HbA 1c, glikemii na czczo; skuteczność zależy od dawki i czasu stosowania leku. Stwierdzono, że dobrą kontrolę glikemii zapewnia dawka 2000 mg/24 h (2 razy dziennie 1000 mg), u niektórych chorych konieczne może być zastosowanie większej dawki. W przedstawionym badaniu działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego najczęściej pojawiały się przy dawce 1000 mg/24 h, zwiększenie dawki do 2000 mg lub 2500 mg/24 h nie miało już wpływu na zwiększenie ich częstości w związku z tym autorzy sugerują stopniowe zwiększanie dawek leku [35, 36]. W dużym, wieloletnim badaniu UKPDS, przełomowym dla leczenia metforminą, wykazano istotne korzyści metaboliczne i sercowo-naczyniowe leku u otyłych chorych z cukrzycą typu 2. Najbardziej skuteczna okazała się dawka 2550 mg/24 h. Zaznaczyć należy, że ponad połowa uczestników przyjmowała lek właśnie w tej dawce (3 razy dziennie 850 mg). Również w badaniach McIntyre i Granta wykazano większą skuteczność terapeutyczną średnich (1500 mg/24 h) i wyższych dawek metforminy (3000 mg/24 h) [37, 38]. Wyniki przytoczonych wyżej badań miały wpływ na określenie maksymalnych dawek dobowych metforminy stosowanych w poszczególnych krajach, i tak w Stanach Zjednoczonych jest to dawka 2550 mg (3 850 mg), w Europie zaś i wielu innych krajach 3000 mg ( mg) [36]. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego u osób z dużym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2, zwłaszcza przy współistniejących nieprawidłowej glikemii na czczo i nieprawidłowej tolerancji glukozy, należy rozważyć prewencję farmakologiczną cukrzycy w postaci stosowania metforminy [5]. W największym dotychczas prewencyjnym badaniu klinicznym (DPP, Diabetes Prevention Program) przeprowadzonym w latach u osób otyłych (średnie BMI = 34 kg/m 2 ) i z upośledzoną tolerancją glukozy wykazano, że długotrwałe stosowanie metforminy w dawce 850 mg raz dziennie przez pierwsze 4 tygodnie, a następnie 850 mg 2 razy dziennie zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 o 31% [30]. PODSUMOWANIE Od kilku lat metformina jest lekiem pierwszego wyboru w cukrzycy typu 2, zarówno u osób z otyłością, jak i z prawidłową wagą ciała, po uwzględnieniu przeciwwskazań. Jej skuteczność w leczeniu hiperglikemii, insulinooporności, korzystny wpływ na ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych, bezpieczeństwo stosowania, proste dawkowanie, dostępność dają jej silną pierwszą pozycję wśród doustnych leków przeciwcukrzycowych, co znalazło również odzwierciedlenie w zaleceniach większości towarzystw diabetologicznych. Uwzględniając korzyści ze stosowania metforminy, wskazane jest jej stosowanie u jak największej liczby pacjentów z cukrzycą typu 2, w optymalnych, skutecznych dawkach terapeutycznych. Warto również zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego zastosować metforminę w prewencji cukrzycy u osób ze stanem przedcukrzycowym. Adres do korespondencji dr n. med. Wiesława B. Duda-Król III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny Warszawa, ul. Solec 93 tel.: (22) Piśmiennictwo 1. Zimmet P., Alberti K.G., Shaw J.: Global and societal implications of the diabetes epidemic. Nature 2001; 414: IDF Diabetes Atlas, sixth edition. 3. Raport of a WHO Consultation: Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its Complications. Geneva Kahn C.R.: Banting Lecture. Insulin action, diabetogenes, and the cause of type II diabetes. Diabetes 1994; 43;

7 55 5. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę Diabetologia Kliniczna 2013; 2(supl. A). 6. Nathan D.M., Buse J.B., Davidson M.B. et al.: Management of hyperglycaemia in type 2 diabetes: a consensus algorithm for the initiation and adjustmentof therapy: a consensus statement from the American Diabetes Assiciation and the European Association for the Study of Diabetes. Diabetologia 2006; 49: International Diabetes Federation 2005, Clinical Guidelines Task Force. Global Guideline for Type 2 Diabetes. 8. Bailey C.J., Day C.: Traditional plant medicines as treatments for diabetes. Diabetes Care 1989; 12(8): Rabinowitz I.M.: Observations on the use synthalin in the treatment of diabetes mellitus. Canad. Med. Assoc. J. 1927; 17: Joslin E.P.: Proceedings of the nineteenth annual meeting of the American Society for Clinical Investigation, Atlantic City, New Jersey, USA, J. Clin. Invest. 1927; 4: Sterne J.: Du Nouveau dans les antidiabetiques. La NN dimethylamino guanyl guanidine (N.N.D.G.). Maroc. Medical 1957; 36: DeFronzo R.A., Goodman A.M.: Efficacy of metformin in patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus. The Multicenter Metformin Study Group. N. Engl. J. Med. 1995; 333: Stumvoll M., Nurjhan N., Perriello G. et al.: Metabolic effect of metformin in non-insulin-dependent diabetes mellitus. N. Engl. J. Med. 1995; 333: UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group: Effect of Intensive blood glucose control with metformin on complications in overweight patients with type 2 diabetes (UKPDS 34). Lancet 1998; 352: Sieradzki J.: Cukrzyca. Tom 1. Wydanie 1. Via Medica, Gdańsk 2006: Bailey C.J., Turner R.C.: Metformin. N. Engl. J. Med. 1996; 334: Sasaki H., Asanuma H., Fujita M. et al.: Metformin Prevents Progression of Heart Failure in Dogs. Role of AMP-Activated Protein Kinase. Circulation 2009; 119: Hardie D.G.: The AMP-activated protein kinase pathway-new players upstream and downstream. J. Cell. Sci. 2004; 117: Eurich D.T., Majumdar S.R., McAlister F.A. et al.: Improved clinical outcomes associated with metformin in patients with diabetes and heart failure. Diabetes Care 2005; 28: Abbasi F., Carantoni M., Chen Y.D. et al.: Further evidence for a central role of adipose tissue in the antihyperglycemic effect of metformin. Diabetes Care 1998; 21: Grant P.J.: Beneficial effects of metformin on homeostasis and vascular function in man. Diabet. Metab. 2003; 29: Evans J.M., Donnelly L.A., Emslie-Smith A.M. et al.: Metformin and reduced risk of cancer in diabetic patients. BMJ 2005; 330: Milewicz T., Kiałka M., Mrozińska S. et al.: Metformina potencjalny nowy lek w terapii nowotworów ginekologicznych. Przegląd Lekarski 2013; 70(2): Palomba S., Oppedisano R., Tolino A. et al.: Metformin use in infertile patients with polycystic ovary syndrome: an evidence-based overview. Reprod. Biomed. Online 2008; 16: Lindsay J.R., Duffy N.A., McKillop A.M. et al.: Inhibition of dipeptidyl peptidase IV activity by oral metforminin Type 2 diabetes. Diabet. Med. 2005; 22(5): Kosmalski M., Mikołajczyk M., Drzewoski J.: Niealkoholowe stłuszczenie wątroby problem diagnostyczny i terapeutyczny. Przegląd Kardiodiabetologiczny 2009; 4(2): Glucophage Prescribing Information. Merck Serono, 34 Rue Saint-Romain, Lyon, Francja. 28. Sarnblad S., Kroon M., Aman J.: Metformin as additional therapy in adolescents with poorly controlled type 1 diabetes: randomized placebo-controlled trial with aspects on insulin sensitivity. Eur. J. Endocrinol. 2003; 149: Hamilton J., Cummings E., Zdravkovic V. et al.: Metformin as an adjunct therapy in adolescents with type 1 diabetes and insulin resistance: a randomized controlled trial. Diabetes Care 2003; 26: Diabetes Prevention Program Research Group. The Diabetes Prevention Program. Design and methods for a clinical trial in the prevention of type 2 diabetes. Diabetes Care 1999; 22: Załącznik do Obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 maja 2013 r. 32. Howlett H., Davidson J.: New prolonged-release metformin improves gastrointestinal tolerability. Br. J. Diabet. Vasc. Dis. 2004; 4: Salpeter S., Greyber E., Pasternak G. et al.: Risk of fatal and nonfatal lactic acidosis with metformin use in type 2 diabetes mellitus. Cochrane Database of Systematic Reviews 2006; 25: CD Wright A.D., Cull C.A., Macleod K.M. et al.: Hypoglycemia in type 2 diabetic patients randomized to and maintained on monotherapy with diet, sulfonylurea, metformin or insulin for 6 years from diagnosis: UKPDS73. J. Diabetes Complications 2006; 20: Garber A.J., Duncan T.G., Goodman A.M. et al.: Efficacy of metformin in type II diabetes: results of a double-blind, placebo-controlled, dose-response trial. Am. J. Med. 1997, 103: Pisarczyk-Wiza D., Wierusz-Wysocka B.: Maksymalizacja dawki metforminy maksymalne efekty kliniczne. Diabetologia Praktyczna 2011; 12(6): McIntyre H.D., Ma A., Bird D.M. et al.: Metformin increases insulin sensitivity and basal glucose clearance in type 2 (non-insulin dependent) diabetes mellitus Aust. N.Z. J. Med. 1991; 21: Grant P.J.: The effect of high-and medium-dose metformin therapy on cardiovascular risk factor in patients with type II diabetes. Diabetes Care 1996; 19:

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida

Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Astma i POChP a cukrzyca okiem diabetologa Grzegorz Dzida Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie 21.11.14. Cukrzyca. Globalne wyzwanie, polska perspektywa Perspektywa

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Leczenie dietetyczne. Leczenie farmakologiczne leki doustne 2013-02-18. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Leczenie dietetyczne Regularność przyjmowanych posiłków Zbliżona łączna kaloryczność posiłków każdego dnia Zmniejszona kaloryczność posiłków u osób otyłych Skład jakościowy

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO METFORMAX 850 850 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka zawiera 850 mg Metformini hydrochloridum (metforminy chlorowodorku).

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Formetic 500 mg, tabletki powlekane Formetic 850 mg, tabletki powlekane Formetic 1000 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

Bardziej szczegółowo

Via Medica. www.cukrzyca.info.pl

Via Medica. www.cukrzyca.info.pl Redaktor Naukowy: Prof. dr hab. med. Jacek Sieradzki Redaktor Prowadzący: Dr hab. med. Maciej Małecki Małopolski Oddział Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Katedra Chorób Metabolicznych 31 501 Kraków,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Pełny wykaz substancji pomocniczych, patrz punkt 6.1.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Pełny wykaz substancji pomocniczych, patrz punkt 6.1. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metformin Bluefish; 850 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 850 mg chlorowodorku metforminy,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Glucophage XR 500 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka o przedłużonym uwalnianiu zawiera

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

1 M:\REG_AFFAIRS\PREPARATY\Glucophage_MRP\VARIATIONS\VAR II_WS-16-CSP Update of PI\LABELLIG\OUT/PLGluco 500_WS- 16_SPC_20150408_Clean

1 M:\REG_AFFAIRS\PREPARATY\Glucophage_MRP\VARIATIONS\VAR II_WS-16-CSP Update of PI\LABELLIG\OUT/PLGluco 500_WS- 16_SPC_20150408_Clean CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO GLUCOPHAGE 500 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 500 mg metforminy chlorowodorku,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka zawiera 500 mg Metformini hydrochloridum (metforminy chlorowodorku).

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Każda tabletka zawiera 500 mg Metformini hydrochloridum (metforminy chlorowodorku). CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO METFORMAX 500, 500 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka zawiera 500 mg Metformini hydrochloridum (metforminy chlorowodorku).

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Glucophage XR 1000 mg tabletki o przedłużonym uwalnianiu 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka o przedłużonym uwalnianiu zawiera

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 500 mg: Każda tabletka powlekana zawiera 500 mg chlorowodorku metforminy, co odpowiada 390 mg metforminy.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 500 mg: Każda tabletka powlekana zawiera 500 mg chlorowodorku metforminy, co odpowiada 390 mg metforminy. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metformin Vitabalans, 500 mg, tabletki powlekane Metformin Vitabalans, 1000 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 500

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO SIOFOR 500, 500 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 500 mg chlorowodorku metforminy,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Etform 850, 850 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka powlekana zawiera 850 mg chlorowodorku metforminy

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metfogamma 1000, 1000 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 1000 mg metforminy chlorowodorku

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Diamed, 500 mg, tabletki powlekane Diamed, 850 mg, tabletki powlekane Diamed, 1000 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

Bardziej szczegółowo

Kontrowersje dotyczące. leczenia cukrzycy typu 2

Kontrowersje dotyczące. leczenia cukrzycy typu 2 Kontrowersje dotyczące leczenia cukrzycy typu 2 w świetle najnowszych doniesień Małgorzata Szelachowska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Metformina

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności

Prof. Józef Drzewoski. Metformina- diabetologiczna miss piękności Prof. Józef Drzewoski Metformina- diabetologiczna miss piękności Jak wiadomo na urodę składa się wiele czynników. W odniesieniu do leków decydują o tym dwie zasadnicze cechy: bezpieczeństwo i skuteczność.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metfogamma 500, 500 mg, tabletki powlekane (Metformini hydrochloridum) 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH 1 tabletka

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1000 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1000 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO SIOFOR 1000, 1000 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 1000 mg chlorowodorku metforminy,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metformax 1000, 1000 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka powlekana zawiera 1000 mg metforminy chlorowodorku.

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO SIOFOR 1000, 1000 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 1000 mg chlorowodorku metforminy,

Bardziej szczegółowo

NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY

NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY XIII Zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego SYMPOZJUM PIELEGNIAREK, POŁOZNYCH I DIETETYKÓW Dzień po dniu z edukacją w diabetologii NOWE LEKI W LECZENIU CUKRZYCY Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz Katedra

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy

Cukrzyca. Cukrzyca (wg WHO) Główne typy cukrzycy 2014-03-05. Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca Leki stosowane w cukrzycy Cukrzyca (wg WHO) To grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE

DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE DZIECKO Z CUKRZYCĄ W SZKOLE Sylwia Musioł STATYSTYKI NA ŚWIECIE ŻYJE BLISKO 3OO MILIONÓW LUDZI CHORYCH NA CUKRZYCĘ SZACUJE SIĘ, ŻE LICZBA TA W CIĄGU JEDNEGO POKOLENIA WZROŚNIE DO OKOŁO 500 MILIONÓW W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 12/2012 z dnia 12 marca 2012 r. w zakresie niezasadności zakwalifikowania leku Trajenta (linagliptin) we wskazaniu:

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju

Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju Programy profilaktyczne w diabetologii ocena dostępności i funkcjonowania w Polsce. Obecna realizacja wykrywania cukrzycy typu 2 w naszym kraju Jacek Sieradzki Uniwersytet Jagiellooski w Krakowie Seminarium

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2009 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego Postępowanie w stanach nagłych: I II III IV Hipoglikemia Cukrzycowa kwasica ketonowa

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Metformin Vitabalans, 500 mg, tabletki powlekane Metformin Vitabalans, 1000 mg, tabletki powlekane metformini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY. Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY. Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku ALGORYTMY DIAGNOSTYKI CUKRZYCY Maria Górska Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku CUKRZYCA NIEROZPOZNANA Marquess JG. Consult Pharm 2008, 23,

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna tabletka powlekana zawiera 850 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada 662,9 mg metforminy.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna tabletka powlekana zawiera 850 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada 662,9 mg metforminy. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO GLUCOPHAGE 850 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka powlekana zawiera 850 mg metforminy chlorowodorku,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY

MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA LEKARZY Niniejsze materiały edukacyjne, obok Charakterystyki Produktu Leczniczego, przeznaczone są dla fachowych pracowników służby zdrowia. Zawierają informacje o wskazaniach

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Formetic 850 mg, tabletki powlekane. Metformini hydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Formetic 850 mg, tabletki powlekane. Metformini hydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Formetic 850 mg, tabletki powlekane Metformini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Metformax 500, 500 mg, tabletki Metformini hydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Metformax 500, 500 mg, tabletki Metformini hydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Metformax 500, 500 mg, tabletki Metformini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Sitagliptyna w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych analiza problemu decyzyjnego. Spis treści

Sitagliptyna w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych analiza problemu decyzyjnego. Spis treści Sitagliptyna w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych analiza problemu decyzyjnego Spis treści Spis treści... 5 Skróty i akronimy... 7 Streszczenie... 9 1 Populacja... 10 1.1 Definicja... 10 1.2 Etiologia

Bardziej szczegółowo

B. ULOTKA DLA PACJENTA

B. ULOTKA DLA PACJENTA B. ULOTKA DLA PACJENTA 0 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA AVAMINA, 500 mg, tabletki powlekane Metformini hydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 176/2014 z dnia 28 lipca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Januvia

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Kardiologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład Farmakologii Klinicznej, Katedra Kardiologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 19.02.2009 Poprawiono: 04.03.2009 Zaakceptowano: 05.03.2009 Cukrzyca (Część II) Diabetes (Part II) Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka Zakład

Bardziej szczegółowo

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2

Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 1, 13 17 D I A B E T O K A R D I O L O G I A Rola insuliny w leczeniu cukrzycy typu 2 Elżbieta Orłowska-Kunikowska Katedra i Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Rekomendacja nr 4/2015 z dnia 16 stycznia 2015 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie objęcia refundacją

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia cukrzycy

Farmakoterapia cukrzycy Farmakoterapia cukrzycy Cukrzyca jest zbiorem chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią wywołaną zaburzeniami: wydzielania insuliny, działania insuliny lub obydwu tych nieprawidłowości.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Spis treści Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Część I Istota choroby... 23 Spotkanie 1. Przemiana materii i rola insuliny w jej regulacji... 25 Składniki organizmu i pożywienia...

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy. Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners

Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy. Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy Stefan Bogusławski, Anna Smaga, Sequence HC Partners 28 lipca 2014 Raport o refundacji leczenia i diagnostyki cukrzycy Raport ma na celu podsumowanie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Metfogamma 850, 850 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka powlekana zawiera 850 mg metforminy chlorowodorku

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen

CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY. Marlena Rożen CUKRZYCA NARASTAJĄCY PROBLEM SPOŁECZNY Marlena Rożen CO TO JEST CUKRZYCA? Cukrzyca łacińska nazwa: Diabetes mellitus, ma związek z metabolizmem organizmu to choroba związana z odżywianiem, trawieniem i

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Jak cukrzyca może wpłynąć na Twoje życie Hipoglikemia. Hiperglikemia CUKRZYCA ZAGROŻENIA W CHOROBIE Cukrzyca to poważna choroba. Ponieważ występuje dość często,

Bardziej szczegółowo

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1 Niniejszy produkt leczniczy będzie dodatkowo monitorowany. Umożliwi to szybkie zidentyfikowanie nowych informacji o bezpieczeństwie. Osoby należące do fachowego

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO ANEKS I CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Janumet 50 mg/850 mg tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka zawiera sitagliptyny fosforan jednowodny,

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Zasady leczenia cukrzycy typu 2

Zasady leczenia cukrzycy typu 2 Zasady leczenia cukrzycy typu 2 Dr hab. n.med. Jacek Daroszewski Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Akademia Medyczna we Wrocławiu i 1 Cukrzyca na świecie 500 450 400 350 300 250

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA FILOMAG B 6 40 mg jonów magnezu + 5 mg, tabletki Magnesii hydroaspartas + Pyridoxini hydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Metfogamma 500, 500 mg, tabletki powlekane (Metformini hydrochloridum)

Metfogamma 500, 500 mg, tabletki powlekane (Metformini hydrochloridum) Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Metfogamma 500, 500 mg, tabletki powlekane (Metformini hydrochloridum) Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo