Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011"

Transkrypt

1 SPOŁECZEŃSTWO i POLITYKA

2

3 AKADEMIA HUMANISTYCZNA IMIENIA ALEKSANDRA GIEYSZTORA WYDZIAŁ NAUK POLITYCZNYCH SPOŁECZEŃSTWO i POLITYKA Nr 2 (27)/2011 Pułtusk

4 Rada Programowa: prof. Adam Koseski (Honorowy przewodniczący), prof. Konstanty Adam Wojtaszczyk (Przewodniczący), prof. Tadeusz Bodio, mgr Grażyna Filipiak, prof. Marek Jabłonowski, prof. Zbigniew Leszczyński, prof. Daria Nałęcz, prof. Teresa Łoś-Nowak, prof. Anna Magierska, doc. dr Marek Nadolski, prof. Kazimierz Przybysz, prof. Jan Sobczak, ks. prof. Henryk Skorowski, ks. bp dr Marek Solarczyk, prof. Tadeusz Wallas, prof. Marek Żmigrodzki Redakcja: dr hab. Wojciech Jakubowski (redaktor naczelny), mgr Konrad Jajecznik (sekretarz redakcji), mgr Anna Krawczyk, mgr Anna Powałka, dr Tomasz Słomka, mgr Mariusz Włodarczyk, dr Piotr Załęski, dr Łukasz Zamęcki Recenzent tomu: dr hab. Jolanta Itrich-Drabarek (UW) Projekt okładki Barbara Kuropiejska-Przybyszewska Opracowanie graficzne i łamanie Studio OFI ISSN Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorów i Wydawcy. Wydawca Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora Wydział Nauk Politycznych ul. Spacerowa 7, Pułtusk tel./fax (23) Nakład 1000 egz. Realizacja na zlecenie Wydawcy Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR

5 Spis treści BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE Małgorzata Jachymek: Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu dla podnoszenia bezpieczeństwa energetycznego Polski i Unii Europejskiej Łukasz Zamęcki, Katarzyna Zbrojkiewicz: Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa energetycznego kraju Mariusz Ruszel: Geopolityczne uwarunkowania bezpieczeństwa energetycznego Polski.. 37 Ganna Lavrynenko: Polityka energetyczna Ukrainy ustawodawstwo, praktyka, kierunki rozwoju Marcin Bodio: Uwarunkowania i perspektywy rozwoju stosunków między Unią Europejską a Rosją w sektorze energii Piotr Zawadzki: Wariant kaspijski zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej uwarunkowania i wyzwania BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Dariusz Faszcza: Strategie bezpieczeństwa narodowego i obrony Republiki Bułgarii RADYKALIZM I EKSTREMIZM POLITYCZNY Jarosław Tomasiewicz: Konstelacja narodowych piłsudczyków Z BADAŃ NAD PARTYCYPACJĄ POLITYCZNĄ Maria Urban: Postawy i wartości społeczeństwa polskiego w świetle teorii obywatelskiej kultury politycznej Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 5

6 Spis treści DYSKUSJE I POLEMIKI Aleksander Szałański: Problem statusu prawnomiędzynarodowego Morza Kaspijskiego Z PERSPEKTYWY WSCHODU:. : - :

7 Bezpieczeństwo energetyczne

8

9 Małgorzata Jachymek Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu dla podnoszenia bezpieczeństwa energetycznego Polski i Unii Europejskiej Wstęp Współcześnie, z uwagi na dynamizację wymiany gospodarczej między krajami, zwiększającą się współzależność gospodarek, a także rosnący popyt na paliwa i energię elektryczną, zagadnienia zaopatrzenia w energię nabierają coraz większego znaczenia. Bezpieczeństwo energetyczne stało się w ostatnich latach jednym z głównych tematów debat politycznych i gospodarczych w Polsce i w Unii Europejskiej. Towarzyszy im różne pojmowanie oraz definiowanie tego zagadnienia. Na ogół w literaturze określa się stan bezpieczeństwa energetycznego jako dostępność różnych form energii po uzasadnionych kosztach, także uwzględniający minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko 1. Zbliżoną definicję podaje polska ustawa Prawo energetyczne, która określa bezpieczeństwo energetyczne jako stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska 2. Często jednak przy definiowaniu bezpieczeństwa energetycznego sprowadza się go jedynie do zapewnienia bezpiecznych i zdywersyfikowanych dostaw nośników energii. Definicja ta określa w zasadzie bezpieczeństwo energetyczne w obszarze dostaw gazu ziemnego, ale nie bezpieczeństwa energetycznego w ogóle. W odniesieniu do dostaw energii elektrycznej bezpieczeństwo wiąże się bowiem zarówno z dostawami paliw do produkcji energii, a więc m.in. węgla i gazu, jak również z zapewnieniem dobrego stanu infrastruktury do produk- 1 Zob.: G. Bartodziej, M. Tomaszewski, Polityka energetyczna i bezpieczeństwo energetyczne, Racibórz 2009, s. 73; G. Wojtkowska-Łodej, Bezpieczeństwo energetyczne Polski po rozszerzeniu Unii Europejskiej na Wschód, [w:] W. Małachowski, Polska Niemcy po rozszerzeniu Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne, Dz.U. Nr 89, poz Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 9

10 Małgorzata Jachymek cji i dystrybucji energii elektrycznej oraz wystarczającym poziomem mocy wytwórczych 3. Akcentowanie kwestii dywersyfikacji dostaw (nierzadko jedynie w perspektywie krajowej) jest głównym, a czasem wręcz jedynym, elementem pojmowania bezpieczeństwa energetycznego w Polsce. Nie można jednak uznać takiego podejścia za właściwe. Jest to bowiem jeden z elementów stanu bezpieczeństwa energetycznego, równie ważny jak rozsądny poziom cen dla konsumentów czy minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko. Polska, koncentrując się na zagadnieniach bezpieczeństwa dostaw, pomija inne ważne elementy bezpieczeństwa energetycznego, w tym zagadnienie budowy wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej. Rzeczpospolita Polska jest częścią Unii Europejskiej, co nakłada na nią konieczność solidarnego współdziałania wraz z innymi państwami członkowskimi na rzecz bezpieczeństwa dostaw energii w całej Wspólnocie. Tworzy to istotne implikacje dla bezpieczeństwa poszczególnych państw, gdyż przy takim rozwiązaniu brak dywersyfikacji dostaw w jednym kraju, nie musi stanowić problemu całego wspólnego rynku. Między innymi z tego powodu Unia Europejska wywiera od wielu lat nacisk na budowę systemów przesyłowych między państwami członkowskimi. Polska natomiast zdaje się postrzegać zagadnienie odmiennie, dążąc w przypadku gazu ziemnego do zapewnienia bezpiecznych dostaw, nie dbając o stworzenie ram dla konkurencji na tym rynku i nie będąc zainteresowana połączeniami trans granicznymi, np. z rynkiem niemieckim. Na współdziałaniu zaś ma między innymi w przyszłości polegać duch solidarności zapisany w artykule 176a ust. 1b Traktatu Lizbońskiego 4 ( W ramach ustanawiania lub funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz z uwzględnieniem potrzeby zachowania i poprawy środowiska naturalnego, polityka Unii w dziedzinie energetyki ma na celu, w duchu solidarności między Państwami Członkowskimi: a) zapewnienie funkcjonowania rynku energii; b) zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii w Unii ). Komisja Europejska widzi w ustanowieniu wspólnego rynku możliwość stworzenia odpowiednich mechanizmów rynkowych sprzyjających zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw energii w Unii Europejskiej. Łatwiej jest mówić o solidarności między państwami członkowskimi i o wspólnej polityce energetycznej UE, jeśli na zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego patrzy się szerzej. Oznacza ono bowiem, oprócz kwestii dywersyfikacji, także szereg innych działań, takich jak: racjonalne zużywanie energii elektrycznej, budowa sieci przesyłowych i połączeń transgranicznych, budowa infrastruktury zapewniającej minimalny negatywny wpływ na środowisko i wysoka sprawność urządzeń produkujących energię. To także wspieranie nowoczesnych technologii z dziedziny energetyki i odnawialnych źródeł 3 B. Nowak, Wewnętrzny rynek energii Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, Dz.U. UE C 316 z Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

11 energii jako alternatywy dla tradycyjnych metod produkcji energii, wykorzystujących surowce pochodzące z importu. Bezpieczeństwo energetyczne, o czym będzie mowa w niniejszym artykule, ma przede wszystkim charakter ekonomiczny. Wiąże się z zapewnieniem takich mechanizmów rynkowych, które są w stanie przyczynić się lub wręcz zapewnić bezpieczeństwo. Zdaniem autorki w przypadku Unii Europejskiej sprowadza się to do istnienia wspólnego rynku energii. Niektórzy autorzy przykładowo G. Bartodziej i M. Tomaszewski określają powyżej wskazane definicje bezpieczeństwa energetycznego bardziej jako instrumenty zapewnienia bezpieczeństwa niż samą jego definicję. Do instrumentów bezpieczeństwa energetycznego autorzy ci zaliczają 5 : instrumenty o charakterze politycznym, czyli np. prowadzenie przyjaznej polityki zagranicznej, czy wspólnej polityki energetycznej w obszarze kilku państw, jak ma to na przykład miejsce w UE; instrumenty o charakterze prawnym, czyli istnienie wszelkich konwencji międzynarodowych, dyrektyw UE służących zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego; instrumenty o charakterze ekonomicznym, czyli wszelkie działania zmierzające do utworzenia zliberalizowanego i wspólnego rynku energii lub ekonomiczne wspieranie mechanizmów służących bezpieczeństwu energetycznemu; instrumenty o charakterze technologicznym, czyli opracowywanie i wdrażanie nowych technologii produkcji energii, w tym odnawialnych źródeł energii, wdrażanie technologii informatycznych sterowania i zarządzania systemami energetycznymi; instrumenty o charakterze kulturowym, czyli kształtowanie świadomości społecznej w zakresie racjonalnego zużywania energii i poszanowania środowiska; kontrola, ochrona i obrona obiektów i systemów energetycznych, czyli działania zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania krajowego systemu elektroenergetycznego. Wykorzystanie tych instrumentów, najlepiej w formie łącznej, służyć ma zapewnieniu stanu bezpieczeństwa energetycznego. Powyższe podejście, podzielane także przez autorkę, wskazuje na wieloaspektowość kwestii zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Tymczasem upolitycznienie tego zjawiska i sprowadzenie zagadnienia bezpieczeństwa energetycznego do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw paliw, a czasem wręcz samowystarczalności energetycznej w perspektywie krajowej, może paraliżować funkcjonowanie wspólnej polityki energetycznej UE. Zakłóca jednocześnie działania de facto zapewniające bezpieczeństwo energetyczne. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 5 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 11

12 Małgorzata Jachymek Celem niniejszego artykułu jest próba weryfikacji tezy, że stworzenie wspólnego, wewnętrznego rynku energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej wpłynie na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich, w tym Polski. Taki model rynku, do którego od wielu lat dąży unia, mógłby przyczynić się rozwiązania problemów zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Wspólny rynek, nawet przy istnieniu określonych wyzwań, o których będzie mowa w dalszej części, może zapewnić konkurencję między podmiotami i funkcjonowanie mechanizmu ustalenia ceny na rynku wskutek konfrontacji popytu z podażą. Ponadto wymusza on na konkurujących ze sobą przedsiębiorstwach racjonalne działania zmierzające do zabezpieczenia sobie dostaw nośników paliw oraz niezakłóconego wytwarzania energii elektrycznej. Każde inne działanie byłoby nieefektywne rynkowo i nie służyłoby osiąganiu wzrostu wartości przez same przedsiębiorstwa. Niemniej jednak utworzenie wspólnego unijnego rynku w dziedzinie energii wymaga poniesienia wielu wysiłków i wprowadzenia regulacji zagrażających dotychczasowym monopolom krajowym. W wielu państwach członkowskich nadal bowiem dominują państwowe monopole i oligopole, które skutecznie blokują powstanie wspólnego i zliberalizowanego rynku. Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną i gaz w Unii Europejskiej Zapewnienie niezakłóconego dostępu do energii elektrycznej i gazu jest jednym z kluczowych warunków rozwoju Unii Europejskiej. Cena energii wchodzi w skład kosztu niemal wszystkich wytwarzanych dóbr, więc jej wzrost przyczynia się także do wzrostu cen dóbr zarówno pośrednich, jak i końcowych. Ma ona także bezpośrednie przełożenie na konkurencyjność wspólnoty jako wspólnego rynku. Rozwój gospodarczy państw członkowskich, jak i całej unii, nieodzownie łączy się ze zwiększonym zapotrzebowaniem na energię i surowce energetyczne, których zasoby są ograniczone. Szczególnie dynamiczny rozwój krajów Azji Wschodniej spowodował wzrost popytu z ich strony na surowce energetyczne (przykładowo Chiny posiadają tylko niewielkie zasoby gazu) i rywalizację z innymi regionami o ich dostawy. 12 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

13 Tabela. 1. Konsumpcja energii finalnej w Unii Europejskiej w latach w mln toe (ton of oil equivalent tona ekwiwalentu ropy) Udzia³ w EU-27, 2007 (%) EU ,3 111,2 109,2 114,4 140,3 126,8 159,7 173,0 172,3 175,6 157,7 168,6 100% Strefa euro 752,1 766,5 769,5 777,6 800,6 792,8 816,7 825,3 823,3 824,6 810,5 810,2 69% Polska 65,5 60,0 58,8 55,4 56,0 54,3 56,2 57,6 57,9 60,9 61,2 62,8 5% Źródło: dane Eurostat, dostęp: r. Według danych za rok 2008 konsumpcja energii finalnej w ciągu 10 lat wzrosła w Unii Europejskiej o 5,2%, a samej strefie walutowej euro o 5,7%. W Polsce wzrosła natomiast o 4,6%, a w samym tylko okresie zwiększyła się aż o 13,4%. Biorąc pod uwagę własne zasoby nośników energii unia znajduje się w sytuacji szczególnej. Już obecnie państwa Unii Europejskiej są w 50% zależne od dostaw surowców i paliw energetycznych z importu. W 2007 roku 30% importowanego gazu i ropy naftowej pochodziło z Rosji, natomiast z Norwegii odpowiednio: 20% gazu ziemnego i 14% ropy naftowej 6. Według prognoz uzależnienie od importu surowców będzie w Unii Europejskiej rosło. Oczekuje się, że w 2030 roku 90% wykorzystywanej ropy naftowej i 70% gazu ziemnego będzie pochodziło z importu 7. Natomiast w Polsce do 2030 roku zapotrzebowanie na energię finalną wzrośnie łącznie o około 28%, w tym na energię elektryczną o ponad 60%, a na gaz ziemny ponad 30% 8. Wzrost zapotrzebowania na energię, w tym energię elektryczną, nie dotyczy tylko sektora przemysłowego, ale przede wszystkich gospodarstw domowych, które są zainteresowane niską ceną zakupu energii. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 6 Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s. 561, dostęp: r. 7 P. Świeboda, Strategiczne wyzwanie dla Unii Europejskiej. Kształtowanie zewnętrznego wymiaru polityki energetycznej, raport demoseuropa Centrum Strategii Europejskiej, Warszawa 2006, s. 9, dostęp: r. 8 Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, załącznik nr 2 do Polityki energetycznej Polski do 2030 roku, s. 12, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 13

14 Małgorzata Jachymek Rys. 1. Wzrost konsumpcji energii elektrycznej w gospodarstwach domowych w 2007 roku (1997=100) Źródło: Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s Porównując dane z 2007 roku z danymi z roku 1997 okazuje się, że w większości państw członkowskich i w całej Unii nastąpił wzrost konsumpcji energii elektrycznej w gospodarstwach domowych. Największy wzrost zanotowano na Cyprze, w Hiszpanii, na Łotwie oraz w Portugalii i Irlandii (ponad 50%), co wynikało miedzy innymi ze wzrostu gospodarczego lub jak w krajach śródziemnomorskich ze zwiększonej popularności urządzeń klimatyzacyjnych. Konsumenci przemysłowi i gospodarstwa domowe zainteresowane są niskimi cenami zakupu energii elektrycznej i gazu. Tymczasem, jak pokazują dane Eurostatu, cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w EU-27 rośnie. Szczególnie na rynku gazu ziemnego, który jest bardziej zmonopolizowany od rynku energii elektrycznej, ceny zarówno dla odbiorców przemysłowych, jak i gospodarstw domowych rosną znacząco (np. o 21% w przypadku gospodarstw domowych w UE-27, o 28% w Polsce, o 29% w przypadku odbiorców przemysłowych w UE-27, o 29% w Polsce). Tabela. 2. Ceny energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej, strefie euro i w Polsce w okresie od II poł do II poł. 2008* Cena energii elektrycznej (za kwh) Cena gazu ziemnego (za GJ) Gospodarstwa Gospodarstwa Przemys³ domowe domowe Przemys³ II I II II I II II I II II I II EU-27 0,15 0,16 0,17 0,11 0,12 0,12 14,44 15,12 17,48 9,94 11,07 12,82 Strefa euro 0,16 0,17 0,17 0,11 0,12 0,13 16,55 17,07 19,69 10,35 11,59 13,34 Polska 0,14 0,13 0,13 0,11 0,11 0,11 11,15 11,56 14,30 8,80 10,20 11,39 Źródło: Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s *tabela pokazuje ceny w EUR 14 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

15 Ograniczoność zasobów oraz rosnące ceny energii elektrycznej i gazu stanowią niebagatelne wyzwanie, przed którym stają państwa członkowskie unii. Niemniej sytuacja poszczególnych państw jest różna. Część z nich posiada zdywersyfikowane źródła dostaw i bardziej zliberalizowany rynek energii, inne są całkowicie uzależnione od importu i funkcjonują w warunkach monopolu. W ramach dyskusji nad bezpieczeństwem energetycznym Polski i Unii Europejskiej istnieją rozbieżności dotyczące pojmowania jej celów i kierunków. O ile dla Polski jednym z podstawowych zagadnień jest zapewnienie bezpieczeństwa dostaw surowców, w postaci koniecznej dywersyfikacji, to dla Komisji Europejskiej bardziej istotna jest budowa wspólnego rynku energii dla uzyskania zrównoważonego rozwoju i wzrostu jej pozycji konkurencyjnej. Stąd wypracowanie wspólnej polityki energetycznej w unii oraz stworzenie wspólnego rynku jest jednym z kluczowych elementów, które przesądzą o przyszłym kształcie wspólnoty. Uwarunkowania funkcjonowania rynków energii elektrycznej i gazu Rynki energii elektrycznej i gazu różnią się w swojej specyfice od modeli teoretycznych rynków. Historycznie rynki energii elektrycznej oraz gazu były postrzegane jako obszar monopolu naturalnego, których właścicielem było państwo. O takim modelu funkcjonowania rynku przesądzały między innymi następujące czynniki: podaż surowców do produkcji energii elektrycznej i samego gazu jest ograniczona; energii elektrycznej jako towaru nie można magazynować na szeroką skalę w sposób ekonomicznie uzasadniony; dostarczenie energii elektrycznej i gazu wymaga odpowiedniej infrastruktury, która znajduje się w rękach niewielkiej liczby podmiotów; dostosowanie rosnącego zapotrzebowania (popytu) na określone formy energii do istniejącej podaży na rynku wymaga inwestycji, których realizacja wynosi od kilku do kilkunastu lat 9 ; zidentyfikowane i znaczące zasoby gazu (ale także ropy naftowej) znajdują się w posiadaniu nielicznych państw, takich jak: Rosja, Katar, Turkmenistan i Iran 10 ; w niektórych państwach ceny energii elektrycznej i gazu są ustalane przez państwowego regulatora; przystosowanie funkcjonującego w obszarze przesyłu i dystrybucji naturalnego monopolu do warunków rynkowych wymaga stworzenia odpo- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 9 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s R. Riedel, Czy energia to naturalny monopol? modelowe ujęcie rynku elektroenergetycznego, Energetyka, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 15

16 Małgorzata Jachymek wiedniej organizacji zawierania transakcji rynkowych oraz infrastruktury informatycznej 11 ; przez niektórych autorów energia elektryczna jest porównywana jako usługa do dóbr publicznych, takich jak zdrowie czy edukacja, i w opinii zwolenników znaczącego udziału państwa w gospodarce jej wytwarzanie, przesył, dystrybucja i obrót powinny być domeną państwa. Wskazane powyżej czynniki uwidaczniają, że rynki energii elektrycznej i gazu są specyficzne i nadal wykazują w niektórych obszarach cechy monopolu. Część z powyższych uwarunkowań obecnie nie ma już takiego znaczenia i nie przesądza o monopolistycznej strukturze rynku. Przykładowo rozwój alternatywnych źródeł energii spowodował możliwości wzrostu podaży energii na rynku. Ponadto w podobnych warunkach monopolu funkcjonowały inne sektory gospodarki, jak np. telekomunikacja, które także przeszły drogę dostosowawczą do mechanizmów rynkowych. Również w przypadku rynku energii elektrycznej i gazu wskazane powyżej uwarunkowania nie przesądzają o braku możliwości wprowadzenia mechanizmów rynkowych na tych rynkach, a jedynie sygnalizują złożoność i wieloaspektowość tego typu zmian. O ile przesył i dystrybucja energii elektrycznej oraz gazu nadal funkcjonują na zasadach monopolu, to obszary wytwarzania i obrotu można z pewnością dostosować do warunków konkurencji rynkowej. Proces tworzenia wewnętrznego rynku energii Jako początek wspólnych europejskich działań w zakresie spraw energetycznych można wskazać utworzenie w 1952 roku Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS). Jej celem było przekazanie zarządzania przemysłem wydobywczym węgla i produkcją stali na organ ponadnarodowy. Ponadto EWWiS miała poprzez sprawne zarządzanie zapewnić bezpieczne dostawy na wspólny rynek oraz wprowadzić działania modernizujące przemysł w krajach członkowskich 12. Następnym podobnym krokiem było utworzenie w 1957 roku EUROATOM-u, którego celem było stworzenie warunków do rozwoju energetyki jądrowej. Ponadto w roku 1957 w Traktacie Rzymskim ustanawiającym Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) wspomniano o utworzeniu wspólnego rynku w niektórych obszarach (np. transport). Nie wskazano jednak wówczas sektora energetyki 13. Uznano, że kwestie te wystarczająco reguluje EWWiS oraz EUROATOM. Pomimo podejmowania dalszych działań na rzecz utworzenia wspólnego rynku, nie udało się niczego w tej materii ustalić. Wynikało to przede wszystkim z niechęci politycznej państw oraz istnienia różnych modeli rynków w krajach członkowskich. Kryzysy naftowe z lat 1973/1974 oraz 1978 roku ujawniły, 11 Tamże. 12 B. Nowak, dz. cyt., s Tamże, s Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

17 iż dotychczasowe działania Wspólnoty nie były wystarczające. W 1974 roku państwa OECD (bez Francji) utworzyły Międzynarodową Agencję Energii, która miała zarządzać dostawami w przypadku ograniczonej podaży. W wyniku szoku naftowego Wspólnota Europejska przyjęła szereg dyrektyw mających poprawić bezpieczeństwo dostaw nośników energii. Były to m.in.: dyrektywa 75/339/WE dotycząca bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej, dyrektywa 75/405/WE dotycząca ograniczenia zużycia gazu oraz produktów ropopochodnych w elektrowniach, dyrektywa 77/706/WE mówiąca o ograniczeniu konsumpcji paliw oraz dyrektywa 77/186/WE w sprawie eksportu ropy i gazu pomiędzy państwami członkowskimi w czasie problemów z dostawami 14. Przełomowym dla utworzenia wspólnego rynku energii był rok Powstał wówczas Roboczy dokument na temat wewnętrznego rynku energetycznego. W tym dokumencie po raz pierwszy w jednoznaczny sposób określono stanowisko Komisji Europejskiej na temat wspólnego rynku. Podstawowym czynnikiem tworzenia tego rynku miało być zapewnienie na nim konkurencji. Według dokumentu przyczyniłoby się to do wzrostu intensywności wymiany pomiędzy krajami oraz poprawiłoby sytuację ekonomiczną obywateli wspólnoty 15. Twórcy dokumentu zdawali sobie sprawę, iż utworzenie wewnętrznego rynku będzie wymagać szeregu działań zmierzających do harmonizacji prawa w państwach członkowskich i zbliżenia ich modeli funkcjonowania rynków energetycznych. Na początku 1992 roku Komisja Europejska przedstawiła pakiet przepisów służących tworzeniu wewnętrznego rynku, w tym Ogólne memorandum wyjaśniające, w którym wyraziła zdecydowaną chęć liberalizacji sektora energii w Europie. Wskazywało ono także na najważniejsze elementy tej liberalizacji, takie jak wprowadzenie zasady TPA (third party access), czyli dostępu stron trzecich, oraz wyodrębnienia poszczególnych obszarów działalności z dotychczas zintegrowanych pionowo przedsiębiorstw (unbundling). Traktat z Maastricht podpisany w 1992 roku zawierał postanowienia dotyczące swobody przepływu towarów, ludzi, kapitału oraz prowadzenia wspólnej polityki gospodarczej. Nie odniósł się on jednak bezpośrednio do rynku energii. Nie mniej ważnym jego elementem był rozdział poświęcony sieciom transeuropejskim (TEN), których utworzenie de facto spowodowałoby możliwość powstania wspólnego rynku. Brak tego typu połączeń, obok barier prawnych w państwach członkowskich, został uznany za przeszkodę w tworzeniu wewnętrznego rynku w obszarze energii. Ponadto wskazano na możliwość wspólnotowego finansowania budowy TEN, między innymi poprzez pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego 16. Istotnym elementem budowy wspólnego rynku było podpisanie Karty Energetycznej w 1994 roku. Jej celami było zabezpieczenie zaopatrzenia Eu- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 14 Tamże, s Energetyka w Unii Europejskiej. Droga do konkurencji na rynkach energii elektrycznej i gazu, (red.) A. Dobroczyńska, Warszawa 2003, s B. Nowak, dz. cyt., s. 60. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 17

18 Małgorzata Jachymek ropy w energię oraz stworzenie warunków korzystnej współpracy pomiędzy krajami członkami Wspólnoty a państwami powstałymi po rozpadzie ZSRR. Rosja i pozostałe państwa dysponowały bowiem zasobami surowców, a państwa europejskie technologią i kapitałem. Kartę Energetyczną podpisało 51 państw. Nie podpisała jej ostatecznie Rosja ze względu na to, iż kraje, które ratyfikowały Traktat, np. Azerbejdżan czy Turkmenistan, miałyby możliwość przesyłu surowców rosyjskimi sieciami przesyłowymi na takich samych warunkach i po takich samych taryfach jak podmioty rosyjskie 17. Niezwykle istotne znaczenie dla rozwoju wspólnego rynku energii miała dyrektywa 96/92/WE z 1996 roku oraz dyrektywa 98/30/WE z 1998 roku. Dyrektywy te mówiły między innymi o rozdziale, przynajmniej księgowo, obszaru przesyłu od pozostałych, w ramach przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo oraz zagwarantowaniu niedyskryminacyjnego dostępu stron trzecich do infrastruktury. Celem dyrektyw było doprowadzenie do powstania zliberalizowanych rynków energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej. Miało to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa dostaw oraz obniżenia cen. Dyrektywa 2003/54/EC zobowiązywała już do prawnego wydzielenia działalności przesyłowej, ale także w niektórych sytuacjach dystrybucyjnej. Regulacje prawne wynikające z dyrektywy wprowadzały od 2007 roku możliwość swobodnego wyboru dostawcy. Pomimo wprowadzenia tych dyrektyw nie osiągnięto założonych rezultatów co do utworzenia wspólnego rynku. Być może było to skutkiem tego, iż Traktat z Maastricht nie zawierał postanowień dotyczących rynku energii. Błąd ten został naprawiony w Traktacie Lizbońskim z 2007 roku, w którym nadano tematowi rynków energetycznych odpowiednią wagę. Wskazano w nim między innymi na obszar energii jako znajdujący się w dziedzinie kompetencji dzielonych między unię a państwa członkowskie. Oznacza to, iż część zagadnień, m.in. liberalizacja rynku, zostanie przeniesiona z kompetencji krajowych na szczebel wspólnotowy. Dotychczasowa obrona interesów krajowych, w tym istniejących uregulowań prawnych, była przeszkodą na drodze budowania wewnętrznego rynku. Z pewnością ciągle trudno będzie o kompromis między państwami, ale będzie on niezbędny ze względu na konieczność podjęcia zmian. Mówiąc o budowie wspólnego rynku i polityce energetycznej UE warto podkreślić znaczenie dokumentu Zielona Księga Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii, który wydano na początku marca 2006 roku. Sformułowano w nim najważniejsze elementy strategii rozwoju gospodarki energetycznej w Unii Europejskiej. Są to: zróżnicowanie, konkurencyjność oraz bezpieczeństwo 18. Zróżnicowanie dotyczy uwzglę- 17 Tamże, s Komisja Europejska, Zielona Księga Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii, [SEC(2006) 317], Bruksela , dostęp: r. 18 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

19 dniania różnych rodzajów paliw przy produkcji energii. Bezpieczeństwo oznacza nieograniczony dostęp do energii oraz konieczność zmniejszenia uzależnienia od importu surowców energetycznych w drodze zwiększenia znaczenia energii ze źródeł alternatywnych. Natomiast konkurencyjność to ważny aspekt strategii odnoszący się do zmniejszania cen energii dla konsumentów. Pomimo znacznego dorobku prawnego w dziedzinie wspólnego rynku energii, stopień konkurencji i liberalizacji rynku nie jest wystarczający. Wynika to z faktu, iż większość państw unii nie wdrożyła w pełni unijnych przepisów o gazie i energii elektrycznej, które zapewniają konkurencyjność na rynku, bezpieczeństwo dostaw oraz możliwość wyboru dostawców. Wśród tych państw znalazła się także Polska, której wytknięto między innymi: brak interkonektorów umożliwiających przesył gazu w obie strony, niespełnianie wymogów przejrzystości przez operatorów, brak zagwarantowania nieprzerwanego dostępu dla firm trzecich (TPA) czy brak wspólnej skoordynowanej metodologii zarządzania ograniczeniami przesyłu 19. Znaczenie zasady TPA i unbundlingu dla konkurencji Zapewnienie bezpiecznych i niezakłóconych dostaw po rozsądnych cenach dla konsumentów jest sprawą kluczową dla bezpieczeństwa energetycznego. Wymaga to istnienia odpowiedniej infrastruktury energetycznej, zapewniającej właściwe warunku przesyłu i dystrybucji. Budowa tego typu sieci jest bardzo kosztowna, a zwrot z zainwestowanego kapitału dość długi. Prowadzi to do sytuacji, w której budowa i eksploatacja sieci przesyłowych jest zazwyczaj domeną państwowego monopolu. Także sieć dystrybucyjna znajduje się pod kontrolą państwa lub niewielkiej grupy uczestników rynku. Właściciele lub operatorzy sieci przesyłowych i dystrybucyjnych mogą wykorzystywać swoją dominującą pozycję, odmawiając pozostałym uczestnikom dostępu do swojej infrastruktury. Tymczasem dla powstania konkurencji na rynku niezbędne jest, aby przedsiębiorstwa miały stworzone równe warunki i funkcjonowały w oparciu o te same zasady. Najbardziej istotnymi elementami dla istnienia wspólnego rynku UE oraz konkurencji na rynku energii elektrycznej i gazu jest wdrożenie w państwach członkowskich zasady dostępu stron trzecich (TPA) oraz unbundlingu. Dostęp stron trzecich (third party access TPA) oznacza obowiązek udostępnienia sieci systemu przesyłu i dystrybucji energii energetycznej lub gazu innym uczestnikom rynku. Powstaje sytuacja, w której odbiorca energii elektrycznej lub gazu może zawrzeć dwie umowy. Pierwszą, na zakup energii elektrycznej lub gazu z jednym przedsiębiorstwem, płacąc za wytworzenie produktu. Drugą, na ich transport z inną firmą, uiszczając opłatę za przesył 20. Histo- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 19 Polska na cenzurowanym za łamanie przepisów o rynku energii, dostęp: r. 20 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 19

20 Małgorzata Jachymek rycznie, kiedy na rynku dominował państwowy monopol, rozróżnienie na obszar wytwarzania, przesyłu, dystrybucji i obrotu nie miało znaczenia. Nadal w wielu krajach europejskich funkcjonują przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo, które są jednocześnie właścicielem jednej z funkcji wytwarzania lub obrotu oraz przesyłu lub dystrybucji. Chcąc chronić swoją pozycję oraz dążąc do maksymalizacji wartości, spółki mogą i praktykują odmowę dostępu innym uczestnikom rynku, skutecznie blokując konkurencję. Takie przedsiębiorstwa, mając pozycję dominującą i wsparcie państwa, mogą dbać o bezpieczne dostawy nośników energii, ale blokując konkurencję i funkcjonując nieefektywnie nie będą zainteresowane w sprzedawaniu energii elektrycznej lub gazu po cenach rozsądnych dla konsumentów. W prawodawstwie unijnym wyróżnia się regulowany i negocjowany dostęp stron trzecich. Regulowany dostęp do sieci obowiązuje w przesyle i dystrybucji energii elektrycznej i gazu oraz wobec instalacji LNG. Natomiast w odniesieniu do magazynowania gazu i instalacji pomocniczych państwom członkowskim przysługuje wybór pomiędzy dostępem regulowanym a negocjowanym 21. Regulowany dostęp stron trzecich polega na systemie taryf za dostęp, które powinny być oparte na jasnych regułach oraz zatwierdzane przez odpowiednie organy regulacyjne. Ich wysokość musi uwzględniać rzeczywiste koszty utrzymania infrastruktury. W przypadku przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo może rodzić pole do celowego manipulowania wysokościami kosztów. Negocjowany dostęp do infrastruktury może obowiązywać w przypadku magazynowania gazu. Polega on na tym, iż przedsiębiorstwo będące właścicielem magazynów ustala z innymi podmiotami warunki dostępu. Stosowanie negocjowanego dostępu jest związane z różnicą między popytem a podażą na gaz (zapotrzebowanie na gaz rośnie gwałtownie zimą) oraz z prowadzoną przez państwa polityką bezpieczeństwa dostaw. Magazyny gazu są częścią tej polityki, stąd uznano, że regulacyjny dostęp może okazać się niewłaściwy zwłaszcza w trakcie szczytowego zużycia. Niemniej niektórzy autorzy uważają, że za pozostawieniem państwom członkowskim wyboru między dostępem regulowanym a negocjowanym w przypadku instalacji magazynowania gazu, stały motywy polityczne, a nie ekonomiczne 22. Argument ten jest słuszny jeśli weźmie się pod uwagę model rynku gazowego w Unii Europejskiej. Niezakłócone funkcjonowanie zasady TPA jest niezbędne dla rozwoju konkurencji na rynku energii elektrycznej i gazu. Tymczasem zintegrowane pionowo przedsiębiorstwa, chcąc bronić swojej pozycji rynkowej, wykorzystują różnego rodzaju możliwości blokowania dostępu stron trzecich do infrastruktury. Są to na przykład: stosowanie długotrwałych i kosztownych procedur dla podmiotów chcących zmienić dostawcę energii elektrycznej i gazu, manipulowanie i brak przejrzystości w stosowaniu taryf dostępu do sieci, żądanie i wy- 21 B. Nowak, dz. cyt., s Tamże, s Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

21 korzystywanie informacji o warunkach kontraktów klientów zmieniających dostawcę 23. Ponadto przedsiębiorstwa mają możliwość odmowy dostępu do swojej infrastruktury. Odmowa dostępu musi zostać szczegółowo uzasadniona oraz zgłoszona do Komisji Europejskiej. Zgodnie z prawem może wynikać ona z faktu braku wystarczającej przepustowości albo konieczności wypełnienia zobowiązań o charakterze użyteczności publicznej, lub też z powodu trudności ekonomiczno-finansowych z tytułu realizacji kontraktów typu bierz lub płać 24. Prawo odmowy jest stosowane w szczególności w odniesieniu do nowych inwestycji, które mają na celu zwiększenie konkurencji i bezpieczeństwa dostaw. Ponadto wynika z faktu, że inwestycje wymagają znacznych nakładów lub poziom ryzyka takiej inwestycji jest na tyle wysoki, iż bez przyznawania prawa do odmowy inwestycja nie byłaby realizowana. Prawo do odmowy dostępu do infrastruktury ma sens, jeśli powodem takiego działania jest tworzenie warunków dla konkurencji, poprzez np. budowę połączeń transgranicznych. Jeśli odmowa ma na celu hamowanie konkurencji i wykorzystywanie pozycji dominującej, wówczas takie praktyki powinny być rozpoznane i zakazane przez odpowiednie organy regulacyjne. Przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo z uwagi na koncentrowanie działalności wytwórczej, dystrybucyjnej i sprzedażowej, dysponują szeregiem instrumentów osłabiających konkurencję. Dzięki temu wzmacniają swą pozycję rynkową. Stąd jednym z narzędzi służących tworzeniu konkurencji rynkowej, a przede wszystkim zapobieganiu dyskryminacyjnym praktykom rynkowym, jest rozdzielnie lub wydzielenie rodzajów działalności zwane unbundlingiem. W sektorze energii elektrycznej oznacza ono rozdzielenie segmentów aktywności, takich jak: przesył, wytwarzanie, dystrybucja oraz sprzedaż energii. Oddzielnie tych działalności może mieć charakter funkcjonalny, księgowy lub prawny. Dyrektywy unijne wymagają pełnego wydzielenia, czyli zastosowania wymienionych powyżej trzech obszarów, w odniesieniu do działalności przesyłowej. Dla przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo działalność dystrybucyjna musi zostać wydzielona z działalności sprzedażowej oraz wytwórczej. Stąd na rynku praktycznie funkcjonują grupy kapitałowe składające się ze spółek operujących w segmentach działalności wytwórczej, dystrybucyjnej oraz sprzedażowej (obrotu energią). Prawo unijne pozwala na zwolnienie z obowiązku wydzielenia działalności dystrybucyjnej z pozostałych form aktywności w przypadku małych (tj. posiadających mniej niż 100 tys. klientów) operatorów systemów dystrybucyjnych (tzw. OSD) 25. Wprowadzenie unbundlingu ma na celu wzmocnienie konkurencji, gdyż umożliwia zastosowanie zasady TPA oraz eliminuje sposobność subsydiowania skrośnego, czyli sytuacji, w której nierentowne wytwarzanie energii mogłoby zostać dotowane przez wysokie taryfy dystrybucyjne. Ma również dać możli- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 23 Tamże, s Tamże, s Tamże, s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 21

22 Małgorzata Jachymek wość swobodnego wybierania dostawcy energii elektrycznej i gazu przez konsumentów. Można jednak stwierdzić, że o ile unbundling daje szanse tworzenia warunków konkurencji rynkowej, to nie eliminuje sposobów dyskryminacyjnego traktowania innych uczestników rynku przez przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo. Takie warunki stwarza natomiast rozszerzenie unbundlingu do tzw. ownership unbundling, czyli rozdzielenia własnościowego firm energetycznych. Jego zastosowanie ma doprowadzić do rozdzielenia działalności sieciowej od wytwarzania i sprzedaży energii. Takie narzędzie skutecznie wzmacnia konkurencję, gdyż uniemożliwia stosowanie dyskryminacyjnego dostępu stron trzecich, stwarzając szansę swobodnego wyboru dostawcy i odpowiedniego tworzenia różnorodnej oferty rynkowej dla konsumentów. Własnościowe wydzielenie działalności przesyłowej nie jest wymagane przez dyrektywy UE. Komisja Europejska nie zrezygnowała jednak z tego narzędzia, forsując je w tzw. Trzecim Pakiecie Liberalizacyjnym. Opór państw członkowskich jest jednak w tej kwestii dość duży. Wynika on między innymi z faktu, iż rozdzielnie produkcji energii od przesyłu pozbawiłoby przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo części aktywów i mogłoby wpłynąć negatywnie na ich ratingi kredytowe. Wpływ decentralizacji rynku na bezpieczeństwo energetyczne Znaczenie bezpieczeństwa energetycznego dla ogólnego bezpieczeństwa narodowego oraz stabilności rozwoju ekonomicznego gospodarek przyczyniło się do utrwalenia poglądu, że państwo powinno kontrolować sektor energetyki, będąc przy tym właścicielem działających na nim strategicznych przedsiębiorstw. Z pewnością przedsiębiorstwa te mając wsparcie państwa mogą prowadzić skuteczne negocjacje dotyczące zakupu surowców, czy poszukiwać alternatywnych źródeł dostaw (np. jak w przypadku PGNiG). Niemniej jednak taka sytuacja niekoniecznie wpływa na zapewnienie drugiego ważnego elementu stanu bezpieczeństwa energetycznego, jakim jest rozsądny poziom cen dla konsumentów. Można wręcz stwierdzić, że państwowy monopol nie jest zainteresowany w sprzedawaniu energii po niskich i uzasadnionych ekonomicznie cenach. Z uwagi na specyfikę sektora, działalność przesyłowa będzie miała charakter monopolu naturalnego, ale już pozostałe obszary takie jak wytwarzanie czy obrót powinny, jak inne sektory gospodarki, podlegać mechanizmom rynkowym. Prywatyzacja sektora polegająca na rozbiciu dominacji państwowego monopolu może być korzystna dla bezpieczeństwa energetycznego. Zmierza ona bowiem do stworzenia konkurencji na rynku oraz zwiększenia efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw. Należy przy tym zaznaczyć, że nie każdą prywatyzację może zostać uznana za udaną. W przypadku rynku energii elektrycznej i gazu musiałyby zostać spełnione następujące warunki: pełne rozdzielenie działalności w obszarach wytwarzania, przesyłu, dystrybucji i obrotu w najbardziej pożądanym wariancie nie tylko księgowe, ale i własnościowe; 22 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

23 istnienie dużej liczby podmiotów na rynku, z których żaden nie ma pozycji dominującej; zapewnienie różnorodności właścicieli kapitału, co utrudnia tworzenie karteli i monopoli w poszczególnych obszarach rynku, np. w wytwarzaniu 26 ; istnienie połączeń transgranicznych umożliwiających import i eksport energii elektrycznej i gazu; istnienie niezależnego regulatora rynku nadzorującego jego funkcjonowanie. Sytuacja Polski jest inna od krajów zachodnich członków Unii Europejskiej, w których to funkcjonujące przedsiębiorstwa są bardziej konkurencyjne i działają w bardziej rynkowych warunkach. W Polsce jeszcze kilkanaście lat temu mieliśmy do czynienia z państwowym monopolem. Obecna struktura sektora elektroenergetycznego jest wynikiem procesów konsolidacyjnych z lat , kiedy to utworzono cztery pionowo zintegrowane grupy energetyczne (PGE, TAURON, Enea, Energa). Trzy z nich począwszy od lipca 2008 roku zostały sprywatyzowane poprzez giełdę. Jednocześnie przesył został zintegrowany w obrębie jednego przedsiębiorstwa PSE Operator S.A. Prywatyzację polskich spółek energetycznych tylko częściowo można uznać za udaną. Żadna z nich nie pozyskała strategicznego inwestora zagranicznego, dysponującego kapitałem koniecznym do inwestycji. Co więcej, PGE przejęło Energę (transakcja nie jest zakończona, sprzeciwia się jej UOKiK), co będzie skutkowało powstaniem podmiotu kontrolującego ponad 40% wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej w Polsce 27. Sytuację w Polsce można nazwać daleką od warunków konkurencji rynkowej, co odbija się niekorzystnie na konsumentach zarówno indywidualnych, jak i przemysłowych. Przykładowo ceny energii elektrycznej dla odbiorców przemysłowych w Polsce w ciągu dwóch lat (okres: I połowa 2008 I połowa 2010) wzrosły o ponad 11% 28. Podstawowym błędem w prywatyzacji naszego sektora było skupienie w grupach energetycznych działalności zarówno wytwórczej, sprzedażowej, jak i dystrybucyjnej. Jak pokazują badania URE, funkcjonowanie Operatorów Systemów Dystrybucyjnych (OSD) w ramach grup energetycznych powoduje, że ich niezależność nie ma faktycznego charakteru i nie sprzyja równomiernemu traktowaniu pozostałych użytkowników systemu elektroenergetycznego i stosowaniu wobec nich zasady TPA 29. Ponadto pomimo istniejącej od 2007 roku możliwości wyboru dostawcy energii elektrycznej skala tego zjawiska na rynku jest znikoma. Do połowy 2010 roku skorzystał z niej zaledwie niecały procent Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 26 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Balcerowicz: kupno Energi przez PGE szkodliwe, dostęp: r. 28 Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s Kryzys po polsku czyli konsumpcja spadła ceny wzrosły: Wolny rynek energii elektrycznej w Polsce: 5 procent w hurcie, 11 w detalu, Energia Gigawat, nr 8/2010, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 23

24 Małgorzata Jachymek odbiorców 30. Oferty na rynku nie są konkurencyjne lub wręcz są zbyt podobne, by konsument mógł dokonać wyboru. Same grupy kapitałowe stosują różne techniki, takie jak podobne nazwy firm dystrybucyjnych i obrotu czy wspólne punkty obsługi klienta, przyczyniając się tym samym do sytuacji, w której konsumenci nie rozróżniają faktu funkcjonowania niezależnych firm dystrybucyjnych i zajmujących się obrotem energią. Sytuacja na rynku gazu ziemnego w Polsce jest jeszcze bardziej daleka od warunków konkurencyjności. Na rynku dominuje państwowy monopolista, brak jest połączeń transgranicznych, a import gazu jest uzależniony od jednego kierunku dostaw. Wprowadzenie konkurencji na tym rynku w drodze budowy połączeń transgranicznych i poprzez umożliwienie wejścia na rynek nowych podmiotów, mogłoby się przyczynić do wymuszenia na państwowym monopoliście większej efektywności działania i prowadzenia prokonsumenckiej polityki cenowej. Tymczasem przykład rynku gazowego w Polsce pokazuje, że choć dostawy gazu do Polski nie są zakłócone (nowy kontrakt z Gazpromem) i będą zdywersyfikowane (budowa gazoportu), to bez wprowadzenia zasad rynkowych zgodnych z celami wewnętrznego rynku (np. większej liczby graczy po stronie podaży, niezakłóconego stosowania zasady TPA czy unbundlingu własnościowego) trudno będzie o inny aspekt bezpieczeństwa energetycznego, jakim jest rozsądny poziom cen dla konsumentów. Podsumowanie Utworzenie wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu jest warunkiem większego bezpieczeństwa energetycznego zarówno w Polsce, jak i w Unii Europejskiej. Taki model rynku, do którego od wielu lat dąży Unia, mógłby przyczynić się rozwiązania problemów zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Niemniej jednak wymaga on poniesienia wielu wysiłków i często wprowadzenia regulacji zagrażających dotychczasowym monopolom krajowym. W wielu państwach członkowskich dominują państwowe monopole i oligopole, które skutecznie blokują powstanie wspólnego i zliberalizowanego rynku. Wspólny rynek może jednak zapewnić konkurencję pomiędzy podmiotami i ustalanie ceny na rynku w wyniku konfrontacji popytu z podażą. Liberalizacja rynku energii elektrycznej i gazu jest jednym z głównych zdań polityki energetycznej Unii Europejskiej. Projekt ten jest jednak ciągle w fazie realizacji i pomimo znacznego dorobku prawnego niektóre zapisy dyrektyw nadal pozostają niewdrożone. Najważniejszym elementem tej polityki powinno być doprowadzenie do utworzenia wspólnego, wewnętrznego rynku. Konkurencja pomiędzy funkcjonującymi przedsiębiorstwami przyczyni się do zapewnienia konsumentom żądanej ilości produktu, racjonalizacji jego zużycia oraz optymalizacji wykorzystania posiadanych mocy wytwórczych. Warun- 30 Tamże. 24 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

25 kiem dla utworzenia takiego rynku jest jego liberalizacja, zmierzająca do likwidacji działających nieefektywnie monopoli. Komisja Europejska niejednokrotnie podkreślała, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której to konsumenci oraz przedsiębiorstwa płacą za złe funkcjonowanie rynku energii elektrycznej i gazu. Taki stan rzeczy wpływa negatywnie na konkurencyjność gospodarki Unii Europejskiej jako całości. Wspólnota podkreśla niezmiennie, że priorytetem ma być umożliwienie konsumentom prawdziwego wyboru. Uczestnicy konkurencyjnego rynku mogą wybierać najodpowiedniejsze z ich punktu widzenia ceny i warunki handlowe. Same polityczne deklaracje państw członkowskich o solidarności energetycznej nie będą wiele znaczyć, jeśli nie zostaną osadzone na określonym modelu funkcjonowania rynku. Konkurencja między podmiotami na wspólnym rynku wpływać ma bowiem na politykę firm w zakresie pozyskiwania surowców i budowy połączeń transgranicznych oraz zwiększenia bezpieczeństwa dostaw. Utworzenie wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu nie leży co prawda w interesie monopoli, ale taki model rynku wpływa na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 25

26 Łukasz Zamęcki Katarzyna Zbrojkiewicz Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa energetycznego kraju W ramach wykorzystania funduszy unijnych w Polsce, w związku ze wzrastającym znaczeniem bezpieczeństwa energetycznego oraz brakami infrastruktury energetycznej kraju, Rząd Rzeczypospolitej Polskiej przewidział przeznaczenie części środków na podniesienie stanu bezpieczeństwa energetycznego państwa. Dotacje europejskie dzięki współfinansowaniu działań krajowych mogą przyczyniać się do zwiększenia środków przeznaczonych na wewnątrzpaństwowe działania prorozwojowe. Znaczny dostęp Polski (a warto wspomnieć, że nasz kraj jest największym beneficjentem polityki strukturalnej w obecnej perspektywie finansowej) do środków powoduje również konieczność odpowiedzialnego z nich korzystania. Celem samym w sobie nie jest bowiem wykorzystanie funduszy zewnętrznych, szczególnie, że polityka strukturalna Unii opiera się na współfinansowaniu, a nie pełnym zwrocie kosztów. Powstaje więc naturalne pytanie o sposoby wykorzystania środków unijnych w sferze bezpieczeństwa energetycznego. Celem artykułu jest prześledzenie najważniejszych kierunków wykorzystywania środków unijnych w zakresie zwiększania bezpieczeństwa energetycznego kraju. W artykule podjęto próbę weryfikacji tezy, że środki unijne przyczynić się mogą do realizacji istotnych inicjatyw zwiększających bezpieczeństwo energetyczne, które wpisują się w strategiczne cele bezpieczeństwa energetycznego Rzeczypospolitej. Współczesne państwa doceniają wagę bezpieczeństwa energetycznego z racji dużej energochłonności gospodarek. Postępujący proces industrializacji i rozwój technologiczny, począwszy od drugiej połowy XIX wieku, zwiększył znacznie zapotrzebowanie przemysłu i gospodarstw indywidualnych na energię. Surowce energetyczne stały się przedmiotem zainteresowania decydentów politycznych, gdyż są podstawowym ogniwem procesów produkcyjnych. Jednocześnie kryzys naftowy 1973 roku uświadomił w skali globalnej, że surowce energetyczne mogą stanowić instrument polityczny służyć mogą jako narzędzie prowadzenia konfliktów międzypaństwowych. Na początku XXI 26 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

27 wieku o takim postrzeganiu surowców energetycznych przypomniała Federacja Rosyjska 1. W takim kontekście, jak podkreśla Marcin Kaczmarski, bezpieczeństwo energetyczne państwa awansowało z low politics do high politics 2. Między innymi z powodu szoku naftowego lat 70. XX wieku polityką energetyczną zainteresowały się Wspólnoty Europejskie. Podjęły one wówczas działania zmierzające do zmniejszenia uzależnienia od importowanych surowców energetycznych, zwiększenia udziału energii nuklearnej i gazu ziemnego w wytwarzaniu energii oraz redukcji konsumpcji energii. Wcześniej, z racji oparcia na węglu ponad 80% wytwarzanej energii, zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego nie było przez Wspólnotę podejmowane. Energia traktowana była ewentualnie jako jedno z dóbr rynku wewnętrznego. Nadal, nawet po 1973 roku, w postrzeganiu bezpieczeństwa energetycznego dominował paradygmat rynkowy. W Traktacie ustanawiającym Unię Europejską z 1992 roku, mimo propozycji niektórych podmiotów, nie pojawiły się przepisy konstytuujące unijne bezpieczeństwo energetyczne. Przewidziano jedynie koordynację i rozwój sieci transeuropejskich w sferze energetyki. Bezpieczeństwa energetycznego nie unormowano także w Traktacie amsterdamskim ani Traktacie nicejskim. Z inspiracji Komisji Europejskiej w kontekście wykorzystania energii podejmowano jedynie kwestie liberalizacji rynków oraz ochrony środowiska. Bezpieczeństwo zasobów jako cel polityki unii wyrażono dopiero w 1997 roku w Białej Księdze Energia dla przyszłości. Potwierdzono to również w Zielonej Księdze z 2000 roku, która jednocześnie przedstawiła szersze spojrzenie na rozumienie bezpieczeństwa energetycznego przez unię. Za kluczowe w zakresie bezpieczeństwa uznano wówczas: bezpieczeństwo zasobów i dostaw, zrównoważony rozwój, zmniejszenie energochłonności gospodarki oraz konkurencyjność ekonomiczną. Od tego czasu zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego Unii rozwijało się w większym tempie. W 2006 roku wydano, mającą olbrzymie znaczenie dla kształtowania dyskusji dotyczącej bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej, Zieloną Księgę Europejską Strategię na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii. Zawarte w niej propozycje tworzą ramy postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez unię. Wyznacza je bezpieczeństwo zasobów, liberalizacja rynku i walka ze zmianami klimatu. W Zielonej Księdze zaproponowano m.in. stworzenie wewnętrznego rynku energii i gazu, stworzenie wspólnej zewnętrznej polityki energetycznej, opracowanie planu rozwoju technologii energetycznych, dywersyfikację źródeł i dostaw energii, zwiększenie solidarności energetycznej państw. Postulowano również szereg konkretniejszych rozwiązań. Na początku 2007 roku Komisja Europejska wydała komunikat Polityka energetyczna dla Europy, w którym proponowano zmniejszenie emisji dwutlen- Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa 1 W Strategii energetycznej Federacji Rosyjskiej do 2020 roku wskazano, że polityka energetyczna kraju jest instrumentem o charakterze politycznym i ma doprowadzić do uzyskania przez Rosję statusu mocarstwa energetycznego. Zob.: M. Bodio, Polityka energetyczna w stosunkach między Unią Europejską a Federacją Rosyjską w latach , Warszawa 2009, s M. Kaczmarski, Bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 27

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Sławomir Siejko Konferencja Gospodarka jutra Energia Rozwój - Środowisko Wrocław 20 stycznia 2016 r. Prezes Rady Ministrów Regulator

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia 16 grudnia 2011 r. Sprawozdanie nr 111/2011 Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia

Bardziej szczegółowo

ZIELONA ENERGIA W POLSCE

ZIELONA ENERGIA W POLSCE ZIELONA ENERGIA W POLSCE Współczesny świat wymaga zmiany struktury wykorzystywanych źródeł energii pierwotnej. Wzrost popytu na surowce energetyczne, przy jednoczesnej rosnącej niestabilności warunków

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ?

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Dr Leszek Juchniewicz Prezes URE w latach 1997-2007 X TARGI ENERGII 19-20 września 2013 roku, JACHRANKA POLSKA ENERGETYKA WALCZY: z kim? o co? HIPOTETYCZNE

Bardziej szczegółowo

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej:

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: uwarunkowania prawne Efektywność energetyczna w budownictwie i przemyśle Wrocław, 14-15 listopada 2012 Zagadnienia Prawo

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Departament Promowania Konkurencji Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Warszawa, 18 października 2007 r. Adres: ul. Chłodna 64, 00-872 Warszawa e mail: dpk@ure.gov.pl tel. (+48 22) 661 62 33, fax (+48

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2015 r. COM(2015) 496 final ANNEXES 1 to 2 ZAŁĄCZNIKI Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie europejskiej statystyki dotyczącej cen gazu

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Monitoring rynku energii elektrycznej

Monitoring rynku energii elektrycznej Monitoring rynku energii elektrycznej Opracowano w Departamencie Promowania Konkurencji URE (Biuletyn URE 6/2001) Proces przekształceń rynkowych, jaki przechodzi obecnie sektor elektroenergetyczny w Polsce

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących poprawie efektywności energetycznej Marek Zaborowski i Arkadiusz Węglarz KAPE S.A. Czym jest ESCO ESCO energy service company,

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce 4 Rynek energii Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce Energia elektryczna jako towar Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a

Bardziej szczegółowo

Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy. Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji

Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy. Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Stalowa Wola, 23 kwietnia 2009 Program 1. Wprowadzenie 2. Co to jest i czemu służy

Bardziej szczegółowo

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji.

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Seminarium "Bezpieczna Chemia Warszawa, 5 listopada 2014 roku Pan Zbigniew Szpak, Prezes KAPE S.A.

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r.

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Polski rynek gazu - cechy. Jak dotąd większość polskiego rynku gazu objęta jest regulacją, prawie wszyscy

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM Urząd Marszałkowski w Łodzi POLITYKA ENERGETYCZNA PLAN PREZENTACJI 1. Planowanie energetyczne w gminie 2. Polityka energetyczna państwa 3. Udział samorządu

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Michał Surowski BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Warszawa, marzec 2010 Czy finansować sektor energetyczny? Sektor strategiczny Rynek wzrostowy Konwergencja rynków paliw i energii Aktywa kredytowe

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Marek Kulesa dyrektor biura TOE

Marek Kulesa dyrektor biura TOE Wpływ nowych strategii produktowych sprzedawców na rozwój rynku energii elektrycznej w Polsce oraz zachowania odbiorców końcowych Marek Kulesa dyrektor biura TOE Jachranka, 21.10.2010 r. 1. Wybrane uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach domowych. Warszawa, 2 lipca 2013 r.

W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach domowych. Warszawa, 2 lipca 2013 r. W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach Warszawa, 2 lipca 2013 r. W kierunku liberalizacji rynku dla gospodarstw Wszyscy odbiorcy zyskują prawo do zmiany

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Anna Fornalczyk Gdańsk 2010 Treść prezentacji System prawny ochrony konkurencji w Polsce Konkurencja i jej znaczenie w gospodarce Polityka

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008 Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta Warszawa 06.06.2008 Agenda wystąpienia Zachowania Sprzedawców Energii w obliczu deregulacji; Różne wizje postawy konkurencyjnej w

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII Prof. dr hab. inż. Maciej Kaliski Dr Paweł Frączek Nałęczów, czerwiec 2015 Cele opracowania Omówienie istoty bezpieczeństwa energetycznego kraju Charakterystyka współczesnej

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Magdalena Rogulska Szwedzko-Polska Platforma Zrównoważonej Energetyki POLEKO, 8 października 2013 r. Cele polityki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku KONFERENCJA PRASOWA SEP Marek Kulesa dyrektor biura TOE Warszawa, PAP 08.06.2009 r. Uwarunkowania handlu energią elektryczną Źródło: Platts, 2007 < 2 >

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Instytucje finansowe wobec potrzeb sektora energetycznego

Instytucje finansowe wobec potrzeb sektora energetycznego Instytucje finansowe wobec potrzeb sektora energetycznego 0 Potrzeby inwestycyjne w sektorze Po okresie głębokich zmian regulacyjnych, organizacyjnych i własnościowych, branża stoi w obliczu nowego wyzwania,

Bardziej szczegółowo

Wymogi prawa unijnego w zakresie liberalizacji rynku gazu ziemnego

Wymogi prawa unijnego w zakresie liberalizacji rynku gazu ziemnego Wymogi prawa unijnego w zakresie liberalizacji rynku gazu ziemnego Przemysław Grabowski Instytut Studiów Energetycznych 1 Dlaczego dyrektywy gazowe? 2 Jednolity rynek gazu wizja Unii Europejskiej Jednym

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić funkcjonowanie hurtowego rynku energii? Marek Chodorowski Prezes Zarządu ELNORD S.A.

Jak usprawnić funkcjonowanie hurtowego rynku energii? Marek Chodorowski Prezes Zarządu ELNORD S.A. Jak usprawnić funkcjonowanie hurtowego rynku energii? Marek Chodorowski Prezes Zarządu ELNORD S.A. Jak poprawić funkcjonowanie hurtowego rynku energii? Rozwiązanie KDT Transparentność rynku Przejrzystość

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Rola giełdy na rynku energii elektrycznej. Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Warszawa, 25 kwietnia 2008 Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej:

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej: RAPORT ZIELONA KSIĘGA A EUROPEJSKA POLITYKA ENERGETYCZNA Anna Konarzewska Przedstawiona 8 marca 2006 roku przez Komisję Europejską Zielona Księga w sprawie europejskiej polityki energetycznej kładzie szczególny

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej

Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej ODDZIAŁ CERTYFIKACJI WYROBÓW PRZEMYSŁOWY INSTYTUT AUTOMATYKI I POMIARÓW, WARSZAWA Europejskie podejście do przedsięwzięć w zakresie efektywności energetycznej Stefan Kosztowski Targi Poleko Poznań, październik

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. Toruń, dnia 11 kwietnia 2013 r. Dr Paweł Nowicki. Katedra Prawa Europejskiego. Wydział Prawa i Administracji

OPINIA PRAWNA. Toruń, dnia 11 kwietnia 2013 r. Dr Paweł Nowicki. Katedra Prawa Europejskiego. Wydział Prawa i Administracji Toruń, dnia 11 kwietnia 2013 r. Dr Paweł Nowicki Katedra Prawa Europejskiego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Grupa Ekspertów Zainteresowanych Stron ds. Zamówień Publicznych

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

ZARYS EWOLUCJI WSPÓLNEGO RYNKU ENERGII W UNII EUROPEJSKIEJ

ZARYS EWOLUCJI WSPÓLNEGO RYNKU ENERGII W UNII EUROPEJSKIEJ Anna Czech Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ZARYS EWOLUCJI WSPÓLNEGO RYNKU ENERGII W UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Tworzenie Wspólnego Rynku Energii jest dla Unii Europejskiej wielkim wyzwaniem, którego

Bardziej szczegółowo

Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze

Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze Konferencja Finansowanie kosztów osieroconych oraz finansowanie inwestycji w sektorze Rozwiązanie KDT a rozwój konkurencji na rynku energii elektrycznej Halina Bownik - Trymucha Departament Promowania

Bardziej szczegółowo

Wybrane elementy zasad rynku energii elektrycznej w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem zasady TPA.

Wybrane elementy zasad rynku energii elektrycznej w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem zasady TPA. Wybrane elementy zasad rynku energii elektrycznej w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem zasady TPA. Jachranka, 20.10.2006 r. Marek Kulesa dyrektor biura TOE Zakres prezentacji 1 2 3 4 Wstęp (jak zwykle

Bardziej szczegółowo

Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji

Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji 28 lutego 2012 1 Podstawa prawna Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r., Nr. 90, poz. 864/30) Art. 3 cel UE to wspieranie spójności

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA O KONTRAKCIE Z NORWEGIĄ NA DOSTAWĘ GAZU DO POLSKI BS/166/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE Możliwości finansowania inwestycji w biomasę DZIAŁALNOŚĆ WFOŚIGW PRZYCHODY Przychody statutowe WF - ogółem Przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska WYDATKI

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej. Grzegorz Onichimowski TGE SA

Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej. Grzegorz Onichimowski TGE SA Inwestycje w energetyce w sytuacji niepewności makroekonomicznej Grzegorz Onichimowski TGE SA Inwestycje w energetyce Power RING 2009, Dec 2009 2 Ostatnia lekcja z prywatyzacji. 1. Wejście PGE SA na Giełdę

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System (gr. σύστηµα systema rzecz złoŝona) - jakikolwiek obiekt fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŝna wyróŝnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora

Bardziej szczegółowo

Systemowe mechanizmy wsparcia dla działań służących rozwojowi rynku energii elektrycznej w Polsce. 22 lutego 2012 r.

Systemowe mechanizmy wsparcia dla działań służących rozwojowi rynku energii elektrycznej w Polsce. 22 lutego 2012 r. Systemowe mechanizmy wsparcia dla działań służących rozwojowi rynku energii elektrycznej w Polsce 22 lutego 2012 r. Construction Club 2 Rys historyczny sektora elektroenergetycznego Przez dziesiątki lat

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Marcin Lewenstein Dyrektor Biura Planowania Strategicznego PGNiG SA 18 listopada 2010 r. Warszawa Rynek gazu w Europie wnioski dla Polski Prognozy

Bardziej szczegółowo

prof. UTH, dr hab. Tadeusz Dyr, Politechnika Radomska, Wydział Ekonomiczny

prof. UTH, dr hab. Tadeusz Dyr, Politechnika Radomska, Wydział Ekonomiczny Uwarunkowania w zakresie systemów transportu publicznego szynowego i autobusowego na bazie doświadczeń Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu prof. UTH, dr hab.

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania formalno prawne rynku energii elektrycznej w II połowie 2011 r. oraz latach następnych

Uwarunkowania formalno prawne rynku energii elektrycznej w II połowie 2011 r. oraz latach następnych Uwarunkowania formalno prawne rynku energii elektrycznej w II połowie 2011 r. oraz latach następnych Jachranka, 19.09.2011 r. Marek Kulesa dyrektor biura TOE Unijna perspektywa zmian na rynku energii elektrycznej

Bardziej szczegółowo