Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011"

Transkrypt

1 SPOŁECZEŃSTWO i POLITYKA

2

3 AKADEMIA HUMANISTYCZNA IMIENIA ALEKSANDRA GIEYSZTORA WYDZIAŁ NAUK POLITYCZNYCH SPOŁECZEŃSTWO i POLITYKA Nr 2 (27)/2011 Pułtusk

4 Rada Programowa: prof. Adam Koseski (Honorowy przewodniczący), prof. Konstanty Adam Wojtaszczyk (Przewodniczący), prof. Tadeusz Bodio, mgr Grażyna Filipiak, prof. Marek Jabłonowski, prof. Zbigniew Leszczyński, prof. Daria Nałęcz, prof. Teresa Łoś-Nowak, prof. Anna Magierska, doc. dr Marek Nadolski, prof. Kazimierz Przybysz, prof. Jan Sobczak, ks. prof. Henryk Skorowski, ks. bp dr Marek Solarczyk, prof. Tadeusz Wallas, prof. Marek Żmigrodzki Redakcja: dr hab. Wojciech Jakubowski (redaktor naczelny), mgr Konrad Jajecznik (sekretarz redakcji), mgr Anna Krawczyk, mgr Anna Powałka, dr Tomasz Słomka, mgr Mariusz Włodarczyk, dr Piotr Załęski, dr Łukasz Zamęcki Recenzent tomu: dr hab. Jolanta Itrich-Drabarek (UW) Projekt okładki Barbara Kuropiejska-Przybyszewska Opracowanie graficzne i łamanie Studio OFI ISSN Copyright by Akademia Humanistyczna imienia Aleksandra Gieysztora Pułtusk 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autorów i Wydawcy. Wydawca Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora Wydział Nauk Politycznych ul. Spacerowa 7, Pułtusk tel./fax (23) Nakład 1000 egz. Realizacja na zlecenie Wydawcy Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR

5 Spis treści BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE Małgorzata Jachymek: Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu dla podnoszenia bezpieczeństwa energetycznego Polski i Unii Europejskiej Łukasz Zamęcki, Katarzyna Zbrojkiewicz: Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa energetycznego kraju Mariusz Ruszel: Geopolityczne uwarunkowania bezpieczeństwa energetycznego Polski.. 37 Ganna Lavrynenko: Polityka energetyczna Ukrainy ustawodawstwo, praktyka, kierunki rozwoju Marcin Bodio: Uwarunkowania i perspektywy rozwoju stosunków między Unią Europejską a Rosją w sektorze energii Piotr Zawadzki: Wariant kaspijski zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej uwarunkowania i wyzwania BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Dariusz Faszcza: Strategie bezpieczeństwa narodowego i obrony Republiki Bułgarii RADYKALIZM I EKSTREMIZM POLITYCZNY Jarosław Tomasiewicz: Konstelacja narodowych piłsudczyków Z BADAŃ NAD PARTYCYPACJĄ POLITYCZNĄ Maria Urban: Postawy i wartości społeczeństwa polskiego w świetle teorii obywatelskiej kultury politycznej Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 5

6 Spis treści DYSKUSJE I POLEMIKI Aleksander Szałański: Problem statusu prawnomiędzynarodowego Morza Kaspijskiego Z PERSPEKTYWY WSCHODU:. : - :

7 Bezpieczeństwo energetyczne

8

9 Małgorzata Jachymek Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu dla podnoszenia bezpieczeństwa energetycznego Polski i Unii Europejskiej Wstęp Współcześnie, z uwagi na dynamizację wymiany gospodarczej między krajami, zwiększającą się współzależność gospodarek, a także rosnący popyt na paliwa i energię elektryczną, zagadnienia zaopatrzenia w energię nabierają coraz większego znaczenia. Bezpieczeństwo energetyczne stało się w ostatnich latach jednym z głównych tematów debat politycznych i gospodarczych w Polsce i w Unii Europejskiej. Towarzyszy im różne pojmowanie oraz definiowanie tego zagadnienia. Na ogół w literaturze określa się stan bezpieczeństwa energetycznego jako dostępność różnych form energii po uzasadnionych kosztach, także uwzględniający minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko 1. Zbliżoną definicję podaje polska ustawa Prawo energetyczne, która określa bezpieczeństwo energetyczne jako stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska 2. Często jednak przy definiowaniu bezpieczeństwa energetycznego sprowadza się go jedynie do zapewnienia bezpiecznych i zdywersyfikowanych dostaw nośników energii. Definicja ta określa w zasadzie bezpieczeństwo energetyczne w obszarze dostaw gazu ziemnego, ale nie bezpieczeństwa energetycznego w ogóle. W odniesieniu do dostaw energii elektrycznej bezpieczeństwo wiąże się bowiem zarówno z dostawami paliw do produkcji energii, a więc m.in. węgla i gazu, jak również z zapewnieniem dobrego stanu infrastruktury do produk- 1 Zob.: G. Bartodziej, M. Tomaszewski, Polityka energetyczna i bezpieczeństwo energetyczne, Racibórz 2009, s. 73; G. Wojtkowska-Łodej, Bezpieczeństwo energetyczne Polski po rozszerzeniu Unii Europejskiej na Wschód, [w:] W. Małachowski, Polska Niemcy po rozszerzeniu Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne, Dz.U. Nr 89, poz Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 9

10 Małgorzata Jachymek cji i dystrybucji energii elektrycznej oraz wystarczającym poziomem mocy wytwórczych 3. Akcentowanie kwestii dywersyfikacji dostaw (nierzadko jedynie w perspektywie krajowej) jest głównym, a czasem wręcz jedynym, elementem pojmowania bezpieczeństwa energetycznego w Polsce. Nie można jednak uznać takiego podejścia za właściwe. Jest to bowiem jeden z elementów stanu bezpieczeństwa energetycznego, równie ważny jak rozsądny poziom cen dla konsumentów czy minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko. Polska, koncentrując się na zagadnieniach bezpieczeństwa dostaw, pomija inne ważne elementy bezpieczeństwa energetycznego, w tym zagadnienie budowy wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej. Rzeczpospolita Polska jest częścią Unii Europejskiej, co nakłada na nią konieczność solidarnego współdziałania wraz z innymi państwami członkowskimi na rzecz bezpieczeństwa dostaw energii w całej Wspólnocie. Tworzy to istotne implikacje dla bezpieczeństwa poszczególnych państw, gdyż przy takim rozwiązaniu brak dywersyfikacji dostaw w jednym kraju, nie musi stanowić problemu całego wspólnego rynku. Między innymi z tego powodu Unia Europejska wywiera od wielu lat nacisk na budowę systemów przesyłowych między państwami członkowskimi. Polska natomiast zdaje się postrzegać zagadnienie odmiennie, dążąc w przypadku gazu ziemnego do zapewnienia bezpiecznych dostaw, nie dbając o stworzenie ram dla konkurencji na tym rynku i nie będąc zainteresowana połączeniami trans granicznymi, np. z rynkiem niemieckim. Na współdziałaniu zaś ma między innymi w przyszłości polegać duch solidarności zapisany w artykule 176a ust. 1b Traktatu Lizbońskiego 4 ( W ramach ustanawiania lub funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz z uwzględnieniem potrzeby zachowania i poprawy środowiska naturalnego, polityka Unii w dziedzinie energetyki ma na celu, w duchu solidarności między Państwami Członkowskimi: a) zapewnienie funkcjonowania rynku energii; b) zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii w Unii ). Komisja Europejska widzi w ustanowieniu wspólnego rynku możliwość stworzenia odpowiednich mechanizmów rynkowych sprzyjających zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw energii w Unii Europejskiej. Łatwiej jest mówić o solidarności między państwami członkowskimi i o wspólnej polityce energetycznej UE, jeśli na zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego patrzy się szerzej. Oznacza ono bowiem, oprócz kwestii dywersyfikacji, także szereg innych działań, takich jak: racjonalne zużywanie energii elektrycznej, budowa sieci przesyłowych i połączeń transgranicznych, budowa infrastruktury zapewniającej minimalny negatywny wpływ na środowisko i wysoka sprawność urządzeń produkujących energię. To także wspieranie nowoczesnych technologii z dziedziny energetyki i odnawialnych źródeł 3 B. Nowak, Wewnętrzny rynek energii Unii Europejskiej, Warszawa 2009, s Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, Dz.U. UE C 316 z Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

11 energii jako alternatywy dla tradycyjnych metod produkcji energii, wykorzystujących surowce pochodzące z importu. Bezpieczeństwo energetyczne, o czym będzie mowa w niniejszym artykule, ma przede wszystkim charakter ekonomiczny. Wiąże się z zapewnieniem takich mechanizmów rynkowych, które są w stanie przyczynić się lub wręcz zapewnić bezpieczeństwo. Zdaniem autorki w przypadku Unii Europejskiej sprowadza się to do istnienia wspólnego rynku energii. Niektórzy autorzy przykładowo G. Bartodziej i M. Tomaszewski określają powyżej wskazane definicje bezpieczeństwa energetycznego bardziej jako instrumenty zapewnienia bezpieczeństwa niż samą jego definicję. Do instrumentów bezpieczeństwa energetycznego autorzy ci zaliczają 5 : instrumenty o charakterze politycznym, czyli np. prowadzenie przyjaznej polityki zagranicznej, czy wspólnej polityki energetycznej w obszarze kilku państw, jak ma to na przykład miejsce w UE; instrumenty o charakterze prawnym, czyli istnienie wszelkich konwencji międzynarodowych, dyrektyw UE służących zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego; instrumenty o charakterze ekonomicznym, czyli wszelkie działania zmierzające do utworzenia zliberalizowanego i wspólnego rynku energii lub ekonomiczne wspieranie mechanizmów służących bezpieczeństwu energetycznemu; instrumenty o charakterze technologicznym, czyli opracowywanie i wdrażanie nowych technologii produkcji energii, w tym odnawialnych źródeł energii, wdrażanie technologii informatycznych sterowania i zarządzania systemami energetycznymi; instrumenty o charakterze kulturowym, czyli kształtowanie świadomości społecznej w zakresie racjonalnego zużywania energii i poszanowania środowiska; kontrola, ochrona i obrona obiektów i systemów energetycznych, czyli działania zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania krajowego systemu elektroenergetycznego. Wykorzystanie tych instrumentów, najlepiej w formie łącznej, służyć ma zapewnieniu stanu bezpieczeństwa energetycznego. Powyższe podejście, podzielane także przez autorkę, wskazuje na wieloaspektowość kwestii zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Tymczasem upolitycznienie tego zjawiska i sprowadzenie zagadnienia bezpieczeństwa energetycznego do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw paliw, a czasem wręcz samowystarczalności energetycznej w perspektywie krajowej, może paraliżować funkcjonowanie wspólnej polityki energetycznej UE. Zakłóca jednocześnie działania de facto zapewniające bezpieczeństwo energetyczne. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 5 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 11

12 Małgorzata Jachymek Celem niniejszego artykułu jest próba weryfikacji tezy, że stworzenie wspólnego, wewnętrznego rynku energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej wpłynie na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich, w tym Polski. Taki model rynku, do którego od wielu lat dąży unia, mógłby przyczynić się rozwiązania problemów zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Wspólny rynek, nawet przy istnieniu określonych wyzwań, o których będzie mowa w dalszej części, może zapewnić konkurencję między podmiotami i funkcjonowanie mechanizmu ustalenia ceny na rynku wskutek konfrontacji popytu z podażą. Ponadto wymusza on na konkurujących ze sobą przedsiębiorstwach racjonalne działania zmierzające do zabezpieczenia sobie dostaw nośników paliw oraz niezakłóconego wytwarzania energii elektrycznej. Każde inne działanie byłoby nieefektywne rynkowo i nie służyłoby osiąganiu wzrostu wartości przez same przedsiębiorstwa. Niemniej jednak utworzenie wspólnego unijnego rynku w dziedzinie energii wymaga poniesienia wielu wysiłków i wprowadzenia regulacji zagrażających dotychczasowym monopolom krajowym. W wielu państwach członkowskich nadal bowiem dominują państwowe monopole i oligopole, które skutecznie blokują powstanie wspólnego i zliberalizowanego rynku. Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną i gaz w Unii Europejskiej Zapewnienie niezakłóconego dostępu do energii elektrycznej i gazu jest jednym z kluczowych warunków rozwoju Unii Europejskiej. Cena energii wchodzi w skład kosztu niemal wszystkich wytwarzanych dóbr, więc jej wzrost przyczynia się także do wzrostu cen dóbr zarówno pośrednich, jak i końcowych. Ma ona także bezpośrednie przełożenie na konkurencyjność wspólnoty jako wspólnego rynku. Rozwój gospodarczy państw członkowskich, jak i całej unii, nieodzownie łączy się ze zwiększonym zapotrzebowaniem na energię i surowce energetyczne, których zasoby są ograniczone. Szczególnie dynamiczny rozwój krajów Azji Wschodniej spowodował wzrost popytu z ich strony na surowce energetyczne (przykładowo Chiny posiadają tylko niewielkie zasoby gazu) i rywalizację z innymi regionami o ich dostawy. 12 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

13 Tabela. 1. Konsumpcja energii finalnej w Unii Europejskiej w latach w mln toe (ton of oil equivalent tona ekwiwalentu ropy) Udzia³ w EU-27, 2007 (%) EU ,3 111,2 109,2 114,4 140,3 126,8 159,7 173,0 172,3 175,6 157,7 168,6 100% Strefa euro 752,1 766,5 769,5 777,6 800,6 792,8 816,7 825,3 823,3 824,6 810,5 810,2 69% Polska 65,5 60,0 58,8 55,4 56,0 54,3 56,2 57,6 57,9 60,9 61,2 62,8 5% Źródło: dane Eurostat, dostęp: r. Według danych za rok 2008 konsumpcja energii finalnej w ciągu 10 lat wzrosła w Unii Europejskiej o 5,2%, a samej strefie walutowej euro o 5,7%. W Polsce wzrosła natomiast o 4,6%, a w samym tylko okresie zwiększyła się aż o 13,4%. Biorąc pod uwagę własne zasoby nośników energii unia znajduje się w sytuacji szczególnej. Już obecnie państwa Unii Europejskiej są w 50% zależne od dostaw surowców i paliw energetycznych z importu. W 2007 roku 30% importowanego gazu i ropy naftowej pochodziło z Rosji, natomiast z Norwegii odpowiednio: 20% gazu ziemnego i 14% ropy naftowej 6. Według prognoz uzależnienie od importu surowców będzie w Unii Europejskiej rosło. Oczekuje się, że w 2030 roku 90% wykorzystywanej ropy naftowej i 70% gazu ziemnego będzie pochodziło z importu 7. Natomiast w Polsce do 2030 roku zapotrzebowanie na energię finalną wzrośnie łącznie o około 28%, w tym na energię elektryczną o ponad 60%, a na gaz ziemny ponad 30% 8. Wzrost zapotrzebowania na energię, w tym energię elektryczną, nie dotyczy tylko sektora przemysłowego, ale przede wszystkich gospodarstw domowych, które są zainteresowane niską ceną zakupu energii. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 6 Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s. 561, dostęp: r. 7 P. Świeboda, Strategiczne wyzwanie dla Unii Europejskiej. Kształtowanie zewnętrznego wymiaru polityki energetycznej, raport demoseuropa Centrum Strategii Europejskiej, Warszawa 2006, s. 9, dostęp: r. 8 Prognoza zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku, załącznik nr 2 do Polityki energetycznej Polski do 2030 roku, s. 12, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 13

14 Małgorzata Jachymek Rys. 1. Wzrost konsumpcji energii elektrycznej w gospodarstwach domowych w 2007 roku (1997=100) Źródło: Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s Porównując dane z 2007 roku z danymi z roku 1997 okazuje się, że w większości państw członkowskich i w całej Unii nastąpił wzrost konsumpcji energii elektrycznej w gospodarstwach domowych. Największy wzrost zanotowano na Cyprze, w Hiszpanii, na Łotwie oraz w Portugalii i Irlandii (ponad 50%), co wynikało miedzy innymi ze wzrostu gospodarczego lub jak w krajach śródziemnomorskich ze zwiększonej popularności urządzeń klimatyzacyjnych. Konsumenci przemysłowi i gospodarstwa domowe zainteresowane są niskimi cenami zakupu energii elektrycznej i gazu. Tymczasem, jak pokazują dane Eurostatu, cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych w EU-27 rośnie. Szczególnie na rynku gazu ziemnego, który jest bardziej zmonopolizowany od rynku energii elektrycznej, ceny zarówno dla odbiorców przemysłowych, jak i gospodarstw domowych rosną znacząco (np. o 21% w przypadku gospodarstw domowych w UE-27, o 28% w Polsce, o 29% w przypadku odbiorców przemysłowych w UE-27, o 29% w Polsce). Tabela. 2. Ceny energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej, strefie euro i w Polsce w okresie od II poł do II poł. 2008* Cena energii elektrycznej (za kwh) Cena gazu ziemnego (za GJ) Gospodarstwa Gospodarstwa Przemys³ domowe domowe Przemys³ II I II II I II II I II II I II EU-27 0,15 0,16 0,17 0,11 0,12 0,12 14,44 15,12 17,48 9,94 11,07 12,82 Strefa euro 0,16 0,17 0,17 0,11 0,12 0,13 16,55 17,07 19,69 10,35 11,59 13,34 Polska 0,14 0,13 0,13 0,11 0,11 0,11 11,15 11,56 14,30 8,80 10,20 11,39 Źródło: Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s *tabela pokazuje ceny w EUR 14 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

15 Ograniczoność zasobów oraz rosnące ceny energii elektrycznej i gazu stanowią niebagatelne wyzwanie, przed którym stają państwa członkowskie unii. Niemniej sytuacja poszczególnych państw jest różna. Część z nich posiada zdywersyfikowane źródła dostaw i bardziej zliberalizowany rynek energii, inne są całkowicie uzależnione od importu i funkcjonują w warunkach monopolu. W ramach dyskusji nad bezpieczeństwem energetycznym Polski i Unii Europejskiej istnieją rozbieżności dotyczące pojmowania jej celów i kierunków. O ile dla Polski jednym z podstawowych zagadnień jest zapewnienie bezpieczeństwa dostaw surowców, w postaci koniecznej dywersyfikacji, to dla Komisji Europejskiej bardziej istotna jest budowa wspólnego rynku energii dla uzyskania zrównoważonego rozwoju i wzrostu jej pozycji konkurencyjnej. Stąd wypracowanie wspólnej polityki energetycznej w unii oraz stworzenie wspólnego rynku jest jednym z kluczowych elementów, które przesądzą o przyszłym kształcie wspólnoty. Uwarunkowania funkcjonowania rynków energii elektrycznej i gazu Rynki energii elektrycznej i gazu różnią się w swojej specyfice od modeli teoretycznych rynków. Historycznie rynki energii elektrycznej oraz gazu były postrzegane jako obszar monopolu naturalnego, których właścicielem było państwo. O takim modelu funkcjonowania rynku przesądzały między innymi następujące czynniki: podaż surowców do produkcji energii elektrycznej i samego gazu jest ograniczona; energii elektrycznej jako towaru nie można magazynować na szeroką skalę w sposób ekonomicznie uzasadniony; dostarczenie energii elektrycznej i gazu wymaga odpowiedniej infrastruktury, która znajduje się w rękach niewielkiej liczby podmiotów; dostosowanie rosnącego zapotrzebowania (popytu) na określone formy energii do istniejącej podaży na rynku wymaga inwestycji, których realizacja wynosi od kilku do kilkunastu lat 9 ; zidentyfikowane i znaczące zasoby gazu (ale także ropy naftowej) znajdują się w posiadaniu nielicznych państw, takich jak: Rosja, Katar, Turkmenistan i Iran 10 ; w niektórych państwach ceny energii elektrycznej i gazu są ustalane przez państwowego regulatora; przystosowanie funkcjonującego w obszarze przesyłu i dystrybucji naturalnego monopolu do warunków rynkowych wymaga stworzenia odpo- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 9 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s R. Riedel, Czy energia to naturalny monopol? modelowe ujęcie rynku elektroenergetycznego, Energetyka, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 15

16 Małgorzata Jachymek wiedniej organizacji zawierania transakcji rynkowych oraz infrastruktury informatycznej 11 ; przez niektórych autorów energia elektryczna jest porównywana jako usługa do dóbr publicznych, takich jak zdrowie czy edukacja, i w opinii zwolenników znaczącego udziału państwa w gospodarce jej wytwarzanie, przesył, dystrybucja i obrót powinny być domeną państwa. Wskazane powyżej czynniki uwidaczniają, że rynki energii elektrycznej i gazu są specyficzne i nadal wykazują w niektórych obszarach cechy monopolu. Część z powyższych uwarunkowań obecnie nie ma już takiego znaczenia i nie przesądza o monopolistycznej strukturze rynku. Przykładowo rozwój alternatywnych źródeł energii spowodował możliwości wzrostu podaży energii na rynku. Ponadto w podobnych warunkach monopolu funkcjonowały inne sektory gospodarki, jak np. telekomunikacja, które także przeszły drogę dostosowawczą do mechanizmów rynkowych. Również w przypadku rynku energii elektrycznej i gazu wskazane powyżej uwarunkowania nie przesądzają o braku możliwości wprowadzenia mechanizmów rynkowych na tych rynkach, a jedynie sygnalizują złożoność i wieloaspektowość tego typu zmian. O ile przesył i dystrybucja energii elektrycznej oraz gazu nadal funkcjonują na zasadach monopolu, to obszary wytwarzania i obrotu można z pewnością dostosować do warunków konkurencji rynkowej. Proces tworzenia wewnętrznego rynku energii Jako początek wspólnych europejskich działań w zakresie spraw energetycznych można wskazać utworzenie w 1952 roku Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS). Jej celem było przekazanie zarządzania przemysłem wydobywczym węgla i produkcją stali na organ ponadnarodowy. Ponadto EWWiS miała poprzez sprawne zarządzanie zapewnić bezpieczne dostawy na wspólny rynek oraz wprowadzić działania modernizujące przemysł w krajach członkowskich 12. Następnym podobnym krokiem było utworzenie w 1957 roku EUROATOM-u, którego celem było stworzenie warunków do rozwoju energetyki jądrowej. Ponadto w roku 1957 w Traktacie Rzymskim ustanawiającym Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) wspomniano o utworzeniu wspólnego rynku w niektórych obszarach (np. transport). Nie wskazano jednak wówczas sektora energetyki 13. Uznano, że kwestie te wystarczająco reguluje EWWiS oraz EUROATOM. Pomimo podejmowania dalszych działań na rzecz utworzenia wspólnego rynku, nie udało się niczego w tej materii ustalić. Wynikało to przede wszystkim z niechęci politycznej państw oraz istnienia różnych modeli rynków w krajach członkowskich. Kryzysy naftowe z lat 1973/1974 oraz 1978 roku ujawniły, 11 Tamże. 12 B. Nowak, dz. cyt., s Tamże, s Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

17 iż dotychczasowe działania Wspólnoty nie były wystarczające. W 1974 roku państwa OECD (bez Francji) utworzyły Międzynarodową Agencję Energii, która miała zarządzać dostawami w przypadku ograniczonej podaży. W wyniku szoku naftowego Wspólnota Europejska przyjęła szereg dyrektyw mających poprawić bezpieczeństwo dostaw nośników energii. Były to m.in.: dyrektywa 75/339/WE dotycząca bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej, dyrektywa 75/405/WE dotycząca ograniczenia zużycia gazu oraz produktów ropopochodnych w elektrowniach, dyrektywa 77/706/WE mówiąca o ograniczeniu konsumpcji paliw oraz dyrektywa 77/186/WE w sprawie eksportu ropy i gazu pomiędzy państwami członkowskimi w czasie problemów z dostawami 14. Przełomowym dla utworzenia wspólnego rynku energii był rok Powstał wówczas Roboczy dokument na temat wewnętrznego rynku energetycznego. W tym dokumencie po raz pierwszy w jednoznaczny sposób określono stanowisko Komisji Europejskiej na temat wspólnego rynku. Podstawowym czynnikiem tworzenia tego rynku miało być zapewnienie na nim konkurencji. Według dokumentu przyczyniłoby się to do wzrostu intensywności wymiany pomiędzy krajami oraz poprawiłoby sytuację ekonomiczną obywateli wspólnoty 15. Twórcy dokumentu zdawali sobie sprawę, iż utworzenie wewnętrznego rynku będzie wymagać szeregu działań zmierzających do harmonizacji prawa w państwach członkowskich i zbliżenia ich modeli funkcjonowania rynków energetycznych. Na początku 1992 roku Komisja Europejska przedstawiła pakiet przepisów służących tworzeniu wewnętrznego rynku, w tym Ogólne memorandum wyjaśniające, w którym wyraziła zdecydowaną chęć liberalizacji sektora energii w Europie. Wskazywało ono także na najważniejsze elementy tej liberalizacji, takie jak wprowadzenie zasady TPA (third party access), czyli dostępu stron trzecich, oraz wyodrębnienia poszczególnych obszarów działalności z dotychczas zintegrowanych pionowo przedsiębiorstw (unbundling). Traktat z Maastricht podpisany w 1992 roku zawierał postanowienia dotyczące swobody przepływu towarów, ludzi, kapitału oraz prowadzenia wspólnej polityki gospodarczej. Nie odniósł się on jednak bezpośrednio do rynku energii. Nie mniej ważnym jego elementem był rozdział poświęcony sieciom transeuropejskim (TEN), których utworzenie de facto spowodowałoby możliwość powstania wspólnego rynku. Brak tego typu połączeń, obok barier prawnych w państwach członkowskich, został uznany za przeszkodę w tworzeniu wewnętrznego rynku w obszarze energii. Ponadto wskazano na możliwość wspólnotowego finansowania budowy TEN, między innymi poprzez pożyczki z Europejskiego Banku Inwestycyjnego 16. Istotnym elementem budowy wspólnego rynku było podpisanie Karty Energetycznej w 1994 roku. Jej celami było zabezpieczenie zaopatrzenia Eu- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 14 Tamże, s Energetyka w Unii Europejskiej. Droga do konkurencji na rynkach energii elektrycznej i gazu, (red.) A. Dobroczyńska, Warszawa 2003, s B. Nowak, dz. cyt., s. 60. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 17

18 Małgorzata Jachymek ropy w energię oraz stworzenie warunków korzystnej współpracy pomiędzy krajami członkami Wspólnoty a państwami powstałymi po rozpadzie ZSRR. Rosja i pozostałe państwa dysponowały bowiem zasobami surowców, a państwa europejskie technologią i kapitałem. Kartę Energetyczną podpisało 51 państw. Nie podpisała jej ostatecznie Rosja ze względu na to, iż kraje, które ratyfikowały Traktat, np. Azerbejdżan czy Turkmenistan, miałyby możliwość przesyłu surowców rosyjskimi sieciami przesyłowymi na takich samych warunkach i po takich samych taryfach jak podmioty rosyjskie 17. Niezwykle istotne znaczenie dla rozwoju wspólnego rynku energii miała dyrektywa 96/92/WE z 1996 roku oraz dyrektywa 98/30/WE z 1998 roku. Dyrektywy te mówiły między innymi o rozdziale, przynajmniej księgowo, obszaru przesyłu od pozostałych, w ramach przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo oraz zagwarantowaniu niedyskryminacyjnego dostępu stron trzecich do infrastruktury. Celem dyrektyw było doprowadzenie do powstania zliberalizowanych rynków energii elektrycznej i gazu w Unii Europejskiej. Miało to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa dostaw oraz obniżenia cen. Dyrektywa 2003/54/EC zobowiązywała już do prawnego wydzielenia działalności przesyłowej, ale także w niektórych sytuacjach dystrybucyjnej. Regulacje prawne wynikające z dyrektywy wprowadzały od 2007 roku możliwość swobodnego wyboru dostawcy. Pomimo wprowadzenia tych dyrektyw nie osiągnięto założonych rezultatów co do utworzenia wspólnego rynku. Być może było to skutkiem tego, iż Traktat z Maastricht nie zawierał postanowień dotyczących rynku energii. Błąd ten został naprawiony w Traktacie Lizbońskim z 2007 roku, w którym nadano tematowi rynków energetycznych odpowiednią wagę. Wskazano w nim między innymi na obszar energii jako znajdujący się w dziedzinie kompetencji dzielonych między unię a państwa członkowskie. Oznacza to, iż część zagadnień, m.in. liberalizacja rynku, zostanie przeniesiona z kompetencji krajowych na szczebel wspólnotowy. Dotychczasowa obrona interesów krajowych, w tym istniejących uregulowań prawnych, była przeszkodą na drodze budowania wewnętrznego rynku. Z pewnością ciągle trudno będzie o kompromis między państwami, ale będzie on niezbędny ze względu na konieczność podjęcia zmian. Mówiąc o budowie wspólnego rynku i polityce energetycznej UE warto podkreślić znaczenie dokumentu Zielona Księga Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii, który wydano na początku marca 2006 roku. Sformułowano w nim najważniejsze elementy strategii rozwoju gospodarki energetycznej w Unii Europejskiej. Są to: zróżnicowanie, konkurencyjność oraz bezpieczeństwo 18. Zróżnicowanie dotyczy uwzglę- 17 Tamże, s Komisja Europejska, Zielona Księga Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii, [SEC(2006) 317], Bruksela , dostęp: r. 18 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

19 dniania różnych rodzajów paliw przy produkcji energii. Bezpieczeństwo oznacza nieograniczony dostęp do energii oraz konieczność zmniejszenia uzależnienia od importu surowców energetycznych w drodze zwiększenia znaczenia energii ze źródeł alternatywnych. Natomiast konkurencyjność to ważny aspekt strategii odnoszący się do zmniejszania cen energii dla konsumentów. Pomimo znacznego dorobku prawnego w dziedzinie wspólnego rynku energii, stopień konkurencji i liberalizacji rynku nie jest wystarczający. Wynika to z faktu, iż większość państw unii nie wdrożyła w pełni unijnych przepisów o gazie i energii elektrycznej, które zapewniają konkurencyjność na rynku, bezpieczeństwo dostaw oraz możliwość wyboru dostawców. Wśród tych państw znalazła się także Polska, której wytknięto między innymi: brak interkonektorów umożliwiających przesył gazu w obie strony, niespełnianie wymogów przejrzystości przez operatorów, brak zagwarantowania nieprzerwanego dostępu dla firm trzecich (TPA) czy brak wspólnej skoordynowanej metodologii zarządzania ograniczeniami przesyłu 19. Znaczenie zasady TPA i unbundlingu dla konkurencji Zapewnienie bezpiecznych i niezakłóconych dostaw po rozsądnych cenach dla konsumentów jest sprawą kluczową dla bezpieczeństwa energetycznego. Wymaga to istnienia odpowiedniej infrastruktury energetycznej, zapewniającej właściwe warunku przesyłu i dystrybucji. Budowa tego typu sieci jest bardzo kosztowna, a zwrot z zainwestowanego kapitału dość długi. Prowadzi to do sytuacji, w której budowa i eksploatacja sieci przesyłowych jest zazwyczaj domeną państwowego monopolu. Także sieć dystrybucyjna znajduje się pod kontrolą państwa lub niewielkiej grupy uczestników rynku. Właściciele lub operatorzy sieci przesyłowych i dystrybucyjnych mogą wykorzystywać swoją dominującą pozycję, odmawiając pozostałym uczestnikom dostępu do swojej infrastruktury. Tymczasem dla powstania konkurencji na rynku niezbędne jest, aby przedsiębiorstwa miały stworzone równe warunki i funkcjonowały w oparciu o te same zasady. Najbardziej istotnymi elementami dla istnienia wspólnego rynku UE oraz konkurencji na rynku energii elektrycznej i gazu jest wdrożenie w państwach członkowskich zasady dostępu stron trzecich (TPA) oraz unbundlingu. Dostęp stron trzecich (third party access TPA) oznacza obowiązek udostępnienia sieci systemu przesyłu i dystrybucji energii energetycznej lub gazu innym uczestnikom rynku. Powstaje sytuacja, w której odbiorca energii elektrycznej lub gazu może zawrzeć dwie umowy. Pierwszą, na zakup energii elektrycznej lub gazu z jednym przedsiębiorstwem, płacąc za wytworzenie produktu. Drugą, na ich transport z inną firmą, uiszczając opłatę za przesył 20. Histo- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 19 Polska na cenzurowanym za łamanie przepisów o rynku energii, dostęp: r. 20 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 19

20 Małgorzata Jachymek rycznie, kiedy na rynku dominował państwowy monopol, rozróżnienie na obszar wytwarzania, przesyłu, dystrybucji i obrotu nie miało znaczenia. Nadal w wielu krajach europejskich funkcjonują przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo, które są jednocześnie właścicielem jednej z funkcji wytwarzania lub obrotu oraz przesyłu lub dystrybucji. Chcąc chronić swoją pozycję oraz dążąc do maksymalizacji wartości, spółki mogą i praktykują odmowę dostępu innym uczestnikom rynku, skutecznie blokując konkurencję. Takie przedsiębiorstwa, mając pozycję dominującą i wsparcie państwa, mogą dbać o bezpieczne dostawy nośników energii, ale blokując konkurencję i funkcjonując nieefektywnie nie będą zainteresowane w sprzedawaniu energii elektrycznej lub gazu po cenach rozsądnych dla konsumentów. W prawodawstwie unijnym wyróżnia się regulowany i negocjowany dostęp stron trzecich. Regulowany dostęp do sieci obowiązuje w przesyle i dystrybucji energii elektrycznej i gazu oraz wobec instalacji LNG. Natomiast w odniesieniu do magazynowania gazu i instalacji pomocniczych państwom członkowskim przysługuje wybór pomiędzy dostępem regulowanym a negocjowanym 21. Regulowany dostęp stron trzecich polega na systemie taryf za dostęp, które powinny być oparte na jasnych regułach oraz zatwierdzane przez odpowiednie organy regulacyjne. Ich wysokość musi uwzględniać rzeczywiste koszty utrzymania infrastruktury. W przypadku przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo może rodzić pole do celowego manipulowania wysokościami kosztów. Negocjowany dostęp do infrastruktury może obowiązywać w przypadku magazynowania gazu. Polega on na tym, iż przedsiębiorstwo będące właścicielem magazynów ustala z innymi podmiotami warunki dostępu. Stosowanie negocjowanego dostępu jest związane z różnicą między popytem a podażą na gaz (zapotrzebowanie na gaz rośnie gwałtownie zimą) oraz z prowadzoną przez państwa polityką bezpieczeństwa dostaw. Magazyny gazu są częścią tej polityki, stąd uznano, że regulacyjny dostęp może okazać się niewłaściwy zwłaszcza w trakcie szczytowego zużycia. Niemniej niektórzy autorzy uważają, że za pozostawieniem państwom członkowskim wyboru między dostępem regulowanym a negocjowanym w przypadku instalacji magazynowania gazu, stały motywy polityczne, a nie ekonomiczne 22. Argument ten jest słuszny jeśli weźmie się pod uwagę model rynku gazowego w Unii Europejskiej. Niezakłócone funkcjonowanie zasady TPA jest niezbędne dla rozwoju konkurencji na rynku energii elektrycznej i gazu. Tymczasem zintegrowane pionowo przedsiębiorstwa, chcąc bronić swojej pozycji rynkowej, wykorzystują różnego rodzaju możliwości blokowania dostępu stron trzecich do infrastruktury. Są to na przykład: stosowanie długotrwałych i kosztownych procedur dla podmiotów chcących zmienić dostawcę energii elektrycznej i gazu, manipulowanie i brak przejrzystości w stosowaniu taryf dostępu do sieci, żądanie i wy- 21 B. Nowak, dz. cyt., s Tamże, s Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

21 korzystywanie informacji o warunkach kontraktów klientów zmieniających dostawcę 23. Ponadto przedsiębiorstwa mają możliwość odmowy dostępu do swojej infrastruktury. Odmowa dostępu musi zostać szczegółowo uzasadniona oraz zgłoszona do Komisji Europejskiej. Zgodnie z prawem może wynikać ona z faktu braku wystarczającej przepustowości albo konieczności wypełnienia zobowiązań o charakterze użyteczności publicznej, lub też z powodu trudności ekonomiczno-finansowych z tytułu realizacji kontraktów typu bierz lub płać 24. Prawo odmowy jest stosowane w szczególności w odniesieniu do nowych inwestycji, które mają na celu zwiększenie konkurencji i bezpieczeństwa dostaw. Ponadto wynika z faktu, że inwestycje wymagają znacznych nakładów lub poziom ryzyka takiej inwestycji jest na tyle wysoki, iż bez przyznawania prawa do odmowy inwestycja nie byłaby realizowana. Prawo do odmowy dostępu do infrastruktury ma sens, jeśli powodem takiego działania jest tworzenie warunków dla konkurencji, poprzez np. budowę połączeń transgranicznych. Jeśli odmowa ma na celu hamowanie konkurencji i wykorzystywanie pozycji dominującej, wówczas takie praktyki powinny być rozpoznane i zakazane przez odpowiednie organy regulacyjne. Przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo z uwagi na koncentrowanie działalności wytwórczej, dystrybucyjnej i sprzedażowej, dysponują szeregiem instrumentów osłabiających konkurencję. Dzięki temu wzmacniają swą pozycję rynkową. Stąd jednym z narzędzi służących tworzeniu konkurencji rynkowej, a przede wszystkim zapobieganiu dyskryminacyjnym praktykom rynkowym, jest rozdzielnie lub wydzielenie rodzajów działalności zwane unbundlingiem. W sektorze energii elektrycznej oznacza ono rozdzielenie segmentów aktywności, takich jak: przesył, wytwarzanie, dystrybucja oraz sprzedaż energii. Oddzielnie tych działalności może mieć charakter funkcjonalny, księgowy lub prawny. Dyrektywy unijne wymagają pełnego wydzielenia, czyli zastosowania wymienionych powyżej trzech obszarów, w odniesieniu do działalności przesyłowej. Dla przedsiębiorstw zintegrowanych pionowo działalność dystrybucyjna musi zostać wydzielona z działalności sprzedażowej oraz wytwórczej. Stąd na rynku praktycznie funkcjonują grupy kapitałowe składające się ze spółek operujących w segmentach działalności wytwórczej, dystrybucyjnej oraz sprzedażowej (obrotu energią). Prawo unijne pozwala na zwolnienie z obowiązku wydzielenia działalności dystrybucyjnej z pozostałych form aktywności w przypadku małych (tj. posiadających mniej niż 100 tys. klientów) operatorów systemów dystrybucyjnych (tzw. OSD) 25. Wprowadzenie unbundlingu ma na celu wzmocnienie konkurencji, gdyż umożliwia zastosowanie zasady TPA oraz eliminuje sposobność subsydiowania skrośnego, czyli sytuacji, w której nierentowne wytwarzanie energii mogłoby zostać dotowane przez wysokie taryfy dystrybucyjne. Ma również dać możli- Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 23 Tamże, s Tamże, s Tamże, s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 21

22 Małgorzata Jachymek wość swobodnego wybierania dostawcy energii elektrycznej i gazu przez konsumentów. Można jednak stwierdzić, że o ile unbundling daje szanse tworzenia warunków konkurencji rynkowej, to nie eliminuje sposobów dyskryminacyjnego traktowania innych uczestników rynku przez przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo. Takie warunki stwarza natomiast rozszerzenie unbundlingu do tzw. ownership unbundling, czyli rozdzielenia własnościowego firm energetycznych. Jego zastosowanie ma doprowadzić do rozdzielenia działalności sieciowej od wytwarzania i sprzedaży energii. Takie narzędzie skutecznie wzmacnia konkurencję, gdyż uniemożliwia stosowanie dyskryminacyjnego dostępu stron trzecich, stwarzając szansę swobodnego wyboru dostawcy i odpowiedniego tworzenia różnorodnej oferty rynkowej dla konsumentów. Własnościowe wydzielenie działalności przesyłowej nie jest wymagane przez dyrektywy UE. Komisja Europejska nie zrezygnowała jednak z tego narzędzia, forsując je w tzw. Trzecim Pakiecie Liberalizacyjnym. Opór państw członkowskich jest jednak w tej kwestii dość duży. Wynika on między innymi z faktu, iż rozdzielnie produkcji energii od przesyłu pozbawiłoby przedsiębiorstwa zintegrowane pionowo części aktywów i mogłoby wpłynąć negatywnie na ich ratingi kredytowe. Wpływ decentralizacji rynku na bezpieczeństwo energetyczne Znaczenie bezpieczeństwa energetycznego dla ogólnego bezpieczeństwa narodowego oraz stabilności rozwoju ekonomicznego gospodarek przyczyniło się do utrwalenia poglądu, że państwo powinno kontrolować sektor energetyki, będąc przy tym właścicielem działających na nim strategicznych przedsiębiorstw. Z pewnością przedsiębiorstwa te mając wsparcie państwa mogą prowadzić skuteczne negocjacje dotyczące zakupu surowców, czy poszukiwać alternatywnych źródeł dostaw (np. jak w przypadku PGNiG). Niemniej jednak taka sytuacja niekoniecznie wpływa na zapewnienie drugiego ważnego elementu stanu bezpieczeństwa energetycznego, jakim jest rozsądny poziom cen dla konsumentów. Można wręcz stwierdzić, że państwowy monopol nie jest zainteresowany w sprzedawaniu energii po niskich i uzasadnionych ekonomicznie cenach. Z uwagi na specyfikę sektora, działalność przesyłowa będzie miała charakter monopolu naturalnego, ale już pozostałe obszary takie jak wytwarzanie czy obrót powinny, jak inne sektory gospodarki, podlegać mechanizmom rynkowym. Prywatyzacja sektora polegająca na rozbiciu dominacji państwowego monopolu może być korzystna dla bezpieczeństwa energetycznego. Zmierza ona bowiem do stworzenia konkurencji na rynku oraz zwiększenia efektywności funkcjonowania przedsiębiorstw. Należy przy tym zaznaczyć, że nie każdą prywatyzację może zostać uznana za udaną. W przypadku rynku energii elektrycznej i gazu musiałyby zostać spełnione następujące warunki: pełne rozdzielenie działalności w obszarach wytwarzania, przesyłu, dystrybucji i obrotu w najbardziej pożądanym wariancie nie tylko księgowe, ale i własnościowe; 22 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

23 istnienie dużej liczby podmiotów na rynku, z których żaden nie ma pozycji dominującej; zapewnienie różnorodności właścicieli kapitału, co utrudnia tworzenie karteli i monopoli w poszczególnych obszarach rynku, np. w wytwarzaniu 26 ; istnienie połączeń transgranicznych umożliwiających import i eksport energii elektrycznej i gazu; istnienie niezależnego regulatora rynku nadzorującego jego funkcjonowanie. Sytuacja Polski jest inna od krajów zachodnich członków Unii Europejskiej, w których to funkcjonujące przedsiębiorstwa są bardziej konkurencyjne i działają w bardziej rynkowych warunkach. W Polsce jeszcze kilkanaście lat temu mieliśmy do czynienia z państwowym monopolem. Obecna struktura sektora elektroenergetycznego jest wynikiem procesów konsolidacyjnych z lat , kiedy to utworzono cztery pionowo zintegrowane grupy energetyczne (PGE, TAURON, Enea, Energa). Trzy z nich począwszy od lipca 2008 roku zostały sprywatyzowane poprzez giełdę. Jednocześnie przesył został zintegrowany w obrębie jednego przedsiębiorstwa PSE Operator S.A. Prywatyzację polskich spółek energetycznych tylko częściowo można uznać za udaną. Żadna z nich nie pozyskała strategicznego inwestora zagranicznego, dysponującego kapitałem koniecznym do inwestycji. Co więcej, PGE przejęło Energę (transakcja nie jest zakończona, sprzeciwia się jej UOKiK), co będzie skutkowało powstaniem podmiotu kontrolującego ponad 40% wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej w Polsce 27. Sytuację w Polsce można nazwać daleką od warunków konkurencji rynkowej, co odbija się niekorzystnie na konsumentach zarówno indywidualnych, jak i przemysłowych. Przykładowo ceny energii elektrycznej dla odbiorców przemysłowych w Polsce w ciągu dwóch lat (okres: I połowa 2008 I połowa 2010) wzrosły o ponad 11% 28. Podstawowym błędem w prywatyzacji naszego sektora było skupienie w grupach energetycznych działalności zarówno wytwórczej, sprzedażowej, jak i dystrybucyjnej. Jak pokazują badania URE, funkcjonowanie Operatorów Systemów Dystrybucyjnych (OSD) w ramach grup energetycznych powoduje, że ich niezależność nie ma faktycznego charakteru i nie sprzyja równomiernemu traktowaniu pozostałych użytkowników systemu elektroenergetycznego i stosowaniu wobec nich zasady TPA 29. Ponadto pomimo istniejącej od 2007 roku możliwości wyboru dostawcy energii elektrycznej skala tego zjawiska na rynku jest znikoma. Do połowy 2010 roku skorzystał z niej zaledwie niecały procent Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu 26 G. Bartodziej, M. Tomaszewski, dz. cyt., s Balcerowicz: kupno Energi przez PGE szkodliwe, dostęp: r. 28 Eurostat yearbook 2010: Environment and energy, s Kryzys po polsku czyli konsumpcja spadła ceny wzrosły: Wolny rynek energii elektrycznej w Polsce: 5 procent w hurcie, 11 w detalu, Energia Gigawat, nr 8/2010, dostęp: r. Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 23

24 Małgorzata Jachymek odbiorców 30. Oferty na rynku nie są konkurencyjne lub wręcz są zbyt podobne, by konsument mógł dokonać wyboru. Same grupy kapitałowe stosują różne techniki, takie jak podobne nazwy firm dystrybucyjnych i obrotu czy wspólne punkty obsługi klienta, przyczyniając się tym samym do sytuacji, w której konsumenci nie rozróżniają faktu funkcjonowania niezależnych firm dystrybucyjnych i zajmujących się obrotem energią. Sytuacja na rynku gazu ziemnego w Polsce jest jeszcze bardziej daleka od warunków konkurencyjności. Na rynku dominuje państwowy monopolista, brak jest połączeń transgranicznych, a import gazu jest uzależniony od jednego kierunku dostaw. Wprowadzenie konkurencji na tym rynku w drodze budowy połączeń transgranicznych i poprzez umożliwienie wejścia na rynek nowych podmiotów, mogłoby się przyczynić do wymuszenia na państwowym monopoliście większej efektywności działania i prowadzenia prokonsumenckiej polityki cenowej. Tymczasem przykład rynku gazowego w Polsce pokazuje, że choć dostawy gazu do Polski nie są zakłócone (nowy kontrakt z Gazpromem) i będą zdywersyfikowane (budowa gazoportu), to bez wprowadzenia zasad rynkowych zgodnych z celami wewnętrznego rynku (np. większej liczby graczy po stronie podaży, niezakłóconego stosowania zasady TPA czy unbundlingu własnościowego) trudno będzie o inny aspekt bezpieczeństwa energetycznego, jakim jest rozsądny poziom cen dla konsumentów. Podsumowanie Utworzenie wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu jest warunkiem większego bezpieczeństwa energetycznego zarówno w Polsce, jak i w Unii Europejskiej. Taki model rynku, do którego od wielu lat dąży Unia, mógłby przyczynić się rozwiązania problemów zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Niemniej jednak wymaga on poniesienia wielu wysiłków i często wprowadzenia regulacji zagrażających dotychczasowym monopolom krajowym. W wielu państwach członkowskich dominują państwowe monopole i oligopole, które skutecznie blokują powstanie wspólnego i zliberalizowanego rynku. Wspólny rynek może jednak zapewnić konkurencję pomiędzy podmiotami i ustalanie ceny na rynku w wyniku konfrontacji popytu z podażą. Liberalizacja rynku energii elektrycznej i gazu jest jednym z głównych zdań polityki energetycznej Unii Europejskiej. Projekt ten jest jednak ciągle w fazie realizacji i pomimo znacznego dorobku prawnego niektóre zapisy dyrektyw nadal pozostają niewdrożone. Najważniejszym elementem tej polityki powinno być doprowadzenie do utworzenia wspólnego, wewnętrznego rynku. Konkurencja pomiędzy funkcjonującymi przedsiębiorstwami przyczyni się do zapewnienia konsumentom żądanej ilości produktu, racjonalizacji jego zużycia oraz optymalizacji wykorzystania posiadanych mocy wytwórczych. Warun- 30 Tamże. 24 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

25 kiem dla utworzenia takiego rynku jest jego liberalizacja, zmierzająca do likwidacji działających nieefektywnie monopoli. Komisja Europejska niejednokrotnie podkreślała, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której to konsumenci oraz przedsiębiorstwa płacą za złe funkcjonowanie rynku energii elektrycznej i gazu. Taki stan rzeczy wpływa negatywnie na konkurencyjność gospodarki Unii Europejskiej jako całości. Wspólnota podkreśla niezmiennie, że priorytetem ma być umożliwienie konsumentom prawdziwego wyboru. Uczestnicy konkurencyjnego rynku mogą wybierać najodpowiedniejsze z ich punktu widzenia ceny i warunki handlowe. Same polityczne deklaracje państw członkowskich o solidarności energetycznej nie będą wiele znaczyć, jeśli nie zostaną osadzone na określonym modelu funkcjonowania rynku. Konkurencja między podmiotami na wspólnym rynku wpływać ma bowiem na politykę firm w zakresie pozyskiwania surowców i budowy połączeń transgranicznych oraz zwiększenia bezpieczeństwa dostaw. Utworzenie wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu nie leży co prawda w interesie monopoli, ale taki model rynku wpływa na zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Znaczenie istnienia wspólnego rynku energii elektrycznej i gazu Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 25

26 Łukasz Zamęcki Katarzyna Zbrojkiewicz Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa energetycznego kraju W ramach wykorzystania funduszy unijnych w Polsce, w związku ze wzrastającym znaczeniem bezpieczeństwa energetycznego oraz brakami infrastruktury energetycznej kraju, Rząd Rzeczypospolitej Polskiej przewidział przeznaczenie części środków na podniesienie stanu bezpieczeństwa energetycznego państwa. Dotacje europejskie dzięki współfinansowaniu działań krajowych mogą przyczyniać się do zwiększenia środków przeznaczonych na wewnątrzpaństwowe działania prorozwojowe. Znaczny dostęp Polski (a warto wspomnieć, że nasz kraj jest największym beneficjentem polityki strukturalnej w obecnej perspektywie finansowej) do środków powoduje również konieczność odpowiedzialnego z nich korzystania. Celem samym w sobie nie jest bowiem wykorzystanie funduszy zewnętrznych, szczególnie, że polityka strukturalna Unii opiera się na współfinansowaniu, a nie pełnym zwrocie kosztów. Powstaje więc naturalne pytanie o sposoby wykorzystania środków unijnych w sferze bezpieczeństwa energetycznego. Celem artykułu jest prześledzenie najważniejszych kierunków wykorzystywania środków unijnych w zakresie zwiększania bezpieczeństwa energetycznego kraju. W artykule podjęto próbę weryfikacji tezy, że środki unijne przyczynić się mogą do realizacji istotnych inicjatyw zwiększających bezpieczeństwo energetyczne, które wpisują się w strategiczne cele bezpieczeństwa energetycznego Rzeczypospolitej. Współczesne państwa doceniają wagę bezpieczeństwa energetycznego z racji dużej energochłonności gospodarek. Postępujący proces industrializacji i rozwój technologiczny, począwszy od drugiej połowy XIX wieku, zwiększył znacznie zapotrzebowanie przemysłu i gospodarstw indywidualnych na energię. Surowce energetyczne stały się przedmiotem zainteresowania decydentów politycznych, gdyż są podstawowym ogniwem procesów produkcyjnych. Jednocześnie kryzys naftowy 1973 roku uświadomił w skali globalnej, że surowce energetyczne mogą stanowić instrument polityczny służyć mogą jako narzędzie prowadzenia konfliktów międzypaństwowych. Na początku XXI 26 Społeczeństwo i Polityka Nr 2 (27)/2011

27 wieku o takim postrzeganiu surowców energetycznych przypomniała Federacja Rosyjska 1. W takim kontekście, jak podkreśla Marcin Kaczmarski, bezpieczeństwo energetyczne państwa awansowało z low politics do high politics 2. Między innymi z powodu szoku naftowego lat 70. XX wieku polityką energetyczną zainteresowały się Wspólnoty Europejskie. Podjęły one wówczas działania zmierzające do zmniejszenia uzależnienia od importowanych surowców energetycznych, zwiększenia udziału energii nuklearnej i gazu ziemnego w wytwarzaniu energii oraz redukcji konsumpcji energii. Wcześniej, z racji oparcia na węglu ponad 80% wytwarzanej energii, zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego nie było przez Wspólnotę podejmowane. Energia traktowana była ewentualnie jako jedno z dóbr rynku wewnętrznego. Nadal, nawet po 1973 roku, w postrzeganiu bezpieczeństwa energetycznego dominował paradygmat rynkowy. W Traktacie ustanawiającym Unię Europejską z 1992 roku, mimo propozycji niektórych podmiotów, nie pojawiły się przepisy konstytuujące unijne bezpieczeństwo energetyczne. Przewidziano jedynie koordynację i rozwój sieci transeuropejskich w sferze energetyki. Bezpieczeństwa energetycznego nie unormowano także w Traktacie amsterdamskim ani Traktacie nicejskim. Z inspiracji Komisji Europejskiej w kontekście wykorzystania energii podejmowano jedynie kwestie liberalizacji rynków oraz ochrony środowiska. Bezpieczeństwo zasobów jako cel polityki unii wyrażono dopiero w 1997 roku w Białej Księdze Energia dla przyszłości. Potwierdzono to również w Zielonej Księdze z 2000 roku, która jednocześnie przedstawiła szersze spojrzenie na rozumienie bezpieczeństwa energetycznego przez unię. Za kluczowe w zakresie bezpieczeństwa uznano wówczas: bezpieczeństwo zasobów i dostaw, zrównoważony rozwój, zmniejszenie energochłonności gospodarki oraz konkurencyjność ekonomiczną. Od tego czasu zagadnienie bezpieczeństwa energetycznego Unii rozwijało się w większym tempie. W 2006 roku wydano, mającą olbrzymie znaczenie dla kształtowania dyskusji dotyczącej bezpieczeństwa energetycznego Unii Europejskiej, Zieloną Księgę Europejską Strategię na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii. Zawarte w niej propozycje tworzą ramy postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez unię. Wyznacza je bezpieczeństwo zasobów, liberalizacja rynku i walka ze zmianami klimatu. W Zielonej Księdze zaproponowano m.in. stworzenie wewnętrznego rynku energii i gazu, stworzenie wspólnej zewnętrznej polityki energetycznej, opracowanie planu rozwoju technologii energetycznych, dywersyfikację źródeł i dostaw energii, zwiększenie solidarności energetycznej państw. Postulowano również szereg konkretniejszych rozwiązań. Na początku 2007 roku Komisja Europejska wydała komunikat Polityka energetyczna dla Europy, w którym proponowano zmniejszenie emisji dwutlen- Wykorzystanie funduszy unijnych w Polsce na rzecz bezpieczeństwa 1 W Strategii energetycznej Federacji Rosyjskiej do 2020 roku wskazano, że polityka energetyczna kraju jest instrumentem o charakterze politycznym i ma doprowadzić do uzyskania przez Rosję statusu mocarstwa energetycznego. Zob.: M. Bodio, Polityka energetyczna w stosunkach między Unią Europejską a Federacją Rosyjską w latach , Warszawa 2009, s M. Kaczmarski, Bezpieczeństwo energetyczne Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s Nr 2 (27)/2011 Społeczeństwo i Polityka 27

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej?

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Miasto 2010 efektywność energetyczna w miastach Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Elżbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Sławomir Siejko Konferencja Gospodarka jutra Energia Rozwój - Środowisko Wrocław 20 stycznia 2016 r. Prezes Rady Ministrów Regulator

Bardziej szczegółowo

Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych

Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych VI Targi Energii Marek Kulesa dyrektor biura TOE Jachranka, 22.10.2009 r. 1. Wprowadzenie 2. Uwarunkowania handlu energią elektryczną

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo dostaw gazu

Bezpieczeństwo dostaw gazu HES II Bezpieczeństwo dostaw gazu Marek Foltynowicz Listopad 2006 1 Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 22.4.2013 B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia 16 grudnia 2011 r. Sprawozdanie nr 111/2011 Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.:

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Wpływ polityki Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Konferencja Naukowa Ochrona konkurencji i konsumentów w prawie sektorów infrastrukturalnych Kraków, r. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW

Konferencja Naukowa Ochrona konkurencji i konsumentów w prawie sektorów infrastrukturalnych Kraków, r. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Konferencja Naukowa Ochrona konkurencji i konsumentów w prawie sektorów infrastrukturalnych Kraków, 14.04.2012 r. mgr Maciej M. Sokołowski WPiA UW Probierz Probierz 1. miernik służący za podstawę oceny

Bardziej szczegółowo

ZIELONA ENERGIA W POLSCE

ZIELONA ENERGIA W POLSCE ZIELONA ENERGIA W POLSCE Współczesny świat wymaga zmiany struktury wykorzystywanych źródeł energii pierwotnej. Wzrost popytu na surowce energetyczne, przy jednoczesnej rosnącej niestabilności warunków

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania Prezesa URE na konkurencyjnym rynku energii elektrycznej

Rola i zadania Prezesa URE na konkurencyjnym rynku energii elektrycznej Departament Promowania Konkurencji Rola i zadania Prezesa URE na konkurencyjnym rynku energii elektrycznej Warszawa, 18 października 2007 r. Adres: ul. Chłodna 64, 00-872 Warszawa e mail: dpk@ure.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera W ostatnich latach ukazało się wiele opracowań poświęconych ocenie wymiany handlowej

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej:

Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: Jerzy Jendrośka Polityka energetyczna i ochrona środowiska w Unii Europejskiej: uwarunkowania prawne Efektywność energetyczna w budownictwie i przemyśle Wrocław, 14-15 listopada 2012 Zagadnienia Prawo

Bardziej szczegółowo

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku

Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Departament Promowania Konkurencji Rola Regulatora na konkurencyjnym rynku Warszawa, 18 października 2007 r. Adres: ul. Chłodna 64, 00-872 Warszawa e mail: dpk@ure.gov.pl tel. (+48 22) 661 62 33, fax (+48

Bardziej szczegółowo

Dyplomacja energetyczna i klimatyczna

Dyplomacja energetyczna i klimatyczna Dyplomacja energetyczna i klimatyczna w służbie bezpieczeństwa Polski Memorandum do Ministra Spraw Zagranicznych Warszawa, luty 2016 roku Szanowny Panie Ministrze, Po raz pierwszy od 1989 roku wyłoniony

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Spraw Zagranicznych 2009 2008/2239(INI) 12.12.2008 POPRAWKI 1-22 Giorgos Dimitrakopoulos (PE414.226v01-00) w sprawie drugiego strategicznego przeglądu energetycznego (2008/2239(INI))

Bardziej szczegółowo

Europejski rynek gazu wdrażanie Dyrektywy UE w sprawie gazu

Europejski rynek gazu wdrażanie Dyrektywy UE w sprawie gazu Europejski rynek gazu wdrażanie Dyrektywy UE w sprawie gazu Konferencja «Power Ring bezpieczeństwo europejskiego rynku energetycznego» Warszawa, Polska, 1 grudnia 2006 dr Wolfgang Kerner, DG TREN, B1 1

Bardziej szczegółowo

CP Energia. Prezentacja Grupy CP Energia niezależnego dystrybutora gazu ziemnego. Warszawa, grudzień 2009

CP Energia. Prezentacja Grupy CP Energia niezależnego dystrybutora gazu ziemnego. Warszawa, grudzień 2009 Prezentacja Grupy niezależnego dystrybutora gazu ziemnego Warszawa, grudzień 2009 Agenda Profil i strategia Grupy Realizacja celów emisji akcji serii G i I Rynek gazu ziemnego w Polsce 2 Profil i strategia

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ?

Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Z ENEREGETYKĄ JESZCZE NIKT NIE WYGRAŁ PRAWDA CZY FAŁSZ? Dr Leszek Juchniewicz Prezes URE w latach 1997-2007 X TARGI ENERGII 19-20 września 2013 roku, JACHRANKA POLSKA ENERGETYKA WALCZY: z kim? o co? HIPOTETYCZNE

Bardziej szczegółowo

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1 22 grudnia 2014 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary Wiejskie, przyjęta przez Radę

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

REMIT Kto ma obowiązek publikować informacje wewnętrzne?

REMIT Kto ma obowiązek publikować informacje wewnętrzne? REMIT Kto ma obowiązek publikować informacje wewnętrzne? Autorzy: Łukasz Jankowski, radca prawny, szef Departamentu Prawa Energetycznego i Jakub Kasnowski, aplikant radcowski, Chałas i Wspólnicy Kancelaria

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Marzena Chodor Dyrekcja Środowisko Komisja Europejska Slide 1 Podstawowe cele polityki klimatycznoenergetycznej

Bardziej szczegółowo

TRAKTAT O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ (WYCIĄG)

TRAKTAT O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ (WYCIĄG) TRAKTAT O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ (WYCIĄG) Artykuł 37. (dawny art. 31 TWE) 1. Państwa Członkowskie dostosowują monopole państwowe o charakterze handlowym w taki sposób, aby wykluczona była wszelka

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Nowa dyrektywa o efektywności energetycznej: szansa czy zagrożenie dla firm?

Nowa dyrektywa o efektywności energetycznej: szansa czy zagrożenie dla firm? Nowa dyrektywa o efektywności energetycznej: szansa czy zagrożenie dla firm? Daria Kulczycka Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan Konferencja InE, 10 grudnia 2012 PKPP Lewiatan Członkowie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty bezpieczeństwa energetycznego w projekcie nowej polityki energetycznej państwa. Lublin, 23 maja 2013 r.

Wybrane aspekty bezpieczeństwa energetycznego w projekcie nowej polityki energetycznej państwa. Lublin, 23 maja 2013 r. Wybrane aspekty bezpieczeństwa energetycznego w projekcie nowej polityki energetycznej państwa Lublin, 23 maja 2013 r. O czym będzie mowa Projekt nowej polityki energetycznej Polski (NPE) Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Restytucja źródeł a bezpieczeństwo energetyczne Finansowanie inwestycji energetycznych

Restytucja źródeł a bezpieczeństwo energetyczne Finansowanie inwestycji energetycznych VI Międzynarodowa Konferencja NEUF 2010 Konsultacje publiczne map drogowych Narodowego Programu Redukcji Emisji Restytucja źródeł a bezpieczeństwo energetyczne Finansowanie inwestycji energetycznych Stanisław

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym Spis treœci Przedmowa do wydania ósmego... 11 Przedmowa do wydania siódmego... 12 Przedmowa do wydania szóstego... 14 1. UWAGI WSTĘPNE... 17 1.1. Przedmiot i cel ekonomii... 17 1.2. Ekonomia pozytywna

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1)

Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1) Efektywność energetyczna jako temat ważny politycznie (cz.1) Przygotowała: Ilona Jędrasik Sekretariat Koalicji Klimatycznej Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki Efektywność energetyczna w Polsce W

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Krajowe Forum Szerokopasmowe 27 listopada 2012

Krajowe Forum Szerokopasmowe 27 listopada 2012 Krajowe Forum Szerokopasmowe 27 listopada 2012 Otwartość uczestników na nowe technologie i typy usług Wdrażanie nowych technologii, w tym LTE Rosnąca konkurencyjność rynku Kompleksowe prawodawstwo Stopień

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie potencjału źródeł kogeneracyjnych w bilansie energetycznym i w podniesieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski

Wykorzystanie potencjału źródeł kogeneracyjnych w bilansie energetycznym i w podniesieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski Wykorzystanie potencjału źródeł kogeneracyjnych w bilansie energetycznym i w podniesieniu bezpieczeństwa energetycznego Polski dr inż. Janusz Ryk Podkomisja stała do spraw energetyki Sejm RP Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Gospodarki Departament Energetyki. Perspektywy rozwoju systemu inteligentnego opomiarowania w Polsce

Ministerstwo Gospodarki Departament Energetyki. Perspektywy rozwoju systemu inteligentnego opomiarowania w Polsce Departament Energetyki Perspektywy rozwoju systemu inteligentnego opomiarowania w Polsce Zakres tematów Uregulowania unijne Regulacje krajowe Cele i Perspektywy Podsumowanie Uregulowania unijne Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

1.Pojęcie i charakter prawa podatkowego UE

1.Pojęcie i charakter prawa podatkowego UE 1.Pojęcie i charakter prawa podatkowego UE Prawo podatkowe UE próba definicji Prawo podatkowe UE jest przede wszystkim zbiorem przepisów będących instrumentem realizacji celów Traktatu o funkcjonowaniu

Bardziej szczegółowo

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku

Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Wpływ prawa ochrony konkurencji na liberalizację polskiego rynku Anna Fornalczyk Gdańsk 2010 Treść prezentacji System prawny ochrony konkurencji w Polsce Konkurencja i jej znaczenie w gospodarce Polityka

Bardziej szczegółowo

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.11.2015 r. COM(2015) 496 final ANNEXES 1 to 2 ZAŁĄCZNIKI Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie europejskiej statystyki dotyczącej cen gazu

Bardziej szczegółowo

Polityka ekologiczna na szczeblu europejskim. Tomasz Poskrobko

Polityka ekologiczna na szczeblu europejskim. Tomasz Poskrobko Polityka ekologiczna na szczeblu europejskim Tomasz Poskrobko Etapy rozwoju PE w UE Traktat rzymski tworzący EWG (1957) Strategia lizbońska (1999) Strategia z Goteborga (2001) Środowiskowe plany działania

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Marek Kulesa dyrektor biura TOE

Marek Kulesa dyrektor biura TOE Wpływ nowych strategii produktowych sprzedawców na rozwój rynku energii elektrycznej w Polsce oraz zachowania odbiorców końcowych Marek Kulesa dyrektor biura TOE Jachranka, 21.10.2010 r. 1. Wybrane uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM Urząd Marszałkowski w Łodzi POLITYKA ENERGETYCZNA PLAN PREZENTACJI 1. Planowanie energetyczne w gminie 2. Polityka energetyczna państwa 3. Udział samorządu

Bardziej szczegółowo

Monitoring rynku energii elektrycznej

Monitoring rynku energii elektrycznej Monitoring rynku energii elektrycznej Opracowano w Departamencie Promowania Konkurencji URE (Biuletyn URE 6/2001) Proces przekształceń rynkowych, jaki przechodzi obecnie sektor elektroenergetyczny w Polsce

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej

Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących. efektywności energetycznej Możliwości i bariery stosowania formuły ESCO do finansowania działań służących poprawie efektywności energetycznej Marek Zaborowski i Arkadiusz Węglarz KAPE S.A. Czym jest ESCO ESCO energy service company,

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku energii w realiach 2007 roku i lat następnych

Liberalizacja rynku energii w realiach 2007 roku i lat następnych Liberalizacja rynku energii w realiach 2007 roku i lat następnych FORUM ENERGETYCZNO PALIWOWE Marek Kulesa dyrektor biura TOE Warszawa, 14-15.11.2007 r. ZAKRES PREZENTACJI 1 2 3 4 Wybrane zmiany rynku

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy. Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji

Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy. Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Otwarcie rynku energii elektrycznej i procedura zmiany sprzedawcy Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Stalowa Wola, 23 kwietnia 2009 Program 1. Wprowadzenie 2. Co to jest i czemu służy

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce 4 Rynek energii Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce Energia elektryczna jako towar Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r.

Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Liberalizacja rynku gazu w Polsce Postulaty odbiorców przemysłowych. Warszawa, 29 październik 2014r. Polski rynek gazu - cechy. Jak dotąd większość polskiego rynku gazu objęta jest regulacją, prawie wszyscy

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ciepłownictwa i model współpracy przedsiębiorstw energetycznych

Sytuacja ciepłownictwa i model współpracy przedsiębiorstw energetycznych Sytuacja ciepłownictwa i model współpracy przedsiębiorstw energetycznych Wprowadzenie Ciepłownictwo w liczbach - 2010 Źródło: Urząd Regulacji Energetyki Struktura form organizacyjno-prawnych Ciepłownictwo

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008

Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta. Warszawa 06.06.2008 Systemy informatyczne orężem walki sprzedawcy energii w walce o klienta Warszawa 06.06.2008 Agenda wystąpienia Zachowania Sprzedawców Energii w obliczu deregulacji; Różne wizje postawy konkurencyjnej w

Bardziej szczegółowo

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania

Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. PRZEDSIĘBIORSTW I PRZEMYSŁU Wytyczne 1 Bruksela, dnia 1.2.2010 r. - Związek pomiędzy dyrektywą 98/34/WE a rozporządzeniem w sprawie wzajemnego uznawania 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji.

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Seminarium "Bezpieczna Chemia Warszawa, 5 listopada 2014 roku Pan Zbigniew Szpak, Prezes KAPE S.A.

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet Agenda 1 Rynek gazu w Polsce 2 Prognozy rynkowe 3 Dane rynkowe Źródło: Urząd Regulacji Energetyki Dane rynkowe Udział gazu ziemnego w strukturze zużycia energii pierwotnej w krajach europejskich Źródło:

Bardziej szczegółowo

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH

BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Michał Surowski BANKOWE FINANSOWANIE INWESTYCJI ENERGETYCZNYCH Warszawa, marzec 2010 Czy finansować sektor energetyczny? Sektor strategiczny Rynek wzrostowy Konwergencja rynków paliw i energii Aktywa kredytowe

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach domowych. Warszawa, 2 lipca 2013 r.

W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach domowych. Warszawa, 2 lipca 2013 r. W kierunku pełnej liberalizacji rynku energii elektrycznej dla odbiorców w gospodarstwach Warszawa, 2 lipca 2013 r. W kierunku liberalizacji rynku dla gospodarstw Wszyscy odbiorcy zyskują prawo do zmiany

Bardziej szczegółowo

WERSJA SKONSOLIDOWANA TRAKTATU O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ

WERSJA SKONSOLIDOWANA TRAKTATU O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ WERSJA SKONSOLIDOWANA TRAKTATU O FUNKCJONOWANIU UNII EUROPEJSKIEJ 6655/1/08 REV 1 61 TYTUŁ VII WSPÓLNE REGUŁY W DZIEDZINIE KONKURENCJI, PODATKÓW I ZBLIŻENIA USTAWODAWSTW ROZDZIAŁ 1 REGUŁY KONKURENCJI SEKCJA

Bardziej szczegółowo

Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki Polski system energetyczny na rozdrożu 40% mocy w elektrowniach ma więcej niż 40 lat - konieczność

Bardziej szczegółowo

Obrót energią elektryczną i gazem w Polsce - wybrane uwarunkowania, wpływ MiFID II na uczestników rynków

Obrót energią elektryczną i gazem w Polsce - wybrane uwarunkowania, wpływ MiFID II na uczestników rynków Obrót energią elektryczną i gazem w Polsce - wybrane uwarunkowania, wpływ MiFID II na uczestników rynków DEBATA TGE i TOE: Uwarunkowania dyrektywy MiFID II i jej wpływ na rynki towarowo-finansowe w Polsce

Bardziej szczegółowo

Wniosek DYREKTYWA RADY

Wniosek DYREKTYWA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 646 final 2015/0296 (CNS) Wniosek DYREKTYWA RADY zmieniająca dyrektywę 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w zakresie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII Prof. dr hab. inż. Maciej Kaliski Dr Paweł Frączek Nałęczów, czerwiec 2015 Cele opracowania Omówienie istoty bezpieczeństwa energetycznego kraju Charakterystyka współczesnej

Bardziej szczegółowo

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku KONFERENCJA PRASOWA SEP Marek Kulesa dyrektor biura TOE Warszawa, PAP 08.06.2009 r. Uwarunkowania handlu energią elektryczną Źródło: Platts, 2007 < 2 >

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Katowice, dnia 17 maja 2012 rok Wyzwaniem w zakresie innowacji w obecnym stuleciu będzie wydłużenie okresu wykorzystywania zasobów osiąganie więcej mniejszym kosztem

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.3.2010 KOM(2010)78 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet Deklaracja Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo