Afektywny system przekazu informacji dla robota społecznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Afektywny system przekazu informacji dla robota społecznego"

Transkrypt

1 Afektywny system przekazu informacji dla robota społecznego Jan Kędzierski 1, Albert Aniszczyk 1, Jakub Bihun 1, Marcin Dmochowski 1, Bartosz Folta 1, Wojciech Górniak 1, Bartosz Kochanowski 1, Michał Kret 1, Mateusz Krupop 1, Krzysztof Nomejko 1, Michał Nowak 1 Streszczenie W pracy podjęto próbę realizacji systemu umożliwiającego pozyskiwanie i analizowanie przez robota społecznego informacji pochodzących głównie z Internetu. Następnie, dane te są analizowane pod kątem nacechowania emocjonalnego. Ocena ta, wpływa na sposób ich przekazu, a w podejściu długoterminowym, także na symulowany stan emocjonalny robota. Zaproponowany system pozwala uniknąć schematycznych zachowań robota, co może być niezwykle pomocne w opracowywaniu i realizacji długoterminowych eksperymentów HRI. Dedykowany system bibliotek programistycznych oraz skryptów stanowi jedynie narzędzie, które do poprawnej konfiguracji wymaga wiedzy psychologicznej z zakresu behawiorystki i interakcji międzyludzkich. 1. WSTEP Świat mediów i powszechny dostęp do Internetu przyczynił się do uzależnienia się człowieka od środków masowego przekazu. Co więcej, te zupełnie na stałe wpisały się w krajobraz współczesnego społeczeństwa. Składają się na fundament złożonego systemu komunikacji społecznej i w dużym stopniu organizują i kreują nasze życie, wpływają na różne sfery m.in.: na intelekt, emocje, uczucia czy też nasze postawy społeczne. Także, obserwowany od kilkudziesięciu lat wzrost znaczenia interakcji człowiek-maszyna, przy jednoczesnym spadku intensywności bezpośrednich kontaktów personalnych, wydaje się być procesem nieodwracalnym. W tym kierunku prowadzi się liczne badania HRI (Human-Robot Interaction), w których roboty społeczne pełniące rolę trenera, terapeuty czy nauczyciela okazują się być użytecznymi narzędziami w procesie motywowania dzieci do zdrowego żywienia i wykonywania ćwiczeń, redukcji lęku lub subiektywnie odczuwanego bólu czy też łagodzenia objawów różnych zaburzeń [17, 13, 22, 28, 12, 26, 10, 25, 11, 8, 32]. Większość badań w tych obszarach miała charakter obserwacyjny i jakościowy. Scenariusze eksperymentów są zwykle realizowane w postaci krótkoterminowych kontaktów człowieka Praca została wykonana w ramach grantu nr 2012/05/N/ST7/01098 finansowanego z Narodowego Centrum Nauki oraz na podstawie wybranych wyników prac studenckich zrealizowanych w ramach zajęć projektowych Projekt przejściowy. 1 Katedra Cybernetyki i Robotyki, Wydział Elektroniki, Politechnika Wroclawska, Wrocław, Wybrzeże Wyspiańskiego 27,

2 J. Kędzierski i in. z robotem, w trakcie których często dochodzi do schematycznych zachowań i utraty zaangażowania użytkownika w interakcję. Jednym ze sposobów radzenia sobie z tym zjawiskiem jest nadużywana metoda badawcza Wizard of Oz [20, 16]. Z technicznego punktu widzenia, pozbawiając robota autonomii zatracamy możliwość dostrzeżenia aspektów dotyczących prac badawczych zorientowanych na rozwój robotów oraz zweryfikowanie ich obecnych możliwości [4]. Wciąż poszukuje się metod uzyskania i podtrzymania kontaktów człowieka z robotem w charakterze długoterminowym. Nieliczne eksperymenty sprowadzają się do kilkudniowych, cyklicznych spotkań i wspólnego wykonywania zadań. Wspomniana na początku rozdziału ludzka potrzeba ciągłego dostępu do informacji może być wykorzystana w procesie stymulacji interakcji człowiek-robot. Z definicji robota społecznego wynika, że powinien on być zdolny do generowania zachowań, w tym przekazu informacji, zgodnie z oczekiwaniami człowieka, zachowując przy tym wszelkie normy społeczne. Zatem, powinien przekazywać informacje w sposób adekwatny do ich emocjonalnego nacechowania. Efekt ten może mieć znaczący wpływ na zwiększenie poziomu przywiązania się użytkownika do robota. Zjawisko to jest niezwykle pożądane w robotyce społecznej. Do wspomagania oceny treści i oszacowania ich wpływu na afektywny stan robota można posłużyć się kilkoma dostępnymi narzędziami. Te najpopularniejsze to: ANEW (Affective Norms for English Words) [3] słownik, w którym poszczególnym wyrazom przypisano wartości przestrzeni modelu PAD (normatywne wskaźniki emocjonalne). EmotiWord (Affective Lexicon Creation with Application to Interaction and Multimedia Data) [19] narzędzie do analizy tekstu wykorzystujące bazę ANEW oraz algorytmy wyliczania podobieństwa słów spoza bazy. Opiera się on na założeniu, iż podobieństwo semantyczne implikuje podobieństwo afektywne. SentiWordNet [6, 1] baza synonimów uzyskana w procesie badań ankietowych, w których każdemu słowu przypisano trójwymiarową informację o zawartości emocjonalnej. Baza ta zawiera prawie wszystkie słowa ze słownika WordNet [7]. LIWC (Linguistic Inquiry and Word Count) [18] oprogramowanie wskazujące w jakim stopniu treść wywołuje negatywne lub pozytywne emocje. GI (General Inquirer) [27] jeden z najstarszych systemów analizy tekstu. PANAS (Positive and Negative Affect Schedule) oraz rozszerzenie PANAS-X [34] skala pozytywnego i negatywnego afektu wykorzystywana do oceny reakcji afektywnych. W ramach prac badawczych nad algorytmami sterowania robota społecznego na potrzeby długoterminowych HRI, dokonano próby realizacji Afektywnego Systemu Przekazu Informacji (ASPI). System ten pobiera informacje z Internetu za pomocą wbudowanej przeglądarki. Oceny treści, obecnie tylko w języku angielskim, dokonuje się wykorzystując bazy słowników ANEW, SentiWordNet oraz wspomagając się słowo-siecią WordNet. W celu zwiększenia wiarygodności zachowań [30] robota społecznego, w strukturze sterowania zaimplementowano model PAD jeden z najczęściej stosowanych sposobów modelowania emocji opierający się na teorii wymiarów (szerzej opisany w dalszej części pracy). Wewnętrzny stan emocjonal-

3 Afektywny system przekazu informacji... ny robota jest efektem bodźców (pobudzeń) jakie działały na niego w trakcie jego pracy. Pobudzenia te uzyskano głównie na podstawie zawartości informacji pobieranych z Internetu (newsy ze świata, otrzymanie wiadomości , prognoza pogody, notowania giełdowe,...), obecności użytkownika oraz poziomu zaangażowania w interakcję. Dwa ostatnie otrzymano na podstawie percepcji otoczenia wykorzystującej urządzenie Kinect. Przedstawiony system pozwoli na zredukowanie schematycznych zachowań robota i w przyszłości umożliwi eksperymentatorom przygotowywanie i realizację rozbudowanych scenariuszy badawczych z zakresu HRI. Naturalnie przedstawiona implementacja stanowi jedynie narzędzie, które do poprawnego działania wymaga procesu precyzyjnego strojenia i kalibracji. Czynność tą powinno wykonywać się w oparciu o wiedzę psychologiczną z zakresu behawiorystki i interakcji międzyludzkich. Układ pracy jest następujący. W rozdziale drugim przedstawiono stanowisko testowe, na którym zweryfikowano działanie afektywnego systemu przekazu informacji. W rozdziale trzecim zaprezentowano strukturę systemu oraz omówiono jego główne komponenty. W kolejnym, opisano eksperyment wykorzystujący przykładowy scenariusz testowy. Ostatni rozdział stanowi krótkie podsumowanie. 2. SYSTEM BAZOWY Przedmiotem niniejszego referatu jest zestaw rozszerzeń (bibliotek i skryptów), który został włączony do istniejącego systemu sterowania robotem społecznym [14, 9]. Oprogramowanie to, powstało z myślą o wykorzystaniu go do pracy z robotami wytworzonymi w Zakładzie Podstaw Cybernetyki i Robotyki, Politechniki Wrocławskiej. System zrealizowano w ramach paradygmatu trójwarstwowej architektury sterowania. Warstwa najniższa obejmuje sterowanie robota, mające bezpośredni dostęp do sprzętu i algorytmów dostarczonych w postaci zewnętrznego oprogramowania. Odpowiedzialna jest ona za sterowanie napędami, śledzenie trajektorii, pobieranie i przetwarzanie obrazów z kamery oraz ostateczne dostarczenie przetworzonych informacji do warstwy pośredniej. Warstwa pośrednia odpowiada za funkcje robota i realizację poszczególnych kompetencji. To ich obecność decyduje, jakie zadania robot będzie w stanie wykonać. Warstwa najwyższa obejmuje sztuczny umysł robota. W zależności od potrzeb może być zrealizowany w postaci automatu skończonego, systemu decyzyjnego, algorytmu szeregującego zadania lub z użyciem rozbudowanego oprogramowania symulującego działanie ludzkiego umysłu. Obecna wersja systemu dostarcza mechanizmów, umożliwiających wykorzystanie wszystkich komponentów robota i zapewnia pełną synchronizację wykonywanych zadań. Dane z układów sensorycznych przetwarzane są w czasie rzeczywistym, w efekcie czego uzyskuje się interaktywne i wiarygodne zachowanie robota. Jako główne narzędzie integrujące poszczególne moduły oprogramowania użyto platformy programistycznej Gostai Urbi. Oprogramowanie to integruje i zapewnia komunikację na dwóch najniższych poziomach trójwarstwowej architektury. System rozbudowuje się poprzez tworzenie dynamicznie ładowanych bibliotek UObject. Wtyczki UObject tworzy się w języku C++, a ich niskopoziomowa implementacja pozwala na optymal-

4 J. Kedzierski i in. Rys. 1. System sterowania robota społecznego ne wykorzystanie zasobów sprzetowych. Obecnie system składa sie z prawie dwudziestu modułów umoz liwiajacych, m. in. nawigacje, sterowanie napedami (ramion, głowy, dłoni), przechwytywanie obrazu z kamer, detekcje obiektów, sylwetki, kolorów, twarzy, generowanie i rozpoznawanie mowy i wiele innych (Rys. 1). Akcje robota programuje sie w jezyku skryptowym urbiscript, który dostarcza platforma URBI. Jezyk ten, jest zorientowany na równoległe zarzadzanie zdarzeniami oraz synchronizowanie poszczególnych komponentów systemu. Jest on wykorzystywany głównie w warstwie pos redniej, która odpowiada za wykonywanie polecen umysłu poprzez współbiez ne i synchroniczne uruchamianie poszczególnych kompetencji. Jako sprzetowej platformy testowej uz yto stanowiska składajace sie z robotycznej głowy typu EMYS [15] i czujnika przestrzeni Kinect for Windows. Głowa składa sie z trzech zainstalowanych równolegle nad soba dysków i posiada 11 stopni swobody (3 szyja, 2 elementy głowy, 2 oczy, 4 powieki). Niniejszy układ kinematyczny pozwala na wodzenie wzrokiem, s ledzenie uz ytkownika, spogladanie i generowanie gestów, w tym mimiki twarzy. Przykładowe miny zaprezentowano na rysunku 2.

5 Afektywny system przekazu informacji... Rys. 2. Przykładowe wyrazy emocji głowy EMYS (od lewej: złos c, zniesmaczenie, strach, rados c, smutek, zaskoczenie) 3. STRUKTURA SYSTEMU ASPI Przedstawiony w poprzednim rozdziale system sterowania robota społecznego rozbudowano poprzez dodanie kilku dodatkowych modułów. Moduły UObjects zaimplementowano w taki sposób, aby dostarczały funkcji niezbednych do pozyskiwania danych z Internetu i ich analizy pod katem nacechowania emocjonalnego. Dodano takz e moduł modelowania emocji, który dostarcza równiez funkcji generowania nastroju robota. Przykładowe zestawienie oraz przepływ informacji zaprezentowano na rysunku (Rys. 3). Moduły internetowe Moduł UBrowser realizuje funkcje przegladarki internetowej, która pobieranie z ródła strony www lub kanału RSS. Pobrane dane w postaci jezyka znaczników sa przechowywane w strukturze modułu, do której dostarczono zestaw funkcji umoz liwiajacy łatwe przegladanie. Moduł obsługuje auto przekierowanie, pobieranie i przeglada nie ciasteczek oraz umoz liwia ustawienie tzw. User Agent String (typu przegladarki). Dzieki ostatniej funkcji moz na wymusic na dostawcy usługi, aby wygenerował zawartos c strony www w wersji do przegladania na urzadzeniach mobilnych. Dzieki temu kod witryny jest mniej obszerny, co ułatwia wyodrebnianie poz adanych tres ci. Do połaczenia z serwerem i przegladania zawartos ci stron wykorzystano biblioteke POCO [24]. Do porzadkowania i usuwania nie obsługiwanych znaczników pobranego kodu, zastosowano biblioteke htmltidy [31]. Moduł UMail dostarcza funkcji klienta pocztowego. Właczenie go do struktury systemu sterowania, pozwoliło robotowi na monitorowanie skrzynki pocztowej uz ytkownika i informowanie go o otrzymanych listach. Moduł obsługuje załaczniki, zatem w połaczeniu z modułami przetwarzajacymi obraz i dz wiek, np. z urzadzenia Kinect, moz e byc równiez wykorzystywany do rozsyłania wiadomos ci głosowych i statycznych obrazów. Do połaczenia z serwerem pocztowym przy uz yciu protokołów SMTP i POP3 wykorzystano biblioteki POCO oraz OpenSSL [23]. Wytworzone moduły oraz funkcje napisane w jezyku skryptowym zostały właczone do systemu jako nowa grupa kompetencji network. W grupie tej znalazły sie takie funkcje jak: robot.network.mail.send.to(["address1","address2",...]); // zaadresuj wiadomos c robot.network.mail.receive.saveattachment(id, "path"); // zapisz załaczniki... robot.network.news.getfrombbc; // pobierz newsy z BBC News robot.network.news.getfromskynews; // pobierz newsy z Sky News robot.network.news.description[0]; // pobierz tres c pierwszej wiadomos ci

6 J. Kedzierski i in. Rys. 3. Struktura systemu ASPI... robot.network.weather.condition.temperature; robot.network.weather.forecast.day1; // pobierz aktualna temperatur e // pobierz prognoz e pogody na nast epny dzien Moduły oceny tres ci Zdolnos c maszynowej oceny tres ci pod katem nacechowania emocjonalnego jest procesem złoz onym. Istnieje jednak kilka projektów, w których analizy tej dokonuje sie na podstawie pojedynczych słów. Naturalnie, utrudnieniem w stosowaniu tej metody jest brak znajomos ci kontekstu uz ytego słowa, nieznajomos c zwiazków frazeologicznych, s rodków stylistycznych i uwarunkowan kulturowych danego jezyka. Nie mniej jednak badania pokazuja, z e odpowiednio dobrana baza słów wraz z ich znaczeniem emocjonalnym, moz e posłuz yc do dostatecznie trafnej oceny tres ci. Jednym z takich projektów jest, wspomniany juz na wstepie, ANEW unormowana baza ocen dla słów w jezyku angielskim. Autorzy przyjeli przestrzen PAD jako skale ocen wiecej o PAD w dalszej czes ci referatu. Informacje potrzebne do stworzenia bazy zostały pobrane w formie graficznej ankiety SAM od studentów Uniwersytetu na Florydzie [3]. Pierwotna wersja bazy ANEW zawierała 1034 słowa oraz wyszczególnione oceny, nadane słowom osobno przez mez czyzn i kobiety, a

7 Afektywny system przekazu informacji... Rys. 4. Przestrzeń SentiWordNet także ich wartości średnie. Niestety baza zawiera stosunkowo mało słów i uwzględnia oceny wyłącznie wąskiej grupy społecznej. Obecnie bazę tą poszerzono do ponad dwóch tysięcy słów i można ją, do celów badawczych, uzyskać od autorów za darmo. Rozwiązaniem tego problemu są rezultaty pracy [33]. Utworzono bazę słów z ocenami podzielonymi względem płci, wieku oraz poziomu edukacji osób ankietowanych. Rozszerzona baza zawiera większość używanych słów przez znaczną część populacji (także słowa tabu i nazwy zawodów), nie zawiera natomiast odmian tego samego słowa. Równie interesujący jest projekt SentiWordNet. Wykorzystuje on bazę słowosieci WordNet. W obrębie tej bazy, słowa o podobnym kontekście użycia zostały zebrane w zbiory synonimów, tzw. synsety. SentiWordNet dostarcza dodatkowo informacji na temat kontekstu użycia danej grupy synonimów, a także jaką cześć mowy reprezentują. Wynikiem analizy emocjonalnej danego synsetu jest punkt w przestrzeni (Rys. 4) opisanej następującymi elementami: polaryzacja SO - określa rzeczową, neutralną naturę danego słowa, pokazuje w jakim stopniu pozbawione jest ono wydźwięku emocjonalnego; opisowi tej płaszczyzny odpowiada parametr O (objective) i jest wyliczany ze wzoru O = 1 (P + N). polaryzacja PN - określa emocję, parametr P nacechowanie pozytywne, parametr N nacechowanie negatywne, Wszystkie parametry spełniają warunki P + N + O = 1 oraz P,N,O 1. Opisane powyżej podejścia sprawdzają się, gdy stosuje się bazy o dużych zasobach słów. Niestety nie przewidują one sytuacji, w której szukane słowo nie występuje w słowniku lub zostało użyte w odmienionej formie. W takich okolicznościach z pomocą przychodzą narzędzia, pozwalające na określenie przynależności semantycznej danego słowa do znanej i dobrze opisanej emocjonalnie grupy słów. Stosuje się różne mechanizmy, w tym statystyczne opierające się, np. na ocenie podobieństwa semantycznego na podstawie Normalized Google Distance [5]. Innymi znanymi podejściami są metody oparte na leksykonach. Polegają one na znalezieniu powiązań między słowami za pomocą sieci semantycznych, np. WordNet [7]. Powyższą funkcjonalność dostarcza przygotowany zestaw modułów UObject

8 J. Kędzierski i in. dla istniejącego systemu sterowania robotem społecznym. Oceny tekstu dokonuje się używając modułów UANEW i USentiWordNet. Obie biblioteki posiadają podobny zestaw funkcji, pozwalają na załadowanie dowolnej bazy słów i ocenę pojedynczych wyrazów. Ponadto, moduły te dostarczają funkcje wstępnego przetwarzania tekstu, np. wyeliminowanie cyfr, wyrazów dwuliterowych czy znaków specjalnych. Proces oceny polega na wyliczeniu oceny dla zadanego ciągu słów w postaci wartości średniej ocen poszczególnych wyrazów. Słowa, których nie udało się znaleźć w bazie, są poddawane próbie znalezienia formy podstawowej i ponownie analizowane. Formy podstawowej poszukuje się dzięki implementacji pełnej funkcjonalności słowo-sieci WordNet moduł UWordNet). Podobnie jak to miało miejsce w przypadku komponentów sieciowych, te również wraz ze skryptami towarzyszącymi zostały zebrane w grupę kompetencji appraisal. Niektóre z funkcji to: robot.appraisal.evaluate(text); // oceń treść... robot.appraisal.anew.pleasure; // pobierz wartość P z oceny ANEW robot.appraisal.anew.arousal; // pobierz wartość A z oceny ANEW... robot.appraisal.sentiwordnet.positive; // pobierz wartość positive z oceny SentiWordNet robot.appraisal.sentiwordnet.negative; // pobierz wartość negative z oceny SentiWordNet Moduł symulacji emocji Jednym z podejść do modelowania emocji jest teoria wymiarów która zakłada, że emocje nie powinny mieć reprezentacji dyskretnych, ale być rozpięte na przestrzeniach dwu, trój lub czterowymiarowych. Twórcy tych teorii twierdzą, że dyskretne kategoryzowanie emocji (strach, radość, smutek,...) ma niewiele wspólnego z rzeczywistością, gdyż mózg nie jest podzielony na obszary, które odpowiadają za poszczególne emocje. Bazuje się tu głównie na opracowaniach Mehrabiana i Russella [21]. Na szczególną uwagę zasługuje model PAD (Pleasure, Arousal, Dominance) [2]. Wykorzystuje się w nim trójwymiarową przestrzeń PAD, którą przedstawiono na rysunku 5. Wartości, dla każdej z osi, znajdują się w zakresie od -1 do 1. Poszczególne osie opisywane są następująco: Pleasure-Displeasure dotyczy przyjemności danej emocji, np. dla radości P przyjmuje wartość dodatnią, dla strachu ujemną, Arousal-Nonarousal opisuje intensywność danej emocji, np. nuda jest emocją o niskiej intensywności, dla strachu A przyjmuje wartość dodatnią, Dominance-Submissiveness określa dominację, bądź uległość danej emocji, np. dla złości D przyjmuje wartość dodatnią, dla strachu ujemną. W modelu PAD występują ciągłe wartości, jednak Mehrabian w swojej pracy [21], jako kombinacje ekstremów P, A, D definiuje osiem podstawowych stanów (Rys. 5). Naturalnie, można także zdefiniować emocje pośrednie, np. złość może przyjąć wartości (-0.7, 0.8, 0.8), więcej przykładów można znaleźć w pracach [2, 29]. Implementacja powyższego modelu w postaci modułu UPAD opiera się na podejściu, że emocje traktuje się jako odpowiedzi obiektu dynamicznego. Wynika to z obserwacji, że emocje rozciągają się w czasie (jedne są dłuższe, inne krótsze) oraz mają pewien punkt kulminacyjny. Z doświadczenia wiemy, że emocje z czasem gasną więc można również założyć, że układ emocjonalny jest obiektem stabilnym. Pobudzenia obiektu nazywa się atraktorami i mogą to być dane z sensorów, podejmowane

9 Afektywny system przekazu informacji... Rys. 5. Przestrzeń PAD działania oraz ich efekt. Ten ostatni wymaga bloku oceny i nie został zaimplementowany w omawianym systemie. Wyjściem modułu jest nastrój robota rozumiany jako długotrwały stan emocjonalny i obliczany jest jako całka po czasie z sumy wszystkich pobudzeń. Wyjście modułu z czasem może automatycznie dążyć asymptotycznie do zera lub być utrzymywane na wynikowym poziomie. W przypadku ostatniej sytuacji warto przewidzieć, tzw. atraktor znudzenia. Aby osiągnąć elastyczny charakter modułu UPAD, dostarczony interfejs programistyczny pozwala na definiowanie dowolnej ilości wejść o dowolnym wymiarze. Przyjęto, że na wejściu obiektu dynamicznego pojawiają się impulsy wyzwalające, będące kombinacją liniową współrzędnych wektora wejściowego, transformujących go na 3-wymiarową przestrzeń PAD. Oprócz amplitudy należy podać także jej czas trwania. Proces ten przedstawiono na rysunku 6. W module przewidziano również wybór rodzaju obiektu inercyjnego (I, II, III-rzędu) i ustawianie jego parametrów, takich jak stałe czasowe i wzmocnienie. Do utworzonej grupy kompetencji emotion trafiły funkcje takie jak: robot.emotion.get()[0]; // pobierz aktualną emocję robot.emotion.get()[1]; // pobierz aktualną intensywność emocji... robot.emotion.attractor.bored(); // zadziałaj atraktorem znudzenia robot.emotion.attractor.anew(); // zadziałaj atraktorem oceny treści ANEW robot.emotion.attractor.weather(); // zadziałaj atraktorem pogody Pozostałe moduły W skład całego systemu ASPI wchodzą także moduły, które są już dostępne w bazowym systemie sterowania robota społecznego. Do rozpoznawania mowy, detekcji użytkownika i śledzenia jego twarzy w przestrzeni trójwymiarowej użyto modułu UKinect, który bazuje na oprogramowaniu Kinect SDK. Do rzutowania wartości przestrzeni PAD na konkretną emocję użyto modułu UKNearest, który jest implementacją algorytmu K-najbliższych sąsiadów. Sterowanie robotem, w tym generowanie i rozpoznawanie mowy, generowanie gestów, śledzenie twarzy użytkownika w przestrzeni trójwymiarowej, odbywa się przy użyciu gotowych funkcji jakie dostarcza

10 J. Kędzierski i in. Rys. 6. Struktura modułu UPAD bazowy system sterowania robta społecznego. Z pełną implementacją systemu można zapoznać się w pracy [14] i na stronie www [9]. 4. WYNIKI EKSPERYMENTÓW Ocena tekstu Przed przystąpienie do projektowania scenariusza testowego zbadano poprawność działania modułów oceny. W tym celu pobrano 50 wiadomości z czterech kanałów RSS (20x BBC News, 10x Sky News, 10x CNET News, 10x The Australian News). Treści te nie były selekcjonowane, oceniono najświeższe newsy z dnia godz. 13:00. Oceniane nagłówki wiadomości składały się z słów, np. The scale of corruption in Europe is "breathtaking" and it costs the EU economy about 120bn euros annually, the European Commission says. Warto zwrócić uwagę na to, że tego typu treści są trudne w analizie, gdyż wymagają znajomości kontekstu lub zawierają nie wielką liczbę słów nacechowanych emocjonalnie. Należy zaznaczyć, że ocena całego tekstu jest wynikiem zastosowania najprostszej metody, polegającej na wyznaczeniu średniej arytmetycznej oceny wszystkich znalezionych w bazie słów. Słowa, których nie udało się znaleźć, szukano ich formy podstawowej wspomagając się siecią słów WordNet. Te same wiadomości, na podstawie ankiety internetowej, oceniło 30 respondentów (głównie studentów) w skali < 5..5 >. Do celów porównawczych, dla ANEW wybrano tylko oś P, a dla SentiWordNet posłużono się następującą formułą (P N)/O. Przeskalowane wyniki zestawiono ze sobą i zaprezentowano na rysunku 7. Wykres przedstawia wyniki analiz, które zostały posegregowane od najbardziej pozytywnych do negatywnych według oceny respondentów. Można zaobserwować, że obydwa systemy lepiej sobie radziły z oceną pozytywnych wiadomości. Nieco gorzej wygląda prawa strona wykresu. Ciekawy przypadek pokazuje ocena wiadomo-

11 Afektywny system przekazu informacji... Rys. 7. Porównanie modułów oceny tekstu ści nr 16 (na wykresie trzeci od lewej). Respondenci ocenili nagłówek jako pozytywną wiadomość. Obydwa systemy oszacowały ją jako wiadomość o neutralnym charakterze. Przyglądając się treści wiadomości The head of the Eurogroup announces first fall in debt levels for seven years. zauważamy, że w zdaniu nie występują słowa o znaczącym nacechowaniu emocjonalnym. Można przypuszczać, że do jej niewielkiego spadku przyczyniło się słowo debt. Kontr przykładem może być nagłówek nr 17, którego treść zawierała jedynie informacje o kategorii wiadomości Provides an overview of Albania, including key events and facts about this European country. Obydwa systemy oceniły tą wiadomość jako pozytywną. Przykładowy scenariusz Ocenę przydatności systemu ASPI zaprezentowano na przykładzie scenariusza, który może być odgrywany przez robota osobistego każdego dnia. Scenariusz ten zawierał takie elementy jak: sprawdzenie skrzynki pocztowej, prognozy pogody, pobranie wskazanej przez użytkownika ilości wiadomości ze świata. Wszystkie wymienione czynności miały wpływ na stan emocjonalny robota. Należy podkreślić, że jest to krótki testowy scenariusz prezentujący jedynie działanie systemu, a nie jego pełne możliwości. Przed przystąpieniem do deklaracji atraktorów, zdefiniowano kilka podstawowych emocji w przestrzeni PAD. Każdą emocję zadeklarowano z trzema stopniami intensywności. Punkty w przestrzeni oraz przypisane im etykiety posłużyły jako dane wejściowe dla klasyfikatora K-najbliższych sąsiadów. Posługując się tym algorytmem, łatwo jest dokonać rzutowania ciągłych wartości przestrzeni PAD na konkretną emocję. Zestaw wybranych danych trenujących zaprezentowano w tabeli 1. Dynamika emocji w prezentowanym przykładzie została opisana jako pobudzenia obiektów inercyjnych pierwszego rzędu. Przyjęto jego domyślne parametry, czyli k = 1, T 1 = 1. Zgodnie ze scenariuszem eksperymentu zadeklarowano zestaw atraktorów pobu-

12 J. Kędzierski i in. Tab. 1. Klasyfikacja wybranych emocji w przestrzeni PAD Emocja Intensywność P A D smutek niska średnia wysoka złość wysoka strach wysoka radość wysoka znudzenie wysoka zadowolenie wysoka zaskoczenie wysoka neutralna nd dzeń dynamiki emocji: atraktor pojawienia się użytkownika u = {[0.3,0.12, 0.2], t = 100ms}, atraktor utraty użytkownika u = {[ 0.5, 0.25,0.5], t = 100ms}, u = {[ 0.7, 0.4,0.1] 1e 4, t = 5s}, atraktor trafionej oceny (potwierdzonej przez użytkownika) u = {[0.3,0.15, 0.25], t = 100ms}, atraktor nietrafionej oceny (potwierdzonej przez użytkownika) u = {[ 0.3,0.4,0.4], t = 100ms}, atraktor nudzenia się (wywoływany cyklicznie co 1s) u = {[ 0.3 P, 0.7 A, 0.5 D] 1e 3, t = 1s}, atraktor oceny ANEW u = {[4 anew.p, 4 anew.a, 4 anew.d], t = 100ms}, atraktor oceny SentiWordNet u = {[20 (senti.p senti.n)/senti.o,0.3,0], t = 100ms}, atraktor pogodowy dla burzy u = {[ 1,0.7, 0.8], t = 100ms}, dla śnieżyc u = {[0.8, 0.6,0.2], t = 100ms}, dla deszczu u = {[ 0.8, 0.4,0.1], t = 100ms}, dla pozostałych warunków pobudzanie zależy od temperatury u = {[(temperatura 10)/20, 0.5,0.15], t = 100ms}.

13 Afektywny system przekazu informacji... Przebieg scenariusza jest następujący. Użytkownik zasiada przy stole, do którego przytwierdzony jest robot. Ten, po wykryciu użytkownika wita się i zaczyna śledzić go wzrokiem. Użytkownik prosi o sprawdzenie skrzynki pocztowej. Znalezienie nowych wiadomości pobudza robota w kierunku zadowolenia, ich brak powoduje smutek. Następnie, użytkownik prosi o odczytanie czterech wiadomości pobranych z serwisu BBC News. Robot odczytał je wyrażając przy tym adekwatną do ich oceny emocję. Gdy moduł oceny przekraczał wartość 0.1, robot dodawał słowne środki wyrazu, np. "Oh no!", "Great!", "Excelent!"... Po każdej z nich EMYS zapytał czy poprawnie ocenił wiadomość. W przypadku dwóch pierwszych użytkownik oszukał robota, a w kolejnych dwóch przyznał mu rację. Pod koniec robot został poproszony o sprawdzenie aktualnej pogody i użytkownik odszedł od stanowiska. Interakcja z robotem trwała ok. 6 minut. Wartości przestrzeni PAD w trakcie eksperymentu zwizualizowano na rysunku 8. Poniżej zamieszczono kompletną treść dialogów. Użytkownik: Hello! EMYS: (t1, happy, low) Hi! Użytkownik: Check my please. EMYS: (t2, happy, mid) Great! You have 9 new s. Użytkownik: Check some news please. EMYS: I found some news on BBC News channel. EMYS: (t3, content, low) Moscow increases its rhetoric against Ukraine s... (P=0.01) EMYS: It s a good news. Isn t it? Użytkownik: No, it s not! EMYS: (t4, angry, mid) Would you like to hear next news? Użytkownik: Yes, please! EMYS: (t5, content, high) Italy s Prime Minister Matteo Renzi sets out... (P=0.017) EMYS: It s a good news. Isn t it? Użytkownik: No, it s not! EMYS: (t6, angry, mid) Would you like to hear next news? Użytkownik: Yes, please! EMYS: (t7, sad, high) Oh no! EMYS: Barcelona pay 11.2M L to Spain s authorities after being charged... (P=-0.12) EMYS: It s a sad news. Isn t it? Użytkownik: Yes, it is. EMYS: (t8, happy, mid) Would you like to hear next news? Użytkownik: Yes, please. EMYS: (t9, content, mid) A new department at the Vatican is created by... (P=0.05) EMYS: It s a good news. Isn t it? Użytkownik: Yes, it is. EMYS: (t10, happy, mid) Would you like to hear next news? Użytkownik: No, thank you. Użytkownik: Check the weather please. EMYS: (t11, sad, mid The weather is fair. The temperature is 5 degree Celcius? Użytkownik: Bye. EMYS: (t12, sad, high) - robot stracił użytkownika, zaczyna się nudzić EMYS: (t13, bored, high) - robot zasypia 5. PODSUMOWANIE W niniejszej pracy zaprezentowano rozbudowę istniejącego systemu sterowania robotem społecznym o nowe funkcje. Dzięki nim, robot zyskał obliczeniowy model emocji oraz zestaw dodatkowych kompetencji, które mogą być przydatne w projektowaniu eksperymentów długoterminowych. Jak wspomniano na wstępie, ASPI stanowi jedynie narzędzie, które do poprawnej pracy wymaga skrupulatnej konfiguracji i wiedzy

14 J. Kędzierski i in. Rys. 8. Wartości PAD w trakcie trwania eksperymentu psychologicznej. Ważne jest, aby dostarczyć odpowiednich atraktorów oraz dokonać ich precyzyjnego strojenia (dobór nastaw amplitudy i czasu). Moduły sieciowe oraz moduł emocji PAD działały niemal niezawodnie. W przypadku modułu UBrowser zdarza się, że niektóre strony nie trzymają standardów tworzenia witryn internetowych. Powoduje to niemożność odczytania treści lub zawieszenie się modułu. Naturalnie, sytuacja ta może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy pobieramy zawartość z nieznanych źródeł. W strukturze systemu sterowania zaimplementowano zestaw funkcji, pobierających wiadomości ze sprawdzonych serwisów informacyjnych. Z oceną tekstu oba moduły radziły sobie przeciętnie. Nie mniej jednak, w większości przypadków nawet jeśli oceny się nie pokrywały co do wartości, to ich znak był prawidłowy. W tej kategorii dla 50-ciu wiadomości system ANEW pomylił się 12 razy, z kolei SentiWordNet 14 razy. Przypadki, w których obydwa systemy zadziały nieprawidłowo to jedyne 5 wiadomości. Wyniki te można poprawić pobierając z bazy WordNet synonimy nieznalezionych słów oraz zastosować nieco lepsze algorytmy oceny całkowitej. Obecnie pomiar ten bazuje jedynie na średniej arytmetycznej ocen z pomiarów pojedynczych słów. W trakcie krótkiego eksperymentu testowego, dynamika emocji zmieniała się dość często. O robocie można powiedzieć, że jest wyjątkowo nadpobudliwy. Przyjęte nastawy atraktorów, krótkie i silne pobudzenia oraz mała inercja obiektu zostały dobrane w celach demonstracyjnych. W przypadku długich eksperymentów nastawy te powinny implikować nieco łagodniejszy charakter robota. LITERATURA [1] S. Baccianella, A. Esuli, F. Sebastiani. Sentiwordnet 3.0: An enhanced lexical resource for sentiment analysis and opinion mining. In: Proceedings of the Seventh International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 10). Proceedings Red. Nicoletta Calzolari (Conference Chair) et al, Valletta, Malta, European Language Resources Association (ELRA), may, [2] C. Becker, S. Kopp, I. Wachsmuth. Why emotions should be integrated into conversational agents. Bielefeld, Niemcy, University of Bielefeld 2007.

15 Afektywny system przekazu informacji... [3] M. M. Bradley, P. J. Lang. Affective Norms for English Words: Instruction Manual and Affective Ratings [4] C. Breazeal et al. Effects of nonverbal communication on efficiency and robustness in human-robot teamwork. In: IEEE/RSJ International Conference on Intelligent Robots and Systems (IROS. Proceedings, 2005, s [5] R. L. Cilibrasi, P. M. B. Vitanyi. The google similarity distance [6] A. Esuli, F. Sebastiani. Sentiwordnet: A publicly available lexical resource for opinion mining. In: In Proceedings of the 5th Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 06. Proceedings, 2006, s [7] C. Fellbaum. WordNet: An Electronic Lexical Database. Bradford Books [8] E. Ferrari, B. Robins, K. Dautenhahn. Therapeutic and educational objectives in robot assisted play for children with autism. In: The 18th IEEE International Symposium on Robot and Human Interactive Communication, ROMAN. Proceedings, 2009, s [9] FLASH. Social robot. [10] M. Fridin, Y. Yaakobi. Educational Robot for Children with ADHD/ADD. In: Architectural Design, International Conference on Computational Vision and Robotics. Proceedings, Bhubaneswar, Indie, [11] I. Iacono et al. Robots as social mediators for children with Autism - A preliminary analysis comparing two different robotic platforms. In: Development and Learning (ICDL), 2011 IEEE International Conference on. Proceedings, wolumen 2, s [12] V. Jones J. Han, M. Jo, J. H. Jo. Comparative Study on the Educational Use of Home Robots for Children. Journal of Information Processing Systems, 2008, wolumen 4, numer 4, s [13] J. B. Janssen et al. Motivating Children to Learn Arithmetic with an Adaptive Robot Game. In: Social Robotics Red. Bilge Mutlu et al, wolumen 7072 serii Lecture Notes in Computer Science, s Springer Berlin [14] J. Kędzierski. System sterowania robota społecznego. Praca doktorska, Politechnika Wrocławska, Wrocław, [15] J. Kędzierski et al. Emys Emotive Head of a Social Robot. International Journal of Social Robotics, 2013, wolumen 5, numer 2, s [16] J. F. Kelley. An iterative design methodology for user-friendly natural language office information applications. ACM Transactions on Information Systems, 1984, wolumen 2, numer 1, s [17] G. Keren, A. Ben-David, M. Fridin. Kindergarten assistive robotics (KAR) as a tool for spatial cognition development in pre-school education. In: IEEE/RSJ International Conference onintelligent Robots and Systems (IROS). Proceedings, 2012, s [18] LIWC. Linguistic Inquiry and Word Count. [19] N. Malandrakis et al. Emotiword: Affective lexicon creation with application to interaction and multimedia data.. In: MUSCLE. Proceedings Red. E.e Salerno, A. Enis Çetin, O. Salvetti. Springer, wolumen 7252 serii Lecture Notes in Computer Science, s [20] D. Maulsby, S. Greenberg, R. Mander. Prototyping an intelligent agent through Wizard of Oz. In: Conference on Human Factors in Computing Systems.

16 J. Kędzierski i in. Proceedings, New York, NY, USA, ACM Press, 1993, CHI 93, s [21] A. Mehrabian, J. A. Russell. An Approach to Environmental Psychology. Cambridge, The MIT Press [22] S. Y. Okita, V. Ng-Thow-Hing, R. Sarvadevabhatla. Learning together: ASI- MO developing an interactive learning partnership with children. In: 18th IE- EE International Symposium on Robot and Human Interactive Communication, ROMAN. Proceedings, 2009, s [23] OpenSSL. The OpenSSL Project. https://www.openssl.org. [24] POCO. Poco C++ libraries. [25] B. Robins et al. Effects of repeated exposure of a humanoid robot on children with autism. In: Designing a More Inclusive World, s Springer-Verlag Sponsor: Swiss National Science Foundation. [26] M. Saerbeck et al. Expressive robots in education: varying the degree of social supportive behavior of a robotic tutor. In: SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems. Proceedings, New York, NY, USA, ACM Press, 2010, CHI 10, s [27] P. J. Stone et al. The general inquirer: A computer system for content analysis and retrieval based on the sentence as a unit of information [28] F. Tanaka, S. Matsuzoe. Children Teach a Care-Receiving Robot to Promote Their Learning: Field Experiments in a Classroom for Vocabulary Learning. Journal of Human-Robot Interaction, 2012, wolumen 1, numer 1. [29] S. Tarasenko. Emotionally colorful reflexive games. Department of Intelligence Science and Technology, Graduate School of Informatics, Kyoto University, [30] F. Thomas, O. Johnston. Disney Animation: The Illusion of Life. New York, Abbeville Press [31] HTML Tidy. HTML Tidy Library Project. [32] J. Wainer et al. Collaborating with Kaspar: Using an autonomous humanoid robot to foster cooperative dyadic play among children with autism. In: 10th IEEE-RAS International Conference on Humanoid Robots (Humanoids). Proceedings, 2010, s [33] A. B. Warriner, V. Kuperman, M. Brysbaert. Norms of valence, arousal, and dominance for 13,915 English lemmas [34] D. Watson, Lee A. C. The PANAS-X: Manual for the Positive and Negative Affect Schedule - Expanded Form AFFECTIVE INFORMATION COMMUNICATION SYSTEM FOR A SOCIAL ROBOT This paper presents an approach to implementing a system for a social robot allowing for the acquisition and analysis of information coming from the Internet. The data is analyzed with regard to its emotional characteristics. This allows for evaluation of the incoming information in a way that changes how the robot communicates it and could change the robot s simulated emotional state during long-term interaction. The proposed system allows to avoid schematic behavior which can be extremely helpful for designing and executing long-term HRI experiments. A dedicated set of software libraries and scripts provides a tool that requires its user to have psychological knowledge of behaviorism and human interaction.

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: Projekt i implementacja środowiska do automatyzacji przeprowadzania testów aplikacji internetowych w oparciu o metodykę Behavior Driven Development. Autor: Stepowany

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Nazwa pojawiła się na przełomie lat 50-60-tych i przyjęła się na dobre w Europie Jedna z definicji (z Wikipedii): Informatyka dziedzina nauki i techniki

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie z Seminarium Dyplomowego Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Bardziej szczegółowo

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API

Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów obróbkowych MS Access za pomocą interfejsu API Dr inż. Janusz Pobożniak, pobozniak@mech.pk.edu.pl Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji produkcji Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny Integracja systemu CAD/CAM Catia z bazą danych uchwytów

Bardziej szczegółowo

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo.

I. Informacje ogólne. Jednym z takich systemów jest Mambo. MAMBO (CMS) I. Informacje ogólne CMS, Content Management System ("system zarządzania treścią") jest to jedna lub zestaw aplikacji internetowych pozwalających na łatwe utworzenie oraz późniejszą aktualizację

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat

Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki. Paweł Parys. Nr albumu: 209216. Aukcjomat Uniwersytet Warszawski Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Paweł Parys Nr albumu: 209216 Aukcjomat Praca licencjacka na kierunku INFORMATYKA w zakresie INFORMATYKA Praca wykonana pod kierunkiem

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line

Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line Zastosowanie oprogramowania Proficy (ifix, Historian oraz Plant Applications) w laboratoryjnym stanowisku monitoringu systemów produkcyjnych in-line Dr inż. Grzegorz Ćwikła Stanowisko do monitoringu systemów

Bardziej szczegółowo

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA Projekt to metoda na osiągnięcie celów organizacyjnych. Jest to zbiór powiązanych ze sobą, zmierzających

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl

Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML. Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Komputerowe Systemy Przemysłowe: Modelowanie - UML Arkadiusz Banasik arkadiusz.banasik@polsl.pl Plan prezentacji Wprowadzenie UML Diagram przypadków użycia Diagram klas Podsumowanie Wprowadzenie Języki

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD

SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Dr inż. Jacek WARCHULSKI Dr inż. Marcin WARCHULSKI Mgr inż. Witold BUŻANTOWICZ Wojskowa Akademia Techniczna SPOSOBY POMIARU KĄTÓW W PROGRAMIE AutoCAD Streszczenie: W referacie przedstawiono możliwości

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych

XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010. Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych XII International PhD Workshop OWD 2010, 23 26 October 2010 Metodyka pozyskiwania i analizy wyników badań symulacyjnych ścieżek klinicznych Methodology of Acquiring and Analyzing Results of Simulation

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych KARTA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu/modułu: Nazwa angielska: Kierunek studiów: Poziom studiów: Profil studiów Jednostka prowadząca: Programowanie aplikacji internetowych Web application development edukacja

Bardziej szczegółowo

Dodatkowo planowane jest przeprowadzenie oceny algorytmów w praktycznym wykorzystaniu przez kilku niezależnych użytkowników ukończonej aplikacji.

Dodatkowo planowane jest przeprowadzenie oceny algorytmów w praktycznym wykorzystaniu przez kilku niezależnych użytkowników ukończonej aplikacji. Spis Treści 1. Wprowadzenie... 2 1.1 Wstęp... 2 1.2 Cel pracy... 2 1.3 Zakres pracy... 2 1.4 Użyte technologie... 2 1.4.1 Unity 3D... 3 2. Sztuczna inteligencja w grach komputerowych... 4 2.1 Zadanie sztucznej

Bardziej szczegółowo

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Praca magisterska Jakub Reczycki. Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński. Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska System gromadzenia, indeksowania i opisu słownikowego norm i rekomendacji Praca magisterska Jakub Reczycki Opiekun : dr inż. Jacek Rumiński Katedra Inżynierii Biomedycznej Wydział ETI Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Badania w sieciach złożonych

Badania w sieciach złożonych Badania w sieciach złożonych Grant WCSS nr 177, sprawozdanie za rok 2012 Kierownik grantu dr. hab. inż. Przemysław Kazienko mgr inż. Radosław Michalski Instytut Informatyki Politechniki Wrocławskiej Obszar

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Dorota Witkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie Sztuczne

Bardziej szczegółowo

Dokument Detaliczny Projektu

Dokument Detaliczny Projektu Dokument Detaliczny Projektu Dla Biblioteki miejskiej Wersja 1.0 Streszczenie Niniejszy dokument detaliczny projektu(ddp) przedstawia szczegóły pracy zespołu projektowego, nad stworzeniem aplikacji bazodanowej

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 141-146, Gliwice 2009 ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN KRZYSZTOF HERBUŚ, JERZY ŚWIDER Instytut Automatyzacji Procesów

Bardziej szczegółowo

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC.

Rozdział ten zawiera informacje o sposobie konfiguracji i działania Modułu OPC. 1 Moduł OPC Moduł OPC pozwala na komunikację z serwerami OPC pracującymi w oparciu o model DA (Data Access). Dzięki niemu można odczytać stan obiektów OPC (zmiennych zdefiniowanych w programie PLC), a

Bardziej szczegółowo

InPro BMS InPro BMS SIEMENS

InPro BMS InPro BMS SIEMENS InPro Siemens OPC InPro BMS Produkt InPro BMS jest w sprzedaży od 2000 roku. W ostatnich kilku latach staliśmy się liderem wśród dostawców informatycznych rozwiązań dla systemów bezpieczeństwa. Oferowane

Bardziej szczegółowo

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego

Tworzenie i obsługa wirtualnego laboratorium komputerowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Michał Ochociński nr albumu: 236401 Praca magisterska na kierunku informatyka stosowana Tworzenie i obsługa wirtualnego

Bardziej szczegółowo

Galileo - encyklopedia internetowa Plan testów

Galileo - encyklopedia internetowa Plan testów Galileo - encyklopedia internetowa Plan testów Sławomir Pawlewicz Alan Pilawa Joanna Sobczyk Matek Sobierajski 5 czerwca 2006 1 Spis treści 1 Wprowadzenie 3 1.1 Cel..........................................

Bardziej szczegółowo

Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod Nazwa Nazwa w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Programy grafiki rastrowej,

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT

Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT Platformy programistyczne:.net i Java L ABORATORIUM 7,8: HACKATHON - JTTT O co chodzi? - Przypomnienie Hackathon - http://en.wikipedia.org/wiki/hackathon A hackathon is an event in which computer programmers

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na kierunku Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium ROBOTYKA Robotics Forma studiów: stacjonarne Poziom przedmiotu: I stopnia

Bardziej szczegółowo

Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów

Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów Eksploracja danych Piotr Lipiński Informacje ogólne Informacje i materiały dotyczące wykładu będą publikowane na stronie internetowej wykładowcy, m.in. prezentacje z wykładów UWAGA: prezentacja to nie

Bardziej szczegółowo

edycja 1 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr. nr 14/2012 i 15/2012 i 34/2012

edycja 1 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr. nr 14/2012 i 15/2012 i 34/2012 Wrocław, 18.05.2015 Program kształcenia i plan studiów podyplomowych: Android i ios nowoczesne aplikacje mobilne edycja 1 opracowany zgodnie z Zarządzeniami Wewnętrznymi PWr. nr 14/2012 i 15/2012 i 34/2012

Bardziej szczegółowo

tel. (+48 81) 538 47 21 tel. (+48 81) 538 42 91 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt

tel. (+48 81) 538 47 21 tel. (+48 81) 538 42 91 Wykład 30 21 Ćwiczenia Laboratorium 30 21 Projekt tel. (+48 8) 538 47 tel. (+48 8) 538 4 9 ul. Nadbystrzycka 40, 0-68 Lublin fax (+48 8) 538 4580 Przedmiot: Rok: 3 INF I st. Projektowanie interfejsu i ergonomia systemów Semestr: VII Rodzaj zajęć i liczba

Bardziej szczegółowo

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych 1. Projekt i wykonanie automatycznych testów funkcjonalnych wg filozofii BDD za pomocą dowolnego narzędzia Jak w praktyce stosować Behaviour Driven

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4 ZASTOSOWANIE METOD I NARZĘDZI LOGIKI ROZMYTEJ DO KLASYFIKACJI DANYCH I APROKSYMACJI ODWZOROWAŃ STATYCZNYCH

ĆWICZENIE 4 ZASTOSOWANIE METOD I NARZĘDZI LOGIKI ROZMYTEJ DO KLASYFIKACJI DANYCH I APROKSYMACJI ODWZOROWAŃ STATYCZNYCH Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki ĆWICZENIE 4 ZASTOSOWANIE METOD I NARZĘDZI LOGIKI ROZMYTEJ DO KLASYFIKACJI DANYCH I APROKSYMACJI ODWZOROWAŃ STATYCZNYCH Pracownia

Bardziej szczegółowo

Projekt rejestratora obiektów trójwymiarowych na bazie frezarki CNC. The project of the scanner for three-dimensional objects based on the CNC

Projekt rejestratora obiektów trójwymiarowych na bazie frezarki CNC. The project of the scanner for three-dimensional objects based on the CNC Dr inż. Henryk Bąkowski, e-mail: henryk.bakowski@polsl.pl Politechnika Śląska, Wydział Transportu Mateusz Kuś, e-mail: kus.mate@gmail.com Jakub Siuta, e-mail: siuta.jakub@gmail.com Andrzej Kubik, e-mail:

Bardziej szczegółowo

Zapewnij sukces swym projektom

Zapewnij sukces swym projektom Zapewnij sukces swym projektom HumanWork PROJECT to aplikacja dla zespołów projektowych, które chcą poprawić swą komunikację, uprościć procesy podejmowania decyzji oraz kończyć projekty na czas i zgodnie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Calowanie pokoju gościnnego Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektem

ĆWICZENIE Calowanie pokoju gościnnego Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektem ĆWICZENIE Calowanie pokoju gościnnego Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektem Opis ćwiczenia Ty i trójka Twoich przyjaciół decydujecie się przemalować Wasz salon. Aby zrealizować ten projekt, musicie

Bardziej szczegółowo

Idea Bezpiecznej Maszyny w prostym podejściu. użyj Safety Evaluation Tool. Safety Integrated. www.siemens.pl/safety-evaluation-tool

Idea Bezpiecznej Maszyny w prostym podejściu. użyj Safety Evaluation Tool. Safety Integrated. www.siemens.pl/safety-evaluation-tool Idea Bezpiecznej Maszyny w prostym podejściu użyj Safety Evaluation Tool Safety Integrated www.siemens.pl/safety-evaluation-tool Safety Evaluation Tool jest częścią programu Safety Integrated opracowanego

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej Efekty na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 K_W09 K_W10 K_W11 K_W12 K_W13 K_W14 Ma rozszerzoną wiedzę dotyczącą dynamicznych modeli dyskretnych stosowanych

Bardziej szczegółowo

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu

Instalacja SQL Server Express. Logowanie na stronie Microsoftu Instalacja SQL Server Express Logowanie na stronie Microsoftu Wybór wersji do pobrania Pobieranie startuje, przechodzimy do strony z poradami. Wypakowujemy pobrany plik. Otwiera się okno instalacji. Wybieramy

Bardziej szczegółowo

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot

Webowy generator wykresów wykorzystujący program gnuplot Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin Nowak nr albumu: 254118 Praca inżynierska na kierunku informatyka stosowana Webowy generator wykresów wykorzystujący

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3

1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3 Spis treści 1 Moduł Modbus ASCII/RTU 3 1.1 Konfigurowanie Modułu Modbus ASCII/RTU............. 3 1.1.1 Lista elementów Modułu Modbus ASCII/RTU......... 3 1.1.2 Konfiguracja Modułu Modbus ASCII/RTU...........

Bardziej szczegółowo

Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Informatyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. Kod Nazwa Nazwa w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Programy grafiki rastrowej,

Bardziej szczegółowo

Tomasz Boiński: 1. Pozycjonowanie stron i zastosowanie mod_rewrite

Tomasz Boiński: 1. Pozycjonowanie stron i zastosowanie mod_rewrite Tomasz Boiński: 1 Pozycjonowanie stron i zastosowanie mod_rewrite Pozycjonowanie stron Promocja strony odbywa się poprzez umiejscowienie jej jak najwyżej w wynikach wyszukiwania Wyszukiwarki indeksują

Bardziej szczegółowo

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu,

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu, Czym jest OnDynamic? OnDynamic (Multimodalny System Monitoringu Ruchu Drogowego) to inteligentna architektura czujników i specjalistycznego oprogramowania, które gwarantują przetwarzanie dużej ilości różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza.

Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Usługi analityczne budowa kostki analitycznej Część pierwsza. Wprowadzenie W wielu dziedzinach działalności człowieka analiza zebranych danych jest jednym z najważniejszych mechanizmów podejmowania decyzji.

Bardziej szczegółowo

Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy

Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy Wirtualne Laboratorium Mechaniki eksperyment na odległość, współpraca badawcza i gromadzenie wiedzy Łukasz Maciejewski, Wojciech Myszka Instytut Materiałoznawstwa i Mechaniki Technicznej Politechniki Wrocławskiej

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP.

Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Modyfikacja algorytmów retransmisji protokołu TCP. Student Adam Markowski Promotor dr hab. Michał Grabowski Cel pracy Celem pracy było przetestowanie i sprawdzenie przydatności modyfikacji klasycznego

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA.

INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej.

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. Wstęp SigmaMRP to nowość na polskim rynku, która jest już dostępna w ofercie firmy Stigo. Program MRP (ang. Material Requirements

Bardziej szczegółowo

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ

REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ REFERAT O PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: Projekt i realizacja elektronicznego dziennika ocen ucznia Autor: Grzegorz Dudek wykonanego w technologii ASP.NET We współczesnym modelu edukacji, coraz powszechniejsze

Bardziej szczegółowo

ActiveXperts SMS Messaging Server

ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server ActiveXperts SMS Messaging Server to oprogramowanie typu framework dedykowane wysyłaniu, odbieraniu oraz przetwarzaniu wiadomości SMS i e-mail, a także tworzeniu własnych

Bardziej szczegółowo

Specjalność Systemy Aplikacyjne Grafiki i Multimediów. Wydział Informatyki, Politechnika Białostocka

Specjalność Systemy Aplikacyjne Grafiki i Multimediów. Wydział Informatyki, Politechnika Białostocka Specjalność Systemy Aplikacyjne Grafiki i Multimediów Wydział Informatyki, Politechnika Białostocka 1 2/4/2013 Agenda Sylwetka absolwenta Siatka zajęć Wykorzystanie grafiki komputerowej Znaczenie gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty

Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty Karta opisu przedmiotu Zaawansowane techniki analizy systemowej oparte o modelowanie warsztaty przedmiotu Stopień studiów i forma: Rodzaj przedmiotu Kod przedmiotu Grupa kursów Zaawansowane techniki analizy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Inżynieria oprogramowania, Programowanie aplikacji internetowych Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC

Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Akademia MetaPack Uniwersytet Zielonogórski Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Krzysztof Blacha Microsoft Certified Professional Budowa aplikacji ASP.NET z wykorzystaniem wzorca MVC Agenda:

Bardziej szczegółowo

wersja 1.3 (c) ZEiSAP MikroB S.A. 2005

wersja 1.3 (c) ZEiSAP MikroB S.A. 2005 wersja 1.3 (c) ZEiSAP MikroB S.A. 2005 2 PRO-2000 INTERNET Copyright by: Zakład Elementów i Systemów Automatyki Przemysłowej MikroB S.A., Ostrzeszów 2005 Windows, Internet Explorer, IIS są znakami firmowymi

Bardziej szczegółowo

Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu. Wprowadzenie

Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu. Wprowadzenie mgr Piotr Gaś, dr hab. inż. Jerzy Mischke Ośrodek Edukacji Niestacjonarnej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie Samokontrola postępów w nauce z wykorzystaniem Internetu Wprowadzenie W każdym systemie

Bardziej szczegółowo

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Koszalin, 15.06.2012 r. Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Zespół projektowy: Daniel Czyczyn-Egird Wojciech Gołuchowski Michał Durkowski Kamil Gawroński Prowadzący: Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Plan. Wprowadzenie. Co to jest APEX? Wprowadzenie. Administracja obszarem roboczym

Plan. Wprowadzenie. Co to jest APEX? Wprowadzenie. Administracja obszarem roboczym 1 Wprowadzenie do środowiska Oracle APEX, obszary robocze, użytkownicy Wprowadzenie Plan Administracja obszarem roboczym 2 Wprowadzenie Co to jest APEX? Co to jest APEX? Architektura Środowisko Oracle

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy w ramach treści kierunkowych Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium BAZY DANYCH I SYSTEMY EKSPERTOWE Database and expert systems Forma

Bardziej szczegółowo

SVN. 10 października 2011. Instalacja. Wchodzimy na stronę http://tortoisesvn.tigris.org/ i pobieramy aplikację. Rysunek 1: Instalacja - krok 1

SVN. 10 października 2011. Instalacja. Wchodzimy na stronę http://tortoisesvn.tigris.org/ i pobieramy aplikację. Rysunek 1: Instalacja - krok 1 SVN 10 października 2011 Instalacja Wchodzimy na stronę http://tortoisesvn.tigris.org/ i pobieramy aplikację uruchamiany ponownie komputer Rysunek 1: Instalacja - krok 1 Rysunek 2: Instalacja - krok 2

Bardziej szczegółowo

Rzeczywistość rozszerzona: czujniki do akwizycji obrazów RGB-D. Autor: Olga Głogowska 207 505 AiR II

Rzeczywistość rozszerzona: czujniki do akwizycji obrazów RGB-D. Autor: Olga Głogowska 207 505 AiR II Rzeczywistość rozszerzona: czujniki do akwizycji obrazów RGB-D Autor: Olga Głogowska 207 505 AiR II Czujniki w robotyce coraz większego znaczenia nabierają systemy pomiarowe umożliwiające interakcję robota

Bardziej szczegółowo

Czym jest Java? Rozumiana jako środowisko do uruchamiania programów Platforma software owa

Czym jest Java? Rozumiana jako środowisko do uruchamiania programów Platforma software owa 1 Java Wprowadzenie 2 Czym jest Java? Język programowania prosty zorientowany obiektowo rozproszony interpretowany wydajny Platforma bezpieczny wielowątkowy przenaszalny dynamiczny Rozumiana jako środowisko

Bardziej szczegółowo

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006 IO - Plan wdrożenia M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak 5 czerwca 2006 1 Spis treści 1 Wprowadzenie 3 1.1 Cel.......................................... 3 1.2 Zakres........................................

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EAR-2-106-IS-s Punkty ECTS: 4. Kierunek: Automatyka i Robotyka Specjalność: Informatyka w sterowaniu i zarządzaniu

Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EAR-2-106-IS-s Punkty ECTS: 4. Kierunek: Automatyka i Robotyka Specjalność: Informatyka w sterowaniu i zarządzaniu Nazwa modułu: Systemy informatyczne w produkcji Rok akademicki: 2014/2015 Kod: EAR-2-106-IS-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Automatyka

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU. NAZWA PRZEDMIOTU Systemy czasu rzeczywistego w automatyce i robotyce. NAZWA JEDNOSTKI PROWADZĄCEJ PRZEDMIOT Instytut Politechniczny

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich

Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich Laboratorium przez Internet w modelu studiów inżynierskich Remigiusz Rak Marcin Godziemba-Maliszewski Andrzej Majkowski Adam Jóśko POLITECHNIKA WARSZAWSKA Ośrodek Kształcenia na Odległość Laboratorium

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. Wykonał: Grzegorz Pol Komputer: 237-16

Zadanie 1. Wykonał: Grzegorz Pol Komputer: 237-16 Ćwiczenie 3. Wykonał: Grzegorz Pol Komputer: 237-16 Zadanie 1 Skanery stanu zabezpieczeń Rys. 1.1 (poniżej) Obraz okna programu Microsoft Baseline Security Analyzer zawierającego nagłówek (strona View

Bardziej szczegółowo

Zastosowania Robotów Mobilnych

Zastosowania Robotów Mobilnych Zastosowania Robotów Mobilnych Temat: Zapoznanie ze środowiskiem Microsoft Robotics Developer Studio na przykładzie prostych problemów nawigacji. 1) Wstęp: Microsoft Robotics Developer Studio jest popularnym

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Koncepcja szkoleniowej bazy danych Dynamiczna populacja projekt realizowany przez koło naukowe. Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki.

Koncepcja szkoleniowej bazy danych Dynamiczna populacja projekt realizowany przez koło naukowe. Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki. Zeszyty Naukowe WWSI, No 13, Vol. 9, 2015, s. 21-32 Koncepcja szkoleniowej bazy danych Dynamiczna populacja projekt realizowany przez koło naukowe Andrzej Ptasznik *, 1 Przemysław Jeżewski **, Arkadiusz

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja podglądu obrazu z kamery IP / rejestratora BCS przez sieć LAN.

Konfiguracja podglądu obrazu z kamery IP / rejestratora BCS przez sieć LAN. Konfiguracja podglądu obrazu z kamery IP / rejestratora BCS przez sieć LAN. Aby oglądać obraz z kamery na komputerze za pośrednictwem sieci komputerowej (sieci lokalnej LAN lub Internetu), mamy do dyspozycji

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I ANALIZA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Modeling and analysis of computer systems Kierunek: Informatyka Forma studiów: Stacjonarne Rodzaj przedmiotu: Poziom kwalifikacji: obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Web frameworks do budowy aplikacji zgodnych z J2EE

Web frameworks do budowy aplikacji zgodnych z J2EE Web frameworks do budowy aplikacji zgodnych z J2EE Jacek Panachida promotor: dr Dariusz Król Przypomnienie Celem pracy jest porównanie wybranych szkieletów programistycznych o otwartym kodzie źródłowym

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI JAK EFEKTYWNIE I POPRAWNIE WYKONAĆ ANALIZĘ I RAPORT Z BADAŃ BIEGŁOŚCI I WALIDACJI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI Michał Iwaniec, StatSoft Polska Sp. z o.o. Wprowadzenie W wielu zagadnieniach laboratoryjnych statystyczna

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Marek Pawełczyk, prof. nzw. w Politechnice Śląskiej Koordynator Projektu POKL.04.01.02-00-020/10

Dr hab. inż. Marek Pawełczyk, prof. nzw. w Politechnice Śląskiej Koordynator Projektu POKL.04.01.02-00-020/10 Wiedza i doświadczenie projektowe wizytówką absolwenta kierunku automatyka i robotyka na Wydziale Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej POKL.04.01.02-00-020/10 Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Mobilny system wspomagający pracę. terminala kontenerowego

PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA. Mobilny system wspomagający pracę. terminala kontenerowego PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA Mobilny system wspomagający pracę terminala kontenerowego autor: Bartłomiej Urbanowicz opiekun pracy:

Bardziej szczegółowo

koniec punkt zatrzymania przepływów sterowania na diagramie czynności

koniec punkt zatrzymania przepływów sterowania na diagramie czynności Diagramy czynności opisują dynamikę systemu, graficzne przedstawienie uszeregowania działań obrazuje strumień wykonywanych czynności z ich pomocą modeluje się: - scenariusze przypadków użycia, - procesy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory tekstu i grafiki 6 4 Arkusz kalkulacyjny 7 4

Bardziej szczegółowo

Kraków, 14 marca 2013 r.

Kraków, 14 marca 2013 r. Scenariusze i trendy rozwojowe wybranych technologii społeczeństwa informacyjnego do roku 2025 Antoni Ligęza Perspektywy rozwoju systemów eksperckich do roku 2025 Kraków, 14 marca 2013 r. Dane informacja

Bardziej szczegółowo

1. Co sądzą Państwo nt. czasu trwania kursu oraz programu zajęć? Warianty odpowiedzi - szkolenie trwało: zbyt długo, odpowiednio długo, zbyt krótko

1. Co sądzą Państwo nt. czasu trwania kursu oraz programu zajęć? Warianty odpowiedzi - szkolenie trwało: zbyt długo, odpowiednio długo, zbyt krótko Raport z analizy ankiet ewaluacyjnych przeprowadzonych na szkoleniu Zostań także inżynierem w Wydziale Nauk Społeczno Pedagogicznych w Katowicach w 2011r. Wprowadzenie Ankiety ewaluacyjne przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Oracle Application Express -

Oracle Application Express - Oracle Application Express - Wprowadzenie Wprowadzenie Oracle Application Express (dawniej: HTML DB) to narzędzie do szybkiego tworzenia aplikacji Web owych korzystających z bazy danych Oracle. Od użytkownika

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie sztucznej inteligencji w testowaniu oprogramowania

Zastosowanie sztucznej inteligencji w testowaniu oprogramowania Zastosowanie sztucznej inteligencji w testowaniu oprogramowania Problem NP Problem NP (niedeterministycznie wielomianowy, ang. nondeterministic polynomial) to problem decyzyjny, dla którego rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i modelowanie struktur i procesów biologicznych

Identyfikacja i modelowanie struktur i procesów biologicznych Identyfikacja i modelowanie struktur i procesów biologicznych Laboratorium 2: Wprowadzenie do UML-a. mgr inż. Urszula Smyczyńska AGH Akademia Górniczo-Hutnicza 1. Cel zajęć Celem zajęć jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services Spis treści Podziękowania... xi Wprowadzenie... xiii Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services 1 Wprowadzenie do usług Reporting Services... 3 Platforma raportowania... 3 Cykl życia raportu...

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory

Bardziej szczegółowo