Socjologiczno-lingwistyczne badanie przekazu i treści zawieranych w przekazach medialnych dot. osób bezdomnych raport post

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Socjologiczno-lingwistyczne badanie przekazu i treści zawieranych w przekazach medialnych dot. osób bezdomnych raport post"

Transkrypt

1 Socjologiczno-lingwistyczne badanie przekazu i treści zawieranych w przekazach medialnych dot. osób bezdomnych raport post w ramach projektu WERBEL DEMOKRACJI kampania ku przeciwdziałaniu dyskryminacji osób bezdomnych, realizowanego w okresie wrzesień 2008 październik 2009 przez Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności w ramach Komponentu I Demokracja i Społeczeństwo Obywatelskie, finansowanego z Norweskiego Mechanizmu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych Autor raportu badawczego: Łukasz Browarczyk (kontakt: Tel ; GDAŃSK, LISTOPAD 2009 ROKU Projekt jest realizowany przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych 1

2 Stawiając tezy podobne do tytułowej należy mieć na uwadze fakt, iż zdania dotyczące wszelkiego rodzaju wpływu jaki mogą wywołać media na przekonania odbiorców są mocno podzielone, w związku z tym nie należy w żadnym radzie brać za pewnik twierdzeń dotyczących wpływu jaki przekazy medialne mają na wyobrażenia społeczne. Bardziej prawdopodobnym jest przekonanie, że wpływ taki jest możliwy, jednak nie można go absolutyzować. Be względu na to jaki silny jest możliwy wpływ mediów na wyobrażenia społeczne należy bezwzględnie zabiegać o, wielowymiarowość ich przekazów. O to aby nie sprowadzały relacjonowanej rzeczywistości do jednego jej wymiaru, aby nie skupiały się jedynie na jednym aspekcie tego, co opisują. Znaczy to, że w niektórych przestrzeniach konieczne jest realizowanie wszelkiego rodzaju działań pedagogicznych mających na celu uwrażliwienie autorów przekazów na różnorodność, a bardzo często na niejednoznaczność, relacjonowanej rzeczywistości. Przestrzenią, która, jak można powiedzieć w oparciu o mój wcześniejszy tekst 1, domaga się działań edukacyjnych mających na celu uwrażliwienie środowiska dziennikarskiego na różnorodność rzeczywistości jest sfera bezdomności i wszelkich zjawisk jej towarzyszących. W żadnym razie nie dzieje się tak, dlatego, że owa jednostronność wynika ze złej woli kogokolwiek, jednostronność, jednowymiarowość jest bardziej wynikiem funkcjonowania pola dziennikarskiego jako takiego. Zostanie to poniżej wyjaśnione jaki są najbardziej podstawowe mechanizmy funkcjonowania świata medialnego, w odniesieniu do podejmowania tematyki związanej z bezdomnością i wykluczeniem społecznym. Poniższy tekst traktował będzie jedynie o tych przekazach medialnych, które wyłamują się z tak zwanego stereotypowego ukazywania bezdomności w mediach. Skupię się tu na dwóch kategoriach komunikatorów. Pierwszy stanowić będzie tygodnik opinii, drugi gazeta codzienna. Różnice między nimi są fundamentalne, poczynając od sposobu ukazywania się kończąc na docelowej grupie odbiorców, o których można powiedzieć, że należą do różnych grup, bądź jeśli kto woli, klas społecznych. We wspomnianym tygodniku uwaga zostanie skupiona na serii tekstów zatytułowanych Niepomagalni. można powiedzieć, że pismo to podejmuję tematykę wykluczenia społecznego/bezdomności w sposób nieuprzedzony, nie tendencyjnie. Co więcej podejmuje ją z własnej inicjatywy jedynie 1 Ł. Browarczyk, Obraz bezdomności w przekazie medialnym szkic, Forum. O bezdomności bez lęku, red. Ł. Browarczyk, Gdańsk 2008, s

3 dlatego, że uznano ją za istotną. Natomiast w przypadku drugiego medium większość tekstów, które się ukazały jest rezultatem realizacji kampanii społecznej Werbel demokracji kampania ku przeciwdziałaniu dyskryminacji osób bezdomnych. I jako takie teksty te mogą zostać zinterpretowane jako rezultat, nawet przejaw działań edukacyjnych zmierzających do ukazania wielowymiarowości/skomplikowania zjawiska bezdomności. Tytułowa kwestia czy zmiany w przekazie rzeczywiście mają miejsce będzie rdzeniem pracy, nie mniej istotne będą także poniższe pytania: Jakie warunki muszą zostać spełnione aby można było mówić o niestereotypowym pisaniu o bezdomności? Czy należy wymagać jednolitego podejścia do fenomenu bezdomności od różnego rodzaju nadawców przekazów? Aby móc odpowiedzieć na powyższe pytania niezbędne będzie prześledzenie trzech kategorii tekstów serii artykułów z Polityki, serii tekstów w Polska The Times Dziennik Bałtycki oraz w Gazecie Wyborczej Trójmiasto. W przypadku tygodnika skupię się na tekstach, które ukazały się w okresie kwiecień-wrzesień 2009, w odniesieniu do dzienników zebrałem teksty z przedziału czasu styczeń-październik Kryterium wyboru tekstów z Polityki była ich przynależność do serii Niepomagalni. Artykułu z dzienników gromadzono przeszukując internetowe archiwa tych wydawnictw używając następujących terminów wyszukiwawczych: bezdomność, bezdomny, bezdomna, bezdomne. Z bazy tekstów, które w ten sposób wyodrębniona automatycznie usunięte zostały wszystkie, które dotyczyły bezdomności zwierząt, pomocy takim zwierzętom. W badaniu wykorzystam metodę analizy dyskursu. Metoda ta nie należy do najpopularniejszych metod badawczych w polskich naukach społecznych, dlatego jej wykorzystanie wymaga wytłumaczenia się. Badanie takich zagadnień jak treść przekazu medialnego jedynie w oparciu o klasyczne metody analizy jakościowej, takie jak analiza treści, polegająca na zliczaniu częstotliwości pojawiania się określonych słów, zwrotów nie pozwala na skupienie uwagi w badaniach na subtelności wyrażania myśli, na niuansach znaczenia. Samo zliczanie częstotliwości występowania nie pozwoli odkryć różnorodności znaczeń w których może być użyte. Natomiast analiza dyskursu jest badaniem organizacji języka na poziomie wyższym niż zdanie czy równoważnik zdania 2. Uwagę skupia się na prawidłowościach komunikacyjnych oraz ich związku z okolicznościami, z sytuacją społeczną w której się pojawiają, a która nie jest wytłumaczalna z perspektywy gramatyki. 3 W tym podejściu badawczym uwagę skupia się na tym, jakie skojarzenia uruchamia akt 2 Por. S. Slembrouck, Explanation, Interpretation and Critique in the Analysis of Discourse, Critique of Anthropology, Vol. 21, No. 1, 2001, Patrz: R. Carter, Introducing applied linguistics, Harlow 1993, s

4 językowy. Na jakie interpretacje pozwala, jakie wywołuje sensy znaczeniowe. Badane wypowiedzi traktowane są jako interpretacje rzeczywistości nie stanowią jej opisu tylko zdanie na temat. Stosując tę metodę analizy zakłada się, że wszystkie brane pod uwagę teksty są społecznie konstruowane, dlatego też żaden spośród tekstów nie oferuje ostatecznej wersji rzeczywistości 4. Przy takich założeniach można mówić, że analizowane wypowiedzi są swego rodzaju teoriami temat tego, o czym mówią. W ten sposób też będę traktował poddawane analizie wypowiedzi. Zanim jednak zajmę się interpretacją materiałów empirycznych kilka stron poświęcę rozważaniom dotyczącym mechaniki funkcjonowania systemu medialnego. Przedstawieniu prawidłowości dotyczących tego, jak media mówią o określonej tematyce. Analiza socjologiczna nie rzadko spotyka się z niezrozumieniem. Wiąże się ona z uprzedmiotowieniem obiektu badania, w tym przypadku człowieka. Co więcej akt badawczy, który obnaża mechanizmy funkcjonowania struktury pola, bywa przez osoby znajdujące się w danym polu odbierany jako atak ad hominem. Uprzedmiotawianie jest zawsze źle odbierane, a dziennikarze obierają je, jako wytykanie palcami. Celem nie jest tu poszukiwanie zepsucia konkretnych aktorów, lecz idzie o naszkicowanie strukturalnych determinant pola, które konkretne osoby wtłaczają na konkretne ścieżki zachowań. Tym, na co zamierzam zwrócić szczególną uwagę jest specyfika pola dziennikarskiego i wpływ tej specyfiki na obraz konkretnego fenomenu, jakim jest bezdomność w przekazie medialnym. Z jednej strony mam świadomość faktu, że obarczając obiektywne struktury pola odpowiedzialnością za kształt przekazu medialnego niejako jest przyznaniem się do bezsilności i uznaniem, iż możliwość zmiany obrazu jest minimalna. Z drugiej jednak strony taki sposób opisu wydaje się wydajny, a jednocześnie minimalizuje prawdopodobieństwo odebrania go jako wytykania palcami konkretnych autorów. Innymi słowy przenosi odpowiedzialność z konkretnej grupy osób na tak zwany wymóg zawodu, co powiązane jest z tym, iż pierwszym krokiem w drodze przezwyciężania ograniczeń jest rozpoznanie ich źródeł. 5 Podstawowym stwierdzeniem dla teorii komunikowania masowego jest przekonanie, że media masowe oznaczają zinstytucjonalizowane środki komunikowania na odległość, do wielu odbiorców jednoczenie w krótkim czasie. Często w teoriach dotyczących komunikowania masowego zakłada się, że żyjemy w rzeczywistym świecie, a media dostarczają sprawozdań i przedstawień tej rzeczywistości. W tym kontekście pojęcie prawdy staje się kryterium oceny jakości mediów. Przekaz prawdziwy to adekwatne 4 Por. D. Silwerman, Prowadzenie badań jakościowych, tłum. Joanna Ostrowska, Warszawa 2008, s Podstawą porozumienia jest wzajemne zrozumienie, a ono jest wynikiem werbalizowania, w konsekwencji kwestionowania oczywistości, odszukania ich obiektywnych uwarunkowań. 4

5 ujmowanie tego, co dzieje się wokół i wierne przekazywanie owych sprawozdań publiczności. Podstawowe zagadnienia poruszane w badaniach nad mediami są następujące: (1) Kto komunikuje się z kim? (2) Dlaczego się komunikuje? (3) Jak odbywa się komunikacja? (4) Czego dotyczy? (5) Jaki jest skutek komunikacji, zamierzony czy niezamierzony? 6 Poniżej omówione zostaną jedynie wybrane zagadnienia z tych pięciu wyliczonych. Zarysowane zostaną teoretyczne ujęcia relacji między dziennikarzem, rzeczywistością, przekazem, a odbiorcą. Chodzi o omówienie tych kwestii, które stanowią niezbędne tło dla dalszej analizy przekazu medialnego. Odbiorcy, innymi słowy widownia traktowana będzie, jako, mniej lub bardziej bierny adresat przekazu medialnego. Nie chodzi o analizę tego, jak przekaz medialny wpływa na widownię: teorie dominacji, panowania, czy wolności widowni zostają używając języka Husserla wzięte w nawias. Tym, co jest tu niezmiernie ważne jest charakter przekazu trafiającego do widowni oraz ustalenia dotyczące tego, jak on powstaje jak poszczególne fakty są spostrzegane, selekcjonowane i obrabiane. Pokrótce omówione zostaną trzy aspekty: relacjonowany świat, pole dziennikarskie oraz produkt przekaz medialny. Rzeczywistość w myśl idei, że przekaz medialny, ma być (obiektywnym) odzwierciedleniem otaczającego świata jest przedstawiana w mediach widowni. Przekaz medialny jest tym wartościowszy im bardziej zbliżony do wiernego oddania tego, jak jest. Jak sygnalizują jednak niektóre teorie mediów oraz wyniki analiz prowadzonych w tej przestrzeni kwestia nie jest tak prosta jak mogłoby się wydawać. Po pierwsze rzeczywistość otaczający nas świat jest zdecydowanie bardziej różnorodna, intensywniej zmienia się niż obraz rzeczywistości jaki otrzymujemy przekazie medialnym. Przekonanie o tym, że możliwe jest adekwatne uchwycenie tego, co dzieje się wokół, w przekazie medialnym, jest naiwnym myśleniem, nie biorącym pod wzgląd uwarunkowań jakim poddane są media. Są one zawsze w jakiejś mierze pod wpływem takich czynników jak dostępne środki techniczne, kapitał finansujący ich funkcjonowanie, władza, której stosunek do medium ma także wpływ na przekaz. Stosowany w przekazie styl dokumentalny rządzący się pewnymi, względnie stałymi, regułami; wykorzystujący rzeczywiste miejsca, istniejące układy społeczne tworzy wrażenie realizmu. Jednak jak podaje McQuail, zdaniem Fiskego tego typu sposób prezentacji jest raczej reakcjonizmem niż realizmem naturalizuje status quo przez co tworzy wrażenie 6 D. McQuail, Teoria komunikowania masowego, tłum. Marta Bucholc, Alina Sulżycka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s

6 normalności tego, co prezentuje, czemu towarzyszy także poczucie nieuchronności. 7 Wątek ten odnosi się do przekazu fabularnego, kinowego, porusza jednak istotną kwestię realistyczne sprawozdania z zakłócania codzienności przez bezdomność wdzierającą się do miejsc publicznych, czy handlowych (zaleganie na dworcach, w sklepach) sprowadza zróżnicowane wewnętrznie zjawisko do jednego wymiaru, który jednoznacznie jest identyfikowany z zanieczyszczaniem (bezdomność to tylko zabrudzanie codzienności). Programy informacyjne dostarczają sprawozdania z tego, co dzieje się w świecie pewnego obrazu rzeczywistości. Fakty w nich prezentowane, ze względu na różnorodne ograniczenia, są wyimkiem z tego, co dzieje się wokół dobierane są na zasadzie selekcji. Dołączając do tego konstatację, że media są zależne od widowni w tym znaczeniu, że widownia jest uzasadnieniem istnienia określonej instytucji medialnej. Okazuje się, że publiczność wpływa na to, że to, co prezentowane jest w mediach przypomina oficjalną wizję rzeczywistości. Włączając do tej wzajemnej zależności także relację między mediami a państwem (rządem) wydaje się ważne pytanie (znów przywołując za McQuailem spostrzeżenia Sieberta, Petersona i Schramma) dlaczego współcześnie media głównego nurtu w wolnych demokracjach wydają się raczej odzwierciedlać wskazówki polityczne aktualnego rządu, niż je kontestować [?] Dlaczego z taką gotowością pełnią raczej funkcję kontrolera społeczeństwa (...), niż rolę strażnika i krytyka, tak opiewaną w ideologii dziennikarskiej? 8 Jak sygnalizowali też polscy autorzy zajmujący się mediami, duże instytucje są często zależne od wielu uwarunkowań polityki, widowni, ekonomii, które to uwarunkowania w pewnej mierze wpływają na kształt przekazu medialnego. W tym kontekście prowadzono liczne badania nad zróżnicowaniem mediów i płynących z tego korzyści bardzo ważne jest: otwarcie drogi dla przemian społecznych i kulturowych zwłaszcza tam gdzie zróżnicowanie przybiera formę przyznawania dostępu do mediów opiniom nowym bezsilnym lub marginalnym. 9 Nasuwa się konkluzja, że główne media przedstawiając bardziej oficjalną wizję rzeczywistości niż samą rzeczywistość, pomijają głosy grup bezsilnych lub marginalizowanych. W kontekście bezdomności ją się opisuje, ale nie daje się możliwości wypowiedzenia się samym osobom bezdomnym, szczególnie jeśli ich doświadczenie bezdomności jest niestereotypowe. Wypowiedzi osób bezdomnych są o tyle dopuszczane o ile wpisują się w powszechne wyobrażenie bezdomności, znamienne jest tu następujące wydarzenie ekipa telewizyjna mająca zrealizować materiał na temat 7 Por. Ibidem, s Ibidem, s Ibidem, s

7 bezdomności opuszcza jedno schronisko w poszukiwaniu innego, ponieważ to pierwsze okazało się za czyste. Sposób organizacji mediów dopasowanie przekazu do oczekiwań widowni, ale także instytucji władzy oraz uzależnienie od ekonomii może, a nierzadko przekłada się na nie dopuszczenie do głosu grup marginalizowanych i wykluczonych, owocuje także stereotypowym, uproszczonym ich prezentowaniem. Koncepcje relacji między mediami, a rzeczywistością inspirowane postmodernizmem podważają przywoływaną na początku zasadę odpowiedniości przekazu i rzeczywistości. Najpełniejszy wykład tego znajdujemy w pracy Symulakry i symulacja 10. W myśl, którego obrazy dostarczane przez rzeczywistość nie są relacjami rzeczywistości, są natomiast znakami, które odsyłają do siebie samych. Rzeczywistość medialna to, zgodnie z tą teorią, znaki same się desygnujące. Innymi słowy to, co w przekazie medialnym jest bardziej prawdziwe niż to, co poza nim. Media masowe stanowią niewyczerpane źródło obrazów pseudorzeczywistości, którą posługujemy się zamiast doświadczenia, a którą wielu z nas trudno odróżnia od rzeczywistości jako takiej. 11 Podsumowując kwestię rzeczywistości w przekazie medialnym, twierdzenie, że media adekwatnie oddają to, co dookoła nas jest nieuprawnione. Funkcjonowanie mediów jest w wielu wymiarach poddane wpływowi zewnętrznych sił, które w jakimś stopniu kształtują przekaz. Obraz dostarczany nam jest wyselekcjonowanym agregatem urywków rzeczywistości. Przechodząc do tych, co zajmują się przynoszeniem relacji z tego, co w świecie. Przywoływany wcześniej Bourdieu uważa, że świat, czy pole dziennikarskie jest wyizolowany z reszty świata społecznego, co więcej zasady funkcjonowania systemu medialnego wbijają jego pracowników w określony schemat pracy. W momencie, gdy niezwykle ważnym elementem funkcjonowania mediów jest ich rentowność publiczność staje się kluczowym czynnikiem, o który się zabiega. Uwaga widowni przeliczona na cenę czasu/powierzchni reklamowej stanowi o kondycji danej instytucji medialnej. Poszczególni gracze w polu mediów rywalizują między sobą o uwagę widowni. To wszystko sprawia, zdaniem Bourdieu, że dziennikarze przede wszystkim odnoszą się do siebie na wzajem. Żeby wiedzieć, co mówić trzeba wiedzieć, co powiedzieli inni. 12 To nieustanne zwracanie uwagi na konkurentów oraz obawa o widownię wyjaśnia względną homogeniczność przekazu medialnego różne gazety, radia oraz stacje telewizyjne mówią mniej więcej to samo (chodzi o stosunkowo duże instytucje medialne). Różne media podobnie pojmują względną wagę 10 J. Baudrillard, Symulakry i symulacja, tłum. Sławomir Królak, Sic!, Warszawa D. McQuail, Teoria komunikowania masowego, op. cit., s P. Bourdieu, Telewizja, tłum. Paulina Wróbel, [w] Kultura popularna, 3 (13)/2005, Wydawnictwo Academica, Warszawa 2005, s

8 określonych tematów, 13 stąd podobny porządek przekazywania wiadomości w różnych programach informacyjnych. Umiejętność poruszania się w przestrzeni dziennikarskiej wiąże się ze zdolnością do rozpoznawania tego, co może być uznane za wartościowy temat. Tym samym pewne zagadnienia pewne tematy zostają pomijane, jako nie godne, nie warte podjęcia. W kontekście gry by nie stracić należy zajmować się jedynie tematami, które mogą zaowocować zachowaniem lub podniesieniem prestiżu 14. Oznacza to, że np. bezdomność zimą atrakcyjna jest w kontekście ratowania życia, pochylania się nad problemem (skądinąd wiadomo, że tego typu wydarzenia mają charakter akcyjny, to znaczy czasowy pochylać nie można się zbyt długo, ponieważ plecy mogą rozboleć); ten sam temat latem jest atrakcyjny, jednak z zupełnie innym kontekście zanieczyszczania, zaśmiecania, przeszkadzania. Latam nie pochyla się nas problemem wtedy zabiega się o czysty dworzec wolny od kloszardów, którzy zimą transformują się w ludzi bezdomnych. Praca dziennikarska, jak każda inna wymaga wypracowania pewnych reguł, norm, procedur 15. Co z jednej strony pomaga w codziennej pracy, jednakże z drugiej także prowadzi do selekcji informacji. Otaczający świat, by można zdawać relację z tego, co się w nim wydarza musi zostać symbolicznie opanowany bez zrozumienia tego, co się dzieje nie można o tym mówić. W sytuacji, gdy nie ma czasu na przeprowadzenie, niekiedy żmudnej i czasochłonnej pracy związanej z głębszym poznaniem relacjonowanego wydarzenia wykonuje się następujący zabieg to, co obce sprowadza się do tego, co znane. Uwypukla się te elementy zdarzenia, które jakoś wpasowują się dotychczasową wiedzę, bądź odpowiadają posiadanym wyobrażeniom, czy stereotypom. Okulary pozwalają rozumieć, ponieważ pozwalają dostrzec jedynie to, co zrozumiałe 16. Jednak nie może być tu mowy o relacji z rzeczywistości, a raczej ma miejsce przedstawianie wyobrażenia o tym, co się wydarzyło. Rytmowi dziennikarskiej pracy towarzyszy odpowiednia organizacja zbierania informacji swoista maszyneria wyławiania i selekcjonowania tego, co warte przekazania. Z tej przyczyny określonej informacji łatwiej jest przedostać się do obiegu medialnego jeśli tylko odpowiada maszynerii selekcji i retransmisji 17. Innymi słowy zaistnieć może jedynie takie wydarzenie, które świat dziennikarski może do strzec poprzez swą maszynerię odławiania informacji. Najogólniej rzecz ujmując treść przekazu nie jest kształtowana przez to, co się 13 Denis McQuail, Teoria komunikowania masowego, op. cit., s Por. Pierre Bourdieu, Medytacje pascaliańskie, tłum. Krzysztof Wakar, op. cit., s Patrz: Ibidem, s Patrz: Pierre Bourdieu, Telewizja, op. cit., s Denis McQuail, Teoria komunikowania masowego, op. cit., s

9 wydarza, inne czynniki także na nią wpływają. Shoemaker i Reese podają pięć hipotez dotyczących czynników kształtujących treść przekazu: (1) Treść odzwierciedla rzeczywistość społeczną. (2) Treść jest kształtowana przez socjalizację i postawy pracowników mediów. (3) Treść kształtuje rutyna organizacji medialnych. (4) Treść kształtują zewnętrzne instytucje i oddziaływania społeczne. (5) Treść wynika ze stanowisk ideologicznych i służy utrzymaniu status quo. Jak podaje McQuail 18 druga i trzecia teza są najbardziej adekwatne. Rozwój mediów wiąże się ze wzrostem szybkości przepływu informacji w świecie, co także powiązane jest z czasem przeznaczanym na przygotowanie informacji, oraz czasem na jej prezentację. W sytuacji, w której przychodzi dziennikarz z nastawieniem, że należy szybko zrobić materiał i do tego odpytywani mają się streszczać oraz mówić prostym językiem 19. Nie można mówić o adekwatnym przekazie, a jedynie o haśle, które miałoby oddawać to, co się wydarza. Podejście tego rodzaju w istocie stanowi upraszanie, na tyle istotne, że mogące całkowicie zafałszować przedmiot relacji. Wszystko to przekłada się na jakość przekazu. Rdzeniem wiadomości staje się czas od zaistnienia zdarzenia do jego opowiedzenia, treść zostaje wyparta na dalszy plan. W skrajnej formie wartość informacyjna danego wydarzenia jest wprost proporcjonalna do jego nowości. W przemyśle medialnym mamy do czynienia z preferowaniem konfliktu jako treści materiałów informacyjnych 20. Wiele rzeczy, które wydarzają się w świecie jest mało interesujących. Tym, co uatrakcyjnia wydarzenia jest konflikt narracja dziennikarska budowana jest wokół pojęcia konfliktu, ponieważ jedynie w ten sposób, wedle powszechnie obowiązujących przekonań, można zwrócić uwagę widowni 21. Konflikt jest atrakcyjny medialnie z jednej strony daje możliwość ukazania pokrzywdzonych i agresorów, tym samym pozwala na opowiedzenie się po jednej ze stron, z drugiej strony konflikt daje możliwość relacjonującemu przybrać pozę bezstronnego obserwatora, arbitra. W przestrzeni, w której podstawą sukcesu jest wyprzedzenie innych, gdzie należy robić to, co inni, tylko lepiej i szybciej uwaga skupiona jest właśnie na owych innych. Czyli na całej rzeszy dziennikarzy. W tym też kontekście nie dziwi fakt, że jak dowodzą Shoemaker i Reese dziennikarze piszą przede wszystkim dla siebie, dla swoich wydawców i dla innych dziennikarzy 22. Wskazywanie przez badaczy na liczne determinanty pracy dziennikarskiej 18 Ibidem, s Patrz: Pierre Bourdieu, Telewizja, op. cit., s Denis McQuail, Teoria komunikowania masowego, op. cit., s Patrz: Pierre Bourdieu, Telewizja, op. cit., s Pod. za Denis McQuail, Teoria komunikowania masowego, op. cit., s

10 każe z całym naciskiem podkreślić, że przekaz medialny nie może być traktowany jako proste odwzorowanie rzeczywistości. Podsumowując praca dziennikarska podlega licznym uwarunkowaniom. Wydaje się, że w największym stopniu to rutyna pracy w instytucji medialnej oraz socjalizacja i postawy pracowników mediów mają wpływ na jakość ich pracy, dokładniej na uwarunkowania pracy. Do tych determinant dochodzą także rywalizacja w polu dziennikarskim która przekłada się na baczne śledzenie jednego medium przez inne, jak i na baczne obserwowanie i odnoszenie się jednego dziennikarza do drugiego. Też sam sposób prowadzenia pracy wpływa na jej rezultaty, czyli na przekaz. Dotychczas mowa była o rzeczywistości, o stosunku dziennikarzy do niej, następnie poruszony został temat swobody dziennikarskiej, dokładniej strukturalnych uwarunkowań pracy dziennikarskiej. Pozostał jeszcze do omówienia charakter przekazu medialnego i jego relacja do opisywanego świata. Poszczególne media od swego zarania specjalizowały się, raczej preferowały podejmowanie określonych tematów. Prasa popularna w zasadzie zawsze specjalizowała się w histeriach z życia wziętych, w dramatycznym i sensacyjnym stylu doniesień i prezentacji, w opisach przestępstw, katastrof, kryzysów, skandali wojen oraz wydarzeń z życia wziętych sławnych osobistości. 23 Miało, i nadal ma to związek z pewnymi wyobrażeniami na temat tego, co odpowiada odbiorcom, jakich informacji są spragnieni. Jednocześnie dramatyczno sensacyjny charakter przekazu wskazuje bardziej na jego rozrywkowych niż informacyjny charakter. Współcześnie kierunek zmian w charakterze przekazu medialnego, właśnie ku jego większej sensacyjności nazywa się tabloidyzacją ; wiąże się to z trywializacją przekazu i coraz większą nieodpowiedzialnością. Transformacja przekazu w tym kierunku wiąże się także z inną cechą pracy dziennikarskiej, mianowicie dziennikarze lubią nadawać osobisty charakter abstrakcyjnym tematom 24. Powyższe cechy przekazu medialnego ponownie wskazują na to, że nie jest one odzwierciedleniem rzeczywistości. Uwrażliwienie na określony typ informacji wiąże się z pomijaniem tych, które się nie wpasowują w oczekiwania odnoszące się do preferowanego charakteru informacji. Co więcej, McQuail podaje, że jak pokazują wyniki badań przemysłu medialnego świat jaki pokazują nam środki masowego przekazu to często wynik przypadkowych spotkań i nieformalnych powiązań ludzi mediów 25. Wyliczane cechy 23 Ibidem, s Ibidem, s Ibidem,s

11 mediów masowych nie mają na celu pokazania, że praca dziennikarska jest nierzetelna, wskazują jedynie na liczne strukturalne, techniczne i praktyczne jej uwarunkowania, które uniemożliwiają pracę zgodną z pewnym mitem mediów masowych jakoby one oddawały rzeczywistość społeczną w sposób niezniekształcony. Nastawienie na przekazywanie określonych treści powiązane jest też z wypracowanie określonych form przekazywania informacji. Dziennikarze, jak każdy w codziennym życiu, posługują się wypracowanymi kategoriami porządkującymi świat, umożliwiającymi płynne poruszanie się w nim. Kategorie te stanowią swoiste ramy interpretacyjne, które podwalają nadał ład, uczynić zrozumiałymi i przejrzystymi informacje o świecie. Cytowany autor przywołuje tu spostrzeżenie Graber dotyczące telewizyjnego języka polityki, jednak dobrze ilustrującego codzienną dziennikarską praktykę. Dziennikarze telewizyjni wypracowali sobie repertuary czyli inaczej mówiąc ramy, logikę czy też funkcjonujące w obrębie poszczególnych gatunków formaty bardzo stereotypowych ujęć dla różnych specyficznych sytuacji politycznych. 26 By zilustrować to spostrzeżenie bardziej swojskim przykładem odwołam się do bezdomności. Kiedy pisze się np. o bezdomności kobiecej (niech będzie to matka samotnie wychowująca dziecko), to do budowania narracji używane są powszechnie obecne w świadomości społecznej sensy znaczeniowe macierzyństwo, miejsce do wychowywania dzieci (dom), umożliwienie matce bycia godną matką. Użycie tego typu pojęć kieruje narracje na określone tory bezduszna (emocjonalne określenie, zwracające uwagę na brak empatii, brak względu dla prawdziwie ludzkich wartości) administracja nie pozwala samotnej matce wychowywać dziecka, nie udziela jej stosownego wsparcia (czyli mieszkania), oferowana pomoc jest niewystarczająca (mieszkanie w schronisku dla osób bezdomnych upokarza matkę). Osią narracji nie jest tu problem braku domu, a konflikt na linii kobieta urzędnik (osoba złej woli). Podchodzenie do relacjonowanego tematu o określonych pozycji to znaczy patrzenie na zagadnienie perspektywy posiadanych ram interpretacyjnych wpływa na relację kształtując jej znaczenie i tak jak w powyższym przykładzie uwaga zostaje odwrócona od sedna problemu, jakim jest brak, a kierowana na to wokół czego buduje się opis konflikt. Funkcjonuje jeszcze jedna rama interpretacyjne, która ściśle odnosi się do ludzi ubogich. W polskich warunkach używana jest w określonych okolicznościach, współgra z neoliberalnym wyobrażeniem porządku świata. Ma ona charakter uogólnienia treści informacyjnych. Sprowadza się do tego, że ludzie biedni i korzystający z opieki społecznej 26 Pod. za ibidem, s

12 są ignorowani bądź piętnowani 27. Stosowanie tego uogólnienia jest wynikiem działania podstawowych prawidłowości znanych z psychologii społecznej. To znaczy przyjmuje się, że zastany ład społeczny jest z grubsza rzecz ujmując dobry, a społeczeństwo jest zorganizowane sprawiedliwie, zatem ci, którzy znaleźli się na jego marginesie (osoby bezdomne, wymagające pomocy) sami zasłużyli sobie na taki los. W społeczeństwie sprawiedliwie zorganizowanym, gdzie każdy odpowiada sam za siebie, ci, którym się nie powiodło sami są sobie winni. Dlatego też tak silna jest potrzeba poszukiwania przyczyn wykluczenia osób bezdomnych np. w alkoholizmie, jako usprawiedliwieniu wykluczenia mieszkańców schronisk 28. W tym samym kontekście prawidłowości psychologicznej w myśl, której ofiara sama jest winna generalnie ujmowane są informacje dotyczące problemów społecznych. Jest tak, że sposób ujmowania informacji przekłada się na tendencję widzów do takiego właśnie interpretowania ich treści 29. Czyta się o tych, którzy nie chcą podjąć pracy, ponieważ nie chce im się codziennie do niej przychodzić..., ponieważ wolą nic nie robić i w duchu śmieją się z nas, pracujących.... Stąd mamy artykuły, szczególnie w okresach dobrej koniunktury na rynku o wydźwięku romantycznej bezdomności. To znaczy przywołuje się obraz leniwego, chytrego bezdomnego, który nic nie robi jedynie korzysta z wszelkich możliwych zapomóg, tym samym, jak wynika z niejednego artykułu prowadzi wygodne życie, bo nie musi pracować, a dochód posiada. Przenosząc uwagę na inny element treści przekazu medialnego wydaje się, że język w, którym dostarcza się nam faktów sprawia wrażenie jakby nie opisywał a orzekał, zatem twierdzenia w nim wypowiadane nie podlegają dyskusji. Właśnie do takich wniosków doszła Glasgow Media Group, która w książce More Bad Newes pisze język przekazów informacyjnych robi wrażenie, jakby dość łatwo było potwierdzić ich prawdziwość lub fałsz. Wydaje się całkowicie konstatujący (orzekający i poddający się weryfikacji), a nie przedstawieniowy Ibidem, s Niekiedy można odnieść wrażenie, że poszukiwanie przyczyn bezdomności w takich czynnikach jak alkoholizm, narkomania jest mechanizmem emocjonalnego zabezpieczania się przez ewentualnością utraty mieszkania. Bezdomność wywołuje trach, ponieważ osoba bezdomna samą swoją obecnością każdemu mówi o tym, że utrata domu jest możliwością otwartą przed każdym. Tak jak ze świadomości wypiera się złe wspomnienia, tak z pola widzenia (albo widzi się, a nie dostrzega) wypiera się ludzi bez domu, których obecność mówi o tym, że każdy może znaleźć się na ulicy. Z drugiej strony wiązanie przyczyn bezdomności z czynnikami patologicznymi także, poprzez związanie bezdomności z patologiami społecznymi, także sprzyja wyparciu ze świadomości możliwości utraty domu. Innymi słowy marginalizacja, niedostrzeganie bezdomności związana jest z lękiem przed nią. 29 Por. Ibidem, s Pod. za ibidem, s

13 W tym miejsce należy zwrócić uwagę na związek, wzajemne relacje między sensem przekazu, a samym przekazem. Rozróżnienie na język konstatujący i przedstawieniowy pozwala także zwrócić baczniejszą uwagę na relacje między samą informacją tym, co się mówi, a tym, jaki ta wypowiedź ma sens. Treść przekazu pozostaje niezmienne podczas gdy jego sens jest zmienny, zależny od kontekstu od tła informacyjnego. Pojęcie sensu przekazu medialnego wymaga przywołania pojęcia denotacji (która obrazuje właściwą dla danego znaku zależność między znaczącym przedmiotem i znaczonym pojęciem umysłowym); a także pojęcia konotacji (czyli sensu, który można wywieść ze znaczącego obiektu). Dla przykładu, kiedy widzę osobę bezdomną, to myślę, to ktoś, kto nie ma domu, nie ma mieszkania; bezdomność denotuje brak domu. Natomiast zakres konotacji słowa bezdomny jest o wiele szerszy, wymienię tylko kilka możliwych sensów dających się wywieść z tego pojęcia: brudny, śmierdzący, zaniedbany, nocujący na dworcu, przebywający w schronisku, niepracujący, nieposiadający dokumentów, mieszkający na działkach, wychodzący z bezdomności, pracujący, zadbany. Widać, że z pojęcia bezdomny można wysnuć bardzo dużo, często sprzecznych sensów i w zależności od tego którym z tych wywiedzionych sensów przypisuje się większą wagę taki charakter przybiera pojęcie bezdomny. Jak widać denotacja pojęcia jest względnie jednoznaczna, natomiast to, co pojęcie konotuje jest płynne i zależy od interpretacji. Bogactwo sensu oraz różnica między sensem przekazu a przekazem samym ściśle związana jest z pojęciem konotacji. Kiedy jeszcze doda się, że pewne słowa, które obarczone są sensem potocznym, związanym z wartościowaniem pojawiają się w przekazach medialnych 31, to trudno będzie utrzymać iż to, co oferują mass media jest prostym odwzorowaniem rzeczywistości. Znaczenie w języku zawsze jest arbitralne. Nie ma żadnych związków między znaczącym a znaczonym, które można by nazwać naturalnymi, nie istniej odpowiedniość między myślą, a rzeczą. Tym bardziej konotacja nie jest niczym stałym i niezmiennym. Oznacza to, że sens w języku jest płynny, ciągle ulega zmianie, zależy od wielu czynników. Dlatego też przekaz medialny choć może wydawać się niejednoznaczny, czy wręcz mylny to jest to wynikiem samej struktury języka, a nie intencji nadawców w komunikacji masowej. Należy jeszcze zwrócić uwagę na obrazy, które także powszechnie wykorzystuje się w przekazie medialnym. Zdjęcia w gazetach często wykorzystuje się tak, jak byłyby to ikony iw zasadzie dobrze dobrane obrazy zaczynają w kulturze pełnić funkcję ikon są bezpośrednio czytelne, silnie działają na wyobraźnię i są powszechnie zrozumiałymi przedstawieniami 31 Patrz ibidem, s

14 pewnych idei 32. W przypadku tekstów poruszających tematykę bezdomności często jest tak, że ilustruje się je zdjęciami ikonami, które w zasadzie nie wiadomo, co mają oznaczać, czy mają być ikoną bezdomności, czy też mają mówić o tym, jak bezdomność wygląda. Wywołuje to niekiedy dysonans poznawczy tekst opowiada o czymś mniej lub bardziej abstrakcyjnym, natomiast ilustrowany jest zdjęciem dworcowej bezdomności treść ilustracji w żaden sposób ni koresponduje z treścią tekstu. W kontekście bezdomności do najważniejszych uchybień mediów należy zaniedbywanie tej tematyki nie pisanie o temacie, powierzchniowe zajmowanie się nim, odwoływanie się do negatywnych stereotypów, czyli odwoływanie się do obecnych w społecznej świadomości negatywnych stereotypów, piętnowanie osób z takim problemem, obarczanie ich winą i odpowiedzialnością za własną sytuację. Jednakże te uchybienia, a w zasadzie sama kondycja mediów masowych jest bardziej zwierciadłem niedostatków samego społeczeństwa i naszych własnych słabości 33. Uwagę wpierw zwrócę na serię tekstów, która ukazała się w Polityce od kwietnia do lipca Seria nosi tytuł Niepomagalni i skupia się na zagadnieniu rozwiązywania problemów społecznych, takich jak m.in. bezdomność. Wydarzeniem, które było impulsem do podjęcia tej serii było wydarzenie w Kamieniu Pomorskim spłonął tam budynek socjalny, wydarzenie pociągnęło za sobą śmierć części lokatorów w płomieniach. Tekst, który zapoczątkował tę serię nosił tytuł Niepomagalni stanowi bardziej krytykę krajowej polityki społecznej, niż opis konkretnego wydarzenia, czy poszukiwanie jego namacalnych sprawców. Tragiczny pożar budynku socjalnego w Kamieniu Pomorskim to przejaw zaniechania. Samorządy od lat nie mają ani pomysłu, ani pieniędzy, by radzić sobie z biedą i patologią. Chodzi o pięć milionów osób żyjących w ubóstwie. E. Winnicka, Niepomagalni, Polityka, nr 17 (2702) Pozostałe teksty które ukazały się w ramach tego cyklu, o który poświęcony jest problemom biedy, wykluczenia i społecznej niepełnosprawności noszą tytuły: Holownik osobisty, z 2 maja 2009, Karolinka chce do domu, z 16 maja 2009, Przystanek zamkowa, z 25 maja 2009, Krzywe domy, z 30 maja 2009, Zwarcia z 6 czerwca 2009, Razem lepiej z 13 czerwca 2009 oraz Zapowiedziana piecza zastępcza, z 4 lipca Analizie poddam trzy teksty z serii. Inaugurujący ją: Niepomagalni, czwarty: Przystanek zamkowa i piąty Krzywe domy. Wszystkie teksty traktują o marginalizacji, wykluczeniu społecznym, długotrwałym bezrobociu i bezdomności. 32 Ibidem, s Ibidem, s

15 Pierwszy stawia tezę o niewydolności nie tylko systemu pomocy 34 społecznej, ale pośrednio mówi o błędnej, niedziałającej polityce społecznej państwa i jego regionów. Spoza emocjonalnych zapewnień polityków, że pomoc dla pogorzelców już nadchodzi, przebija bezradność wobec osób, które wypadły poza społeczną burtę. Czy zadaniem państwa jest przywrócenie ich do społeczeństwa, czy raczej dbałość o to, by nie umarli szybko z głodu i wyziębienia? E. Winnicka, Niepomagalni, Polityka, nr 17 (2702) Pytanie z powyższego cytatu podnosi fundamentalną kwestię, nieobecną w dyskusji na temat bezdomności, czy systemu pomocy społecznej. Sugerowanie, że celem systemu pomocy społecznej może być dbałość o to, by nie umarli szybko z głodu i wyziębienia. Może prowadzić do wniosków, że zadaniem systemu pomocy może nie być podnoszenie jakości życia osób ją objętych, czy zmniejszenie dystansów między wykluczanymi, niewykluczonymi, a konserwacja nierówności społecznych, takie zabezpieczenie rzeszy ludzi znajdujących się poza nawiasem tzw. normalnego życia, aby zachować przy życiu i jednocześnie w nędzy. Pytanie powyższe powinno być traktowane jako przyczynek do dyskusji nad praktyką funkcjonowania systemu pomocy społecznej pomiaru jego skuteczności, szczególnie w pracy z ludźmi długotrwale wykluczonymi (m.in. bezdomnymi). W Polsce żyją dwa miliony osób, o których nie wiadomo, za co kupują chleb. Dalsze trzy miliony egzystują na granicy ubóstwa. O ile w ostatnich przedkryzysowych latach spadła nieco liczba osób skrajnie ubogich, to wzrosła liczba społecznie wykluczonych. Wiadomo dziś, że wobec nich nie zdadzą egzaminu żadne narzędzia, którymi dysponuje pracownik socjalny w gminie. Pomoc socjalna w obecnym wydaniu konserwuje wielopokoleniową biedę, finansując co miesiąc jej nałogi. E. Winnicka, Niepomagalni, Polityka, nr 17 (2702) Wśród dziennikarzy nagminne jest błędne rozpoznanie nazwy systemu wsparcia społecznego reprezentowanego przez takie instytucje jak ośrodki pomocy społecznej, centra pomocy rodzinie, ośrodki pomocy rodzinie, lokalne departamenty polityki społecznej, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Powyższe instytucje nie zajmują się opieką społeczną, zagadnienie takie nie ma innego istnienia niż to w świadomości części społeczeństwa i dziennikarzy. System wsparcia społecznego nazywa się w Polsce systemem pomocy społecznej. Rozróżnienie między pomocą, a opieką społeczną ma istotne znaczenie i odwołuje się do semantyki słów opieka i pomoc. Drugie z nich wskazuje na fakt, że wsparcie udzielane przez instytucje w zamyśle ma być impulsem do podniesienia umiejętności osób objętych pomocą, tak aby mogły one docelowo żyć w pełni samodzielnie. Natomiast termin opieka konotuje długotrwałe wsparcie, które wyklucza, co najmniej podważa aktywność osób objętych wsparciem. Podsumowując relacja państwa do osób wykluczonych jest relacją pomocy (działania, które z istoty mają być ograniczone w czasie), a nie opieki (działania, które podważa aktywność osób objętych opieką, a także nie jest ograniczone w perspektywie czasowej). Z drugiej strony utożsamianie w świadomości społecznej i świadomości dziennikarskiej działań systemu pomocy społecznej z opieką społeczną, stąd uporczywe używanie błędnej nazwy opieka społeczna może być nieświadomym przejawem faktycznego rozpoznania niektórych działań systemu jako nieskutecznych. Używanie błędnej nazwy może być pokłosiem kilkudziesięciu lat jej funkcjonowania w PRL, równocześnie jednak świetnie obrazuje ono brak wiedzy na temat tego, jak system pomocy działa i jakie są jego cele. W świadomości społecznej nie funkcjonuje wyobrażenie wychodzenia z problemów takich, jak bezdomność, wykluczenie społeczne, to używa się nazwy adekwatnej do posiadanych wyobrażeń, czyli opieka. 15

16 Wydarzenia z Kamienia Pomorskiego pokazują, że istnieje grupa społeczna, która korzysta z pomocy społecznej, prawdopodobnie od kilku pokoleń, a sama długość korzystania wskazuje, że pomoc owa jest nieskuteczna, to znaczy nie prowadzi do zmiany, do poprawy jakości życia tych ludzi, czy nie prowadzi do ich tzw. powrotu do społeczeństwa. Autorka tekstu wskazuje pięć możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy. Można je w skrócie ponazywać: a) brak wiedzy na temat ludzi którym udziela się pomocy; b) ludzie na wzajem zarażają się patologiami to rezultat budowania gett biedy; c) władze lokalne wolą ukrywać biedę niż z nią walczyć bezdomnych upycha się w placówkach, które są rozmieszczona na obrzeżach miast, lub poza nimi; d) usługi systemu pomocy nie są dostosowane do potrzeb klientów, nie trafiają w indywidualne potrzeby osób potrzebujących pomocy; e) nie ma profilaktyki wykluczenia społecznego. 1 Nie wiadomo, kim są klienci opieki społecznej. Według socjologów ważną przeszkodą na drodze do rozwiązania problemu biedy i marginalizacji jest kłopot leksykalny. Nie odróżnia się językowo, co to patologia, margines, a co wykluczenie. (...) 2 Ludzie nawzajem zarażają się patologiami. Jerzy Matysiak jest pracownikiem socjalnym z rewiru Olszynka Grochowska w Warszawie. Sprawuje pieczę nad 50 rodzinami zamieszkującymi trzy bloki (w sumie 220 lokali, jedna czwarta to pustostany poza, nawet socjalnym, standardem). (...) Wiele osób żyje ze sobą jak w rodzinie. Wymieniają partnerów, rodzą dzieci. Dziecko, nawet jeśli jego mama nie pije, wychodzi na klatkę schodową, gdzie leży sąsiad w odchodach. (...) 3 Samorządy nie rozumieją, po co walczyć z wykluczeniem, wystarczy je schować. (...) Ze strachu przed protestami mieszkańców Pragi Południe bloki socjalne w Warszawie postawiono w odpowiedniej odległości od cywilizacji. (...) 4 Pomoc jest kosztowna, ale trafia w próżnię. Ponieważ system nie wie zbyt wiele o swoich klientach nie potrafi dostosować usług (i wydatków) do potrzeb. Rodzina z dziećmi ma inne deficyty, a starsza pijąca osoba inne. Komuś wystarczyłby lokal w lepszej dzielnicy i pół roku intensywnej socjalnej pracy. Inny potrzebuje długotrwałej psychoterapii. (...) 5 Brakuje profilaktyki. Podstawowym błędem jest jednak utożsamianie pomocy społecznej z polityką społeczną. E. Winnicka, Niepomagalni, Polityka, nr 17 (2702) Waga tego tekstu tkwi, przede wszystkim, nie w tym, że podejmuję taką tematykę, jaką podejmuje, ale w fakcie, że stanowi on odpowiedź na dramatyczne wydarzenie, nie jest stereotypowy, to znaczy, nie skupia się na jednostkowym wydarzeniu, nie poszukuje winnych jednostkowego wydarzenia, a proponuje bardziej ogólne podejście do problematyki. Podejście, które nie jest popularne w przekazach medialnych. Tekst może wydać się prowokacyjny, poddający w wątpliwość skuteczność udzielanej pomocy społecznej. Należy zwrócić uwagę na to, że w przekazach medialnych system pomocy społecznej jest nieobecny, a pojawia się najczęściej jedynie w tedy, gdy szuka się winnego jakiegoś wydarzenia. Słowem, system pomocy pojawia się w przekazach epizodycznie, jeśli tak to uwaga raczej skupia się na bezdusznych urzędnikach, którzy nie są wrażliwi na problematykę ludzi wykluczonych. W omawianym tekście wskazuje się nie na problem z człowiekiem, jako 16

17 pracownikiem w branży pomocy społecznej, a na problematykę związaną z możliwą diagnozą przemodelowania funkcjonowania systemu pomocy społecznej. Drugi tekst, który będzie omawiany Krzywe domy poświęcony tematyce mieszkalnictwa, budownictwa socjalnego. Autorka, Ryszarda Socha omawia temat na przykładzie polityk mieszkalnictwa realizowanych w trójmieście. Tekst jest przedstawieniem dwóch możliwych rozwiązań w prowadzeniu polityki budownictwa socjalnego adaptowaniu różnego rodzaju hotelowców na bloki socjalne, a rozsiewaniu lokali socjalnych między mieszkaniami komunalnymi. Trójmiasto stało się poligonem. Testuje się tu dwa całkowicie odmienne sposoby walki z biedą i patologią: tworzenie gett i budowanie oaz. R. Socha, Krzywe domy, Polityka, nr 22 (2707) z dnia Dobór użytych słów już jasno wskazuje, po której stronie leżą sympatie autorki: getto i oaza kojarzą się jednoznacznie. Pierwsze można konotuje warunki mieszkaniowe, jakość życia mówiąc oględnie, pozostawiające wiele do życzenia, natomiast drugi termin kojarzy się z czymś pozytywnym, z dobrem ponadprzeciętnym, z swego rodzaju luksusową egzotyką. Pierwsze określenie getto odnosi się w tekście do tzw. gett socjalnych, zgrupowań lokali socjalnych, w których umieszcza się osoby, rodziny w różnym zakresie dysfunkcjonalne. Oazy są opisem polityki włączania ludzi, środowisk dysfunkcjonalnych do tzw. normalnej społeczności poprzez tworzenie lokali socjalnych w przestrzeni społecznej ludzi nie korzystających i nie wymagających pomocy społecznej. Gdynia w tym roku zakończy budowę dwóch nowych bloków socjalnych. Miasto będzie dysponowało w sumie blisko 640 lokalami socjalnymi, z czego 530 będzie skupionych w ośmiu budynkach. Lokatorom już użytkowanych, gdy podają adres, zdarza się usłyszeć westchnienie: o Jezu!. Zły adres to piętno. W Gdańsku na 448 lokali socjalnych 100 mieści się w hotelowcach, reszta jest rozproszona. Ale miasto przymierza się do powiększenia gettowego zasobu. W każdym z takich hoteli mówi Piotr Olech, socjolog z Pomorskiego Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności w Gdańsku można stworzyć cudowne warunki, ale tylko na chwilę. Większość rzeczy zostanie zniszczona lub rozkradziona. R. Socha, Krzywe domy, Polityka, nr 22 (2707) z dnia W tekście wskazuje się na piętnowanie, jakim jest zamieszkiwanie w nieodpowiednim miejscu zły adres. Ponadto czytelnik ma okazję zapoznać się z argumentacją dowodzącą, że kumulowanie biedy, zbieranie jej w jednym miejscu jest rozwiązaniem uniemożliwiającym jakąkolwiek pracę socjalną uniemożliwia zmianę świadomości osób zamieszkujących te miejsca. Wiceprezydent miasta Paweł Orłowski: Staramy się dostosować mieszkania socjalne do przyczyn, które sprawiły, że ktoś korzysta z tego zasobu. Z doświadczenia wiemy: jeżeli ktoś na pograniczu 17

18 wykluczenia społecznego znajdzie się wśród podobnych osób, to ma dużo mniejsze szanse, żeby stanąć na nogi. R. Socha, Krzywe domy, Polityka, nr 22 (2707) z dnia Drugi wariant polityki lokalowej oazy, to nie tworzenie gett socjalnych. Wypływa ono z przeświadczenia, że jeżeli ktoś na pograniczu wykluczenia społecznego znajdzie się wśród podobnych osób, to ma dużo mniejsze szanse, żeby stanąć na nogi. W tekście tym teza wydaje się jasno postawiona zgrupowania lokali socjalnych, takie jak to w Kamieniu Pomorskim są wyrazem kapitulacji polityki społecznej wobec problemu wykluczenia społecznego lub polityki chowania problemów społecznych poza miasto. Zgrupowania lokali socjalnych wydają się praktyczną egzemplifikacją błędnej nazwy opieka społeczna powszechnie kojarzonej z wypłacaniem świadczeń socjalnych i zapomóg, które finansują nałogi wykluczonych, zgrupowanych w lokalach socjalnych. Artykuł nie jest jednak prostą krytyką zarzut taki jest powszechny wobec tekstów medialnych, jedynie krytykują lub proponują proste rozwiązania. Krzywe domy są też propozycją, oferują oazy. Uproszczeniem jest tu homogenizowanie polityka Gdańska i Gdyni została utożsamiona z gettami socjalnymi, natomiast polityka Sopotu z tworzeniem oaz. Trzeci z przytaczanych artykułów z cyklu Niepomagalni traktuje jedynie o bezdomności. Tekst pokazuje niestereotypowe drogi do bezdomności oraz sposoby na wyjście z niej, podkreślić należy, że w pokazywaniu sposobów wychodzenia widać brak wiedzy na temat tego, co można by nazwać ścieżką wychodzenia z bezdomności. Na początek wchodzenie. W bezdomność łatwo wślizgnąć się przypadkiem. Powrót to czasem historia jak z bajki. (...) Przed dwoma laty Marek spał na jednym z 30 łóżek w ośrodku pomocy bezdomnym przy ul. Zamkowej w Krakowie. Wcześniej na Dworcu Głównym. Poszedł tam jesienią 2001 r., gdy zamknął za sobą drzwi wynajmowanego mieszkania. Nie miał na następny czynsz. J. Cieśla, Przystanek Zamkowa, Polityka, nr 21 (2706), W bezdomność nie wchodzi się jedynie poprzez patologie, takie jak alkoholizm, przemoc w rodzinie, czy inne dysfunkcje społeczne. Można najzwyczajniej w świecie nie mieć na czynsz, nie mieć rodziny i przyjaciół, do których można zwrócić się po pomoc i dzieje się co następuje. Gdy człowiek po raz pierwszy siada na dworcowej ławce, to nawet jeśli jest trzeźwy, czuje się, jakby grunt usuwał mu się spod nóg. Wpada w otumanienie. Patrzy na litery na rozkładach jazdy i wciąga go, że one tak migają. Do Marka dosiadł się znajomy, starszy człowiek, z którym kiedyś pracował w HPR. Powitał nowego i zaczął instruować, gdzie o której dają śniadanie, zupę, kanapki. Marek nie chciał słuchać. Nie miał pojęcia, co się z nim stanie, ale nie dopuszczał myśli, że ta wiedza będzie mu 18

19 potrzebna. Kilka godzin później, przy pierwszym głodzie, wspomniał wskazówki kolegi. Ani się spostrzegł, jak łaził od zupy do zupy, od kanapki do kanapki. Po paru tygodniach takiego krążenia Markowi zaczęło świszczeć w piersiach. Ktoś zaprowadził go do Ilony Koniecznej lekarki znanej wśród ubogich w Krakowie. Pod koniec lat 90. wypisała im ponad tysiąc fałszywych recept na kombatantów by mogli dostawać bezpłatne leki. Sprawa trafiła do prokuratury, Konieczną zwolniono z pracy. Od tej pory badała bezdomnych na zapleczu chrześcijańskiej księgarni, koło dworca. Wysłuchała u Marka początek zapalenia płuc. Dała skierowanie do pobliskiej noclegowni brud, robaki i grzyb na ścianach, ale posłanie i dach nad głową na noc były. Za dnia Marek zaczął odwiedzać świetlicę Stowarzyszenia Dobroczynnego Betlejem, założonego niedawno przez lekarkę i jej męża. To było pierwsze miejsce poza dworcem, gdzie w Krakowie bezdomni mogli do wieczora przesiedzieć. J. Cieśla, Przystanek Zamkowa, Polityka, nr 21 (2706), Bezdomność to nie alkohol, to brak dachu nad głową. Inne schorzenia społeczne mogą jej towarzyszyć, mogą zwiększać prawdopodobieństwo jej wystąpienia. W tej opowieści jedyne okoliczności zwiększające prawdopodobieństwo wpadnięcia w bezdomność to wspomniane wcześniej bezrobocie i brak rodziny. Powyżej zacytowano opis drogi od dworca do stopniowego usamodzielniania się (noclegownia 35, świetlica 36 ). Pamiętać należy, że różnego rodzaju patologie są często rezultatem bezdomności, a nie jej przyczyną, tak była z uzależnieniem od alkoholu nieraz przychodzi ono dopiero na ulicy, na dworcu. Jerzy i Ilona liczą, że na złapanie oddechu, dogadanie się ze sobą potrzeba trzech lat. Marek choć na ulicy był krótko, kilka tygodni tak właśnie powoli się zbierał. Brał małe, dorywcze prace za niewielkie pieniądze, czasem za darmo pomagał znajomym Koniecznych w remontach. Wierzył, że w końcu znajdzie zatrudnienie z prawdziwego zdarzenia. W 2003 r. mijał na ulicy rusztowanie z rozpiętą płachtą firmy budowlanej. To był impuls. Poszedł, zapytał o pracę. Został przyjęty od następnego dnia. Robi renowacje zabytkowych budynków, odświeża elewacje kamienic na Rynku Głównym, odbudowuje adaptowane na restauracje i galerie piwnice. J. Cieśla, Przystanek Zamkowa, Polityka, nr 21 (2706), Ustęp mówi o jednostkowym przypadku powrotu na rynek pracy. Jak widać najwięcej zależy tu od woli samej zainteresowanej osoby. Nie wspomina się to u pracy psychologicznej, pedagogicznej itp., co stanowi pomoc w owym dogadaniu się ze sobą. Jakie są cechy tej stylistyki pisania o problematyce społecznej? Co najistotniejsze, choć jest to przedstawianie jednostkowych indywidualnych doświadczeń to nieodmiennie odnosi się do systemu pomocy społecznej. Opowieści te można traktować jako zbiór, jak to się mówi, dobrych praktyk, przedstawianych w dyskusji nad kształtem systemu wsparcia społecznego. Niepomagalni są przeglądem innych ścieżek radzenia sobie z wykluczeniem społecznym z bezdomnością, z marginalizacją niż droga Kamienia Pomorskiego, tzn. niż 35 Miejsce to stanowi w standardach pracy z ludźmi bezdomnymi jeden z pierwszych szczebli wychodzenia z bezdomności. Noclegownia często uznawana jest za placówkę niskoprogową to znaczy taką z której usługi można korzystać nie spełniając licznych obostrzeń (brak skierowania z OPS). 36 Pełni tu rolę miejsca, w którym można spędzić dzień alternatywę dworca, przestrzeni powszechnie kojarzonej z bezdomnością. 19

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności

Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności lek. stom. Zofia Orzechowska dr Maria Węgrzyn dr Marcin Kęsy Wrocław, listopad 2013r Wykluczenie społeczne- co to takiego?

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Projekt z dnia 11 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Brandle.pl. Przykładowe opisy kampanii

Brandle.pl. Przykładowe opisy kampanii Brandle.pl Przykładowe opisy kampanii Opis kampanii to zestaw wytycznych dla wykonawców (agentów). Jest on najważniejszym elementem założeń, które tworzysz za pomocą kreatora kampanii. Poniżej stworzyliśmy

Bardziej szczegółowo

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe)

Badania eksploracyjne Badania opisowe Badania wyjaśniające (przyczynowe) Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Demografia Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 4 listopada 2008 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Badania eksploracyjne

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA

POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA POZNANIE CAŁEJ SPOŁECZNOŚCI RZETELNA DIAGNOZA Pierwszym krokiem przygotowującym racjonalnie zaplanowaną zmianę powinna być zawsze diagnoza stanu posiadania, swoisty bilans otwarcia poprzedzający i wspomagający

Bardziej szczegółowo

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz 1 2 Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz Wydanie pierwsze, Toruń 2009 ISBN: 978-83-61744-02-3 Wszelkie prawa zastrzeżone! Autor oraz Wydawnictwo dołożyli wszelkich

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Śrem, 5 maja 2007 roku SPRAWOZDA Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Środowiskowy program reintegracji społecznej i zawodowej osób bezdomnych Znajdź swoje miejsce realizowany był w miesiącu kwietniu

Bardziej szczegółowo

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU Czym jest wykluczenie społeczne? Wykluczenie społeczne jest pojęciem przeciwstawnym do społecznego uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Dobre praktyki? żeby brać z nich przykład? w miarę jedzenia pyszności apetyt rośnie Ważnym problemem szkoły wprowadzającej edukację

Bardziej szczegółowo

Metody badawcze Marta Więckowska

Metody badawcze Marta Więckowska Metody badawcze Marta Więckowska Badania wizualne pozwalają zrozumieć proces postrzegania oraz obserwować jakie czynniki wpływają na postrzeganie obrazu. Czynniki wpływające na postrzeganie obrazu to:

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

zajęcia teoretyczne i praktyczne realizowane socjologicznych psychologicznych pedagogicznych polityki

zajęcia teoretyczne i praktyczne realizowane socjologicznych psychologicznych pedagogicznych polityki Praca Socjalna kształci na wysokim poziomie profesjonalistów od rozwiązywania problemów społecznych. Oferujemy studia licencjackie, stacjonarne, przygotowujące studentów do praktycznego rozwiązywania problemów

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

Fundacja Habitat For Humanity Poland bada z jakimi trudnościami mierzą się polskie gminy w realizacji polityki mieszkaniowej

Fundacja Habitat For Humanity Poland bada z jakimi trudnościami mierzą się polskie gminy w realizacji polityki mieszkaniowej Warszawa, 9.12.2015 r. Fundacja Habitat For Humanity Poland bada z jakimi trudnościami mierzą się polskie gminy w realizacji polityki mieszkaniowej Fundacja Habitat For Humanity Poland opublikowała raport

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak Pułapki ilościowych badań pre-testowych Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak O czym chcemy powiedzieć? O perswazyjności, i jej ograniczeniach jako głównej miary w pre-testach O komunikacji,

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze mgr Magdalena Szpunar Znaczenie analizy zawartości Najbardziej widocznym i dostępnym przejawem działania mediów są niesione przezeń przekazy Bodźcami

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*:

Bardziej szczegółowo

MÓJ DOM BEZ PRZEMOCY - program działań profilaktycznych i edukacyjnych dla ofiar przemocy przebywających w Domach dla Samotnych Matek z Dziećmi Markot

MÓJ DOM BEZ PRZEMOCY - program działań profilaktycznych i edukacyjnych dla ofiar przemocy przebywających w Domach dla Samotnych Matek z Dziećmi Markot MÓJ DOM BEZ PRZEMOCY - program działań profilaktycznych i edukacyjnych dla ofiar przemocy przebywających w Domach dla Samotnych Matek z Dziećmi Markot Projekt realizowany w okresie: czerwiec 2014 listopad

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ Opracowała: Tetyana Ouerghi I. ZASADY: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają wszystkie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie nieruchomościami mieszkalnymi

Zarządzanie nieruchomościami mieszkalnymi Zarządzanie nieruchomościami mieszkalnymi Aspekty prawne i organizacyjne Ewa Bończak-Kucharczyk 2. wydanie Warszawa 2011 SPIS TREŚCI 5 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Rozdział 1 Wprowadzenie...15 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Opracował: dr Robert Pyka Katowice 2015 Wstęp Pełne zrozumienie koncepcji społeczeństwa prosumenckiego nie

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia:

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia: Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: godziny Miejsce szkolenia: Cel główny szkolenia: a) Zdobycie wiedzy i umiejętności: - komunikacji z klientem - etapów schematów sprzedaży

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Cechy dobrego tekstu promocyjnego

Cechy dobrego tekstu promocyjnego Cechy dobrego tekstu promocyjnego Tekst promocyjny w twoim przypadku ma zachęcić czytelnika do zapoznania się z innymi materiałami informującymi o podejmowanych działaniach w bibliotece (promocja łac.

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

Hot Spot 1. Kryteria oceniania.

Hot Spot 1. Kryteria oceniania. Hot Spot. Kryteria iania. Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie oraz zna niektóre wykraczające poza jego ramy z łatwością buduje spójne zdania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA. z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016

UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA. z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016 Projekt z dnia 1 października 2012 r. UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016 Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

Kolonowskie na lata 2013 2015

Kolonowskie na lata 2013 2015 UCHWAŁA NR XXX/248/13 RADY MIEJSKIEJ W KOLONOWSKIEM z dnia 24 czerwca 2013roku w sprawie uchwalenia 3-letniego Gminnego Program Wspierania Rodziny dla Gminy Kolonowskie na lata 2013 2015 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej.

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej. Dr hab. Andrzej Przymeński, prof. nadzw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu dr Monika Oliwa Ciesielska, UAM Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia).

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia). Sprawozdanie z przeprowadzonego badania ewaluacyjnego wśród rodziców dzieci biorących udział w projekcie ECHO-NAUKA wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z klas nauczania zintegrowanego ze Szkoły Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III

JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III JĘZYK ANGIELSKI Kryteria oceniania obejmujące zakres umiejętności ucznia na poszczególne oceny cząstkowe dla klasy I, II i III Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada niżej wymienione umiejętności

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 Uchwała Nr XVIII/304/11 Rady Miasta Gdańska z dnia 29 września 2011 roku w sprawie zatwierdzenia działań projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 realizowanego ze środków: Europejskiego

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność 1. ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA SIĘ 2. PROCES KOMUNIKOWANIA SIĘ 3. STYLE KOMUNIKOWANIA SIĘ 4. PRZESZKODY W KOMUNIKOWANIU SIĘ 1.ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Moduł III - Substancje psychoaktywne Alkohol Autor scenariusza: Agnieszka Czerkawska

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Moduł III - Substancje psychoaktywne Alkohol Autor scenariusza: Agnieszka Czerkawska SCENARIUSZ ZAJĘĆ Moduł III - Substancje psychoaktywne Alkohol Autor scenariusza: Agnieszka Czerkawska SCENARIUSZ ZAJĘĆ Moduł III - Substancje psychoaktywne Alkohol Autor scenariusza: Agnieszka Czerkawska

Bardziej szczegółowo

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO OCENIANIE Ocena końcowa jest wystawiana na podstawie średniej ważonej z minimum 3 (przy 1 godzinie tygodniowo) lub 5 (przy 2 lub 3 godzinach tygodniowo)

Bardziej szczegółowo

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn

Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością. Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Kampanie medialne w obronie praw osób z niepełnosprawnością Wioletta Szarecka UWM Olsztyn Stereotypy były i są nadal chętnie przyswajane i wykorzystywane, ponieważ zwalniają z wysiłku myślenia (...), nakładają

Bardziej szczegółowo

gospodarowanie energią

gospodarowanie energią Konferencja pn. Racjonalne gospodarowanie energią 4 listopada 2010 roku Finansujący: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r.

Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r. Sprawozdanie ze spotkania z partnerami otwierającego projekt Międzynarodowa współpraca przeciwko przemocy Polska 17.11 18.11.2011 r. (Jedlina Zdrój) Podczas dwudniowych spotkań z partnerami projektu (Polska,

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 24 września 2012 r.

UCHWAŁA NR XX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH. z dnia 24 września 2012 r. UCHWAŁA NR XX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ W SOŚNICOWICACH z dnia 24 września 2012 r. w sprawie przyjęcia Programu Wspierania Rodziny w Gminie Sośnicowice na lata 2012-2015 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO Założenia ogólne PZO PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO w GIMNAZJUM 24 oceny odpowiadające poszczególnym poziomom oraz wymagania na poszczególne oceny, sposoby oceniania i techniki kontroli,

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Tytuł programu: Działania aktywizujące rodziny wieloproblemowe Klub samopomocowy rodzin z familoków.

Tytuł programu: Działania aktywizujące rodziny wieloproblemowe Klub samopomocowy rodzin z familoków. Załącznik nr 1 Program Aktywności Lokalnej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Czerwionce- Leszczynach przewidziany do realizacji w ramach projektu systemowego OPS i Twoja aktywność ku integracji współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu Dziecko autystyczne Prawdziwa opowieść o Maciusiu Beata Zawiślak Mojemu synkowi Maciusiowi, mojej rodzinie, wszystkim specjalistom, których spotkałam na swojej drodze i którzy okazali się bardzo pomocni

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014 Załącznik nr 1 do Uchwały Nr X/31/2011 Rady Gminy Łubnice z dnia 29 czerwca 2011 GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2014 Łubnice, 2011

Bardziej szczegółowo