WINCENTY MYSZOR NAUKA O GRZECHU W PRZEKAZACH GNOSTYCKICH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WINCENTY MYSZOR NAUKA O GRZECHU W PRZEKAZACH GNOSTYCKICH"

Transkrypt

1 WINCENTY MYSZOR NAUKA O GRZECHU W PRZEKAZACH GNOSTYCKICH Zagadnienie upadku, grzechu, zła, znajduje się w centrum zainteresowań gnostyków II i III wieku. W wyjaśnianiu, czym jest stan upadku człowieka, jakie są jego przyczyny, gnostycy okazali się najbardziej oryginalni. Ich nauki na ten temat nie da się porównać z żadnym innym poglądem, a ich ujęcie zła różni się zasadniczo od poglądów chrześcijańskich. Ze względu na to zróżnicowanie musimy pojęcie grzechu podane w temacie naszych rozważań przedstawić w sposób co najmniej analogiczny. Oryginalne wypowiedzi gnostyków posługują się wprawdzie tym pojęciem, ale częściej pojawiają się inne terminy, jak upadek, odstępstwo. Pojawia się także opis wydarzeń ocenionych jako negatywne, naganne, bez określonej terminologii grzechu. Musimy zatem gnostyckie ujęcie grzechu, potraktować najpierw jako swoiste, odrębne, różne od chrześcijańskiego. Gnostyckie ujęcie zła, a także związana z nim koncepcja grzechu wynika z antykosmicznego i antysomatycznego dualizmu gnostyków. Dla gnostyków złym był świat widzialny, materialny, świat stworzony. Negatywnie nacechowany był pobyt człowieka na ziemi, człowieka uwięzionego w ciele, czy przez ciało. Z tych samych racji złym był dla gnostyków stwórca świata, ten, który także uwięził człowieka w ciele. Złym był akt stwórczy, nawet jeśli w niektórych systemach, na przykład w nauce walentynian, obserwujemy tendencję relatywizowania tego zła u początków świata. Podstawowe idee gnostyckiej nauki w poszczególnych systemach, czy w danych utworach gnostyków były zmodyfikowane. Gnostycy rozwinęli cały szereg szczegółów swego systemu. Niektóre modyfikacje relatywizowały zło świata, inne zbliżały się do koncepcji chrześcijańskich lub platońskich. Gnostycy stosowali także różne sposoby wypowiedzi; od mitologii, która ukazywała początek świata i stworzenie człowieka, przez swoistą opowieść na wzór Księgi Rodzaju, przez wypowiedzi polemiczne, także wobec nauki chrześcijańskiej, po spekulacje i rozważania filozoficzne o naturze zła. Ich treściowy związek z gnostycką nauką o grzechu można jednak zawsze określić przez związek z antykosmicznym i antysomatycznym dualizmem. Na tym ogólnym stwierdzeniu można by zakończyć wykład gnostyckiej nauki o grzechu, gdyby nie kilka szczegółów ich myśli, którymi pragnę się obecnie zająć. 1. Upadek i grzech na planie biblijnej opowieści o stworzeniu. Stworzenie i upadek pierwszego człowieka gnostycy przedstawiali w aluzjach do Księgi Rodzaju 1. Interpretacja gnostycką przekazana przede wszystkim w Hipostazie archontów i O początku świata z II kodeksu z Nag Hammadi, jak również w paralelnych wypowiedziach z innych utworów (na przykład w Sophia Jesu Christi, Apokryf Jana) nie jest jednak parafrazą Księgi Rodzaju. Gnostycy przedstawiają swoje poglądy czasem wprost za pomocą cytatów biblijnych, jednak schemat opowieści, osoby dramatu, a przede wszystkim treść odbiegają od tradycji biblijnej. Według Hipostazy archontów odpowiednio do Księgi Rodzaju gnostycki autor przedstawił stworzenie Adama 2, jego upadek 3, zbawienie Adama i początkiludzkości 4, następnie przedstawił trzy rodzaje ludzi 5 i historię potopu 6. Adam został stworzony w sposób potrójny. Adam materialny, hyliczny został stworzony przez archontów, władców tego świata 7. Adama psychicznego, czyli zmysłowego, stworzył główny archont, władca świata 8. Natomiast Adam duchowy został utworzony przez Ducha 9. Adam reprezentuje całą ludzkość w ten sposób, że obejmuje sobą owe trzy rodzaje ludzi, ludzi materialnych, zmysłowych i duchowych. Los Adama jest jednocześnie reprezentacją i zapowiedzią losu ludzkości w postaci historii owych trzech rodzajów ludzi. Interesuje nas, w jaki sposób gnostycki autor przedstawił to, co nazywamy grzechem Adama. W Hipostazie archontów tak przedstawiono rajski upadek pierwszych rodziców: (Archonci) polecili mu (tj. Adamowi) mówiąc: z każdego drzewa, które jest w raju możesz jeść, ale z drzewa poznania dobra i zła nie jedz, ani go nie dotykaj, w dniu, w którym zjecie z niego, śmiercią pomrzecie. Mówią mu to, nie wiedząc, co mu powiedzieli. Ale było to za wolą Ojca, że powiedzieli mu w ten sposób, żeby mógł zjeść i żeby Adam zobaczył ich będąc całkowicie materialnym. Archonci naradzając się między sobą powzięli zamiar i

2 rzekli: Sprowadźmy sen na Adama. I (Adam) zasnął. A sen jest tu niewiedzą, którą sprowadzili na niego. Gdy zasnął, oddzielili od jego boku kobietę żyjącą, a jego bok wypełnili ciałem w jej miejsce. I tak Adam stał się całkowicie psychiczny. Kobieta zaś duchowa przystąpiła do niego i rozmawiała z nim i rzekła: Adamie, powstań". I gdy ją zobaczył, rzekł: Ty jesteś tą, która dała mi życie, nazwą cię matką żyjących (...). Wówczas duchowa (kobieta) weszła w węża-nauczyciela i pouczyła (kobietę cielesną) tymi słowami: Co wam powiedział? Ze wszystkich drzew, które są w raju, będziesz jeść, ale z drzewa poznania zła i dobra nie jedz?. Kobieta cielesna rzecze: nie tylko, powiedział «nie jedzcie», ale także «nie dotykajcie, gdyż w dniu, w którym z niego zjecie, śmiercią pomrzecie». A wąż-nauczyciel mówi: Nie pomrzecie śmiercią, powiedział wam to, gdyż jest zazdrosny. Przeciwnie, wasze oczy się otworzą i staniecie się podobni do bogów, znając zło i dobro. Nauczycielka została zabrana od węża i zostawiła go samego, jako byt tylko ziemski. Kobieta cielesna wzięła (owoc) z drzewa i zjadła i dała go swemu mężowi, gdyż psychicy, jak ona, jedzą. I tak zło otwarło się (objawiło się?) z powodu ich niewiedzy i zrozumieli, że są nadzy, jeśli chodzi o ducha 10. Nieposłuszeństwo Adama wobec archontów opisują także inne utwory gnostyków, podając takie czy inne szczegóły, które w tej chwili dla naszych rozważań są mniej istotne. W traktacie O początku światapouczająca kobieta duchowa wchodzi w samo drzewo poznania dobra i zła, w Apokryfie Jana Jezus mówi o sobie, że to on doprowadził do tego, aby pierwsi rodzice jedli zakazany owoc i w ten sposób poznali, kim są archonci i w jakim stanie znajdują się ludzie 11. Nieposłuszeństwo Adama staje się w gnostyckim komentarzu modelem inicjacji gnozy. Nie jest na pewno grzechem, czy upadkiem. Nie chodzi tu tylko o odczytanie opowieści o upadku pierwszych rodziców na opak, jak to krytykowali polemiści antygnostyccy, ale o przemyślaną według gnostyckich założeń teorię, że sprzeciw wobec stwórcy tego świata jest drogą do gnozy, a więc jest działaniem zbawczym. Wszystko to dzieje się zresztą, jak zaznacza autor Hipostazy archontów, według woli Ojca, a więc jest realizacją planu, który w innych wypowiedziach będzie wprost nazwany planem zbawienia 12. W wypowiedziach polemicznych wobec nauki Kościoła odrzucenie boga-stwórcy jest jeszcze bardziej radykalne: Dlaczego błądzicie i nie pytacie o misteria, o to, co stało się prawzorem z naszego powodu? pytał autor Świadectwa prawdy 13. Następnie przedstawił historię pierwszych rodziców niemal tak jak w Księdze Rodzaju, z pewnymi uproszczeniami 14, by następnie zapytać: Cóż to za rodzaj Boga? Najpierw przecież zazdrościł Adamowi, że ten zjadł z drzewa gnozy, i po drugie, rzekł: Adamie, gdzie jesteś. Bóg nie ma odpowiedniej wiedzy uprzedniej, to jest nie zna tego najpierw? A następnie mówi: Wyrzućmy go z tego miejsca, aby nie jadł z drzewa życia i nie żył na wieki. Z pewnością to siebie samego ośmieszył, jako złośliwego i zazdrosnego. A więc jakiż to Bóg? Jakaż wielka ślepota tych, którzy tak mówią, a nie poznali go 15. Wypowiedź polemiczna ma na uwadze fałszywą koncepcję boga-stwórcy, ale także wydane przez niego prawo, zakaz, który miał zniewolić człowieka. Według autora Świadectwa prawdy Bóg-stwórca to Bóg złośliwy i zazdrosny, który nie ma odpowiedniej wiedzy, który wydaje prawo dla zniewolenia człowieka. Adam jako wzór postępowania dla gnostyków wskazuje, że należy zmierzać do gnozy, poznać, kim jest stwórca wydający zniewalające prawo. W utworach gnostyków chrześcijańskich spekulacje na temat grzechu Adama stają się bardziej subtelne. Z wielu wzmianek, przede wszystkim z kręgu uczniów Walentyna, warto przytoczyć tę zawartą w Tractatus Tripartitus. Jest to utwór niewątpliwie walentyniański, a sądząc po rozbudowanej spekulacji, raczej z III wieku. Autor tego dzieła wyraźnie bierze pod uwagę naukę ortodoksyjną, to jest naukę Kościoła. Substancja duchowa jest jednym imieniem i obrazem jedynym, (choć) jej choroba jest stanem o wielu postaciach. Jeśli chodzi o substancję psychików, to jej stan jest podwójny, ponieważ posiada rozumienie i wyznanie dla czegoś wyższego, ale jest ona skłonna do złego, z powodu takiego nastawienia myśli. Substancja hyliczna ma zachowanie różnorodne i wielokształtne. To właśnie była choroba, która pojawiła się w wielu postaciach skłonności. Pierwszy człowiek jest więc tworem mieszanym. Jest miejscem złożenia tych z lewej i tych z prawej, oraz z duchowego logosu. Jego uwaga jest podzielona między obydwie te substancje, dzięki którym otrzymał (swe) istnienie. Dlatego, jak to się naucza, został dla niego ustanowiony ogród, raj, aby mógł jeść z owoców trzech rodzajów, gdyż jest to ogród takiego porządku, że dostarcza rozkoszy trojakiego rodzaju. Co oznacza też: szlachetność wybranej istoty, która w nim się znajduje, była wyższa (od archontów). Ta wyposażyła ich (to jest: ludzi) i nie wyrządziła im żadnej szkody. Dlatego postawili go (archonci) wobec rozkazu, który stał się dla niego zagrożeniem, wystawili go na wielkie niebezpieczeństwo, to jest śmierć. (Rozkaz) ten pozwalał mu na korzystanie tylko ze złych (drzew). Z innego drzewa, o podwójnym znaczeniu nie pozwolono mu jeść, tym bardziej nie pozwolili mu (korzystać) z tego, które ma życie, aby w ten sposób nie zdobył chwały [...] i aby ich [nie pokonał]. Przez złą moc, którą nazywa się wężem, a jest on mędrszy od wszystkich złych mocy, zwiódł człowieka przez rozkaz, który odnosi się tak do myśli jak żądz. (Wąż) spowodował, że (Adam) przekroczył zakaz i umarł. Został wypędzony ze wszystkich korzyści tego miejsca. Na tym polega wypędzenie, że został oddzielony od tych rozkoszy, które mają ci (stworzeni) według obrazu i ci według podobieństwa. Jest to jednak dzieło opatrzności, aby można było zrozumieć,

3 że ten czas jest krótki, gdy dano człowiekowi uczestniczyć w dobrach, wiecznych dziełach, w których jest miejsce odpocznienia. Miejsce to Duch ustanowił, zanim jeszcze zaplanował to, by człowiek doświadczył wszelkiej złej mocy, to jest śmierci, to jest całkowitego braku gnozy o Pełni i aby człowiek doznał próby wszelkich złych rzeczy, które mogą się z niej (to jest ze śmierci) wywodzić, i aby po odrzuceniu udręczeń i lęków, które z niej się wywodzą, aby mógł mieć udział w tym wielkim dobru, to jest w życiu wiecznym, czyli w całkowitym przywróceniu gnozy o Pełni i przyjęciu wszelkiego dobra. Z powodu przekroczenia pierwszego człowieka zapanowała śmierć. Stosownie do tego, każdy człowiek zostaje przez nią zabity, w czym objawia się jej panowanie, co jej przydzielono jako królestwo, ale z powodu planu zbawienia Ojca, o czym już na początku mówiliśmy 16. Gnostycki autor nawiązał do koncepcji walentyniańskich. Wskazuje na to przede wszystkim podział na trzy klasy ludzi, a w komentarzu biblijnym trzy rodzaje drzew. Walentyniańskie jest także określenie braku gnozy jako śmierci. Razem z innymi gnostykami ma negatywny pogląd o archontach, stwórcach, którzy wydają Adamowi polecenie. Jednocześnie starał się dostosować wykład upadku rajskiego do nauki ogólnochrześcijańskiej. Wąż-kusiciel nazwany jest wyraźnie złą mocą, która doprowadza do śmierci, czyli braku gnozy 17. Komentarz gnostycko-chrześcijańskiego autora mówi więc o czymś zupełnie przeciwnym do tradycji, którą zauważyliśmy w pismach setiańskich, czy barbelognostyków (na przykład w Apokryfie Jana ). Jednocześnie oddala się także od myśli chrześcijańskiej: wąż jest po stronie archontów, a w złośliwości wobec człowieka nawet ich przewyższa. Postępowanie Adama jest nazwane tak jak w Nowym Testamencie u Św. Pawła (Rz 5, 14) jako parabasis, ale nie ma nowotestamentalnego znaczenia. Adam przekroczył zakaz archontów i doświadczył śmierci jako braku gnozy. Przestępstwo Adama, panowanie śmierci jako skutek jego grzechu, włączone jest jednak do planu zbawienia. Śmierć Adama, tu jako brak gnozy, jest tylko etapem pośrednim, po którym człowiek ostatecznie osiągnie pełne poznanie, a tym samym przezwycięży śmierć. Warto również zwrócić uwagę na to, że drzewo poznania dobra i zła odpowiadało psychicznej części człowieka, a więc tej, przez którą człowiek jest podzielony między dobro i zło, a przede wszystkim dzięki której ma zdolność wyboru między dobrem a złem. Sporo aluzji do grzechu rajskiego znajdziemy w Ewangelii Filipa. Bezpośrednią aluzją jest wypowiedź, niestety bardzo źle jako tekst zachowana, którą podaję w prawdopodobnej rekonstrukcji: Bóg stworzył raj. Człowiek [żył] w raju [trwając w jedności]. Jest [...] nie ma [podziału] u Boga w [...] [ludzkie] którzy są w nim [...] ja chcę. Raj był miejscem, gdzie powiedziano mi: człowiecze, jedz to albo jak chcesz - nie jedz. To oto jest miejsce, gdzie będę jadł wszystko, ponieważ tu znajduje się drzewo poznania [gnozy]. Tamto [drzewo] zabiło Adama. To jednak miejsce, [jako] drzewo poznania [gnozy] ożywiło człowieka. Drzewem było prawo. Ono miało moc przekazywania wiedzy [gnozy] dobra i zła. Ale ani nie utrzymało go [to jest: człowieka, Adama] z dala od złego, ani nie pozostawiło go dobrym, lecz spowodowało śmierć tych, którzy z niego jedli. Bo w powiedzeniu: jedz to, albo nie jedz, był początek śmierci 18. Wypowiedź zawiera krytyczną uwagę o prawie, ewentualnie przykazaniu. Drzewo, z którego zakazano jeść Adamowi, było drzewem poznania dobra i zła. Adam, dokonując takiego wyboru, naraził się na śmierć. Wypowiedź z Ewangelii Filipa można połączyć z nauką Tractatus Tripar-titus. Adam zatem popełnił błąd nie tylko dlatego, że przekroczył zakaz, ale dlatego, że sprowadzony do sfery psychicznej, gdzie dokonuje się wyboru dobra czy zła, uległ tego rodzaju pokusie, pokusie dokonywania wyboru. Autor wyraźnie zaznacza, że w samym wyborze: jedz albo nie jedz, był początek śmierci, czyli początek braku gnozy. Upadkiem dla Adama było także rozbicie pierwotnej jedności. Gdy Ewa była w Adamie, nie było śmierci. Gdy odłączyła się od niego, nastała śmierć. Jeśli ponownie wyjdzie i weźmie ją do siebie, nie będzie śmierci 19. Autor Ewangelii Filipa czyni tu aluzję do pierwotnej jedności Adama, być może do jego stanu androgynii. Ale jest także aluzja do tego wyobrażenia o pierwszym człowieku, które znaleźliśmy w Hipostazie archontów: w Adamie element żeński (pneuma według semickiej konwencji) wyrażał związek człowieka z najwyższą istotą. To Ewa-duchowa poucza Adama, udziela mu gnozy - według Hipostazy archontów, ale przedtem oddzielona od pierwszego człowieka, na skutek działań archontów-stwórców, oznacza pozbawienia go elementu duchowego, czyli brak gnozy, czyli śmierć. Upadek Adama zaznacza się więc w konstytuowaniu jego ziemskiej egzystencji, tu w rozbiciu jedności, pozbawieniu elementu duchowego, pozbawieniu gnozy 20. W innym miejscu autor Ewangelii Filipa mówiąc o dziele zbawczym Chrystusa wspomina to rozbicie pierwszego człowieka i śmierć, która na skutek tego zapanowała 21. Rozbicie pierwszego człowieka nazywa autor Ewangelii Filipa błędem, który powstał na początku. Adam powstał z dwu dziewic, z ducha oraz dziewiczej ziemi. Dlatego to Chrystus zrodził się z dziewicy, aby błąd, który na początku powstał, naprawić" 22. Według Ewangelii Filipa Adam po swoim upadku zbliżył się do stanu zwierząt. Dwa drzewa były w raju. Jedno rodziło zwierzęta, drugie rodziło człowieka. Adam zjadł z drzewa, które zrodziło zwierzę. Stał się zwierzęciem i zrodził zwierzę. Dlatego [czcili] dzieci Adama [bogów w postaci zwierząt]. Drzewo, [z którego zjadł] owoc, [było drzewem poznania]. Dlatego [grzechy ich] były [liczne].

4 [Gdyby] zjadł [owoc z innego drzewa], owoc [z drzewa życia, które] rodzi ludzi, [bogowie czciliby] człowieka 23. Wypowiedź nawiązuje do przekroczenia zakazu stwórcy. Negatywne skutki nieposłuszeństwa Adama autor związał jednak nie z podstępem tkwiącym w zakazie, namową węża, karą archontów, ale z samym faktem korzystania z owoców niewłaściwego dla Adama drzewa. Upadek Adama związany jest więc bardziej z jego stworzeniem jako istotą ziemską, podzieloną na mężczyznę i kobietę, poddaną władzy archontów-stwórców, istotę pozbawioną gnozy, żyjącą na poziomie zwierząt. W opisie grzechu rajskiego, zwłaszcza w utworach gnostyków chrześcijańskich, znajdujemy próby zbliżenia do poglądu chrześcijańskiego. Grzech Adama objawia się w skutkach, to jest jego śmiertelności. Śmierć Adama i wszystkich ludzi interpretowana jest jednak alegorycznie, jako brak gnozy, pogrążenie w materii. W antropologii niektórych gnostyków walentynian w Tractatus Tripartitus znajdujemy przesłanki do przyjęcia, że grzech Adama polegał na złym wykorzystaniu wolności wyboru. Wolny wybór zdaniem gnostyków należał jednak do sfery psychicznej, do człowieka, albo był przymiotem tej kategorii ludzi, których gnostycy nazywali psychikami. Tu rodzą się dwa dalsze pytania: czy ową psychiczną sferę człowieka traktowali gnostycy jako część integralną każdego człowieka, także tego, który jest gnostykiem? I jeśli istotę człowieczeństwa gnostyka sprowadzali do części duchowej, to czy można wywnioskować, że uważali, iż gnostyk jest z natury bezgrzeszny? Tym samym zbliżyliśmy się do drugiej części naszej analizy, a mianowicie, do poglądu gnostyków na temat aktualnych grzechów. 2. Grzech w bezpośrednich wypowiedziach chrześcijańskich gnostyków. W Ewangelii Marii objawiający zbawczą gnozę Jezus wyjaśnia, na czym polega grzech świata : Piotr powiedział do niego: Skoro pouczyłeś nas o każdej rzeczy, powiedz nam jeszcze i to: co to jest grzech świata? Zbawca odrzekł: Grzech (jako taki) nie istnieje, ale wy jesteście tymi, co grzech sprawiacie, gdy działacie według natury rozpusty, którą nazywa się grzechem. Dlatego dobro weszło pośród was, do każdej natury (i) uporządkuje ją w jej korzeniu. I jeszcze mówił dalej i rzekł: Dlatego chorujecie i umieracie, ponieważ kochacie to, co was w błąd wprowadza. Kto pojmuje, niech rozumie. To materia zrodziła namiętność, która nie ma swego podobieństwa, ponieważ wyszła ze związku przeciw naturze. I wówczas to powstaje zaburzenie w całym ciele 24. Grzech świata - być może nawiązanie do J 1, 29 - nie wynika z samej materii, ale ze związku człowieka z materią. Ten nienaturalny związek określono terminem rozpusty, w innych wypowiedziach cudzołóstwem. Cały utwór Egzegeza na temat duszy z II kodeksu z Nag Hammadi za główny temat ma zagadnienie zbrukania duszy w połączeniu z ciałem i jej oczyszczenie jako uwolnienie od ciała. Gnostycki autor posługuje się przenośniami i obrazami zaczerpniętymi z życia seksualnego. Dusza uwięziona w ciele to porne, która oddaje się wielu, zapominając o swoim prawowitym oblubieńcu, Bogu 25. Obraz nierządu duszy opisuje nie tylko postępowanie duszy wobec ciała, ale jest także metaforą dla ukazania utraty jej związku z Bogiem, przypomina biblijny obraz związku ludu wybranego z Bogiem jako związku małżeńskiego, a kult obcych bogów jako cudzołóstwo. Związki duszy z ciałem i światem materialnym gnostycki autor przedstawia za pomocą wielu różnych wątków, mitu archontów, którzy w tym utworze uwodzą i deprawują duszę; przypomina to historię archontów - stwórców świata, którzy usiłują zniewolić duchową Ewę w Hipostazie archontów 16. Pojęcie zanieczyszczenia przez kontakt z ciałem i światem z Egzegezy na temat duszy pojawia się w wielu innych wątkach literackich, nie ma potrzeby, aby je wszystkie przytaczać. Świat jest przedstawiony jako wielkie więzienie, w którym archonci zamknęli człowieka, sprawiając jednocześnie, że zapomniał on o swoim boskim pochodzeniu 27. Zaistnienie w ciele oznacza wprost stan grzeszny 28. Los człowieka poddany jest ściśle działaniu heimarmene 29. Szczególną rolę w zniewoleniu człowieka odgrywa ciało, stąd być może tak popularna w pismach gnostyckich symbolika seksualna. Gdy analizujemy te czy inne wypowiedzi gnostyków, pojawia się pytanie, czy chodzi tu faktycznie o pojęcie grzechu. W Egzegezie na temat duszy, zniewolona przez archontów dusza jest przedstawiona jako ofiara, nie jako ta, która zawiniła. Przyczyna jej upadku i zanieczyszczenia w ciele leży poza nią, w upadku, który doprowadził do powstania jej prześladowców, archontów 30. Odpowiedzialność duszy-kobiety jest sprowadzona do zera 31. Jej czyny zostały zdeterminowane wcześniej. Podobnie ma się rzecz w innych utworach z Nag Hammadi 32. Nawet wówczas gdy jak w Authentikos Logos do upadku człowieka doprowadzają nie archonci - brak w tym utworze aluzji do mitu archontów - ale wprost namiętności, które powstają z materii i przyczyniają się do powstania ciała 33. Niektóre utwory z Nag Hammadi podają całe katalogi wykroczeń, które człowiek popełnia kierując się namiętnościami ciała 34. Owe namiętności opisane są jednak jako napastnicy z zewnątrz, którzy zniewalają człowieka. Jeśli z pojęciem grzechu łączymy aspekt etyczny, czyli kwestię odpowiedzialności, winy, to przestępstw duszy opisanych w niektórych utworach z Nag Hammadi nie możemy uznać za grzechy w rozumieniu biblijnym czy biblijno-chrześcijańskim.

5 Jednak wypowiedzi gnostyków na temat grzechu nie wydają się zawsze tak jednoznaczne. Gnostycy często podawali jako bezpośrednią przyczynę złego postępowania ludzi brak gnozy. Brak gnozy opisany jest również za pomocą wielu przenośni, jako ślepota, sen, zapomnienie, ciemność. Zły człowiek, który jest w ciele, już doznał nędznej śmierci, a o wiele bardziej taki, którego umysł jest ślepy. Każdy bowiem ślepiec chodzi tak, i tak go widzą, jak ktoś, którego umysł nie jest zdrowy 35. Ślepota duszy, czyli brak gnozy, jest przyczyną jej choroby 36. Brak gnozy przygotowuje drogę dla żądz i namiętności 37. Kto odrzuca żądze, uwalnia się od grzechów 38. Nawrócenie ( metanoia ) łączy się zawsze z przyjęciem gnozy. Wszystko to mogłoby wskazywać na etyczny aspekt działań człowieka. Trzeba jednak pamiętać, że w gnostyckich tekstach pomoc w postaci gnozy i jej zbawczych skutków przychodzi z zewnątrz. Skąd zatem brak gnozy? Dla ostatecznego wyjaśnienia tego problemu gnostycy odwoływali się do idei upadku Mądrości ( Sophia ) lub Logosu 39. A więc ostatecznie praprzyczyna braku gnozy znajduje się także poza gnostykiem. Jeśli jednak przyjmiemy, że dzieje Sophii/Logosu są także obrazem dziejów poszczególnej cząstki, poszczególnego człowieka (podobnie jak Adam jest w wielu gnostyckich tekstach reprezentantem ludzkości w całości), wówczas pojawi się bardzo nam bliskie pytanie o ostateczną przyczynę zła: czyli jak to się stało, że byt powołany do istnienia przez najwyższą istotę nie posiadał jednak odpowiedniej wiedzy, miał tego rodzaju sposób istnienia, że mógł się od najwyższego bytu oddalić, popadł w niewiedzę, czyli brak gnozy, przyczynił się do powstania materialnego świata, a w wypadku poszczególnego gnostyka, tak dalece zapomniał o Bogu, że związał się z ciałem i materią i popełniał niegodziwe czyny. Chrześcijańska odpowiedź brzmi podobnie jak u Plotyna 40 : człowiek został obdarzony takim dziwnym przymiotem jak wolność, że może wybierać. Gnostycy odpowiadali, że człowiek został stworzony takim nie przez Boga, ale przez demiurga, innego niż Bóg stwórcę, został stworzony jako byt nieuświadomiony, bezwolny, czyli bez świadomości siebie, gnozy o swoim boskim istnieniu. Sprawa się jednak komplikuje, gdy czytamy utwory gnostyków chrześcijańskich. W poglądach walentynian znajdujemy wyraźny ślad przejęcia nauki o wolnej woli. Chrześcijańscy gnostycy przypisywali sferze psychicznej, a więc odpowiednio ludziom psychicznym, psychikom, możliwość wyboru. Klasycznym przykładem wyróżnienia psychików, których charakteryzuje wolna wola, jest opinia Teodota, jednego z walentynian: A więc pneumatyczny (człowiek) jest zbawiony z natury, psychik według tego, że ma wolną wolę, ma i skłonność do wiary i niezniszczalności, ale również skłonność do niewiary i do zniszczenia, według swego wyboru, zaś (człowiek) materialny idzie z natury na zatratę 41. Autor Tractatus Tripartitus działanie wolne przypisuje tak zwanej trzeciej generacji eonów 42. Wolność wyboru łączą niektóre przekazy źródłowe z upadkiem Sophii 43. Z jej nastawień powstają według walentynian tak materialne elementy świata jak i psychiczne. Wydaje się, że do jej wykroczenia czyni aluzję autor Listu Piotra do Filipa, gdy mówi o cierpieniu Jezusa i jego uczniów: Bracia moi, to cierpienie jest obcym dla Jezusa. To raczej my jesteśmy tymi, którzy przyjęliśmy cierpienie w wykroczeniu matki i dlatego uczynił (Jezus?) wszystkie rzeczy według podobieństwa do nas 44. Możliwość wyboru, a więc i grzechu, i cierpień związanych z grzechem pojawia się według walentynian w sferze psychicznej, wśród psychików, których, jak mówi Ireneusz, widzieli wśród ludzi Kościoła 45. Gnostyk w ścisłym znaczeniu jest wolny od grzechu. Na ten temat wypowiada się autor Ewangelii Filipa: Kto posiadł gnozę prawdy, jest wolny (por. J 8, 32). Wolny zaś nie popełnia grzechu. Kto bowiem grzeszy, jest niewolnikiem grzechu (por. J 8, 34). Prawda jest matką (wolnego człowieka), gnoza zaś ojcem. Tych, którym nie pozwala się grzeszyć, świat nazywa wolnymi. To są ci, którym nie pozwala się grzeszyć. Gnoza prawdy wznosi serce, to znaczy, czyni ich wolnymi i wznosi ich ponad cały świat. Miłość jednak buduje (por. 1 Kor 8, 1). Kto jednak stał się wolnym przez gnozę, uczyni się niewolnikiem dla miłości tych, którzy nie są w stanie przyjąć wolności gnozy. Gnoza jednak czyni ich zdolnymi (do tego), że staną się wolni 46. W wypowiedzi znajduje się wyraźna aluzja do Ewangelii Jana, ewentualnie do Św. Pawła. Nie zmienia to jednak gnostyckiej wymowy tej wypowiedzi. Kto posiadł gnozę, nie grzeszy. Można to jednak zrozumieć, że kto posiadł gnozę, nie powinien grzeszyć. W niektórych wypowiedziach chrześcijańskich gnostyków o grzechu można rozpoznać rodzaj moralnego intelektualizmu: Jak długo korzeń zła jest ukryty, jest ono silne. Jeśli zostanie poznane, jest zlikwidowane. Jeśli się je ukazuje, znika. Dlatego Słowo (Logos) powiada: Już siekiera jest przyłożona do korzenia drzew Niech będzie ścięte. Co się ścina, zwykle ponownie wyrasta, lecz siekiera kopie w dół do ziemi, aż wydobędzie korzenie na wierzch. Jezus więc odciął korzeń świata, inni przeciwnie, tylko częciowo (je ścięli). My sami, każdy z nas, niech wykopie korzeń zła, który w nim jest, wyrwie z korzeniem ze swego serca. Będzie zaś wyrwane, gdy zostanie rozpoznane. Jeśli go zaś nie rozpoznamy, zapuści w nas korzeń i przyniesie swoje owoce z naszego serca. Jest (wówczas) panem wobec nas, czyni nas sługami. Zniewoli nas, abyśmy czynili to, czego nie chcemy i nie czynili tego, co chcemy. A jest silne, ponieważ go nie rozpoznaliśmy 47.

6 Rozpoznanie zła jest równoznaczne z jego likwidacją. Trzeba jednak pamiętać, że chodzi tu o gnozę, która nie tylko poucza, ale także zbawia, wznosi na wyższy rodzaj bytu. Niektóre wypowiedzi chrześcijańskich gnostyków są tak bliskie chrześcijańskich, czyli nowotestamentalnych, że trudno ustalić różnicę w pojmowaniu grzechu. Wyjaśnienie gnozy mówi o dziele zbawczym Jezusa: Gdy wielki Syn został wysłany do swych małych braci, rozpowszechniał rozporządzenie Ojca, ogłosił je i przeciwstawił się wszystkim. Usunął on stary zapis dłużny, zapis potępienia (por. Kol 2, 14). A takie było to rozporządzenie: Ci, którzy stali się niewolnikami, zostali potępieni w Adamie, teraz zostali wyrwani śmierci, otrzymali przebaczenie swych grzechów i zostali zbawieni [...] 48. Grzechy aktualne mają wyraźny związek z grzechem Adama i jako skutek niosą śmierć. Być może należy ową śmierć interpretować jako brak gnozy, a dzieło zbawcze Syna jako oświecenie przez gnozę, która jednocześnie odpuszcza grzechy. Autor tego dzieła czyni wyraźną aluzję do dzieła zbawczego, którego celem jest odpuszczenie grzechów 49. Mówi również o możliwości grzechu tych, których nazywa wojownikami słowa : Jeśli grzechy są tak liczne, to czy teraz większa jest zazdrość Kościoła o zbawcę? Dla każdego z obydwu rodzajów (ludzi) było łatwo o przestępstwo, tak dla wojownika jak i dla zwykłego. Jest to bowiem tylko jedna jedyna zdolność, którą (obydwaj) posiadają. Jeśli chodzi o nas, to jesteśmy wojownikami słowa. Jeśli grzeszymy przeciw niemu (to jest słowu), grzeszymy więcej niż poganie. Ale jeśli jesteśmy ponad wszelkim grzechem, otrzymujemy wieniec zwycięstwa tak, jak i nasza Głowa została wsławiona przez Ojca 50. Wojownicy Słowa mogą zgrzeszyć przeciw Słowu i wtedy stają się gorsi niż poganie. Trudno z całą pewnością powiedzieć, że owi wojownicy słowa to gnostycy. Autor mówi wprawdzie wyraźnie w pierwszej osobie liczby mnogiej włączając siebie do tej grupy i wydaje się raczej prawdopodobne, że chodzi o gnostyków, którzy przyjęli Słowo i starają się je propagować. Wnioski W świetle przeprowadzonych analiz niektórych gnostyckich wypowiedzi o grzechu wydaje się, że pojęcie grzechu w ujęciu etycznym było obce myśli gnostyckiej. Pojęcie upadku, zanieczyszczenia, zmazy, czy ewentualnie termin grzechu służyły dla opisu procesu fizycznego, a więc związanego z powstaniem świata, stworzeniem człowieka, a więc ontologią. W tekstach gnostyków chrześcijańskich pojawia się być może ujęcie etyczne, pod wpływem chrześcijańskim, zwłaszcza w takich utworach, których autorzy przyjęli elementy chrześcijańskiej koncepcji zbawienia lub zbawcy. Nie zawsze jednak da się ostatecznie ustalić treść danych wypowiedzi, ze względu na ich przenośny i wieloznaczny charakter. Przypisy: 1 Całość gnostyckiego wykładu opowies ci o raju z Ksie gi Rodzaju przedstawił P. Nagel, Die Auslegung der Paradieserzahlung in der Gnosis, w: Altes Testament- Frühjudentum-Gnosis, wyd. K. W. Tröger, Berlin 1980, Por. takz e W. Myszor, Pradzieje biblijne w tekstach z Nag Hammadi, w: Warszawskie studia biblijne, wyd. J. Frankowski, B. Widła, Warszawa 1976, Skróty cytowanych tekstów z Nag Hammadi stosuje według propozycji przedstawionej w: W. Myszor, Anapausis w teologii chrzes cijan skich gnostyków, Warszawa 1984, 28n. 2 HA, NHC II, p. 87, 12-88, HA, NHC II, p. 88, 18-89, 11 co odpowiada w OrigMund, NHC II, p. 107, , 30 (w OrigMund bardziej rozbudowane). 4 HA, NHC II, p. 89, 11-91, 7 co odpowiada w OrigMund, NHC II, p. 115, , HA, NHC II, p. 91, 11-92, 4; co odpowiada w OrigMund, NHC II, p. 117, (bardziej skrótowo niz w HA). 6 HA, NHC II, p. 92, AJ, w BG, p. 57, Różne formy egzegezy gnostyckiej Księgi Rodzaju nawiązują tak do tradycji chrześcijańskiej jak i żydowskiej, por. J. Magne, L Exégese du récit du Paradis dans les écrits juifs, gnostiąues et chrétiens, Augustinianum 22 (1982), TestVer, NHC IX, p. 45, Napisano o tym w prawie: Bóg nakazał Adamowi: z każdego drzewa będziesz jadł, lecz z drzewa, które jest w środku raju nie jedz, gdyż w dniu, w którym będziesz jadł z niego, śmiercią umrzesz. Wąż był jednak mędrszy od wszystkich zwierząt w raju

7 i nakłonił Ewę mówiąc: w dniu, w którym zjecie z tego drzewa, które jest w środku raju, otworzą się oczy waszego serca. Ewa posłuchała i wyciągnęła swą rękę, wzięła z drzewa i zjadła, i dała swemu mężowi, który był z nią. I natychmiast poznali, że byli nadzy. I wzięli liście figowe i zrobili sobie przepaski. Bóg zaś przechodził w porze wieczornej przechadzając się w pośrodku raju. Gdy więc Adam zobaczył go, ukrył się. I rzekł: Adamie, gdzie jesteś. On zaś odpowiedział mówiąc: wszedłem pod drzewo figowe. I w czas właśnie poznał Bóg, że zjadł z tego drzewa, z którego zakazał: nie jedz z niego. I rzekł do niego: Kto cię pouczył. Odrzekł Adam: Kobieta, którą mi dałeś. A kobieta rzekła: To wąż mnie pouczył. I przeklął węża i nazwał go diabłem. I rzekł: Oto Adam stał się jak jeden z nas, tak, że zna zło i dobro. Rzekł: wypędźmy go zatem z raju, aby nie zerwał z drzewa życia i zjadł i żył na wieki TestYer, NHC IX, p. 45, 23-47, TestVer, NHC IX, p. 47, 14-48, 4. Por. cały utwór w Studia Theologica Varsaviensia 25 (1987), 1, TractTrip, NHC I, p. 106, 6-108, O różnych interpretacjach biblijnego węża w pismach gnostyków pisze: J. D. Kaestli, UInterprétation du serpent de Genèse 3 dans ąueląues textes gnostiąues et la ąuestion de la gnose ophite, w: Gnosticisme etmonde hellénistiąue, wyd. J. Rles, Lou-vain 1982, EvPhil, NHC, 73, 27-74, 12 (par. 94). H. M. Schenke rekonstruuje tekst: Gott pflanzte ein Paradies. Der Mensch wohnte in dem Paradies. Es gibt etliche die existieren zusammen mit etlichen [...] Gottes. In dem die, die in ihm sind wich ich will. Dies Paradies ist der Ort, wo mir gesagt werden wird «I8 von diesem, oder iss es nicht, wie du willst». Dies ist der Ort, wo ich alles essen werde. Dort befindet sich der Baum der Erkenntnis. Jener hat Adam getótet. Diese Stelle aber (sagt: der Baum der Erkenntnis hat den Menschen zum Leben erweckt. Der Baum war der Nomos, er vermag (nur) die Erkenntnis des Guten und des Bósen zu vermitteln. Er befreite ihn weder vom dem bósen, noch versetzte er ihn in das Gute, sondern er brachte den Tod tiber die, die von ihm assen. Denn ais er sagte: «E8t dieses ebt dieses nicht», wurde er zum Ursprung des Todes. Por. Neutestamentliche Apokryphen, Tübingen 1987, EvPhil, NHC II, p. 68, O konstytuowaniu się Adama mówi Ewangelia Filipa : Dusza Adama powstała z tchnienia. Jej partnerem jest duch. Duch, który został mu dany, jest jego matką. Dusza została mu [zabrana] i zastąpiona przez [ducha]. Gdy był zjednoczony z nim (tj. z duchem), mówił słowa wyższe niż moce, a te zazdrościły mu. [Rozdzieliły] to duchowe zjednoczenie, [które jest] ukryte. [...] im samym [...] łoże małżeńskie, aby się ludzie [...]. EvPhil, NHC II, p. 70, 22-34; rekonstrukcja i nowe tłumaczenie według propozycji H. M. Schenkego; por. Nag Hammadi Studies, 20, dz. cyt Gdyby kobieta nie oddzieliła się od mężczyzny, nie umarłaby z mężczyzną. Jego oddzielenie stało się początkiem śmierci i dlatego przyszedł Chrystus, aby oddzielenie, które było na początku, oddalić, a ich dwoje połączyć, martwych w oddzieleniu obdarzyć życiem i połączyć": EvPhil, NHC II, p. 70, EvPhil, NHC II, p. 71, EvPhil, NHC II, p. 71, 23-72, 1; Tłumaczenie według rekonstrukcji H. M. Schenkego, por. B. Layton, Nag Hammadi Codex II, 2-7, Nag Hammadi Studies 20, Leiden 1989, Por. ExAn, NHC II, p. 127, 22-24; 128, , 1; 130, 9-10; 132, 15-21; 133, 4-6; 133, 26-28; 134, 26-27; 137, NHC II, p. 89, 27-29; a także w OrigMund, NHC II, p. 117, Por. na ten temat H. Jonas, Religia gnozy, Kraków, 1994, 216; a także w tekstach źródłowych, które Jonas przytacza. 28 Por. 2 ApcJc NHC V, p. 63, Modlitwa Jakuba o śmierć: Wyprowadź mnie z żywego grobu, gdyż żyje we mnie twa łaska, uratuj mnie od grzesznego ciała. 29 Por. AJ, NHC II, p. 28, Por. uwagi na ten temat M. Scopello, L Exégese de 1'ame, Nag Hammadi Studies 25, Leiden 1985, 62 i n. 31 Scopello, dz. cyt., Por. Authentikos Logos, NHC VI, p. 31, 14-24; 24, 4-10; 30, (podaję za Scopello, 63); podobnie w Księdze Tomasza, Apokryfie Jana. 33 Por. AuthLog, NHC VI, p. 23, AuthLog, NHC VI, p. 30, 26-31, Silv. NHC VII, p. 98, 28-99, AuthLog, NHC VI, 28, Silv. NHC VII, p. 90, Silv. NHC VII, p. 105, Upadek Sophii w nauce walentynian albo w Apokryfie Jana por. K. Rudolph, Gnoza, Kraków 1996, 68-82; zamiast Sophii w Tractatus Tripartitus pojawia się Logos. 40 Por. Enneada IV, 8, 5 Tak tedy dusza, mimo że jest boskim jestestwem i ma w górze ojczyznę, wstępuje w ciało i, mimo że jest bóstwem wtórnym, przychodzi tutaj

8 z własnej skłonnej woli i z powodu mocy swojej oraz gwoli uporządkowania tego, co jest po niej tłum. A. Krokiewicz; Plotyn, Enneady, tom II, Warszawa 1959, Excerpta ex Theodoto, 56, 3. Por. także Ireneusz, AdvHaer I, TractTrip, NHC I, p. 69, Por. Ir I, 2, 4; Excerpta ex Theodoto 32, 2; 33, 3; ExpVal, NHC XI, p. 31, EpPt, NHC VIII, p. 139, 21-25: Tak komentuje ten fragment K. Koschorke, innego zdania jest wydawca tekstu H. G. Bethgue, Der Brief des Petrus an Philippus, Ein neutestamentliches Apokryphon aus dem Fund von Nag Hammadi (NHC VIII, 2), Berlin 1997, : odnosi matkę" do Ewy, a więc ewentualnie do grzechu pierworodnego. Opinia K. Koschorke za Bethgue. 45 Ireneusz, AdvHaer, I, EvPhil, NHC 11, p. 77, EvPhil, NHC II, p. 83, Inter., NHC XI, p. 14, Por. także w innym miejscu: On (Syn Boży) przyszedł, abyśmy otrzymali chwałę. On jest tym upokorzonym, który przebywa w miejscach upokorzenia. I to przez niego, który został wzgardzony, otrzymaliśmy przebaczenie grzechów : Inter., NHC XI, p. 12, Ostatnie słowa tego traktatu: Inter., NHC XI, p. 21,

OGRÓD EDEN, WYGNANIE Z RAJU

OGRÓD EDEN, WYGNANIE Z RAJU OGRÓD EDEN, WYGNANIE Z RAJU 5 Pan Bóg zasadził ogród, w którym rosły piękne drzewa i których owoce można było jeść. Umieścił też pośrodku tego ogrodu drzewo życia oraz drzewo poznania dobra i zła. Ogród

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina 8, 1-11

Lectio Divina 8, 1-11 Lectio Divina 8, 1-11 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus powiedzieć.

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia KERYGMAT Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia 1. BOŻA MIŁOŚĆ Ukochałem cię odwieczną miłością Bóg kocha cię osobiście. Bóg kocha właśnie ciebie, ponieważ jest TWOIM Ojcem. Iz 43, 1 Ja i Ty

Bardziej szczegółowo

Widział, że Adam nie ma nikogo takiego jak on. Dlatego Pan Bóg powiedział: Niedobrze jest człowiekowi samemu.

Widział, że Adam nie ma nikogo takiego jak on. Dlatego Pan Bóg powiedział: Niedobrze jest człowiekowi samemu. Adam mieszkał w pięknym ogrodzie. Rosło tam wiele drzew, które dawały wspaniałe owoce: banany, jabłka i różne inne. Było tam mnóstwo zwierząt, żyjących ze sobą w zgodzie. Śpiewały ptaki, a barwne kwiaty

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

Na początku tak nie było... TEOLOGIA CIAŁA. oprac. Joanna Kiedrowicz DIAKONIA ŻYCIA

Na początku tak nie było... TEOLOGIA CIAŁA. oprac. Joanna Kiedrowicz DIAKONIA ŻYCIA Na początku tak nie było... TEOLOGIA CIAŁA oprac. Joanna Kiedrowicz DIAKONIA ŻYCIA Jezus o małżeństwie (Mt 19, 1-9) Gdy Jezus dokończył tych mów, opuścił Galileę i przeniósł się w granice Judei za Jordan.

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię W co naprawdę wierzy nasza młodzież? Badania pokazują, że 64% młodzieży chodzącej do kościoła wierzy, że Chrystus przyszedł na ziemię, aby nauczyć

Bardziej szczegółowo

Kara za grzech: śmierć czy męki?

Kara za grzech: śmierć czy męki? Kara za grzech: śmierć czy męki? Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Śmierć czy męki? Czy rzeczywiście po śmierci czeka większość ludzi straszny los w wiecznych mękach? Czy będący

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 8,18-30

Lectio Divina Rz 8,18-30 Lectio Divina Rz 8,18-30 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom:

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom: Zapoznajcie się z fragmentem piosenki ks. Jakuba Bartczaka pt. Lekarstwo na zło i odpowiedzcie na pytania: Co jest konsekwencją braku miłości? Co jest lekarstwem na zło? Przez co Duch Święty dodaje siły

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Prawo grzechu i matematyka Krzyża

Prawo grzechu i matematyka Krzyża Prawo grzechu i matematyka Krzyża Ten artykuł szczególnie dedykuje wszystkim umysłom ścisłym a szczególnie miłośnikom matematyki. Skoro Bóg stworzył wszystko w logiczny sposób, to nie da się ukryć, że

Bardziej szczegółowo

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty

WIDZIELIŚMY PANA. Józef Augustyn SJ. Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Józef Augustyn SJ WIDZIELIŚMY PANA Rozważania rekolekcyjne oparte na Ćwiczeniach duchownych św. Ignacego Loyoli. Tydzień czwarty Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 SPIS TREŚCI WPROWADZENIA DO KONTEMPLACJI

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Chrześcijanie są jak drzewa

Chrześcijanie są jak drzewa Chrześcijanie są jak drzewa Księga Rodzaju 2:18-24 Potem rzekł Pan Bóg: Niedobrze jest człowiekowi, gdy jest sam. Uczynię mu pomoc odpowiednią dla niego. Utworzył więc Pan Bóg z ziemi wszelkie dzikie

Bardziej szczegółowo

Zmartwychwstanie sprawiedliwych i niesprawiedliwych

Zmartwychwstanie sprawiedliwych i niesprawiedliwych Zmartwychwstanie sprawiedliwych i niesprawiedliwych Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym,

Bardziej szczegółowo

Grzech psuje. Wszyscy odstąpili od Boga, wszyscy popełnili zło. Nie ma takiego, co dobrze czyni, nie ma ani jednego. (List do Rzymian 3, 12)

Grzech psuje. Wszyscy odstąpili od Boga, wszyscy popełnili zło. Nie ma takiego, co dobrze czyni, nie ma ani jednego. (List do Rzymian 3, 12) Spotkanie 2 Grzech psuje moją przyjaźń z Bogiem Wszyscy odstąpili od Boga, wszyscy popełnili zło. Nie ma takiego, co dobrze czyni, nie ma ani jednego. (List do Rzymian 3, 12) Dobra Nowina głosi, że Bóg

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania osiągnięć uczniów I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

O PANU BOGU O ANIOŁACH

O PANU BOGU O ANIOŁACH O PANU BOGU 1. Kto to jest Pan Bóg? Pan Bóg jest to Duch nieskończenie doskonały, Stworzyciel nieba i ziemi. 2. Ile jest Osób Boskich? Są trzy osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. 3. Jak nazywamy

Bardziej szczegółowo

1.Sabat a cóż to? 2.Jezus Panem Sabatu 3.Praktyczne Zastosowanie

1.Sabat a cóż to? 2.Jezus Panem Sabatu 3.Praktyczne Zastosowanie Jezus Panem Sabatu 1.Sabat a cóż to? 2.Jezus Panem Sabatu 3.Praktyczne Zastosowanie 1. Sabat a cóż to? (8) Pamiętaj o dniu sabatu, aby go święcić. (9) Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką swoją

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami.

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami. PYTANIA DLA OSóB PRZYGOTOWUJ¹CYCH SIê DO PRZYJêCIA SAKRAMENTU BIERZMOWANIA W PARAFII ŒW. RODZINY W S³UPSKU 1.Co to jest religia? Religia jest to ³¹cznoœæ cz³owieka z Panem Bogiem. 2.Co to jest Pismo œwiête?

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2

Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2 Co mnie łączy z Adamem? KSIĘGA RODZAJU ROZDZIAŁ 2 4 A oto dzieje nieba i ziemi podczas ich tworzenia, w dniu, kiedy PAN, Bóg, stworzył już ziemię i niebo, 5 ale na jej polach nie pojawił się jeszcze żaden

Bardziej szczegółowo

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA KS. JERZY LECH KONTKOWSKI SJ NA GÓRZE PRZEMIENIENIA Modlitewnik dla dorosłych Wydawnictwo WAM KSIĘGA MODLITW ZNAK KRZYŻA W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY

KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY KRÓTKA DROGA KRZYŻOWA SIOSTRY JÓZEFY Mój Jezu, Niech ta droga krzyżowa będzie dla wszystkich lekarstwem, które daje światło, by wyjść z grzechu; i niech będzie pocieszeniem dla Twego Serca. I STACJA Jezus

Bardziej szczegółowo

Czego szukacie? J 1,38

Czego szukacie? J 1,38 Koło modlitwy Czego szukacie? J 1,38 Panie, naucz nas się modlić. Łk 11,1 We wszystkich wielkich religiach drogą do odkrycia głębokiej i prawdziwej mądrości jest modlitwa. Według pierwszych nauczycieli

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

KWC Krucjata Wyzwolenia Człowieka

KWC Krucjata Wyzwolenia Człowieka KWC Krucjata Wyzwolenia Człowieka "Rodzina szkołą trzeźwości" Co to jest KWC? Krucjata Wyzwolenia Człowieka zwana też Dziełem Niepokalanej, Matki Kościoła jest maryjnym ruchem [...], który stoi zdecydowanie

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA INTERNETOWA DLA MAŁŻEŃSTW. Modlitwa..., rozmowa..., czułość... czyli dialog małżonków w 3D. Katarzyna i Michał Nowiccy Komunia Małżeństw

KONFERENCJA INTERNETOWA DLA MAŁŻEŃSTW. Modlitwa..., rozmowa..., czułość... czyli dialog małżonków w 3D. Katarzyna i Michał Nowiccy Komunia Małżeństw KONFERENCJA INTERNETOWA DLA MAŁŻEŃSTW Modlitwa..., rozmowa..., czułość... czyli dialog małżonków w 3D Katarzyna i Michał Nowiccy Komunia Małżeństw DIALOG MAŁŻONKÓW W 3D Modlitwa... czyli dialog w sferze

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

prawda obiektywna objaśniająca w sposób pełny naturę rzeczywistości. Jak na ironię zarówno Dewey jak i zwolennicy jego poglądów nadal piszą i

prawda obiektywna objaśniająca w sposób pełny naturę rzeczywistości. Jak na ironię zarówno Dewey jak i zwolennicy jego poglądów nadal piszą i Wprowadzenie W dzisiejszym świecie wartość dowodów świadczących o prawdziwości chrześcijaństwa jest poddawana krytyce z dwóch przeciwstawnych sobie stron. W większości zeświecczony świat po prostu ignoruje

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach.

Podobny czy inny? Dziedziczyć można też majątek, ale jest coś, czego nie można odziedziczyć po rodzicach. Podobny czy inny? Agata Rysiewicz 1. Pogadanka o podobieństwie. - W czym jesteś podobny do rodziców? - Jak to się stało, że jesteś podobny do rodziców? Dziedziczysz cechy wyglądu, charakteru, intelektu.

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ CZWARTY Lepsze poznanie Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 4, 1-13 Diabeł kusi Jezusa,

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ W Biblii znajdujemy nakazy i Ŝądania. Zawierają one to, co wierzący nazywają wolą BoŜą. Najbardziej znanym ich zbiorem jest Dziesięć przykazań (Wj 34, 28). Znajdujemy go

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO Bóg wymyślił małżeństwo i rodzinę po to, by nie być kimś jedynym, kto kocha człowieka. Katolicka nauka o małżeństwie

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo kiedyś i dziś. Rozdział 1. Bert H. Clendennen "A vessel of recovery" "Naczynie odnowy" tłum. Katarzyna Zieleźnik

Chrześcijaństwo kiedyś i dziś. Rozdział 1. Bert H. Clendennen A vessel of recovery Naczynie odnowy tłum. Katarzyna Zieleźnik Chrześcijaństwo kiedyś i dziś Rozdział 1 Bert H. Clendennen "A vessel of recovery" "Naczynie odnowy" tłum. Katarzyna Zieleźnik Malachiasz 3,6 - Ponieważ Ja, Pan nie odmieniam się, więc dlatego wy, synowie

Bardziej szczegółowo

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia.

Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Temat 6 : Stworzenie człowieka antropologia. Antropologia teologiczna, mówiąca o genezie człowieka, powołuje się przede wszystkim na dwa pierwsze rozdziały księgi Rodzaju, która zawiera dwa opisy stworzenia

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 11

SP Klasa V, Temat 11 Grupa 1 Oto Ja posyłam anioła przed tobą, aby cię strzegł w czasie twojej drogi i doprowadził cię do miejsca, które ci wyznaczyłem. (Wj 23,20) Grupa 2 Niedola nie przystąpi do ciebie, a plaga się nie przybliży

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa

Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa ks.porankiewicz ks.woźny Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa Zaprawdę powiadam wam: Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego. Dlaczego mamy być jak

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo