OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU*

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU*"

Transkrypt

1 STUDIA POLITYCZNE Nr 3 INSTYTUCJE 1 ZACHOWANIA POLITYCZNE IKARL R. POPPER I OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU* Mysli te zostaiy przedstawione uczestnikom mi zynarodowej konferencji zwo Iennikow liberalizmu. Mialy one sluzye jedynie jako podstawa do dyskusji. Poniewai: moglem slldzie, ze moi sluchacze majllliberalne pogllldy, zalezalo mi na tym, aby rozpowszechnione opinie, ktore te pogll!dy utwierdzaiy, raczej krytycznie zakwestionowae, niz je bezkrytycznie umacniae. Chcialbym podkreslie, ze gdy mowi~ 0 liberalizmie, mam na mysli nie partie polityczne, lecz zasady. 1. MIT OPINII PUBLICZNEJ Musimy wystrzegae si~ pewnych mitow odnoszllcych si~ do "opinii pubiicznej", ktore zbyt cz~sto Sll bezkrytycznie przyjmowane. Oto pierwszy klasyczny mit - vox populi, vox dei - ktory przypisuje glosowi Iudu rodzaj ostatecznego autorytetu i mlldrosci. Jego nowoczesnym odpowiednikiem jest wiara w opierajllcll si~ na zdrowym rozslldku nieomylnose tej mitycznej konstrukcji, tego "czlowieka z ulicy" - wyborcy, "prostego czlowieka" i jego glosu. W obu przypadkach charakterystyczne jest unikanie liczby mnogiej. Ale Iud, na szcz~sci e, rzadko przemawia jed n y m glosem; a romi "pro sci ludzie" na romych ulicach s ~ tak sarno romi, jak rozni Sll liberalowie zgromadzeni w jednej sali konferencyjnej. I nawet wowczas, gdy powinni oni mice te same pogllldy, to zdarza si~ tak, ze to, co uchwalajll jednoglosnie, nie zawsze jest mlldre. Mog~ mice racj~ lub tez mog~ jej nie mice. "Ten glos" w najbardziej wlltpliwych sprawach moze wypowiedziee si~ z najwi~kszll pewnoscill siebie (przyklad: przyj~cie prawie jednoglosnie i bez sprzeciwu zlldania "bezwarunkowej kapitulacji"). I moze w sprawach, co do ktorych w rzeczywistosci nie rna zadnych wlltpliwosci, wypowiadae si~ z wahaniem i niepewnie (przyklad: kwestia, czy mozna pogodzie si~ z politycznym szantai:em i politycznym masowym mordem). "Glos ten" moze bye inspirowany slusznymi intencjami i bye jednoczesnie nieml!drym (przyklad: publiczny protest, ktory doprowadzil do upadku Planu Hoare-Lavala). Ale moze tez reprezentowae mniej sluszne przekonania, zachowujllc wszak przy tym ostroznose, gdy nie mozna bye mlldrym (przyklady: aprobata misji Runcimana i aprobata Ukladu Monachijskiego z 1938 r.). JednakZe sl!dz~, ze w micie fox populi tkwi ziarenko prawdy. Moma by to Tekst z ~zyka niemieckiego przeuumaczyl Antoni Malinowski. Uwagi na temat genezy szkicu Poppera zostaly umieszczone na koticu artykulu (przyp. red.).

2 8 KARL R. POPPER wyrazie w ten sposob: aczkolwiek najwainiejsze akty sll im cz~sto dost~pne jedynie w ograniczonej skali, to przeciez prosci ludzie sll c~sto mlldrzejsi od rzlldow, a jezeli nawet nie mlldrzejsi, to przeciez ~sto kierujll si~ lepszymi i bardziej wielkodusznymi intencjami (przyklady: gotowose ludu czechoslowackiego do walki w przeddzien Monachium; protest przeciwko Planowi Hoare-Lavala). Jednll z form tego mitu - a bye moze jego filozoficznym podlozem - ktora wydaje mi si~ bye szczegolnie interesujllca i znaczllca, jest zaloi:enie, i:e p raw d a j est 0 c z y w i s t a. Mam tu na mysli teori~ zakladajllcll, i:e podczas gdy hllld zawsze wymaga wyjasnienia (na przyklad moze bye wytlumaczony brakiem dobrych ch~ci czy tez jednostronnoscilliub uprzedzeniami), to prawda zawsze wychodzi na jaw sam a, dopoki nie jest tlumiona. W ten sposob powstaje naiwno-optymistyczna wiara w to, ze wolnose przez wyeliminowanie wszelkich form ucisku i innych przeszkod musi prowadzie do nieograniczonego panowania prawdy (i prawa). Moj opis tego wamego mitu jest naturalnie swiadomym uproszczeniem; moi:e on bye rowniez sformwowany w sposob nast~pujllcy: "Gdy nam (lub ludowi) wskaie si~ tylko prawd~, to nie mozemy jej nie docenie". Proponuj~ nazwae to teorill racjonalistycznego optymizmu. Teoria ta inspirowala nie tylko liberalizm, lecz true socjalizm: jest to w istocie teoria charakterystyczna nie tylko dla ruchu oswieceniowego, lecz rowniez dla wi~kszosci jego nast~pcow i bezposrednich poprzednikow. Jest ona, tak samo jak mit vox populi, mitem autorytetu jednomyslnosci, ktorej nauczylismy si~ nie ufae. Pewien rodzaj reakcji przeciwko temu racjonalistycznemu i optymistycznemu mitowi znajdujemy w formie, w jakiej wylonily si~ w romantyzmie teorie vox populi: mam tu na mysli doktryn~ autorytetu i jednosci woli ludu (volonte generale); blldi ducha ludu; blldi ducha narodu; blldi ducha wspolnoty; blldi tez zew krwi. Chyba nie musz~ powtarzae tu argumentow przytoczonych przez Kanta i wielu innych - w tym przeze mnie - przeciwko tej doktrynie irracjonalnego pojmowania prawdy; przeciwko doktrynie ktora osillgn~la punkt kulminacyjny w Heglowskiej teorii Chytrosci Rozumu (List der Vernunft); rozumowi wykorzystujllcemu nasze nami~tnosci jako narz zie sluzllce do instynktownego i intuicyjnego pojmowania prawdy. Teoria ta probuje dowiese, ze to niemozliwe, aby Iud nie mogl nie miee racji, zwlaszcza, gdy nie wsluchuje si~ w glos rozumu, lecz slucha jedynie glosu nami~tnosci. Wamll, a tam jeszcze dzisiaj bardzo WPlywowll wersjll naszych mitow jest mit po s t ~ pow 0 sci 0 pin i i pub I i c z n e j. Mozna okreslie go jako form~, w ktorej dziewi~tnastowieczny liberalizm reprezentowal mit opinii publicznej. Za ilustracj~ niech sluzy fragment z politycznej powiesci Antony'ego Trollope'a Phineas Finn, na ktory zwrocil mi uwag~ profesor E. H. Gombrich. Trollope opisuje los wniosku o reform~ prawa dzierzawy zlozonego w parlamencie Irlandii. Wniosek zostaje poddany pod glosowanie i przyj~ty; ministerstwo pokonano wi~kszoscill 23 glosow. "I coz - mowi Mr. Monk, parlamentarzysta - smutna prawda jest taka, ze mimo wszystko nie zblizylismy si~ ani 0 krok do reformy prawa dzierzawy. Alez zblizylismy si~ przeciez do niej. Zapewne w jednym znaczeniu. Taka debata i taka wi~kszose skionilliudzi do myslenia. Alez nie - «myslenie» jest pretensjonalnym slowem. Ludzie z reguly nie mysill. Ale to, co si~ tutaj zdarzylo, b zie im uzmyslawiae, ze w koncu musi bye cos w tej sprawie. Wielu ludzi, ktorzy przedtem w idei prawnego uregulowania tego roszczenia, nie dostrzegalo nic innego, jak nierealistyczne marzenie, bye moze skloni si~ teraz do pogllldu, ze taka regulacja jest jedynie niebezpieczna lub nawet moi:e

3 OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LIBERAUZMU 9 jedynie trudna. W ten sposob stopniowo dojdzie do tego, Ze zaliczy si~ t~ reform~ do rzeczy mozliwych, a nawet do rzeczy prawdopodobnych - ai: w kollcu zostanie ona wlllczona na list~ tych niewielu przedsi~wzi~, ktore b 1l uwaiane za absolutnie konieczne dla naszego kraju. To wlasnie jest rodzaj i sposob, w jaki formuje si~ opinia publiczna. Nie bylo zadnll stratll czasu uczynienie pierwszego kroku na drodze jej urzeczywistnienia - mowi Phineas. Pierwszy wielki krok uczyniono dawno temu... - odrzekl Mr. Monk - Ale jest przeciez tilie cos wielkiego w uczynieniu dalszego kroku, ktory posunie nas do przodu". Rozwa.i:ania - poczynione tutaj przez radykalno-liberalnego czlowieka parlamentu, Mr. Monka - moma, bye moze, nazwae teo rill a wan gar dow e j r 0 Ii 0 pin i i pub I i c z n e j. Wedlug tej teorii istnieje pewna liczba przywodcow opinii publicznej, ktorzy przez listy do "Times a" lub przez wystllpienia i wnioski skladane w pariarnencie przyczyniajll si~ do tego, Ze pewne idee najpierw odrzucone, nast~pnie dyskutowane, zostajll w kod.cu zaakceptowane. Opinia publiczna jest tutaj pojmowana jako rodzaj publicznego zaj~cia stanowiska wobec mysli i zabiegow tych arystokratow ducha, ktorzy Sll tworcarni nowych idei, nowych poj~, nowych argumentow. Wyobra:ia si~ jll jako powolnll, nieco biernll i z natury konserwatywnll; ale koniec kod.cow jest ona zdolna rozpoznae intuicyjnie prawd~, tkwillcll w propozycjach reform; a przez to opinia publiczna staje si~ decydujllcym, autorytatywnym s~dzill w debatach tak zwanych elit. (Jestem przeciwnikiem wszelkich elit i mitu elity). Jest to bez wlltpienia znowu forma naszego mitu, chociai: na pierwszy rzut oka moze to wygllldae tak, jakby nie byl to zaden mit, lecz obraz angielskiej rzeczywistosci. Trzeba tu dodae, ze w Anglii propozycje reform mogly bye cz~to przeforsowane w ten sposob. Ale czy tylko uzasadnione ZIldania kod.czil si~ sukcesem? Sklonny jestem uwierzye w to, Ze w Anglii prawda jakiegos twierdzenia blldz tez mlldrose jakiejs propozycji majll mniejszll szans~ na pozyskanie poparcia opinii publicznej dla okreslonej polityki niz poczucie tego, ze niesprawiedliwosc, ktora moze i powinna bye naprawiona, zostala popelniona i bye moze jeszcze dalej b~zie popciniana. Jest to ta charakterystyczna m 0 r a I n a w r a z I i w 0 s e opinii publicznej w Anglii i sposob, w jaki moze bye ona pobudzona, a takze sposob, w jaki opinia publiczna intuicyjnie wyczuwa niesprawiedliwose - zostaly opisane przez Trollope'a, ale nieintuicyjne pojmowanie stanu rzeczy, prawdy. Jak dalece opis Trollope'a da si~ zastosowae do innych krajow? 0 tej sprawie moma by podyskutowae. 2. ZASADY LIBERALIZMU: ZBI6R TEZI 1. Panstwo jest zlem koniecznym. Jego uprawnienia nie powinny bye mnozone ponad koniecznll miar~. Zasad~ t~ mom a by nazwae "brzytwil liberalnll" (przez analogi~ do brzytwy Ockharna, tzn. slynnej zasady gloszllcej, Ze byty metaflzyczne nie powinny bye mnozone ponad koniecznll miar~). Aby pokazae koniecznose tego zla - panstwa - nie powoluj~ si~ na pogllld Hobbesa: homo homini lupus. Wprost przeciwnie: koniecznose ta moze wowczas potwierdzie si~ sarna, gdy przyjmiemy pogllld homo homini felis lub nawet homo 1 Z tym i nas~ymi ustwami porownaj mojll ksillzk~ The Open Society and Its Enemies, London 1945; wydanie poprawione Princeton-London Po1skie wydanie: Spoleczenstwo otwarte j jego wrogowie, Warszawa 1993, Wydawnictwo Naukowe PWN, przelozyla M. Krahelska, opracowal A. Chmielewski, t. I: Urok Platona, t. 2: Wysoka Jaw proroctw: Hegel, Maries j nastfpstwa.

4 10 KARL R. POPPER homini angelus - innymi slowy pogllld zakladajllcy, ze przez halasliwll potulnose lub bye moze halasliwe anielskie.dobro, nikt nie wyrzlldzi komus innemu krzywdy. Takze w takim swiecie byliby cillgle jeszcze ludzie slabsi i silniejsi, a nie mieliby z ad neg 0 p raw a bye tolerowani przez silniejszych; dlatego tez byliby oni winni im wdzi~nose za ich dobro, za to, ze ich tolerujll. A wi~c ci (silni blldz slabi), ktorzy taki stan uwaiajll za niezadowalajllcy i ci, ktorzy wierzll, Ze kazdy powinien m i e e p raw 0 do zycia i prawo do tego, aby bye chronionym przed wladzll silniejszych, b~1l przeto uznawali koniecznose istnienia panstwa, ktore broni praw wszystkich. Nie jest wszak trudno wykazae, ze panstwo stanowi stale zagrozenie, jest jednak zlem, nawet jesli tylko zlem koniecznym. lesli panstwo rna wypelciae swoje zadania musi miee wi~ej wladzy niz kazdy pojedynczy obywatel czy tez kazda grupa obywateli. GdybySmy nawet wymyslili instytucje, ograniczajllce najbardziej niebezpieczenstwo naduzycia tej wladzy, to jednak i tak nigdy nie moglibysmy calkowicie zazegnae tego niebezpieczenstwa. Wprost przeciwnie, wydaje si~, ze zawsze ~ziemy musieli placie cen~ za ochron~ prawnll panstwa i to nie tylko w formie podatkow, lecz nawet w formie upokorzenia, z ktorym musimy si~ pogodzie ("arogancja urz nikow"). Ale to wszystko jest stopniowalne: chodzi 0 to, zeby za ochron~ prawnll nie zaplacie zbyt wygorowanej ceny. 2. Roznica mi~dzy demokracjll a tyranill polega na tym, ze w demokracji mozna po z bye s i ~ r z Il d u bez przelewu krwi, natomiast w tyranii nie. 3. Demokracja nie moze (i nie powinna) wyswiadczae obywatelom z ad nyc h do b rod z i e j s t w. Istotnie sarna "demokracja" nie moze absolutnie nic zrobie - dzialae mogll tylko obywatele demokratycznego panstwa (naturalnie wlllcznie z rzlldem). Demokracja nie jest niczym innym, jak strukturll, w ktorej obr~bie obywatele mogll dzialae. 4. lestesmy demokratami nie dlatego, Ze wi~kszose rna zawsze racj~, lecz dlatego, Ze demokratyczne instytucje, gdy Sll zakorzenione w demokratycznych tradycjach, Sll najmniejszym zlem, jakie znamy. Gdy wi~kszose (opinia publiczna) rozstrzyga na rzecz tyranii, wowczas demokrata nie musi rezygnowae ze swoich przekonan; ale b zie mu to uswiadarniae, ze w jego kraju demokratyczne tradycje nie byiy dose silne. 5. Same instytucje nigdy nie wystarcz/l, jezeli nie Sll z a k 0 r zen ion e w t r a d y c j a c h. Instytucje Sll zawsze "arnbiwalentne" w tym sensie, ze - bez wsparcia silnej tradycji - c~sto po pro stu mogll dzialae w przeciwnym kierunku, anizeli w tym, w ktorym powinny dzialae. Na przyklad, opozycja w parlamencie powinna - ogolnie rzecz ujmujllc - przeszkadzae wi~kszosci w tym, aby okradala z pieni~dzy podatnikow. Ale przypominam sobie drobny skandal w pewnym kraju w Europie Poludniowo-Wschodniej, ktory ilustruje ambiwalentnosc tej instytucji. Byl to ten przypadek, w ktorym wi~ksze sumy lapowek zostaly sprawiedliwie rozdzielone mi~zy wi~kszoscill parlamentarnll a opozycjll. Tradycje Sll niezb~dne do tego, aby stworzye pewien rodzaj ogniwa mi~zy ins t y t u c jam i i war t 0 sci ami reprezentowanymi przez jednostki. 6. Liberalne "u top i e" - to znaczy panstwo racjonalistycznie zaplanowane na pozbawionej tradycji tabula rasa - Sll niemozliwoscill. Wszak zasada liberalizmu zaklada, Ze wszelkie ograniczenia indywidualnej wolnosci, ktore Sll niezb~dne ze wzgl~u na wspolzycie spoleczne, Sll rozdzielane proporcjonalnie do mozliwosci (Kant) i wedlug mozliwosci wyrownywane. Ale w jaki sposob mozemy takll zasad~ a priori zastosowae w praktyce? Czy mamy przeszkodzie pianiscie w ewiczeniach, czy tez jego sllsiadom w zazywaniu rozkoszy spokojnego popoludnia? Wszystkie takie

5 OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LIBERAUZMU 11 problemy moma rozwillzae tylko przez odwolanie si~ do istniejllcych tradycji i zwyczajow - przez powolanie si~ na tradycyjne poczucie sprawiedliwosci, na niepisane prawo powszechne (common law), jak jest ono nazywane w Anglii - ina to, co bezstronny s~dzia uznaje za sluszne. PoniewaZ wszystkie prawa mogll skladae si~ tylko z zasad ogolnych, muszll, otrzymae wykladni~, aby mogly bye stosowane, ale z kolei spofzll,dzenie wykladni wymaga zastosowania pewnych zasad zaczerpni~tych z codziennej praktyki, ktorll moze rozwijae jedynie zywa tradycja. A wi~c to wszystko odnosi si~ zwlaszcza do nadzwyczaj abstrakcyjnych zasad liberalizmu. 7. Zasady liberalizmu moma opisae jako z a sad y, za ktorych pomocll istniejllce ins t y t u c j e mogll bye 0 c e n ian e, a kiedy to konieczne - 0 g ran i - c zan e blldz zmieniane. Nie Sll one zdolne do zastllpienia istniejllcych instytucji. Innymi slowy: liberalizmjest raczej przekonaniem ewolucyjnym niz rewolucyjnym (0 ile nie jest konfrontowany z tyranill). 8. Wsrod romych t r ad y c j i do najwainiejszych musimy zaliczye te, ktore tworzll "moralne ramy" (stosownie do instytucjonalnych "ram prawnych") spoleczenstwa i ktore ucielesniajll to przekazywane przez nie pojmowanie sprawiedliwosci i uczciwosci, jak rowniez osillgni~ty przez nie stopien wrazliwosci moralnej. Te moraine ramy sluzll jako podstawa, na ktorej mozliwe jest osillgni~cie sprawiedliwego i slusznego kompromisu mi~dzy sprzecznymi interesami, tam gdzie jest to konieczne. Owe ramy nie sll naturalnie niezmienne, ale zmieniajll si~ stosunkowo wolno. Nie rna niczego bardziej niebezpiecznego niz znisz(;zenie tych ram, tej tradycji. (Do tego swiadomie dllzyl nazizm). Musi to koniec koncow prowadzie do cynicznego nihilizmu - do pogardy i likwidacji wszystkich ludzkich wartosci. 3. SWOBODNA DYSKUSJA W TEORII LIBERALIZMU Wolnose mysli i wolnose dyskusji Sll ostatecznymi wartosciami liberalizmu, nie wymagajllcymi zadnych dalszych uzasadnien. lednakze mogll bye one komentowane przez wskazanie na rol~, jakll odgrywajll w poszukiwaniu prawdy. P raw dan i e j est 0 c z y w is t a i nie jest latwo dojsc do niej. W poszukiwaniu prawdy potrzebne Sll co najmniej a) wyobrainia, b) proby i bl y (trial and error), c) stopniowe odkrywanie naszych wlasnych uprzedzen drogll a, b i za pomocll k r y t y c z n e j d y sku s j i. Zachodnia tradycja racjonalizmu, wywodzllca si~ od starozytnych Grekow, jest tradycjll krytycznej dyskusji - tradycjll badania i weryflkowania propozycji bll,dz teorii przez prob~ ich obalenia (Elenchos). Nie moma mylie tej metody racjonalnej krytyki z metodll polegajllcll na dowodzeniu, to znaczy z metodll zmierzajllcll do tego, aby ostatecznie ustalie prawd~ (Epagoge). Takiej metody, podobnie jak metody, ktora bylaby w stanie zawsze poprowadzie do powszechnej jednosci, nie rna. Wartose krytycznej dyskusji pol ega raczej na tym, ze wszyscy jej uczestnicy w pewnym stopniu zmieniajll swoje zdanie i rozchodzll si~ jako ludzie mll,drzejsi. Cz~sto twierdzi si~, Ze dyskusja mozliwa jest tylko mi~dzy ludimi wyznajllcymi wspolne podstawowe pogllldy. UWaZam to za falszywe. Konieczne jest tylko jedno: ch~e uczenia si~ od swego partnera, lllcznie ze szczerym pragnieniem zrozumienia tego, co chce powiedziee. Gdy ta ch~e istnieje, wowczas dyskusja jest tym bardziej owocna, im bardziej zromicowane intelektualnie jest srodowisko, z ktorego wywodzll si~ romi dyskutanci: wartose dyskusji zalezy po pro stu od r6znorodnosci

6 12 KARL R. POPPER scierajllcych si~ pogl iow i Slldow. Gdyby nie bylo :iadnej wiezy Babel, to trzeba by jll bylo wynalezc. Liberalizm nie poklada swych nadziei w zgodnosci przekonan, lecz we wzajemnej inspiracji i wynikajllcym z niej rozwoju s iow. Gdy nawet, ku powszechnemu zadowoleniu, udaje si~ nam rozwillzae jakis problem, to wlasnie przez jego rozwi~e stwarzamy znowu nowe problemy, ktore muszll prowadzie do powstania nowych romic zdan; nad czym przeciez nie trzeba ubolewae. Poszukiwanie prawdy drogll swobodnej, rozs inej dyskusji jest wprawdzie sprawll publicznll, ale "opinia publiczna" - niezaleznie od tego, czym ona jest - nie jest rezultatem takich dyskusji. Aczkolwiek moze ona znajdowae si~ pod wplywem nauki i zajmowae wobec niej stanowisko, to nie jest ona wynikiem dyskusji naukowych. Tradycyjne poszanowanie dla rozs inej dyskusji prowadzi w sferze polityki do tradycyjnego poszanowania metody r z II d zen i apr z e z d y sku s j ~ Oak to nazywa rzlld parlamentarny w Anglii). I przez to rozwija ona poczucie sprawiedliwosci; nawyk aprobowania innych punktow widzenia; i patrzllc dalej - gotowose do kompromisu. To, na co mogll miee nadziej~ zwolennicy zasad liberalizmu, to to, ze tradycje, ktore zmieniajll si~ i rozwijajll pod wplywem krytycznej dyskusji, mogll zmienie wiele z tego, co nazywa si~ "opinia publiczna" i Ze z czasem przejmll one te funkcje, ktorych wypelniania Z ia si~ c~sto od opinii publicznej. 4. RODZAJE OPINII PUBLICZNEJ Istniejll dwa glowne rodzaje opinii publicznej: pierwszy ugruntowany w instytucjach i drugi nie ugruntowany w instytucjach. Przykladami instytucji, ktore sruzll opinii publicznej b iz wywieraniu wplywu na nill, Sll: prasa (wlllcznie z listami do wydawcow), partie polityczne, towarzystwa, uniwersytety, wydawnictwa, radio, teatr, kino, telewizja. przyklady urzeczywistniania opinii publicznej bez pomocy takich specjalnych I instytucji: to, jak ludzie komentujll najnowsze wydarzenia lub tez to, co mowill o obcych czy "kolorowych" w pocillgu lub innych miejscach publicznych; rzadziej to, co, zwlaszcza w Anglii, ludzie mowill przy obiedzie jedni 0 drugich, w Austrii, w kawiarni, a w Bawarii bye moze przy piwie. (Okazje te mogll stae si~ nawet trwalymi instytucjami). 5. NIEBEZPIECZENSTWA ZWIJ\ZANE Z OPINIJ\ PUBLICZNJ\ v c Opinia publiczna, czymkolwiek by ona mogla bye, jest niezwykle pot~zna. Moze ona obalae CZlldy, nawet rz iy 0 niedemokratycznym charakterze. Liberalizm musi takll sil~ traktowae podejrzliwie. Wskutek swej anonimowosci opinia publiczna jest w I adz II be z po nos z e- n i a 0 d pow i e d z i a 1 nos c i i dlatego tez z punktu widzenia liberalizmu szczegolnie niebezpiecznll (przyklad: dyskryminacja kolorowych i inne kwestie "rasowe"). Jak na dloni widae srodek zaradczy w jednym kierunku: przez zminimalizowanie wladzy panstwowej moze bye rowniez zmniejszone niebezpieczenstwo, powstajllce n w wyniku wplywu opinii publicznej na panstwo. Ale to wcale nie zapewnia wolnosci dzialania i myslenia jednostki. Opinia publiczna w swych niezinstytucjonalizowanych formach moze sama stae si~ wladzll despotycznll. Z tego wynika z kolei -

7 OPINIA PUBLlCZNA W 8WIETLE ZASAD LlBEJUUZMU 13 potrzeba obrony jednostki przez panstwo, jak rowniei koniecznosc rozwijania i wzbogacania tradycji. Twierdzenie, Ze opinia publiczna nie jest nieodpowiedzialna, lecz "odpowiada sarna przed sob,!" - w tym znaczeniu, Ze negatywne skutki jej bi nych ocen mszczll si~ na tych ludziach, ktorzy reprezentowali falszywe opinie - jest znowu jedynie form,! mitu 0 kolektywnosci opinii publicznej; wszak falszywa propaganda, prowadzona przez jedn,! gru~ obywateli, moze tylko zbyt latwo zaszkodzic zupelnie innej grupie. 6. KILKA PROBLEM6w PRAKTYKI: CENZURA I MONOPOLE POPULARNOSCI ("MEDIA") Nie zostan,! tutaj sformulowane zadne tezy, lecz jedynie poruszone problemy. Jak dalece zaj~ie racjonalnego stanowiska przeciwko cenzurze zalezy od tradycji przyjmowanej dobrowolnie autocenzury? Jak dalece monopole wydawnicze wytwarzaj'! pewien rodzaj cenzury? W jakim stopniu mysliciele mog,! swobodnie publikowac swoje idee? Czy powinna i moze istnie6 absolutna wolnosc publikowania wszystkiego? WpIyw i odpowiedzialnosc intelektualistow: a) na i za rozpowszechniania idei (przyklad: socjalizm), b) na i za aprobat~ ~sto despotycznych nowoczesnych kierunkow i mod (przyklad: sztuka abstrakcyjna). Wolnosc uniwersytetow: a) ingerencja panstwowa, b) ingerencja prywatna, c) ingerencja w imieniu opinii publicznej. Obrobka, inscenizowanie i "planowanie" opinii publicznej. Problem gustu: ujednolicenie i zrownanie ("zacieranie roznic"). Problem: propaganda i reklama zjednej strony, rozpowszechnianie wiadomosci z drugiej strony. Problem pro p ago wan i a 0 k r u c i ens twa w gazetach (zwlaszcza w "komiksach"), w kinie, w telewizji itd. Jeszcze wi~kszym problemem jest intelektualna moda na pesymizm. Moda ta prowadzi do propagowania tezy, Ze i;yjemy w ziym ustroju spolecznym - a nawet w ziym swiecie. 7. KR6TKA LISTA POLITYCZNYCH PRZYKLAD6W Lista ta obejmuje przypadki zasluguj,!ce na staranne przeanalizowanie, poniewaz zostaly bl~dnie ocenione nie tylko przez opini~ publiczn,!, lecz takze przez wielu czolowych zwolennikow liberalizmu. 1. Plan Hoare-Lavala (proba zwodzenia Mussoliniego przez Hitlera). 2. Abdykacja Edwarda VIII. 3. Sukces popularnosci Neville'a Chamberlaina po Monachium (1938). 4. Bezwarunkowa kapitulacja. 5. Przypadek "Critchel-Downa"l. 6. Brytyjski nawyk pogodzenia si~ bez szemrania z potrzebnymi i niepotrzebnymi uci,!ziiwosciami. 7. Ruch "Beze mnie" w Niemczech. 2 Bardzo znany w6wczas w Anglii przypadek naduzycia wladzy urz niczej.

8 14 IURL R. POPPER 8. PODSUMOW ANIE Ten nieco mglisty i nie bardzo uchwytny twor, nazwany "Opinill publicznll", jest wprawdzie cz~sto swiatlejszy i mlldrzejszy od rz(ldow, ale bez cugli silnej liberalnej tradycji oznacza niebezpieczenstwo dla wolnosci. Opinii publicznej nie powinno si~ nigdy uznawae za vox dei, za arbitra w kwestii prawdziwosci i falszywosci, ale jest ona czasami oswieconym s zill w sprawach sprawiedliwosci i innych wartosci moralnych (wykup niewolnikow w angielskich koloniach 3 Jest ona niebezpieczna jako arbiter w kwestii gustu. Niestety moze bye ona "obrabiana", "inscenizowana" i "planowana". Wszystkim tym niebezpieczenstwom moi:emy zapobiec tylko przez umocnienie tradycji liberalizmu; a w tych przedsi~wzi~iach moze brae udzial kazdy. Opini~ publicznll nalezy odrmnie od swobodnych, krytycznych i publicznych dyskusji, takich jakie Sll prowadzone (lub po winny bye prowadzone) w nauce, w1llcznie z dyskusjll nad kwestiami sprawiedliwosci i innymi tematami moralnymi. Dyskusje takie wywierajll wprawdzie wplyw na opini~ publicznll, ale nie wylania si~ ona z nich jako ich wynik, ani nie jest tez trzymana przez nie w szachu. OD TLUMACZA Zmademu 17 wrzesnia 1994 r. Karlowi Popperowi slaw~ przyniosla opublikowana w 1934 r. Logika odkrycia naukowego. Ukazala si~ ona w serii wydawanej przez przywodc6w Kola Wiedenskiego Moritza Schlicka i Philippa Franka. Sam Popper wlasnie w tym fakcie dostrzegal po latach decydujllcy moment, ktory mial wpiynlle na uksztaltowanie si~ 0 nim mitu jako czolowym rzeczoiku wspolczesnego pozytywizmu. przeciwstawial si~ takiej klasyfikacji swojego stanowiska teoretyczoego, podkreslajllc w glosnym wywiadzie dla Klausa Grossnera zatytulowanym Przeciwko wielkim slowom, i:e w latach zwalczal wszelkie formy pozytywizmu. Jedyne podobienstwo mi~zy sobll a pozytywizmem dostrzegal w tym, ze podobnie jak ten kierunek filozoficzoy interesowal si~ bardzo fizykll i biologill. UWaZal, i:e jego koncepcje Sll w takim samym stopniu odlegle od pozytywizmu, jak na przyklad ftlozofia Hansa Georga Gadamera. Krytykujllc pozytywizm akcentowal, i:e jest antyindukcjonistll (zaproponowal wlasne oryginalne rozwi~e tradycyjnego ftlozoficzoego problemu indukcji sformulowanego przez Davida Hume'a), antysensualistll i realistll. Uwai:al si~ tez za pioniera uwypuklania elementu teoretyczoego i hipotetycznego w badaniach naukowych. Wielokrotnie stwierdzal, ze uprawiana przez niego epistemologia zaklada, i.e naub przyrodnicze nie powinny wychodzie od jakichkolwiek "pomiarow", lecz od sfor mulowania wielkich idei. Post~p naukowy nie pol ega bowiem na gromadzeniu blldi wyjas nianiu faktow, lecz na stawianiu smialych rewolucyjnych idei, hipotez, ktore nast~pnie powinny bye poddane ostrej krytyce i weryfikowane.swoje stanowisko ftlozoficzoe okreslal mianem k r y t y c z neg 0 ra c jon a Ii z m u. Popper wniosl wybitny wklad w sformulowanie, rozwoj i rozwillzanie wielu problemow ftlozoficzoych. Do ostatnich dni swego dlugiego Zycia duzo miejsca poswi~al analizie rozwoju wspolczesnych spoleczenstw. Z ogolnej teorii wiedzy, sformulowanej w Logice odkrycia naukowego i rozwijanej nast~pnie z wielkll konsekwencjll (warto tu zwlaszcza wspomniee 0 jego teorii trzech swiatow jako oryginalnej teorii rzeczywistosci), wyrastala jego ftlozofia polityki, zaprezentowana w najbardziej rozwini~tej formie w pracach Nfdza historyz mu oraz Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie. W zamierzeniu autora obie te wzajemnit uzupelniajllce si~ i pisane jednoczesnie prace byly obronll wolnosci przed totalitarnymi i autorytarnymi koncepcjami i ostrzei:eniem przed niebezpieczenstwami historycystyczoych przes~ow. 3 Przypadek ten slusznie wywad gl~bokie wraz.enie na Schopenhauerze. Por. Die beiden Grundprob Ierne der Ethik, II, Ober dns Fundament der Moral, 18 (przedostatni ust~).

9 OPINIA PUBLlCZNA W SWIETLE ZASAD LlBERAUZMU 15 Popper, propagator koncepcji spoleczenstwa otwartego, wiele miejsca poswi~cal taki:e krytyce jego niedomagan. Niestrudzenie zwalczal wszelkie przejawy zla spolecznego. Nie szcz zil slow krytyki pod adresem intelektualistow. Oskarzal ich zwlaszcza 0 brak intelektualnej skromnosci, pustoslowie i zdrad~. Uwazal, i:e to wlasnie oni Sll winni wszelkiej n zy, poniewaz zbyt malo walczll 0 intelektualnll uczciwosc. Prezentowany szkic pochodzi z glosnego zbioru W poszukiwaniu Iepszego iwiata ( Auf der Suche nach einer besseren Welt, Munchen-Zurich 1987, s ; In Search ofa Better World, London - New York 1992, s ), ktory ukai:e si~ w Wydawnictwie "Ksilli:lca i Wiedza". Przygotowujllc polskie wydanie pracy korzystalem zarowno z wersji niemieckiej, jak i angielskiej. S~ mi zy nimi pewne roi:nice, np. w strukturze poszczegolnych artykulow. Ponadto wersja angielska jest nieco obszemiejsza. Sir Karl Popper w korespondencji z wydawnictwem podkreslal, i:e wersj~ niemieckll uwaza za bardziej udanll i j~ tez rekomendowaljako podstaw~ wydania polskiego. Prezentowany szkic zostal wygloszony we wrzesniu 1954 r. w j~zyku angielskim na VI zgromadzeniu Mont Peterin Society w Wenecji. Po raz pierwszy zostal opublikowany w "Ordo" 1956, t. 8. Wersja niemiecka zostala zatytulowana Opinia publiczna w swietle zasad liberalizmu (Die 6ffentliche Meinung Un Lichte der Grundsiitze des Liberalismus), a angielska Opinia publiczna i zasady liberalne (Public Opinion and Liberal Principles). Obie wersje majll tez nieco odmienny poczlltek. Antoni Malinowski

POLACY O NATO I BEZPIECZENSTWIE KRAJU

POLACY O NATO I BEZPIECZENSTWIE KRAJU POLACY O NATO I BEZPIECZENSTWIE KRAJU Ponad trzy piate Polaków (63%) twierdzi, ze jest za czlonkostwem Polski w NATO, przeciwny przystapieniu naszego kraju do Paktu Atlantyckiego jest tylko co dziesiaty

Bardziej szczegółowo

POLACY O PROTESTACH SPOLECZNYCH

POLACY O PROTESTACH SPOLECZNYCH POLACY O PROTESTACH SPOLECZNYCH Warszawa, wrzesien 1999 Polacy w wiekszosci czuja sie dobrze zorientowani w przyczynach protestów róznych grup zawodowych: górników, pielegniarek, nauczycieli i rolników.

Bardziej szczegółowo

BYDGOSZCZ CZERWIEŃSK k. ZIELONEJ GÓRY DĘBLIN DĘBLIN-LOTNISKO ELBLĄG GDAŃSK GDYNIA GŁOGÓW GORZÓW-WIELKOPOLSKI INOWROCŁAW JELENIA GÓRA KOŁOBRZEG KOSZALIN KŁODZKO KRAKÓW LEGIONOWO LEGNICA LIDZBARK WARMIŃSKI

Bardziej szczegółowo

POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY

POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY Warszawa, maj 1998 Osrodek Badania Opinii Publicznej Sp. z o.o. Polacy o sobie, dzieciach i mlodziezy 9 12 maja 98 Cytowanie, publiczne odtwarzanie, kopiowanie oraz

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

OPINIE PO WYPADKU KSIEZNEJ DIANY O ZAKRESIE WOLNOSCI MEDIÓW

OPINIE PO WYPADKU KSIEZNEJ DIANY O ZAKRESIE WOLNOSCI MEDIÓW OPINIE PO WYPADKU KSIEZNEJ DIANY O ZAKRESIE WOLNOSCI MEDIÓW 75% badanych uwaza, ze fotoreporterzy, którzy scigali ksiezne Diane by zrobic zdjecie z jej prywatnego spotkania, sa moralnie odpowiedzialni

Bardziej szczegółowo

LEKARZ, DZIENNIKARZ, ADWOKAT - SPOLECZNA AKCEPTACJA TAJEMNICY ZAWODOWEJ -

LEKARZ, DZIENNIKARZ, ADWOKAT - SPOLECZNA AKCEPTACJA TAJEMNICY ZAWODOWEJ - LEKARZ, DZIENNIKARZ, ADWOKAT - SPOLECZNA AKCEPTACJA TAJEMNICY ZAWODOWEJ - * W opinii zdecydowanej wiekszosci Polaków - lekarz, dziennikarz i adwokat - to profesje, w których powinna obowiazywac tajemnica

Bardziej szczegółowo

WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE

WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE Warszawa, czerwiec 1999 Pielgrzymka Jana Pawla II do Polski zdominowala wszystkie wydarzenia przedstawiane

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ Warszawa, czerwiec 1999 Prawie polowa Polaków (48%) ma zaufanie do polskich przedstawicieli prowadzacych

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ

UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ Jedna trzecia Polaków (33%) twierdzi, ze slyszala o obchodzonym niedawno w Polsce Dniu Uchodzcy. Prawie jedna piata respondentów (18%) deklaruje, ze spotkala sie z informacjami

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

KONKURS FOTOGRAFICZNY.,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku " REGULAMIN. l. Postanowienia og6lne

KONKURS FOTOGRAFICZNY.,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku  REGULAMIN. l. Postanowienia og6lne KONKURS FOTOGRAFICZNY,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku " Zala_cznik do Zarzqdzenia Nr 32 W6jta Gminy Kotbiel z dnia 29 listopada 2012 r. REGULAMIN l. Postanowienia og6lne Konkurs,,Gmina Kotbiel w

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Studia Polityczne STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH

Studia Polityczne STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH STUDIA POLlTYCZNE Nr 3 TEO RIA POLITYKI TADEUSZ KLEMENTEWICZ Warszawa STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH Budowa teorii "wlasnej" dziedziny badania jest jednym z glownych zadan kaidej

Bardziej szczegółowo

POLACY O REFORMIE OSWIATY

POLACY O REFORMIE OSWIATY POLACY O REFORMIE OSWIATY Warszawa, pazdziernik 1999 Ponad polowa Polaków (55%) pozytywnie ocenia mozliwosci nauki dzieci i mlodziezy w swojej okolicy, przy czym tylko 7% osób uwaza, ze sa one bardzo dobre.

Bardziej szczegółowo

DOKTRYNY POLITYCZNE. XIX i XX wieku. i Wiesława Kozuba-Ciembroniewicza. pod redakcją: Krystyny Chojnickiej

DOKTRYNY POLITYCZNE. XIX i XX wieku. i Wiesława Kozuba-Ciembroniewicza. pod redakcją: Krystyny Chojnickiej DOKTRYNY POLITYCZNE XIX i XX wieku pod redakcją: Krystyny Chojnickiej i Wiesława Kozuba-Ciembroniewicza Liberalizm Konserwatyzm Socjalizm Doktryna socjaldemokracji Nauczanie społeczne Kościoła Totalitaryzm

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii.

Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. Zagadnienia historiozoficzne we współczesnej filozofii. historiozofia DZIEJÓW FILOZOFIA nauka filozoficzna o ostatecznych czynnikach sprawczych, istocie i sensie ludzkich dziejów jako całości, zw. także

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH

TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH Zainteresowanie protestami rolników mialo charakter powszechny - 90% badanych orientowalo sie w powodach protestów. Równie masowy charakter mialo zrozumienie dla racji protestujacych

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku WO/ZRP - OMLlI17S-0 Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Pomorskie Centrum Traumatologii im. M. Kopernika w Gdansku ul Nowe Ogrody 1-6 80-803

Bardziej szczegółowo

Bluetooth driver for windows 7 download free DOWNLOAD Bluetooth driver for windows 7

Bluetooth driver for windows 7 download free DOWNLOAD Bluetooth driver for windows 7 Bluetooth driver for windows 7 download free. For security reasons, we no longer support Internet Explorer 6. Please use another browser such as Google Chrome or Firefox, or simply follow the steps below

Bardziej szczegółowo

PROTOKOL Nr XL/14. AdA

PROTOKOL Nr XL/14. AdA PROTOKOL Nr XL/14 z XL Sesji Rady Gminy w Wisniewie kt6ra odbyla silf w dniu 23.04.2014 roku Obrady rozpocz~to 0 godz. 12:00, zakonczono 0 godz. 14.00. W obradach udzial wzi~li: 1. Radni wg za1'lczonej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015. Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego

Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015. Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego V POI.SKA AKADF.MIA NAUK Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015 Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego 2016-01-25 RPW/4360/2016 P odpowiadaj^c na pismo

Bardziej szczegółowo

Ideologie, doktryny i programy polityczne

Ideologie, doktryny i programy polityczne Ideologie, doktryny i programy polityczne zespół poglądów na temat celów działalności politycznej i metod ich osiągania wynikający z ideologii zbiór poglądów na życie polityczne danego społeczeństwa system

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA?

DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA? STUDIA POLlTYCZNE Dr 4. INSTYTUCJE TADEUSZ MOLDAWA Warszawa DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA? Pierwsze konstytucje pisane powstawaly b~dz to jako akty ograniczaj~ce

Bardziej szczegółowo

Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem

Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem Polacy o Olimpiadzie zimowej w Zakopanem Dwie trzecie spoleczenstwa (64%) uwaza, ze Polska powinna starac sie o zorganizowanie Olimpiady zimowej w Zakopanem w roku 2006. Powszechnie dostrzegane sa skutki

Bardziej szczegółowo

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Dyrektor Izby Skarbowej Siedice, dnia //5i^.02.2010 r. w Warszawie ul. Felinskiego 2 b 01-513 Warszawa 1401/PPS/4407-110/09/BG POSTANO WIENIE Na podstawie art. 216, art. 233 2 w zwi^zku z art. 239 ustawy

Bardziej szczegółowo

Oswiadczenie. o NIE DNIE

Oswiadczenie. o NIE DNIE ZalC\cznik nr IeV Oswiadczenie dotycz~ce kwalifikowalnosci podatku VAT skjadane w zwi~zku z aplikowaniem do programu PO pc. 1 W zwiqzku z aplikowaniem w programie PO PC mmejszym oswiadczarn, ze... (nazwa

Bardziej szczegółowo

Rada Miasta Katowice uchwala

Rada Miasta Katowice uchwala Uchwala nr XXXIV1728/08 Rady Miasta Katowice z dn. 19 grudnia 2008r. w sprawie przyj~cia programu zapobiegania bezdomnosci zwierzqt obejmujqcego sterylizacj~ i kastracj~ wolno f.yjqcych kot6w oraz niesienie

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ

OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ Trzy piate Polaków (61%) twierdzi, ze telewizja jest instytucja, która ma najwiekszy wplyw na mlodziez Najlepszy wplyw na mlodziez - zdaniem 69%

Bardziej szczegółowo

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Politologia Nazwa kierunku kształcenia: Politologia Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab Karol B. Janowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów: Niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW NR 29/2004 Dotyczy: petycji przekazanych do wiadomości Komisji Niniejszym przekazujemy streszczenie dwóch petycji (nr 434/2004 i 437/2004)

Bardziej szczegółowo

Karta Opisu Przedmiotu

Karta Opisu Przedmiotu Politechnika Opolska Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Specjalność Forma studiów Semestr studiów Karta Opisu Przedmiotu ELEKTROTECHNIKA

Bardziej szczegółowo

OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ Warszawa, listopad 1999 Niewiele ponad dwie piate spoleczenstwa (42%) twierdzi, ze ma zaufanie do przedstawicieli Polski w

Bardziej szczegółowo

Polacy o najwazniejszych problemach Polski i problemach lokalnych oraz o nowym podziale administracyjnym kraju

Polacy o najwazniejszych problemach Polski i problemach lokalnych oraz o nowym podziale administracyjnym kraju Polacy o najwazniejszych problemach Polski i problemach lokalnych oraz o nowym podziale administracyjnym kraju Zdaniem wiekszosci Polaków (63%), jednym z najwazniejszych problemów, z którymi boryka sie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFA 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka Jan Pawei 11 RADA GMTNY SECEMTN 29-145 SECEMIN wo], swi^tokrzyskie Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKIIROZWI4ZYWANIA

Bardziej szczegółowo

z dnia 2 pazdziernika 2003 r. w sprawie sposobu przeprowadzania przysposobienia obronnego studentów i studentek (Dz. U. z dnia 7 pazdziernika 2003 r.

z dnia 2 pazdziernika 2003 r. w sprawie sposobu przeprowadzania przysposobienia obronnego studentów i studentek (Dz. U. z dnia 7 pazdziernika 2003 r. ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUK ACJI NARODOWEJ I SPORTU 1) ORAZ MINISTRA ZDROWIA 2) z dnia 2 pazdziernika 2003 r. w sprawie sposobu przeprowadzania przysposobienia obronnego studentów i studentek (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2.

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Artur Machlarz 2011-10-01 Plan wykładu 1 Czym według Platona jest wiedza prawdziwa i jak ją osiągnąć? 2 3 Protagoras - człowiek jest miarą wszechrzeczy...

Bardziej szczegółowo

Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. z dnia 27 maja 2015 r.

Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. z dnia 27 maja 2015 r. Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie okreslenia organizacji potwierdzania efektow uczenia si^ osobom ubiegaj^cym sig o przyj^cie na studia

Bardziej szczegółowo

PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA

PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA Gry i zabawy umys³owe PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA A = Autonomiczne mechanizmy samouzdrawiania (np. spadek ciœnienia krwi, zaœlepki z krwi) B = Brak tlenu: maksymalnie

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA

DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA STUDlA POLITYCZNE Nr S MYSL POLITYCZNA. ADAM WIELOMSKI Warszawa DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA Roger Scruton zauwaiyl kiedys trafnie, iz wsrod tych, ktorzy mienill si~ konserwatystami, sll

Bardziej szczegółowo

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 r' l.j v WOJEWODA SWIETOKRZYSKI Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 ROZSTRZYGNIECIE NADZORCZE Na podstawie art. 91 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorzadzie gminnym IDz.U. z 2001r. Nr

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

FABRYKA MASZYN "GW'''K''; Sp61ka Akr.yin~ \\1 (',nrlir.;,ch i - 1. PAl. 2007 Wptyn?10 do DE dnia~' 10 iq)~ nrj?j1 PREZES Wplyn~lo Znak ak6w, dnia 27 wrzesnia 2007r. URZF;DU REGULACJI ENERGETYKI OCC/I72-ZT0I764/W/OKR/2007/WS

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2009 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zasady oceniania: za rozwiązanie wszystkich zadań można uzyskać maksymalnie 50 punktów (w tym za rozwiązanie zadań

Bardziej szczegółowo

JAK OCENIAMY NASZA WODE?

JAK OCENIAMY NASZA WODE? JAK OCENIAMY NASZA WODE? * Ponad dwie piate (44%) Polaków twierdzi, ze woda dostepna w ich domu nadaje sie do picia dopiero po przegotowaniu. * Przewazajaca wiekszosc Polaków (90%) uzywa do picia wody

Bardziej szczegółowo

POLISH WWW.PAHR.IE SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW

POLISH WWW.PAHR.IE SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW WWW.PAHR.IE POLISH SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW Numer PPS Personal Public Service Number (odpowiednik numeru pesel), unikalny numer wydawany osobom, które

Bardziej szczegółowo

Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r.

Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r. Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r. Wiceprzewodniczacy Rady Gminy Raszyn otworzyl obrady, stwierdzil quorum i zaproponowal przyjecie porzadku obrad, pytajac o uwagi

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

AUTONOMIA JAKO ZASADA ETYCZNOŚCI

AUTONOMIA JAKO ZASADA ETYCZNOŚCI FUNDACJA NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ EWA NOWAK-JUCHACZ AUTONOMIA JAKO ZASADA ETYCZNOŚCI KANT, FICHTE, HEGEL WROCŁAW 2002 SPIS TREŚCI Przedmowa. WOLNOŚĆ I FILOZOFIA 7 Część I. KANT 13 Rozdział I. WOLA I JEJ

Bardziej szczegółowo

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia.

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia. RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH NIEZALEZNY URZAD Szefem Urzedu jest: Rzecznik Praw Obywatelskich, Giorgos Kaminis, Profesor Nadzwyczajny Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Ateńskiego Rzecznik

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty UNIA europejska europejski FUNDUS2 Projekt wsp6ff1nansowany ze irodk6w Europejskiego Funduszu RozwoJu GMINA BARCIANY NR SPRAWY: RGKiI.271.3.2015 ZAWIADOMIENIE o wyborze najkorzystniejszej oferty Barciany,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Nr sprawy: Informacja dotycz^ca zawiadamania Pafist^^ Wyborczej przez partie polityczne o zamiarze skorzystania

Bardziej szczegółowo

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne?

Kto to zrobi? Co jest do tego potrzebne? USTALANIE ZASAD PRACY W ZESPOLE 1. Kto będzie naszym liderem/przewodniczącym zespołu?... 2. Jak podzielimy odpowiedzialność za realizację zadań?... 3. jak będziemy podejmować decyzje?... 4. W jaki sposób

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów.

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia Parmenidesa z Elei Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii 2 3 Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology

Wprowadzenie. D. Wade Hands. Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology Economic methodology is dead long live economic methodology: thirteen theses on the new economic methodology D. Wade Hands Dominik Komar Wprowadzenie Sukces intensyfikacja badań na polu metodologicznym

Bardziej szczegółowo

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II

Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Rozwój ku pełni człowieczeństwa w nauczaniu Papieża Jana Pawła II Wojciech Kosek Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka, Bielsko-Biała, 10. kwietnia 2014 r. Konferencja Personalistyczna koncepcja wychowania

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r.

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzial Wojew6dzki w Gdansku WO/ZRP -MB Gdansk, dnia 27 czerwca 2013 r. NZOZ Okulisci s.c. Edyta Radwan, Ilona Strauss ul. Warszawska 34/36 81-317 Gdyoia DECYZJA

Bardziej szczegółowo

Region:;.lny Osrodek d Spoieczr / 'pel Pani/Pan Dyrektor Regionalnego Osrodka Polityki Spolecznej. wszyscy

Region:;.lny Osrodek d Spoieczr / 'pel Pani/Pan Dyrektor Regionalnego Osrodka Polityki Spolecznej. wszyscy MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOLECZNEJ DEPARTAMENT POMOCY I INTEGRACJI SPOLECZNEJ id. Non'ogrodzka 1/3/5. 00-5/3 H'ars:awa. lei. i 48 22 66 10 277. fax I 48 22 66 10 276 w\v\v.mpips.eov.pl :E-mail:sekretarial.dps(a)mpips.eov.pi

Bardziej szczegółowo

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Zdecydowana gotowosc wziecia udzialu w wyborach parlamentarnych, gdyby mialo do nich dojsc w tym miesiacu, deklaruje 37% Polaków, a 28% - z wahaniem potwierdza,

Bardziej szczegółowo

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika MINISTER ZDROWIA KOPIA Warszawa, 2011-02-18 MZ-OZZ-073-23424-17/LO/11 Wg rozdzielnika Stosowanie do postanowien uchwaly Nr 49 Rady Ministrow z dnia 19 marca 2002 r. Regulamin pracy Rady Ministrow (M.P.

Bardziej szczegółowo

- pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych

- pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych Strona glowna Witamy na stronie internetowej TaalpuntenZo. Celem TaalpuntenZo jest: - pomoc w nauce jezyka holenderskiego - pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych Jestes pochodzenia

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

OPINIE POLAKÓW O ZMIANACH PODATKOWYCH

OPINIE POLAKÓW O ZMIANACH PODATKOWYCH OPINIE POLAKÓW O ZMIANACH PODATKOWYCH Warszawa, listopad 1999 Niemal wszyscy Polacy - 93% slyszeli o nowej ustawie podatkowej i debacie sejmowej na ten temat. Przy tym zdecydowana wiekszosc osób - cztery

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne dr Michał Urbańczyk Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych i Filozofii I. Informacje ogólne OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne 1. Nazwa modułu kształcenia Współczesne

Bardziej szczegółowo

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej Opinie mieszkańców o zmianach klimatu i gazie łupkowym Raport z badania opinii publicznej Lena Kolarska-Bobińska, członek Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii w Parlamencie Europejskim, Platforma

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku WO/ZRP - PS/1168-D Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Nadmorskie Centrum Medyczne Sp. z 0.0. ul. Majewskicb 26 80-457 Gdansk DECYZJA nr

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych. Wprowadzenie 11

Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych. Wprowadzenie 11 Księgarnia PWN: Jacek Czaputowicz - Teorie stosunków międzynarodowych Wprowadzenie 11 1. Teoretyczne podejście do stosunków międzynarodowych 21 1.1. Stosunki międzynarodowe jako dyscyplina naukowa 22 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Wiara nadawanie dużego prawdopodobieństwa prawdziwości twierdzenia w warunkach braku wystarczającej wiedzy.

Wiara nadawanie dużego prawdopodobieństwa prawdziwości twierdzenia w warunkach braku wystarczającej wiedzy. Uważam, iż w publicystyce nawet tej bardziej naukowej nadużywany jest dosyć wieloznaczny termin wiara i to pomimo istniejących słów takich jak przekonanie lub przeświadczenie często bardziej adekwatnych

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE TEMATY / ZAGADNIENIA

PRZYKŁADOWE TEMATY / ZAGADNIENIA PRZYKŁADOWE TEMATY / ZAGADNIENIA 1. Rozwój idei demokratycznych w czasach starożytnych 2. Historyczno-doktrynalne źródła europejskich procesów integracyjnych 3. Platońska koncepcja państwa idealnego jako

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire

Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire Poland ISSP 2006 Role of Government IV Questionnaire Instytut Studiów Społ ecznych Uniwersytet Warszawski Stawki 5/7, 00-183 Warszawa, tel. 831-51-53; www.iss.uw.edu.pl PGSS 2008 P OLSKI G ENERALNY S ONDAŻ

Bardziej szczegółowo

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci Regulamin Przetargu IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci stanowi^cej lokal uzytkowy nr 2 pol. w Czersku przy ul. Kosciuszki 15 na dzialce nr 380, zapisanej

Bardziej szczegółowo

PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II

PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II Warszawa, lipiec 1999 Wyniki sondazu przeprowadzonego przez OBOP zaraz po zakonczeniu wizyty Jana Pawla II w Polsce wskazuja, ze: Bardzo

Bardziej szczegółowo

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie METODA NAUKOWA Weiner J., Życie i ewolucja biosfery. PWN 1999 Wudka J., http://physics.ucr.edu Wolfs F., http://teacher.pas.rochester.edu/ Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią

Bardziej szczegółowo

Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq VIA.

Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq VIA. Page 1 VIA -Informacja i Porada dla Ofiar Przest1epstw PORADA dla ofiar przemocy domowej Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Opracował: dr Robert Pyka Katowice 2015 Wstęp Pełne zrozumienie koncepcji społeczeństwa prosumenckiego nie

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacyjna i styl zarządzania w szpitalu W poszukiwaniu kultury przywództwa

Kultura organizacyjna i styl zarządzania w szpitalu W poszukiwaniu kultury przywództwa Kultura organizacyjna i styl zarządzania w szpitalu W poszukiwaniu kultury przywództwa Dr Małgorzata Gałązka-Sobotka Dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Kultura organizacji tak ważna a tak

Bardziej szczegółowo

ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU

ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU Warszawa, wrzesien 1999 Cztery piate Polaków (80%) uwaza, ze ich zycie dobrze sie ulozylo, tylko co siódmy (14%) ocenia, ze mu sie nie udalo. Tych,

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad. RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.l Przewodniczacy Rady -Marek Chwiatkowski otworzyt obrady VI nadzwyczajnej

Bardziej szczegółowo

GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300

GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300 WZMACNIACZ GSM GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300 Dzil(kujemy za wyb6r wzmacniacza GSM marki d1:tm,. StosujltC urzltdzenia marki Signal mozna w prosty i szybki spos6b wzmocnic sygnal GSM Przed podlltczeniem,urzltdzenia

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo