OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU*

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU*"

Transkrypt

1 STUDIA POLITYCZNE Nr 3 INSTYTUCJE 1 ZACHOWANIA POLITYCZNE IKARL R. POPPER I OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LmERALIZMU* Mysli te zostaiy przedstawione uczestnikom mi zynarodowej konferencji zwo Iennikow liberalizmu. Mialy one sluzye jedynie jako podstawa do dyskusji. Poniewai: moglem slldzie, ze moi sluchacze majllliberalne pogllldy, zalezalo mi na tym, aby rozpowszechnione opinie, ktore te pogll!dy utwierdzaiy, raczej krytycznie zakwestionowae, niz je bezkrytycznie umacniae. Chcialbym podkreslie, ze gdy mowi~ 0 liberalizmie, mam na mysli nie partie polityczne, lecz zasady. 1. MIT OPINII PUBLICZNEJ Musimy wystrzegae si~ pewnych mitow odnoszllcych si~ do "opinii pubiicznej", ktore zbyt cz~sto Sll bezkrytycznie przyjmowane. Oto pierwszy klasyczny mit - vox populi, vox dei - ktory przypisuje glosowi Iudu rodzaj ostatecznego autorytetu i mlldrosci. Jego nowoczesnym odpowiednikiem jest wiara w opierajllcll si~ na zdrowym rozslldku nieomylnose tej mitycznej konstrukcji, tego "czlowieka z ulicy" - wyborcy, "prostego czlowieka" i jego glosu. W obu przypadkach charakterystyczne jest unikanie liczby mnogiej. Ale Iud, na szcz~sci e, rzadko przemawia jed n y m glosem; a romi "pro sci ludzie" na romych ulicach s ~ tak sarno romi, jak rozni Sll liberalowie zgromadzeni w jednej sali konferencyjnej. I nawet wowczas, gdy powinni oni mice te same pogllldy, to zdarza si~ tak, ze to, co uchwalajll jednoglosnie, nie zawsze jest mlldre. Mog~ mice racj~ lub tez mog~ jej nie mice. "Ten glos" w najbardziej wlltpliwych sprawach moze wypowiedziee si~ z najwi~kszll pewnoscill siebie (przyklad: przyj~cie prawie jednoglosnie i bez sprzeciwu zlldania "bezwarunkowej kapitulacji"). I moze w sprawach, co do ktorych w rzeczywistosci nie rna zadnych wlltpliwosci, wypowiadae si~ z wahaniem i niepewnie (przyklad: kwestia, czy mozna pogodzie si~ z politycznym szantai:em i politycznym masowym mordem). "Glos ten" moze bye inspirowany slusznymi intencjami i bye jednoczesnie nieml!drym (przyklad: publiczny protest, ktory doprowadzil do upadku Planu Hoare-Lavala). Ale moze tez reprezentowae mniej sluszne przekonania, zachowujllc wszak przy tym ostroznose, gdy nie mozna bye mlldrym (przyklady: aprobata misji Runcimana i aprobata Ukladu Monachijskiego z 1938 r.). JednakZe sl!dz~, ze w micie fox populi tkwi ziarenko prawdy. Moma by to Tekst z ~zyka niemieckiego przeuumaczyl Antoni Malinowski. Uwagi na temat genezy szkicu Poppera zostaly umieszczone na koticu artykulu (przyp. red.).

2 8 KARL R. POPPER wyrazie w ten sposob: aczkolwiek najwainiejsze akty sll im cz~sto dost~pne jedynie w ograniczonej skali, to przeciez prosci ludzie sll c~sto mlldrzejsi od rzlldow, a jezeli nawet nie mlldrzejsi, to przeciez ~sto kierujll si~ lepszymi i bardziej wielkodusznymi intencjami (przyklady: gotowose ludu czechoslowackiego do walki w przeddzien Monachium; protest przeciwko Planowi Hoare-Lavala). Jednll z form tego mitu - a bye moze jego filozoficznym podlozem - ktora wydaje mi si~ bye szczegolnie interesujllca i znaczllca, jest zaloi:enie, i:e p raw d a j est 0 c z y w i s t a. Mam tu na mysli teori~ zakladajllcll, i:e podczas gdy hllld zawsze wymaga wyjasnienia (na przyklad moze bye wytlumaczony brakiem dobrych ch~ci czy tez jednostronnoscilliub uprzedzeniami), to prawda zawsze wychodzi na jaw sam a, dopoki nie jest tlumiona. W ten sposob powstaje naiwno-optymistyczna wiara w to, ze wolnose przez wyeliminowanie wszelkich form ucisku i innych przeszkod musi prowadzie do nieograniczonego panowania prawdy (i prawa). Moj opis tego wamego mitu jest naturalnie swiadomym uproszczeniem; moi:e on bye rowniez sformwowany w sposob nast~pujllcy: "Gdy nam (lub ludowi) wskaie si~ tylko prawd~, to nie mozemy jej nie docenie". Proponuj~ nazwae to teorill racjonalistycznego optymizmu. Teoria ta inspirowala nie tylko liberalizm, lecz true socjalizm: jest to w istocie teoria charakterystyczna nie tylko dla ruchu oswieceniowego, lecz rowniez dla wi~kszosci jego nast~pcow i bezposrednich poprzednikow. Jest ona, tak samo jak mit vox populi, mitem autorytetu jednomyslnosci, ktorej nauczylismy si~ nie ufae. Pewien rodzaj reakcji przeciwko temu racjonalistycznemu i optymistycznemu mitowi znajdujemy w formie, w jakiej wylonily si~ w romantyzmie teorie vox populi: mam tu na mysli doktryn~ autorytetu i jednosci woli ludu (volonte generale); blldi ducha ludu; blldi ducha narodu; blldi ducha wspolnoty; blldi tez zew krwi. Chyba nie musz~ powtarzae tu argumentow przytoczonych przez Kanta i wielu innych - w tym przeze mnie - przeciwko tej doktrynie irracjonalnego pojmowania prawdy; przeciwko doktrynie ktora osillgn~la punkt kulminacyjny w Heglowskiej teorii Chytrosci Rozumu (List der Vernunft); rozumowi wykorzystujllcemu nasze nami~tnosci jako narz zie sluzllce do instynktownego i intuicyjnego pojmowania prawdy. Teoria ta probuje dowiese, ze to niemozliwe, aby Iud nie mogl nie miee racji, zwlaszcza, gdy nie wsluchuje si~ w glos rozumu, lecz slucha jedynie glosu nami~tnosci. Wamll, a tam jeszcze dzisiaj bardzo WPlywowll wersjll naszych mitow jest mit po s t ~ pow 0 sci 0 pin i i pub I i c z n e j. Mozna okreslie go jako form~, w ktorej dziewi~tnastowieczny liberalizm reprezentowal mit opinii publicznej. Za ilustracj~ niech sluzy fragment z politycznej powiesci Antony'ego Trollope'a Phineas Finn, na ktory zwrocil mi uwag~ profesor E. H. Gombrich. Trollope opisuje los wniosku o reform~ prawa dzierzawy zlozonego w parlamencie Irlandii. Wniosek zostaje poddany pod glosowanie i przyj~ty; ministerstwo pokonano wi~kszoscill 23 glosow. "I coz - mowi Mr. Monk, parlamentarzysta - smutna prawda jest taka, ze mimo wszystko nie zblizylismy si~ ani 0 krok do reformy prawa dzierzawy. Alez zblizylismy si~ przeciez do niej. Zapewne w jednym znaczeniu. Taka debata i taka wi~kszose skionilliudzi do myslenia. Alez nie - «myslenie» jest pretensjonalnym slowem. Ludzie z reguly nie mysill. Ale to, co si~ tutaj zdarzylo, b zie im uzmyslawiae, ze w koncu musi bye cos w tej sprawie. Wielu ludzi, ktorzy przedtem w idei prawnego uregulowania tego roszczenia, nie dostrzegalo nic innego, jak nierealistyczne marzenie, bye moze skloni si~ teraz do pogllldu, ze taka regulacja jest jedynie niebezpieczna lub nawet moi:e

3 OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LIBERAUZMU 9 jedynie trudna. W ten sposob stopniowo dojdzie do tego, Ze zaliczy si~ t~ reform~ do rzeczy mozliwych, a nawet do rzeczy prawdopodobnych - ai: w kollcu zostanie ona wlllczona na list~ tych niewielu przedsi~wzi~, ktore b 1l uwaiane za absolutnie konieczne dla naszego kraju. To wlasnie jest rodzaj i sposob, w jaki formuje si~ opinia publiczna. Nie bylo zadnll stratll czasu uczynienie pierwszego kroku na drodze jej urzeczywistnienia - mowi Phineas. Pierwszy wielki krok uczyniono dawno temu... - odrzekl Mr. Monk - Ale jest przeciez tilie cos wielkiego w uczynieniu dalszego kroku, ktory posunie nas do przodu". Rozwa.i:ania - poczynione tutaj przez radykalno-liberalnego czlowieka parlamentu, Mr. Monka - moma, bye moze, nazwae teo rill a wan gar dow e j r 0 Ii 0 pin i i pub I i c z n e j. Wedlug tej teorii istnieje pewna liczba przywodcow opinii publicznej, ktorzy przez listy do "Times a" lub przez wystllpienia i wnioski skladane w pariarnencie przyczyniajll si~ do tego, Ze pewne idee najpierw odrzucone, nast~pnie dyskutowane, zostajll w kod.cu zaakceptowane. Opinia publiczna jest tutaj pojmowana jako rodzaj publicznego zaj~cia stanowiska wobec mysli i zabiegow tych arystokratow ducha, ktorzy Sll tworcarni nowych idei, nowych poj~, nowych argumentow. Wyobra:ia si~ jll jako powolnll, nieco biernll i z natury konserwatywnll; ale koniec kod.cow jest ona zdolna rozpoznae intuicyjnie prawd~, tkwillcll w propozycjach reform; a przez to opinia publiczna staje si~ decydujllcym, autorytatywnym s~dzill w debatach tak zwanych elit. (Jestem przeciwnikiem wszelkich elit i mitu elity). Jest to bez wlltpienia znowu forma naszego mitu, chociai: na pierwszy rzut oka moze to wygllldae tak, jakby nie byl to zaden mit, lecz obraz angielskiej rzeczywistosci. Trzeba tu dodae, ze w Anglii propozycje reform mogly bye cz~to przeforsowane w ten sposob. Ale czy tylko uzasadnione ZIldania kod.czil si~ sukcesem? Sklonny jestem uwierzye w to, Ze w Anglii prawda jakiegos twierdzenia blldz tez mlldrose jakiejs propozycji majll mniejszll szans~ na pozyskanie poparcia opinii publicznej dla okreslonej polityki niz poczucie tego, ze niesprawiedliwosc, ktora moze i powinna bye naprawiona, zostala popelniona i bye moze jeszcze dalej b~zie popciniana. Jest to ta charakterystyczna m 0 r a I n a w r a z I i w 0 s e opinii publicznej w Anglii i sposob, w jaki moze bye ona pobudzona, a takze sposob, w jaki opinia publiczna intuicyjnie wyczuwa niesprawiedliwose - zostaly opisane przez Trollope'a, ale nieintuicyjne pojmowanie stanu rzeczy, prawdy. Jak dalece opis Trollope'a da si~ zastosowae do innych krajow? 0 tej sprawie moma by podyskutowae. 2. ZASADY LIBERALIZMU: ZBI6R TEZI 1. Panstwo jest zlem koniecznym. Jego uprawnienia nie powinny bye mnozone ponad koniecznll miar~. Zasad~ t~ mom a by nazwae "brzytwil liberalnll" (przez analogi~ do brzytwy Ockharna, tzn. slynnej zasady gloszllcej, Ze byty metaflzyczne nie powinny bye mnozone ponad koniecznll miar~). Aby pokazae koniecznose tego zla - panstwa - nie powoluj~ si~ na pogllld Hobbesa: homo homini lupus. Wprost przeciwnie: koniecznose ta moze wowczas potwierdzie si~ sarna, gdy przyjmiemy pogllld homo homini felis lub nawet homo 1 Z tym i nas~ymi ustwami porownaj mojll ksillzk~ The Open Society and Its Enemies, London 1945; wydanie poprawione Princeton-London Po1skie wydanie: Spoleczenstwo otwarte j jego wrogowie, Warszawa 1993, Wydawnictwo Naukowe PWN, przelozyla M. Krahelska, opracowal A. Chmielewski, t. I: Urok Platona, t. 2: Wysoka Jaw proroctw: Hegel, Maries j nastfpstwa.

4 10 KARL R. POPPER homini angelus - innymi slowy pogllld zakladajllcy, ze przez halasliwll potulnose lub bye moze halasliwe anielskie.dobro, nikt nie wyrzlldzi komus innemu krzywdy. Takze w takim swiecie byliby cillgle jeszcze ludzie slabsi i silniejsi, a nie mieliby z ad neg 0 p raw a bye tolerowani przez silniejszych; dlatego tez byliby oni winni im wdzi~nose za ich dobro, za to, ze ich tolerujll. A wi~c ci (silni blldz slabi), ktorzy taki stan uwaiajll za niezadowalajllcy i ci, ktorzy wierzll, Ze kazdy powinien m i e e p raw 0 do zycia i prawo do tego, aby bye chronionym przed wladzll silniejszych, b~1l przeto uznawali koniecznose istnienia panstwa, ktore broni praw wszystkich. Nie jest wszak trudno wykazae, ze panstwo stanowi stale zagrozenie, jest jednak zlem, nawet jesli tylko zlem koniecznym. lesli panstwo rna wypelciae swoje zadania musi miee wi~ej wladzy niz kazdy pojedynczy obywatel czy tez kazda grupa obywateli. GdybySmy nawet wymyslili instytucje, ograniczajllce najbardziej niebezpieczenstwo naduzycia tej wladzy, to jednak i tak nigdy nie moglibysmy calkowicie zazegnae tego niebezpieczenstwa. Wprost przeciwnie, wydaje si~, ze zawsze ~ziemy musieli placie cen~ za ochron~ prawnll panstwa i to nie tylko w formie podatkow, lecz nawet w formie upokorzenia, z ktorym musimy si~ pogodzie ("arogancja urz nikow"). Ale to wszystko jest stopniowalne: chodzi 0 to, zeby za ochron~ prawnll nie zaplacie zbyt wygorowanej ceny. 2. Roznica mi~dzy demokracjll a tyranill polega na tym, ze w demokracji mozna po z bye s i ~ r z Il d u bez przelewu krwi, natomiast w tyranii nie. 3. Demokracja nie moze (i nie powinna) wyswiadczae obywatelom z ad nyc h do b rod z i e j s t w. Istotnie sarna "demokracja" nie moze absolutnie nic zrobie - dzialae mogll tylko obywatele demokratycznego panstwa (naturalnie wlllcznie z rzlldem). Demokracja nie jest niczym innym, jak strukturll, w ktorej obr~bie obywatele mogll dzialae. 4. lestesmy demokratami nie dlatego, Ze wi~kszose rna zawsze racj~, lecz dlatego, Ze demokratyczne instytucje, gdy Sll zakorzenione w demokratycznych tradycjach, Sll najmniejszym zlem, jakie znamy. Gdy wi~kszose (opinia publiczna) rozstrzyga na rzecz tyranii, wowczas demokrata nie musi rezygnowae ze swoich przekonan; ale b zie mu to uswiadarniae, ze w jego kraju demokratyczne tradycje nie byiy dose silne. 5. Same instytucje nigdy nie wystarcz/l, jezeli nie Sll z a k 0 r zen ion e w t r a d y c j a c h. Instytucje Sll zawsze "arnbiwalentne" w tym sensie, ze - bez wsparcia silnej tradycji - c~sto po pro stu mogll dzialae w przeciwnym kierunku, anizeli w tym, w ktorym powinny dzialae. Na przyklad, opozycja w parlamencie powinna - ogolnie rzecz ujmujllc - przeszkadzae wi~kszosci w tym, aby okradala z pieni~dzy podatnikow. Ale przypominam sobie drobny skandal w pewnym kraju w Europie Poludniowo-Wschodniej, ktory ilustruje ambiwalentnosc tej instytucji. Byl to ten przypadek, w ktorym wi~ksze sumy lapowek zostaly sprawiedliwie rozdzielone mi~zy wi~kszoscill parlamentarnll a opozycjll. Tradycje Sll niezb~dne do tego, aby stworzye pewien rodzaj ogniwa mi~zy ins t y t u c jam i i war t 0 sci ami reprezentowanymi przez jednostki. 6. Liberalne "u top i e" - to znaczy panstwo racjonalistycznie zaplanowane na pozbawionej tradycji tabula rasa - Sll niemozliwoscill. Wszak zasada liberalizmu zaklada, Ze wszelkie ograniczenia indywidualnej wolnosci, ktore Sll niezb~dne ze wzgl~u na wspolzycie spoleczne, Sll rozdzielane proporcjonalnie do mozliwosci (Kant) i wedlug mozliwosci wyrownywane. Ale w jaki sposob mozemy takll zasad~ a priori zastosowae w praktyce? Czy mamy przeszkodzie pianiscie w ewiczeniach, czy tez jego sllsiadom w zazywaniu rozkoszy spokojnego popoludnia? Wszystkie takie

5 OPINIA PUBLICZNA W SWIETLE ZASAD LIBERAUZMU 11 problemy moma rozwillzae tylko przez odwolanie si~ do istniejllcych tradycji i zwyczajow - przez powolanie si~ na tradycyjne poczucie sprawiedliwosci, na niepisane prawo powszechne (common law), jak jest ono nazywane w Anglii - ina to, co bezstronny s~dzia uznaje za sluszne. PoniewaZ wszystkie prawa mogll skladae si~ tylko z zasad ogolnych, muszll, otrzymae wykladni~, aby mogly bye stosowane, ale z kolei spofzll,dzenie wykladni wymaga zastosowania pewnych zasad zaczerpni~tych z codziennej praktyki, ktorll moze rozwijae jedynie zywa tradycja. A wi~c to wszystko odnosi si~ zwlaszcza do nadzwyczaj abstrakcyjnych zasad liberalizmu. 7. Zasady liberalizmu moma opisae jako z a sad y, za ktorych pomocll istniejllce ins t y t u c j e mogll bye 0 c e n ian e, a kiedy to konieczne - 0 g ran i - c zan e blldz zmieniane. Nie Sll one zdolne do zastllpienia istniejllcych instytucji. Innymi slowy: liberalizmjest raczej przekonaniem ewolucyjnym niz rewolucyjnym (0 ile nie jest konfrontowany z tyranill). 8. Wsrod romych t r ad y c j i do najwainiejszych musimy zaliczye te, ktore tworzll "moralne ramy" (stosownie do instytucjonalnych "ram prawnych") spoleczenstwa i ktore ucielesniajll to przekazywane przez nie pojmowanie sprawiedliwosci i uczciwosci, jak rowniez osillgni~ty przez nie stopien wrazliwosci moralnej. Te moraine ramy sluzll jako podstawa, na ktorej mozliwe jest osillgni~cie sprawiedliwego i slusznego kompromisu mi~dzy sprzecznymi interesami, tam gdzie jest to konieczne. Owe ramy nie sll naturalnie niezmienne, ale zmieniajll si~ stosunkowo wolno. Nie rna niczego bardziej niebezpiecznego niz znisz(;zenie tych ram, tej tradycji. (Do tego swiadomie dllzyl nazizm). Musi to koniec koncow prowadzie do cynicznego nihilizmu - do pogardy i likwidacji wszystkich ludzkich wartosci. 3. SWOBODNA DYSKUSJA W TEORII LIBERALIZMU Wolnose mysli i wolnose dyskusji Sll ostatecznymi wartosciami liberalizmu, nie wymagajllcymi zadnych dalszych uzasadnien. lednakze mogll bye one komentowane przez wskazanie na rol~, jakll odgrywajll w poszukiwaniu prawdy. P raw dan i e j est 0 c z y w is t a i nie jest latwo dojsc do niej. W poszukiwaniu prawdy potrzebne Sll co najmniej a) wyobrainia, b) proby i bl y (trial and error), c) stopniowe odkrywanie naszych wlasnych uprzedzen drogll a, b i za pomocll k r y t y c z n e j d y sku s j i. Zachodnia tradycja racjonalizmu, wywodzllca si~ od starozytnych Grekow, jest tradycjll krytycznej dyskusji - tradycjll badania i weryflkowania propozycji bll,dz teorii przez prob~ ich obalenia (Elenchos). Nie moma mylie tej metody racjonalnej krytyki z metodll polegajllcll na dowodzeniu, to znaczy z metodll zmierzajllcll do tego, aby ostatecznie ustalie prawd~ (Epagoge). Takiej metody, podobnie jak metody, ktora bylaby w stanie zawsze poprowadzie do powszechnej jednosci, nie rna. Wartose krytycznej dyskusji pol ega raczej na tym, ze wszyscy jej uczestnicy w pewnym stopniu zmieniajll swoje zdanie i rozchodzll si~ jako ludzie mll,drzejsi. Cz~sto twierdzi si~, Ze dyskusja mozliwa jest tylko mi~dzy ludimi wyznajllcymi wspolne podstawowe pogllldy. UWaZam to za falszywe. Konieczne jest tylko jedno: ch~e uczenia si~ od swego partnera, lllcznie ze szczerym pragnieniem zrozumienia tego, co chce powiedziee. Gdy ta ch~e istnieje, wowczas dyskusja jest tym bardziej owocna, im bardziej zromicowane intelektualnie jest srodowisko, z ktorego wywodzll si~ romi dyskutanci: wartose dyskusji zalezy po pro stu od r6znorodnosci

6 12 KARL R. POPPER scierajllcych si~ pogl iow i Slldow. Gdyby nie bylo :iadnej wiezy Babel, to trzeba by jll bylo wynalezc. Liberalizm nie poklada swych nadziei w zgodnosci przekonan, lecz we wzajemnej inspiracji i wynikajllcym z niej rozwoju s iow. Gdy nawet, ku powszechnemu zadowoleniu, udaje si~ nam rozwillzae jakis problem, to wlasnie przez jego rozwi~e stwarzamy znowu nowe problemy, ktore muszll prowadzie do powstania nowych romic zdan; nad czym przeciez nie trzeba ubolewae. Poszukiwanie prawdy drogll swobodnej, rozs inej dyskusji jest wprawdzie sprawll publicznll, ale "opinia publiczna" - niezaleznie od tego, czym ona jest - nie jest rezultatem takich dyskusji. Aczkolwiek moze ona znajdowae si~ pod wplywem nauki i zajmowae wobec niej stanowisko, to nie jest ona wynikiem dyskusji naukowych. Tradycyjne poszanowanie dla rozs inej dyskusji prowadzi w sferze polityki do tradycyjnego poszanowania metody r z II d zen i apr z e z d y sku s j ~ Oak to nazywa rzlld parlamentarny w Anglii). I przez to rozwija ona poczucie sprawiedliwosci; nawyk aprobowania innych punktow widzenia; i patrzllc dalej - gotowose do kompromisu. To, na co mogll miee nadziej~ zwolennicy zasad liberalizmu, to to, ze tradycje, ktore zmieniajll si~ i rozwijajll pod wplywem krytycznej dyskusji, mogll zmienie wiele z tego, co nazywa si~ "opinia publiczna" i Ze z czasem przejmll one te funkcje, ktorych wypelniania Z ia si~ c~sto od opinii publicznej. 4. RODZAJE OPINII PUBLICZNEJ Istniejll dwa glowne rodzaje opinii publicznej: pierwszy ugruntowany w instytucjach i drugi nie ugruntowany w instytucjach. Przykladami instytucji, ktore sruzll opinii publicznej b iz wywieraniu wplywu na nill, Sll: prasa (wlllcznie z listami do wydawcow), partie polityczne, towarzystwa, uniwersytety, wydawnictwa, radio, teatr, kino, telewizja. przyklady urzeczywistniania opinii publicznej bez pomocy takich specjalnych I instytucji: to, jak ludzie komentujll najnowsze wydarzenia lub tez to, co mowill o obcych czy "kolorowych" w pocillgu lub innych miejscach publicznych; rzadziej to, co, zwlaszcza w Anglii, ludzie mowill przy obiedzie jedni 0 drugich, w Austrii, w kawiarni, a w Bawarii bye moze przy piwie. (Okazje te mogll stae si~ nawet trwalymi instytucjami). 5. NIEBEZPIECZENSTWA ZWIJ\ZANE Z OPINIJ\ PUBLICZNJ\ v c Opinia publiczna, czymkolwiek by ona mogla bye, jest niezwykle pot~zna. Moze ona obalae CZlldy, nawet rz iy 0 niedemokratycznym charakterze. Liberalizm musi takll sil~ traktowae podejrzliwie. Wskutek swej anonimowosci opinia publiczna jest w I adz II be z po nos z e- n i a 0 d pow i e d z i a 1 nos c i i dlatego tez z punktu widzenia liberalizmu szczegolnie niebezpiecznll (przyklad: dyskryminacja kolorowych i inne kwestie "rasowe"). Jak na dloni widae srodek zaradczy w jednym kierunku: przez zminimalizowanie wladzy panstwowej moze bye rowniez zmniejszone niebezpieczenstwo, powstajllce n w wyniku wplywu opinii publicznej na panstwo. Ale to wcale nie zapewnia wolnosci dzialania i myslenia jednostki. Opinia publiczna w swych niezinstytucjonalizowanych formach moze sama stae si~ wladzll despotycznll. Z tego wynika z kolei -

7 OPINIA PUBLlCZNA W 8WIETLE ZASAD LlBEJUUZMU 13 potrzeba obrony jednostki przez panstwo, jak rowniei koniecznosc rozwijania i wzbogacania tradycji. Twierdzenie, Ze opinia publiczna nie jest nieodpowiedzialna, lecz "odpowiada sarna przed sob,!" - w tym znaczeniu, Ze negatywne skutki jej bi nych ocen mszczll si~ na tych ludziach, ktorzy reprezentowali falszywe opinie - jest znowu jedynie form,! mitu 0 kolektywnosci opinii publicznej; wszak falszywa propaganda, prowadzona przez jedn,! gru~ obywateli, moze tylko zbyt latwo zaszkodzic zupelnie innej grupie. 6. KILKA PROBLEM6w PRAKTYKI: CENZURA I MONOPOLE POPULARNOSCI ("MEDIA") Nie zostan,! tutaj sformulowane zadne tezy, lecz jedynie poruszone problemy. Jak dalece zaj~ie racjonalnego stanowiska przeciwko cenzurze zalezy od tradycji przyjmowanej dobrowolnie autocenzury? Jak dalece monopole wydawnicze wytwarzaj'! pewien rodzaj cenzury? W jakim stopniu mysliciele mog,! swobodnie publikowac swoje idee? Czy powinna i moze istnie6 absolutna wolnosc publikowania wszystkiego? WpIyw i odpowiedzialnosc intelektualistow: a) na i za rozpowszechniania idei (przyklad: socjalizm), b) na i za aprobat~ ~sto despotycznych nowoczesnych kierunkow i mod (przyklad: sztuka abstrakcyjna). Wolnosc uniwersytetow: a) ingerencja panstwowa, b) ingerencja prywatna, c) ingerencja w imieniu opinii publicznej. Obrobka, inscenizowanie i "planowanie" opinii publicznej. Problem gustu: ujednolicenie i zrownanie ("zacieranie roznic"). Problem: propaganda i reklama zjednej strony, rozpowszechnianie wiadomosci z drugiej strony. Problem pro p ago wan i a 0 k r u c i ens twa w gazetach (zwlaszcza w "komiksach"), w kinie, w telewizji itd. Jeszcze wi~kszym problemem jest intelektualna moda na pesymizm. Moda ta prowadzi do propagowania tezy, Ze i;yjemy w ziym ustroju spolecznym - a nawet w ziym swiecie. 7. KR6TKA LISTA POLITYCZNYCH PRZYKLAD6W Lista ta obejmuje przypadki zasluguj,!ce na staranne przeanalizowanie, poniewaz zostaly bl~dnie ocenione nie tylko przez opini~ publiczn,!, lecz takze przez wielu czolowych zwolennikow liberalizmu. 1. Plan Hoare-Lavala (proba zwodzenia Mussoliniego przez Hitlera). 2. Abdykacja Edwarda VIII. 3. Sukces popularnosci Neville'a Chamberlaina po Monachium (1938). 4. Bezwarunkowa kapitulacja. 5. Przypadek "Critchel-Downa"l. 6. Brytyjski nawyk pogodzenia si~ bez szemrania z potrzebnymi i niepotrzebnymi uci,!ziiwosciami. 7. Ruch "Beze mnie" w Niemczech. 2 Bardzo znany w6wczas w Anglii przypadek naduzycia wladzy urz niczej.

8 14 IURL R. POPPER 8. PODSUMOW ANIE Ten nieco mglisty i nie bardzo uchwytny twor, nazwany "Opinill publicznll", jest wprawdzie cz~sto swiatlejszy i mlldrzejszy od rz(ldow, ale bez cugli silnej liberalnej tradycji oznacza niebezpieczenstwo dla wolnosci. Opinii publicznej nie powinno si~ nigdy uznawae za vox dei, za arbitra w kwestii prawdziwosci i falszywosci, ale jest ona czasami oswieconym s zill w sprawach sprawiedliwosci i innych wartosci moralnych (wykup niewolnikow w angielskich koloniach 3 Jest ona niebezpieczna jako arbiter w kwestii gustu. Niestety moze bye ona "obrabiana", "inscenizowana" i "planowana". Wszystkim tym niebezpieczenstwom moi:emy zapobiec tylko przez umocnienie tradycji liberalizmu; a w tych przedsi~wzi~iach moze brae udzial kazdy. Opini~ publicznll nalezy odrmnie od swobodnych, krytycznych i publicznych dyskusji, takich jakie Sll prowadzone (lub po winny bye prowadzone) w nauce, w1llcznie z dyskusjll nad kwestiami sprawiedliwosci i innymi tematami moralnymi. Dyskusje takie wywierajll wprawdzie wplyw na opini~ publicznll, ale nie wylania si~ ona z nich jako ich wynik, ani nie jest tez trzymana przez nie w szachu. OD TLUMACZA Zmademu 17 wrzesnia 1994 r. Karlowi Popperowi slaw~ przyniosla opublikowana w 1934 r. Logika odkrycia naukowego. Ukazala si~ ona w serii wydawanej przez przywodc6w Kola Wiedenskiego Moritza Schlicka i Philippa Franka. Sam Popper wlasnie w tym fakcie dostrzegal po latach decydujllcy moment, ktory mial wpiynlle na uksztaltowanie si~ 0 nim mitu jako czolowym rzeczoiku wspolczesnego pozytywizmu. przeciwstawial si~ takiej klasyfikacji swojego stanowiska teoretyczoego, podkreslajllc w glosnym wywiadzie dla Klausa Grossnera zatytulowanym Przeciwko wielkim slowom, i:e w latach zwalczal wszelkie formy pozytywizmu. Jedyne podobienstwo mi~zy sobll a pozytywizmem dostrzegal w tym, ze podobnie jak ten kierunek filozoficzoy interesowal si~ bardzo fizykll i biologill. UWaZal, i:e jego koncepcje Sll w takim samym stopniu odlegle od pozytywizmu, jak na przyklad ftlozofia Hansa Georga Gadamera. Krytykujllc pozytywizm akcentowal, i:e jest antyindukcjonistll (zaproponowal wlasne oryginalne rozwi~e tradycyjnego ftlozoficzoego problemu indukcji sformulowanego przez Davida Hume'a), antysensualistll i realistll. Uwai:al si~ tez za pioniera uwypuklania elementu teoretyczoego i hipotetycznego w badaniach naukowych. Wielokrotnie stwierdzal, ze uprawiana przez niego epistemologia zaklada, i.e naub przyrodnicze nie powinny wychodzie od jakichkolwiek "pomiarow", lecz od sfor mulowania wielkich idei. Post~p naukowy nie pol ega bowiem na gromadzeniu blldi wyjas nianiu faktow, lecz na stawianiu smialych rewolucyjnych idei, hipotez, ktore nast~pnie powinny bye poddane ostrej krytyce i weryfikowane.swoje stanowisko ftlozoficzoe okreslal mianem k r y t y c z neg 0 ra c jon a Ii z m u. Popper wniosl wybitny wklad w sformulowanie, rozwoj i rozwillzanie wielu problemow ftlozoficzoych. Do ostatnich dni swego dlugiego Zycia duzo miejsca poswi~al analizie rozwoju wspolczesnych spoleczenstw. Z ogolnej teorii wiedzy, sformulowanej w Logice odkrycia naukowego i rozwijanej nast~pnie z wielkll konsekwencjll (warto tu zwlaszcza wspomniee 0 jego teorii trzech swiatow jako oryginalnej teorii rzeczywistosci), wyrastala jego ftlozofia polityki, zaprezentowana w najbardziej rozwini~tej formie w pracach Nfdza historyz mu oraz Spoleczenstwo otwarte i jego wrogowie. W zamierzeniu autora obie te wzajemnit uzupelniajllce si~ i pisane jednoczesnie prace byly obronll wolnosci przed totalitarnymi i autorytarnymi koncepcjami i ostrzei:eniem przed niebezpieczenstwami historycystyczoych przes~ow. 3 Przypadek ten slusznie wywad gl~bokie wraz.enie na Schopenhauerze. Por. Die beiden Grundprob Ierne der Ethik, II, Ober dns Fundament der Moral, 18 (przedostatni ust~).

9 OPINIA PUBLlCZNA W SWIETLE ZASAD LlBERAUZMU 15 Popper, propagator koncepcji spoleczenstwa otwartego, wiele miejsca poswi~cal taki:e krytyce jego niedomagan. Niestrudzenie zwalczal wszelkie przejawy zla spolecznego. Nie szcz zil slow krytyki pod adresem intelektualistow. Oskarzal ich zwlaszcza 0 brak intelektualnej skromnosci, pustoslowie i zdrad~. Uwazal, i:e to wlasnie oni Sll winni wszelkiej n zy, poniewaz zbyt malo walczll 0 intelektualnll uczciwosc. Prezentowany szkic pochodzi z glosnego zbioru W poszukiwaniu Iepszego iwiata ( Auf der Suche nach einer besseren Welt, Munchen-Zurich 1987, s ; In Search ofa Better World, London - New York 1992, s ), ktory ukai:e si~ w Wydawnictwie "Ksilli:lca i Wiedza". Przygotowujllc polskie wydanie pracy korzystalem zarowno z wersji niemieckiej, jak i angielskiej. S~ mi zy nimi pewne roi:nice, np. w strukturze poszczegolnych artykulow. Ponadto wersja angielska jest nieco obszemiejsza. Sir Karl Popper w korespondencji z wydawnictwem podkreslal, i:e wersj~ niemieckll uwaza za bardziej udanll i j~ tez rekomendowaljako podstaw~ wydania polskiego. Prezentowany szkic zostal wygloszony we wrzesniu 1954 r. w j~zyku angielskim na VI zgromadzeniu Mont Peterin Society w Wenecji. Po raz pierwszy zostal opublikowany w "Ordo" 1956, t. 8. Wersja niemiecka zostala zatytulowana Opinia publiczna w swietle zasad liberalizmu (Die 6ffentliche Meinung Un Lichte der Grundsiitze des Liberalismus), a angielska Opinia publiczna i zasady liberalne (Public Opinion and Liberal Principles). Obie wersje majll tez nieco odmienny poczlltek. Antoni Malinowski

BYDGOSZCZ CZERWIEŃSK k. ZIELONEJ GÓRY DĘBLIN DĘBLIN-LOTNISKO ELBLĄG GDAŃSK GDYNIA GŁOGÓW GORZÓW-WIELKOPOLSKI INOWROCŁAW JELENIA GÓRA KOŁOBRZEG KOSZALIN KŁODZKO KRAKÓW LEGIONOWO LEGNICA LIDZBARK WARMIŃSKI

Bardziej szczegółowo

POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY

POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY POLACY O SOBIE, DZIECIACH I MLODZIEZY Warszawa, maj 1998 Osrodek Badania Opinii Publicznej Sp. z o.o. Polacy o sobie, dzieciach i mlodziezy 9 12 maja 98 Cytowanie, publiczne odtwarzanie, kopiowanie oraz

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE

WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE WIZYTA PAPIEZA W POLSCE - SPOLECZNE OCZEKIWANIA I OPINIE O JEJ WPLYWIE NA ZYCIE PUBLICZNE W POLSCE Warszawa, czerwiec 1999 Pielgrzymka Jana Pawla II do Polski zdominowala wszystkie wydarzenia przedstawiane

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Studia Polityczne STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH

Studia Polityczne STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH STUDIA POLlTYCZNE Nr 3 TEO RIA POLITYKI TADEUSZ KLEMENTEWICZ Warszawa STATUS METODOLOGICZNY NAUKI 0 STOSUNKACH ~DZYNARODOWYCH Budowa teorii "wlasnej" dziedziny badania jest jednym z glownych zadan kaidej

Bardziej szczegółowo

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ Warszawa, czerwiec 1999 Prawie polowa Polaków (48%) ma zaufanie do polskich przedstawicieli prowadzacych

Bardziej szczegółowo

UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ

UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ UCHODZCY W SWIADOMOSCI SPOLECZNEJ Jedna trzecia Polaków (33%) twierdzi, ze slyszala o obchodzonym niedawno w Polsce Dniu Uchodzcy. Prawie jedna piata respondentów (18%) deklaruje, ze spotkala sie z informacjami

Bardziej szczegółowo

KONKURS FOTOGRAFICZNY.,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku " REGULAMIN. l. Postanowienia og6lne

KONKURS FOTOGRAFICZNY.,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku  REGULAMIN. l. Postanowienia og6lne KONKURS FOTOGRAFICZNY,,Gmina Kotbiel w czterech porach roku " Zala_cznik do Zarzqdzenia Nr 32 W6jta Gminy Kotbiel z dnia 29 listopada 2012 r. REGULAMIN l. Postanowienia og6lne Konkurs,,Gmina Kotbiel w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

PROTOKOL Nr XL/14. AdA

PROTOKOL Nr XL/14. AdA PROTOKOL Nr XL/14 z XL Sesji Rady Gminy w Wisniewie kt6ra odbyla silf w dniu 23.04.2014 roku Obrady rozpocz~to 0 godz. 12:00, zakonczono 0 godz. 14.00. W obradach udzial wzi~li: 1. Radni wg za1'lczonej

Bardziej szczegółowo

TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH

TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH TLO PROTESTÓW CHLOPSKICH Zainteresowanie protestami rolników mialo charakter powszechny - 90% badanych orientowalo sie w powodach protestów. Równie masowy charakter mialo zrozumienie dla racji protestujacych

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku WO/ZRP - OMLlI17S-0 Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Pomorskie Centrum Traumatologii im. M. Kopernika w Gdansku ul Nowe Ogrody 1-6 80-803

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015. Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego

Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015. Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego V POI.SKA AKADF.MIA NAUK Warszawa, dnia VL stycznia 2016 P R E Z E S GP-1773/2015 Pan Jaroslaw Gowin Wicepremier RP Minister Nauki i Szkolnictwa Wyzszego 2016-01-25 RPW/4360/2016 P odpowiadaj^c na pismo

Bardziej szczegółowo

DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA?

DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA? STUDIA POLlTYCZNE Dr 4. INSTYTUCJE TADEUSZ MOLDAWA Warszawa DYLEMATY PRZYSZLEJ KONSTYTUCJI RP CZY NOW A KONSTYTUCJA JEST POTRZEBNA? Pierwsze konstytucje pisane powstawaly b~dz to jako akty ograniczaj~ce

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Oswiadczenie. o NIE DNIE

Oswiadczenie. o NIE DNIE ZalC\cznik nr IeV Oswiadczenie dotycz~ce kwalifikowalnosci podatku VAT skjadane w zwi~zku z aplikowaniem do programu PO pc. 1 W zwiqzku z aplikowaniem w programie PO PC mmejszym oswiadczarn, ze... (nazwa

Bardziej szczegółowo

Rada Miasta Katowice uchwala

Rada Miasta Katowice uchwala Uchwala nr XXXIV1728/08 Rady Miasta Katowice z dn. 19 grudnia 2008r. w sprawie przyj~cia programu zapobiegania bezdomnosci zwierzqt obejmujqcego sterylizacj~ i kastracj~ wolno f.yjqcych kot6w oraz niesienie

Bardziej szczegółowo

OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ

OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ OPINIE O WPLYWIE TELEWIZJI I INNYCH INSTYTUCJI NA MLODZIEZ Trzy piate Polaków (61%) twierdzi, ze telewizja jest instytucja, która ma najwiekszy wplyw na mlodziez Najlepszy wplyw na mlodziez - zdaniem 69%

Bardziej szczegółowo

FABRYKA MASZYN "GW'''K''; Sp61ka Akr.yin~ \\1 (',nrlir.;,ch i - 1. PAl. 2007 Wptyn?10 do DE dnia~' 10 iq)~ nrj?j1 PREZES Wplyn~lo Znak ak6w, dnia 27 wrzesnia 2007r. URZF;DU REGULACJI ENERGETYKI OCC/I72-ZT0I764/W/OKR/2007/WS

Bardziej szczegółowo

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Dyrektor Izby Skarbowej Siedice, dnia //5i^.02.2010 r. w Warszawie ul. Felinskiego 2 b 01-513 Warszawa 1401/PPS/4407-110/09/BG POSTANO WIENIE Na podstawie art. 216, art. 233 2 w zwi^zku z art. 239 ustawy

Bardziej szczegółowo

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka Jan Pawei 11 RADA GMTNY SECEMTN 29-145 SECEMIN wo], swi^tokrzyskie Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKIIROZWI4ZYWANIA

Bardziej szczegółowo

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty UNIA europejska europejski FUNDUS2 Projekt wsp6ff1nansowany ze irodk6w Europejskiego Funduszu RozwoJu GMINA BARCIANY NR SPRAWY: RGKiI.271.3.2015 ZAWIADOMIENIE o wyborze najkorzystniejszej oferty Barciany,

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ OCENA NEGOCJACJI I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ Warszawa, listopad 1999 Niewiele ponad dwie piate spoleczenstwa (42%) twierdzi, ze ma zaufanie do przedstawicieli Polski w

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Zdecydowana gotowosc wziecia udzialu w wyborach parlamentarnych, gdyby mialo do nich dojsc w tym miesiacu, deklaruje 37% Polaków, a 28% - z wahaniem potwierdza,

Bardziej szczegółowo

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 r' l.j v WOJEWODA SWIETOKRZYSKI Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 ROZSTRZYGNIECIE NADZORCZE Na podstawie art. 91 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorzadzie gminnym IDz.U. z 2001r. Nr

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW NR 29/2004 Dotyczy: petycji przekazanych do wiadomości Komisji Niniejszym przekazujemy streszczenie dwóch petycji (nr 434/2004 i 437/2004)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA

DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA STUDlA POLITYCZNE Nr S MYSL POLITYCZNA. ADAM WIELOMSKI Warszawa DWA KONSERWATYZMY WINCENTEGO KOSIAKIEWICZA Roger Scruton zauwaiyl kiedys trafnie, iz wsrod tych, ktorzy mienill si~ konserwatystami, sll

Bardziej szczegółowo

Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r.

Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r. Protokól nr 45/05 z XLV Sesji Rady Gminy Raszyn w dniu 21 lutego 2005 r. Wiceprzewodniczacy Rady Gminy Raszyn otworzyl obrady, stwierdzil quorum i zaproponowal przyjecie porzadku obrad, pytajac o uwagi

Bardziej szczegółowo

POLISH WWW.PAHR.IE SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW

POLISH WWW.PAHR.IE SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW WWW.PAHR.IE POLISH SLOWNICZEK TERMINÓW DLA PRACOWNIKÓW SZCZEGÓLOWE INFORMACJE DLA PRACOWNIKÓW Numer PPS Personal Public Service Number (odpowiednik numeru pesel), unikalny numer wydawany osobom, które

Bardziej szczegółowo

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia.

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia. RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH NIEZALEZNY URZAD Szefem Urzedu jest: Rzecznik Praw Obywatelskich, Giorgos Kaminis, Profesor Nadzwyczajny Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Ateńskiego Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. z dnia 27 maja 2015 r.

Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. z dnia 27 maja 2015 r. Uchwala Senatu Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie okreslenia organizacji potwierdzania efektow uczenia si^ osobom ubiegaj^cym sig o przyj^cie na studia

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Region:;.lny Osrodek d Spoieczr / 'pel Pani/Pan Dyrektor Regionalnego Osrodka Polityki Spolecznej. wszyscy

Region:;.lny Osrodek d Spoieczr / 'pel Pani/Pan Dyrektor Regionalnego Osrodka Polityki Spolecznej. wszyscy MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOLECZNEJ DEPARTAMENT POMOCY I INTEGRACJI SPOLECZNEJ id. Non'ogrodzka 1/3/5. 00-5/3 H'ars:awa. lei. i 48 22 66 10 277. fax I 48 22 66 10 276 w\v\v.mpips.eov.pl :E-mail:sekretarial.dps(a)mpips.eov.pi

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Nr sprawy: Informacja dotycz^ca zawiadamania Pafist^^ Wyborczej przez partie polityczne o zamiarze skorzystania

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r.

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzial Wojew6dzki w Gdansku WO/ZRP -MB Gdansk, dnia 27 czerwca 2013 r. NZOZ Okulisci s.c. Edyta Radwan, Ilona Strauss ul. Warszawska 34/36 81-317 Gdyoia DECYZJA

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom podstawowy Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów A. Zenon z Kition

Bardziej szczegółowo

PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA

PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA Gry i zabawy umys³owe PRZYK AD 4: PROGRAM BBC O NIEWIARYGODNYCH MOCACH SAMOUZDRAWIANIA A = Autonomiczne mechanizmy samouzdrawiania (np. spadek ciœnienia krwi, zaœlepki z krwi) B = Brak tlenu: maksymalnie

Bardziej szczegółowo

- pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych

- pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych Strona glowna Witamy na stronie internetowej TaalpuntenZo. Celem TaalpuntenZo jest: - pomoc w nauce jezyka holenderskiego - pomoc w celu zmniejszenia bledow pisowni i bledow gramatycznych Jestes pochodzenia

Bardziej szczegółowo

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika MINISTER ZDROWIA KOPIA Warszawa, 2011-02-18 MZ-OZZ-073-23424-17/LO/11 Wg rozdzielnika Stosowanie do postanowien uchwaly Nr 49 Rady Ministrow z dnia 19 marca 2002 r. Regulamin pracy Rady Ministrow (M.P.

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku WO/ZRP - PS/1168-D Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Nadmorskie Centrum Medyczne Sp. z 0.0. ul. Majewskicb 26 80-457 Gdansk DECYZJA nr

Bardziej szczegółowo

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci Regulamin Przetargu IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci stanowi^cej lokal uzytkowy nr 2 pol. w Czersku przy ul. Kosciuszki 15 na dzialce nr 380, zapisanej

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. 1) udzielam pozwolenia na pol^czenie poprzez wl^czenie z dniem 1 pazdziernika 2014 r.:

DECYZJA. 1) udzielam pozwolenia na pol^czenie poprzez wl^czenie z dniem 1 pazdziernika 2014 r.: MINISTER NAUKI I SZKOLNICTWA WYZSZEGO DKN.ZNU.6013.98.2014.3.KT Warszawa, dnia 4^ listopada 2014 r. DECYZJA Na podstawie art. 25 oraz art. 25a ust. 2, w zwi^zku z art. 30 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.

Bardziej szczegółowo

Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq VIA.

Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq VIA. Page 1 VIA -Informacja i Porada dla Ofiar Przest1epstw PORADA dla ofiar przemocy domowej Tresc tej ulotki jest dost1epna w innych j1ezykach lub innym formacie. Po szczeg61y nalefy si1e skontaktowac z organizacjq

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim Opracował: dr Robert Pyka Katowice 2015 Wstęp Pełne zrozumienie koncepcji społeczeństwa prosumenckiego nie

Bardziej szczegółowo

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad. RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.l Przewodniczacy Rady -Marek Chwiatkowski otworzyt obrady VI nadzwyczajnej

Bardziej szczegółowo

BRM-0063-5/30/0s. Porz4dek posiedzenia: 1. Sprawozdanie z pracy Komisji 2a2004 rok. 2. Analiza materialów na sesjg 3. Sprawy rózne.

BRM-0063-5/30/0s. Porz4dek posiedzenia: 1. Sprawozdanie z pracy Komisji 2a2004 rok. 2. Analiza materialów na sesjg 3. Sprawy rózne. BRM-0063-5/30/0s PROTqKOT. NR 30/0s Z P O S I ED ZEN IA KOMI S T G O S P O DA KK] KOM( INA I,N I';] I PORZADK(.I PUBITCZNEGO ODBYTEGO DNIA 22 L(ITEGO 2OO5 ROKU Komisja w skladzie wg listy obecnoéci zalqczonej

Bardziej szczegółowo

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie

METODA NAUKOWA. Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią i pragmatyzmem (podejmowanie METODA NAUKOWA Weiner J., Życie i ewolucja biosfery. PWN 1999 Wudka J., http://physics.ucr.edu Wolfs F., http://teacher.pas.rochester.edu/ Biologia to nauka eksperymentalna. Cechuje się określoną metodologią

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE SPOLECZENSTWA DO UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY

PRZYGOTOWANIE SPOLECZENSTWA DO UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZYGOTOWANIE SPOLECZENSTWA DO UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY Niemal powszechna jest w naszym spoleczenstwie gotowosc niesienia pierwszej pomocy ratujacej zycie - 90% osób sklonnych jest udzielic jej, gdyby

Bardziej szczegółowo

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000

OCHRONA ZDROWIA - POWINNOŚĆ PAŃSTWA CZY OBYWATELA? WARSZAWA, LUTY 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej Opinie mieszkańców o zmianach klimatu i gazie łupkowym Raport z badania opinii publicznej Lena Kolarska-Bobińska, członek Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii w Parlamencie Europejskim, Platforma

Bardziej szczegółowo

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ Solidarnosc .to.-'" A C"t. :J'. -. ".'>- ~ {~\ \ ~ Y \~,,; \"d.'~ --:'--- ~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

Bardziej szczegółowo

01.42 GLOWNY INSPEKTOR FARMACEUTYCZNY. Warszawa, dnia... b.. 2008r

01.42 GLOWNY INSPEKTOR FARMACEUTYCZNY. Warszawa, dnia... b.. 2008r GLOWNY INSPEKTOR FARMACEUTYCZNY 01.42 Warszawa, dnia...... b.. 2008r GIF-P-R-450-45- 3/JD/07/08 Na podstawie art. 62 ust. 1 i DECYZJA ust. 2 pkt 1 i art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 6 wrzesnia 2001 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st.

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. studia społeczne, kierunek: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013. WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących

EGZAMIN MATURALNY 2013. WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie

Bardziej szczegółowo

,(f/l,~r. m~ ~z Bl/stronaJri. Pan Michal Nowacki. Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna. Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r.

,(f/l,~r. m~ ~z Bl/stronaJri. Pan Michal Nowacki. Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna. Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r. WÓJT GMINY NOWOSOLNA ul. Rynek Nowosolna 1 92.703Lódz 35 lei (0-42)6~8-41-08. fax 648-41-19 Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r. Pan Michal Nowacki Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna Niniejszym

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

UCflWALA Nr XXIIIl230 12008 Rady Gminy Jablonna z dnia 25 czerwca 2008 r. Rada Gminy Jablonna uchwala co nastqpuje: 9 1.

UCflWALA Nr XXIIIl230 12008 Rady Gminy Jablonna z dnia 25 czerwca 2008 r. Rada Gminy Jablonna uchwala co nastqpuje: 9 1. _ I?,.... Ci; i., n.!,,!.,i,:lr!;'.it -,,. ' 3 - UCflWALA Nr XXIIIl230 12008 Rady Gminy Jablonna z dnia 25 czerwca 2008 r. W sprawie: przyjecia do realizacji Programu Ratownictwa

Bardziej szczegółowo

PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II

PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II PO WIZYCIE PAPIEZA - POLACY O SOBIE I O PRZESLANIU JANA PAWLA II Warszawa, lipiec 1999 Wyniki sondazu przeprowadzonego przez OBOP zaraz po zakonczeniu wizyty Jana Pawla II w Polsce wskazuja, ze: Bardzo

Bardziej szczegółowo

OPINIE POLAKÓW O PRZEMOCY W CODZIENNYM ZYCIU

OPINIE POLAKÓW O PRZEMOCY W CODZIENNYM ZYCIU OPINIE POLAKÓW O PRZEMOCY W CODZIENNYM ZYCIU Warszawa, luty 1997 Cytowanie, publiczne odtwarzanie, kopiowanie oraz wykorzystywanie w innej formie danych, informacji opracowan zamieszczanych w tej publikacji

Bardziej szczegółowo

GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300

GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300 WZMACNIACZ GSM GSM-80 GS2lf-1200 GSM-300 Dzil(kujemy za wyb6r wzmacniacza GSM marki d1:tm,. StosujltC urzltdzenia marki Signal mozna w prosty i szybki spos6b wzmocnic sygnal GSM Przed podlltczeniem,urzltdzenia

Bardziej szczegółowo

Krystyna Kietliriska. Rola trzeciego. sektora. w spofeczenstwie. obywatelskim. Diffira

Krystyna Kietliriska. Rola trzeciego. sektora. w spofeczenstwie. obywatelskim. Diffira Krystyna Kietliriska Rola trzeciego sektora w spofeczenstwie obywatelskim Diffira Spis tresci Przedmowa 9 Rozdziat 1 Rola spoteczenstwa obywatelskiego w realizacji potrzeb spofecznych 13 1. Spoleczenstwo

Bardziej szczegółowo

W ~tki psychologiczne w doktrynie politycznej Tomasza Hobbesa. Proba reinterpretacji

W ~tki psychologiczne w doktrynie politycznej Tomasza Hobbesa. Proba reinterpretacji IWONA BARWICKA-TYLEK (Krakow) W ~tki psychologiczne w doktrynie politycznej Tomasza Hobbesa. Proba reinterpretacji W przypomnianym za spraw'l M. Foucaulta eseju Co to jest Oswiecenie, Kant utozsamia indywidualn'l

Bardziej szczegółowo

1... Jaki problem, je~trozwhtzywany?

1... Jaki problem, je~trozwhtzywany? Nazwa projektu Ustawa o zmianie ustawy o pomocy panstwa w nabyciu pierwszego mieszkania przez mlodych ludzi Ministerstwo wiod~ce i ministerstwa wsp61pracuj ~ce Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoj u Osoba

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne dr Michał Urbańczyk Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych i Filozofii I. Informacje ogólne OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne 1. Nazwa modułu kształcenia Współczesne

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW 2Q:5-12-11. BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU. Warszawa,^^grudnia 2015 r. BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD. Pani. Justyna Mieszalska

KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW 2Q:5-12-11. BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU. Warszawa,^^grudnia 2015 r. BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD. Pani. Justyna Mieszalska KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU DO SPRAW ROWNEGOTRAKTOWANIA Barbara Szymborska DYREKTOR BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD RPU/165951/201S P Data:2015-12-21 ID.00a902 089796B Warszawa,^^grudnia

Bardziej szczegółowo

UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW. z dnia 30 grudnia 2013 roku

UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW. z dnia 30 grudnia 2013 roku UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW z dnia 30 grudnia 2013 roku w sprawie przyj^cia Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminie Michalow na lata 2014-2016 Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

to podrecznik napisany przez dwóch profesorów amerykanskich. KimmeI jest profesorem

to podrecznik napisany przez dwóch profesorów amerykanskich. KimmeI jest profesorem FORUM PSYCHOLOGICZNE, 1997, Tom II, Numer 2, s. 112-116 DOUGLAS C. KIMMEL & IRVING B. WEINER: Adolescence: A developmental transition. New York: John Wiley & Sous, Inc., 1995, ss.620 Ksiazka pl. Adolescence:

Bardziej szczegółowo

:-~_._.-,._-_. wp~= I.. -' I. , L. dz _...,..i3... L.. dz...,.. _.. (;_.. UJ~ DECYZJA,~ ~ v"- . a.. ~.

:-~_._.-,._-_. wp~= I.. -' I. , L. dz _...,..i3... L.. dz...,.. _.. (;_.. UJ~ DECYZJA,~ ~ v- . a.. ~. DOLNOSLJ\SKI WOJEWODZKI INSPEKTOR FARMACEUTYCZNY WE WROCLA WID. WOJEWODZKI INSPEKTORAf FARMACEUTYCZi, :-~_._.-,._-_ we Wrocl3wiu...,_. ----- 11. 01. 2013 wrodawj 10.01.2013r. i ----..-..-'-- -~ wp~= -1

Bardziej szczegółowo

ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU

ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU ZADOWOLENIE Z ZYCIA WSRÓD POLAKÓW POD KONIEC XX WIEKU Warszawa, wrzesien 1999 Cztery piate Polaków (80%) uwaza, ze ich zycie dobrze sie ulozylo, tylko co siódmy (14%) ocenia, ze mu sie nie udalo. Tych,

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Recenzja 1 rozprawy doktorskiej mgr inz. Lukasza Koziola pt...metoda oceny infrastruktury technicznej przeznaczonej do piel^gnacji drzew owocowych"

Recenzja 1 rozprawy doktorskiej mgr inz. Lukasza Koziola pt...metoda oceny infrastruktury technicznej przeznaczonej do piel^gnacji drzew owocowych Warszawa, dn. 16 lipca 2012 r. Prof, dr hab. inz. Jan Pawlak Instytut Technologiczno-Przyrodniczy Oddzial w Warszawie Recenzja 1 rozprawy doktorskiej mgr inz. Lukasza Koziola pt...metoda oceny infrastruktury

Bardziej szczegółowo

WARUNKI KORZYSTANIA NAGRODY GWARANTOWANE

WARUNKI KORZYSTANIA NAGRODY GWARANTOWANE WARUNKI KORZYSTANIA NAGRODY GWARANTOWANE OGÓLNE WARUNKI RED BULL MOBILE COLLECT W ZAKRESIE ZMIAN POZIOMÓW ENERGII Niniejsze Ogólne Warunki maja zastosowanie, jesli zdecydujesz sie przejsc na wyzszy Poziom

Bardziej szczegółowo

Informacja o uprawnieniach niepelnosprawnych osob uprawnionych do udzialu w referendum ogolnokrajowym, zarzjjdzonym na dzien 6 wrzesnia 2015 r.

Informacja o uprawnieniach niepelnosprawnych osob uprawnionych do udzialu w referendum ogolnokrajowym, zarzjjdzonym na dzien 6 wrzesnia 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-803-16/15 Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. Informacja o uprawnieniach niepelnosprawnych osob uprawnionych do udzialu w referendum ogolnokrajowym, zarzjjdzonym na dzien

Bardziej szczegółowo

Gdy zadamy pytanie 0 b1'ld jaki moze popelnic pielt(gniarka, takim pierwszym przychodz'lcym na mysl jest zwykle pomylka w podawaniu lek6w.

Gdy zadamy pytanie 0 b1'ld jaki moze popelnic pielt(gniarka, takim pierwszym przychodz'lcym na mysl jest zwykle pomylka w podawaniu lek6w. Pielt(gniarstwo jest niej ako uprzywilej owan'l profesj'l w kwestii odpowiedzialnosci prawnej. Opr6cz dzialajqcego powszechnie prawa kamego pielt(gniarka podlega odpowiedzialnosci cywilnej, pracowniczej,

Bardziej szczegółowo

MINISTER SKARBU PANSTWA

MINISTER SKARBU PANSTWA MINISTER SKARBU PANSTWA DSK-PZ-5232-7/11 (MSP/DSK/1140/11) Warszawa, { maja 201 Ir. PGE PC, S.A. Wplyn$K NZ/... Pan Tomas/ Zadroga Prezes /ar/adu Polskiej Grupy Energetycznej S.A. Dzialajqc jako reprezentant

Bardziej szczegółowo

POLACY O SKUTKACH KRYZYSU W ROSJI

POLACY O SKUTKACH KRYZYSU W ROSJI POLACY O SKUTKACH KRYZYSU W ROSJI Co szósty badany (16%) specjalnie sledzil podawane w prasie, radiu czy telewizji informacje na temat kryzysu w Rosji. Wiecej osób - bo prawie polowa (47%) - cos czytala

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Recenzja. Wybor pola badawczego przez magistra Kaspra Sipowicza zasruguje na pem't

Recenzja. Wybor pola badawczego przez magistra Kaspra Sipowicza zasruguje na pem't Prof. zw. dr hab. Marian S. Wolanski Wroclaw, dnia 25 08 2012 r. Uniwersytet Wroclawski i Dolnoslqska Wyzsza Szkola Przedsi~biorczosci i Techniki w Polkowicach Recenzja pracy doktorskiej magistra Kaspra

Bardziej szczegółowo

MINISTER ZDROWIA. Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12. Pani. Ewa Kopacz Marszalek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

MINISTER ZDROWIA. Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12. Pani. Ewa Kopacz Marszalek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej MINISTER ZDROWIA Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12 Pani BIURO POSELSKIE POStA NA SEJM RP Tomasza Szymariskiego 86-300 GRUDZiADZ, ul. D*uga 1/1 1 ^-ml$x>j

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 6 marca 2014 r. KL/140/44/256/JKr/MP/2014. Pani Magdalena Mtochowska Podsekretarz Stanu Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Warszawa, 6 marca 2014 r. KL/140/44/256/JKr/MP/2014. Pani Magdalena Mtochowska Podsekretarz Stanu Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Konfederacja Lewlatan ul. Zbyszka Cybulskiego 3 00-727 Warszawa Warszawa, 6 marca 2014 r. tel.(+48) 22 55 99 900 fax (+48) 22 55 99 910 lewlatan@konfederacjalewiatan.pl www.konfederacjalewiatan.pl KL/140/44/256/JKr/MP/2014

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im Jarosława Iwaszkiewicza w Sochaczewie

Zespół Szkół im Jarosława Iwaszkiewicza w Sochaczewie WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN Z PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSWIE W TECHNIKUM /ZAKRES PODSTAWOWY/ klasa IV opracowany na podstawie planu wynikowego

Bardziej szczegółowo

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki Warszawa, dnia /3 lutego2015 RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.511-10/15 MiHISTEKSTWO iid^mcji NARODOWEJ I I^NCEL/iRrAGLOWIA Wpi, 2015-02- 1 6 ''Podpi< Pani

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

Po zdjeciu, pod spodem mamy sprezyne - najczestsza przyczyne "podciekania"

Po zdjeciu, pod spodem mamy sprezyne - najczestsza przyczyne podciekania Najjpopularniejszy chyba zawor w suchych skafandrach (przynajmniej wsrod polskich producentow). Zlozona konstrukcja, dzialajaca na bardzo prostych zasadach - zadnej magii, dajaca sie rozmontowac i zlozyc

Bardziej szczegółowo

POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI

POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI Dwie trzecie Polaków (67%) twierdzi, ze jest za czlonkostwem Polski w NATO. Przeciwny przystapieniu naszego kraju do Paktu Atlantyckiego jest tylko

Bardziej szczegółowo

Uchwaia Nr Rady Powiatu w Slawnie z dnia. w sprawie zmiany znaku graficznego - logo Powiatu Slawieriskiego

Uchwaia Nr Rady Powiatu w Slawnie z dnia. w sprawie zmiany znaku graficznego - logo Powiatu Slawieriskiego XI fe budzi zastr.-'c- I t Uchwaia Nr Rady Powiatu w Slawnie z dnia. w sprawie zmiany znaku graficznego - logo Powiatu Slawieriskiego Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach

Bardziej szczegółowo

Wysłuchanie opinii publicznej przez Ministra Zdrowia

Wysłuchanie opinii publicznej przez Ministra Zdrowia Wysłuchanie opinii publicznej przez Ministra Zdrowia W świetle doświadczeń społeczno-politycznych, które w ostatnim czasie poruszały opinię publiczną w Polsce, dostrzec można, że dla kształtowania pożądanych

Bardziej szczegółowo

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty

O Królowaniu królowi Cypru fragmenty œw. Tomasz z Akwinu* O Królowaniu królowi Cypru fragmenty Rozdzia³ 15: O tym, e pojêcie rz¹dów zaczerpniête zosta³o z rz¹dów boskich 15.1. I jak za³o enia miasta lub królestwa odpowiednio zaczerpniêto

Bardziej szczegółowo