KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND"

Transkrypt

1 ISSN X MEDICUS MUNDI KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND PRZEZNACZONY DLA OS B ZAINTERESOWANYCH PROBLEMAMI MEDYCZNYMI WCHODZ CYMI W ZAKRES TZW. MEDYCYNY TROPIKALNEJ I ìinternational HEALTHî, ZE SZCZEG LNYM UWZGL DNIENIEM POTRZEB MISYJNYCH OåRODK W MEDYCZNYCH MAJ 2002 Nr 5 (rok II) Od Redakcji Oddajemy do druku piπty zeszyt Medicus Mundi Polonia. Z uwagi na 10-tπ rocznicí powstania Fundacji i zwiíkszone zapotrzebowanie ze strony czytelnikûw zeszyt 5 jest drukowany w zwiíkszonym nak adzie egzemplarzy. Kwartalnik nadal otrzymujπ instytucje odpowiedzialne za misje, zakony misyjne, oko o 50 oúrodkûw misyjnych za granicπ, z ktûrymi bliøej wspû pracujemy, kilkuset naszych by ych kursantûw, uczestnikûw kursûw nt. ochrony zdrowia w Centrum Formacji Misyjnej w Warszawie i w Akademii Medycznej w Poznaniu. Redakcja prosi o zg aszanie instytucji i osûb, ktûre mogπ byê zainteresowane otrzymywaniem kwartalnika. Osoby, ktûre juø otrzymujπ Medicus Mundi Polonia proszone sπ o uwagi odnoúnie tematûw i problemûw poruszanych na amach czasopisma. Dπøymy do tego, aby spe nia on oczekiwania czytelnikûw. Z drugiej strony koszt wydawania Medicus Mundi Polonia i jego wysy ki jest niema ym obciπøeniem finansowym Fundacji. Stπd gorπca proúba do osûb, ktûre otrzymujπ Medicus Mundi Polonia ñ prosimy na za πczonej kartce pocztowej powiadomiê nas czy mamy kontynuowaê wysy kí kwartalnika. Nadal nie wyznaczamy ceny za prenumeratí, ale proszí nie zapominaê, øe konto bankowe Fundacji jest otwarte. Do tej pory zajmowaliúmy sií najwaøniejszymi problemami zdrowotnymi na misjach: HIV, malaria, gruülica. Dzisiaj przedstawiamy jako temat wiodπcy choroby skûry w tropiku. W przygotowaniu sπ choroby psychiczne, opieka nad matkπ i dzieckiem oraz niektûre waøniejsze choroby zakaüne. BÍdziemy kontynuowaê rûwnieø omawianie spraw dotyczπcych sprawowania opieki medycznej w oúrodkach misyjnych, ktûre omawiane sπ W numerze: Aktualności z kraju, ze Światowej Organizacji Zdrowia 2 z ośrodków misyjnych 3 Choroby zakaźne i pasożytnicze powracają... 4 HIV/AIDS narasta we Wschodniej Europie... 4 Choroby skóry w tropiku 5 czísto na konferencjach Papieskiego Biura ds. Zdrowia w Watykanie, åwiatowej Organizacji Zdrowia w Genewie, Medicus Mundi International w Brukseli. Zaglπdamy teø do publikacji åwiatowej Rady Koúcio Ûw (World Council of Churches, WCC) w Genewie i Niemieckiego Instytutu ds. Misji Medycznych (DIFƒM) w T bingen. Redakcji zaleøy na tym, aby spoglπdaê na sprawy dotyczπce pos ugi leczniczej na misjach z moøliwie jak najszerszej perspektywy i w duchu dialogu ekumenicznego i miídzyreligijnego. Pos uga lecznicza nie moøe stawiaê barier religijnych, rasowych, kulturowych czy politycznych. Jeszcze raz prosimy o uwagi nt. kwartalnika. Zamierzamy kontaktowaê sií regularnie co 3 miesiπce. Dla tych osûb, ktûre nie majπ czasu lub zwyczaju czytaê wstípûw od Redakcji, podajemy w skrûcie najwaøniejsze nasze øyczenia i proúby. Redakcja Medicus Mundi Polonia prosi uprzejmie o: ï zg aszanie osûb, ktûre mogπ byê zainteresowane otrzymywaniem kwartalnika, ï potwierdzenie na za πczonej kartce pocztowej chíci otrzymywania kwartalnika, ï partycypowanie, w miarí moønoúci, w kosztach jego druku i wysy ania, ï nadsy anie uwag dotyczπcych treúci kwartalnika, tak aby spe nia on w jak najszerszym zakresie oczekiwania osûb pracujπcych na misjach lub przygotowujπcych sií do tego zadania, ï podawanie nowego adresu w przypadku jego zmiany. Oddajπc do rπk czytelnikûw piπty zeszyt Medicus Mundi Polonia Redakcja liczy na bliøszy kontakt z czytelnikami. CHOROBY SKÓRY Szkolenie: kursy, kongresy i konferencje 10 Posługa lecznicza Kościoła lat Fundacji Pomocy Humanitarnej Redemptoris Missio 12 Fundacja Pomocy Humanitarnej Redemptoris Missioª Medicus Mundi Poland Biuro Fundacji: Akademia Medyczna, ul. Dπbrowskiego 79, p. 503, Kolegium Prof. Adama Wrzoska, PoznaÒ, tel wew.195, fax ; Centrum Wolontariatu Fundacji: ul. Grunwaldzka 89, PoznaÒ, tel Konto bankowe: Bank Zachodni SA, I Oddzia w Poznaniu nr rachunku

2 strona 2 Z KRAJU Medicus Mundi Polonia AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI OgÛlnopolski Kongres Misyjny ZakonÛw i ZgromadzeÒ odbídzie sií w GdaÒsku w maju i w czerwcu 2002 z bardzo bogatym programem (patrz: Medicus Mundi Polonia zeszyt 4). Fundacja ìredemptoris Missioî bierze udzia w nastípujπcych czíúciach programu: ï maja 2002 ñ Sesja naukowa w Uniwersytecie GdaÒskim, ï ï ï ï ï 1 czerwca 2002 ñ DzieÒ misyjny dzieci 9-16 czerwca 2002 ñ Spotkania problemowe w koúcio ach GdaÒska, 15 czerwca 2002 ñ OgÛlnodiecezjalny festyn misyjny, 16 czerwca 2002 ñ Charytatywny koncert misyjny, kwiecieò-paüdziernik 2002 ñ Wystawy misyjno-etnograficzne. Bliøsze informacje osiπgalne sπ w Sekretariacie OgÛlnopolskiego Kongresu Misyjnego ZgromadzeÒ i ZakonÛw. Kuria Metropolitalna GdaÒsk, ul. CystersÛw 15, GdaÒsk, tel , fax , Z inicjatywy Fundacji zorganizowana zosta- a w dniach 14 marca ñ 16 kwietnia 2002 r. wyprawa 6 chirurgûw Akademii Medycznej w Poznaniu do Republiki årodkowej Afryki. SzczegÛ y o ìoperacji Bangassu, 2002î w nastípnym numerze Medicus Mundi Polonia. ZE ŚWIATOWEJ ORGANIZACJI ZDROWIA (WHO) Co hamuje postíp w realizacji idei ìzdrowie dla wszystkichî? Od Redakcji: Dr Ala Alwan, dyrektor Management of Noncommunicable Diseases, WHO Genewa i Dr P. Hornby z Centre of Planning and Management, Keele University, UK opublikowali interesujπcy artyku w Bull. WHO 2002, 80 (1) 56 pt. ìthe implications of health sector reform for human resources developmentî. Pewne uwagi zawarte w tym artykule dotyczπ rûwnieø naszego kraju. Zdaniem autorûw, w wielu krajach wschodniego úrûdziemnomorskiego rejonu WHO, mimo pewnych postípûw w ochronie zdrowia, nie osiπgniíto zamierzonego ìzdrowia dla wszystkichî. Na przeszkodzie w wielu krajach stoi g Ûwnie brak adaptacji tradycyjnego systemu opieki zdrowotnej do nowoczesnych wymagaò. Potrzebne sπ reformy narodowych programûw ochrony zdrowia oraz bardziej aktywne zaangaøowanie sií w ich realizacjí towarzystw naukowych i instytucji akademickich oraz menadøerûw s uøby zdrowia. Autorzy wymieniajπ trudnoúci w nastípujπcej kolejnoúci: 1. Brak narodowego programu rozwoju sektora zdrowia. 2. Nie ma warunkûw wstípnych dla rozwoju kadry medycznej. Dane nt. zasobûw osobowych sπ niekompletne, nierzeczywiste lub zbierane tylko dla potrzeb administracyjnych. Na zbieranie danych brak pieniídzy lub odczuwany jest niedostatek mechanizmûw koordynacji i wspû pracy miídzy instytucjami przygotowujπcymi kadry. 3. Programy nauczania w akademickich instytucjach krajowych sπ dalekie od potrzeb krajowych. Programy sπ opracowywane bez uwzglídniania potrzeb rozwoju krajowej s uøby zdrowia, intencji osûb dbajπcych o taki program i oczekiwaò spo ecznych. Edukacja akademicka czísto ogranicza sií do nauczania opieki klinicznej bez uwzglídniania dzia aò prewencyjnych i organizowania opieki medycznej w okreúlonych spo ecznoúciach. Brak podstawowego przygotowania w zakresie organizacji s uøby zdrowia. 4. Polityka naboru studentûw jest nierealistyczna. Pozwala ona na przyjmowanie liczby studentûw, ktûra jest albo zbyt wysoka jak na moøliwoúci uczelni, albo zbyt niska w porûwnaniu do kosztu prowadzenia uczelni. Ma to negatywny wp yw na jakoúê nauczania oraz przygotowanie i kompetencje studentûw. 5. Za ma o uwagi przyk ada sií do ciπg oúci szkolenia (podyplomowego). Przez to przygotowanie personelu jest niedostateczne lub nie odpowiadajπce potrzebom. Prowadzi to czísto do nieodpowiedniego rozmieszczenia moøliwoúci szkolenia wobec istniejπcych potrzeb oraz niedostatecznego poziomu szkolenia przez brak nadzoru merytorycznego i finansowego. Towarzyszy temu brak akredytacji lub licencjonowania pracownikûw s uøby zdrowia. (dokoòczenie na str. 4) Medicus Mundi Polonia Kwartalnik Fundacji Pomocy Humanitarnej ìredemptoris Missioî i Medicus Mundi Poland Redaktor: Prof. zw. em. Zbigniew Paw owski, DTMH. Sekretarz Redakcji: Lek. med. Norbert Rehlis, HCMTC, prezes Fundacji Rada Redakcyjna: Ks. Ambroøy Andrzejak (PoznaÒ), Dr h.c. Wanda B eòska (PoznaÒ), Dr Miros awa GÛra (Zambia), Ks. lek. med. Jan Jaworski (PNG), Dr Anita Magowska (PoznaÒ), Dr Wanda Marczak-Malczewska (Zakopane), Mgr Aniela Piotrowicz (PoznaÒ), Lek. med. Rafa Sadowski (KrakÛw), Dr hab. Jerzy Stefaniak (PoznaÒ, przewodniczπcy), Dr Edgar Widmer (Thalwil, Szwajcaria). Wydawca i dystrybucja: Fundacja Pomocy Humanitarnej ìredemptoris Missioî ñ Medicus Mundi Poland, pokûj 503, Kolegium Prof. Adama Wrzoska, Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego, ul. Dπbrowskiego 79, PoznaÒ, tel w. 195, faks , Adres Redakcji: Klinika ChorÛb Pasoøytniczych i Tropikalnych Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, kierownik Dr hab. Jerzy Stefaniak, ul. Przybyszewskiego 49, PoznaÒ, telefon , faks , Prenumerata: Celem regularnego otrzymywania Medicus Mundi Polonia osoby zainteresowane proszone sπ o kontakt z Biurem Fundacji. Sumy przes ane na konto Fundacji na za πczonym przekazie lub przekazane bezpoúrednio na rachunek Fundacji w Banku Zachodnim S.A., I Oddzia w Poznaniu, nr r-ku , pozwolπ na terminowe przygotowywanie i wysy kí kwartalnika bez wiíkszego uszczuplania skromnych zasobûw finansowych Fundacji. Przygotowanie: Wydawnictwo Kontekst, PoznaÒ. Nak ad: 1500 egz.

3 Nr 5 (rok II) maj 2002 strona 3 AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI Z OŚRODKÓW MISYJNYCH Od Redakcji: Ksiπdz Jan Jaworski, lek. med., pracujπcy od lat w szpitalu w Kundiawie (Papua Nowa Gwinea ñ PNG) przedstawia czytelnikom MMP interesujπcy obraz dzia alnoúci tamtejszego szpitala. Zasz y tam duøe zmiany i ñ jak Prof. Z. Paw owski wûwczas zaobserwowa ñ dla pomiarûw títna pielígniarz obchodzi pacjentûw z duøym zegarem wiszπcym zdejmowanym ze úciany. WspÛ praca Akademii Medycznej z oúrodkami medycznymi w PNG otwiera moøliwoúci pracy w tym egzotycznym kraju. Bliøszych informacji udziela Fundacja. Kundiawa leøy w samym centrum Papui Nowej Gwinei i w sercu pasma gûrskiego Bismarka, jakie ciπgnie sií w poprzek úrodkowej czíúci wyspy. Po oøona jest na wysokoúci 1500 m n.p.m. i otoczona grzbietami gûrskimi dochodzπcymi do m wysokoúci. Leøy ona w prowincji Simbu, ktûra ma klimat umiarkowany, uwaøany za jeden z najlepszych w úwiecie. Miasteczko Kundiawa jest po πczone drogπ asfaltowπ z sπsiednimi wiíkszymi miastami na zachodzie z Mt. Hagen ( mieszkaòcûw) i na wschodzie z Gorokπ ( mieszkaòcûw); oba miasta sπ oddalone o oko o 100 km. W mieúcie, ktûre jest stolicπ prowincji Simbu, jest lπdowisko dla samolotûw, zapewniajπce po πczenie ze stolicπ kraju w Port Moresby 4-5 razy w tygodniu. Sama Kundiawa jest ma ym miasteczkiem z oko o mieszkaòcûw, jednakøe co drugi czwartek lub piπtek rozrasta sií 3 lub 4-krotnie, gdyø sπ to dni wyp aty wynagrodzenia dla urzídnikûw (m.in. nauczycieli) z niekiedy z doúê odleg ych terenûw prowincji. Jest zwyczajem, øe ten, ktûry otrzymuje wyp atí, dzieli sií niπ ñ niekiedy w po owie ñ ze swymi wspû plemieòcami. Nie jest to bezzasadne, gdyø urzídnik w ten sposûb zwiπzany jest ze swoim plemieniem, ktûre niekiedy pe ni rolí kasy zapomogowopoøyczkowej. Bez oparcia o swoje plemií ìurzídnikî i jego rodzina nie posiadajπ øadnego zabezpieczenia i mogπ staê sií ofiarami wojny miídzyszczepowej, a takie sií jeszcze zdarzajπ. Kundiawa jako stolica prowincji posiada urzπd miejski i prowincjonalny, ktûrym rzπdzi gubernator, bídπcy jednoczeúnie cz onkiem parlamentu PNG. Miasto posiada posterunek policji, urzπd pocztowy, bank, liczne sklepy i hurtownie. Szpital w Kundiawie jest najwiíkszπ instytucjπ w mieúcie, zatrudniajπcπ oko o 190 osûb, w tym 130 pielígniarek. Obecny szpital powsta z dotacji rzπdu japoòskiego (16 mln dolarûw) w roku Szpital liczy 210 Ûøek i ma cztery podstawowe oddzia y. Oddzia wewnítrzny, z pododdzia ami gruüliczym i zakaünym, ma 70 Ûøek i jednego ordynatora. Oddzia chirurgiczny posiada 70 Ûøek i 2-3 lekarzy. Oddzia ginekologiczno-po oøniczy z 35 Ûøkami ma jednego lekarza. Oddzia pediatryczny z 35 Ûøkami jest prowadzony przez jednego lub dwûch lekarzy. OgÛ em pracuje 5-6 lekarzy w szpitalu majπcym pod opiekπ rejon zamieszka y przez mieszkaòcûw. Kaødy lekarz w ramach swojej specjalnoúci jest zobowiπzany do zabezpieczenia chorych, tak w izbie przyjíê, jak i w przychodni. Biorπc pod uwagí ogûlny brak lekarzy, zakres ich dzia ania w ramach kaødej specjalnoúci jest znacznie poszerzony, a moøliwoúci diagnostyczne i konsultacyjne poza Kundiawπ ograniczone. Z badaò diagnostycznych moøna wykonaê: ogûlne badanie krwi z rozmazem, odczyn opadania krwinek, podstawowe badanie moczu i badanie ka u na obecnoúê pasoøytûw, posiewy bakteryjne dla okreúlenia opornoúci na antybiotyki, testy w kierunku gruülicy, malarii, ki y i HIV. Szpital posiada dwa stacjonarne i trzy przenoúne aparaty rentgenowskie, w tym jeden do badania úrûdoperacyjnego oraz 3 przenoúne aparaty ultrasonograficzne, w tym dwie Aloki 500 z sondami 3,5 MHz, jednπ sondπ 7,5 MHz i jednπ sondπ dopochwowπ. Ponadto w wyposaøeniu szpitala sπ jeden kolonoskop, gastroskop z monitorem oraz laparoskop operacyjny. Przy podejrzeniu o czístego w tym rejonie raka szyjki macicy wykonuje sií badanie kolposkopowe; nie ma moøliwoúci wykonywania badania cytologicznego. Mimo øe istniejπ podstawowe moøliwoúci diagnostyczne, to uciπøliwy dla lekarzy jest fakt, øe muszπ korzystaê w nich jednosobowo w myúl niepisanej zasady ìprzyjπ eú, zbadaj i lecz, aø do wypisaniaî. Nie ma pracy zespo owej i nawet najpowaøniejsze operacje przeprowadza sií jednosobowo w asyúcie pielígniarek. Mimo cotygodniowych spotkaò wszystkich lekarzy, po πczonych z omawianiem chorych i zgonûw, brak moøliwoúci konsultowania sií, zarûwno w szpitalu, jak i poza nim, stanowi duøe psychiczne obciπøenie lekarza. Dodatkowym obciπøeniem jest szeroki zakres specjalnoúci, np. urologia, laryngologia, okulistyka wchodzπ w zakres chirurgii. SposÛb odøywiania, duøa aktywnoúê ruchowa populacji oraz krûtki úredni okres przeøycia sprawiajπ, øe ma o jest przypadkûw cukrzycy i arteriosklerozy. Natomiast pojawi y sií w rejonie Kundiawy choroby ìnoweî, takie jak: gruülica, malaria, dur brzuszny i zakaøenia HIV, stanowiπce duøe wyzwanie dla lekarzy. Szerzeniu sií zakaøeò HIV sprzyjajπ: wczesna inicjacja p ciowa, wieloúê partnerûw seksualnych, oficjalnie uznana poligamia oraz niski poziom oúwiaty zdrowotnej. Szpital w Kundiawie jako szpital w stolicy prowincji jest utrzymywany przez paòstwo w ramach spo ecznej s uøby zdrowia. OprÛcz paòstwowej s uøby zdrowia jest jeszcze koúcielna, czíúciowo wspomagana przez paòstwo, op acajπce wynagrodzenie i leki. Utrzymanie budynkûw, wyposaøenia i samochodûw pokrywane jest z funduszy misyjnych. W PNG koúcielno-misyjna s uøba zdrowia stanowi 70% opieki zdrowotnej w terenie i cieszy sií wielkim zaufaniem ludnoúci. W diecezji Kundiawa, odpowiadajπcej terytorialnie prowincji Simbu, na koúcielnπ s uøbí zdrowia sk adajπ sií szpital misyjny w Mingende oraz 9 oúrodkûw zdrowia; zwykle posiadajπ one od kilku do kilkunastu Ûøek i kilka sta ych pielígniarek i pomocnic pielígniarskich. W zasadzie oúrodki paòstwowe prowadzone sπ przez felczerûw, a oúrodki misyjne ñ przez doúwiadczone pielígniarki. Duøy katolicki szpital misyjny w Mingende prowadzony jest przez doúwiadczone zakonnice ze zgromadzenia SiÛstr S uøebniczek Ducha åwiítego. Siostra Kinga z tego zgromadzenia jest odpowiedzialna za ca π misyjnπ s uøbí zdrowia w prowincji Simbu. Wszystkie oúrodki zdrowia paòstwowe i misyjne prowadzπ sta y 24-godzinny dyøur przez okrπg y rok. WiÍkszoúÊ oúrodkûw posiada samochûd terenowy, ale niektûre oúrodki sπ dostípne tylko droga lotniczπ w czasie dnia i przy dobrej pogodzie. W sumie s uøba zdrowia w prowincji Simbu funkcjonuje doúê dobrze. Chcia oby sií jednakøe widzieê lepsze wykszta cenie i wiíkszπ odpowiedzialnoúê personelu jak rûwnieø pewne zmiany w sferze mentalnoúci. Przy ograniczeniach finansowych najwiícej zaleøy od cz owieka i motywacji, ktûre kierujπ jego zachowaniem sií przy udzielaniu pomocy chorym. Ksiπdz Jan Jaworski, lek.med.

4 strona 4 Medicus Mundi Polonia AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI AKTUALNOŚCI ZE ŚWIATOWEJ ORGANIZACJI ZDROWIA (WHO) (dokoòczenie ze str. 2) 6. Nie zwraca sií uwagi na podstawowπ opiekí zdrowotnπ i medyczne aktywnoúci niekliniczne. Niedostateczna jest zachíta do podejmowania zadaò w ww. zakresie. W omawianym rejonie WHO odczuwa sií znaczny niedosyt personelu przygotowanego do dzia aò nieklinicznych, dotyczπcych takich dziedzin, jak zdrowie publiczne i dyscyplin jak: epidemiologia, organizacja s uøby zdrowia, ekonomika opieki zdrowotnej, planowania kadr medycznych. Takie szkolenie jest niezbídne dla skutecznej realizacji opieki zdrowotnej z dala od administracji centralnej. 7. Brak jest koordynacji miídzy ministrami zdrowia, uniwersytetami, instytucjami szkolπcymi i populacjπ w szerokim tego s owa znaczeniu. SzczegÛlne znaczenie ma niedostateczne zainteresowanie towarzystw naukowych i zawodowych w zabezpieczaniu w aúciwego poziomu praktyki lekarskiej, zainteresowania szkoleniem podyplomowym i zwiíkszania zrozumienia i poparcia dla nowych trendûw w opiece zdrowotnej. Autorzy formu ujπ nastípujπce pytania pod adresem decydentûw i organizatorûw opieki zdrowotnej: 1. Jakie przygotowania i autorytet winny mieê osoby majπce reorganizowaê opiekí zdrowotnπ? 2. Jak naleøy rozwijaê przygotowanie kadr potrzebnych dla planowania reform opieki zdrowotnej i ich wprowadzania oraz kontynuowania? 3. Co pozwoli lekarzom i innym pracownikom s uøby zdrowia w aúciwie reagowaê na pojawiajπce sií i stale zmieniajπce potrzeby spo ecznoúci w zakresie ochrony zdrowia? 4. Jaka powinna byê rola szkû medycznych, instytucji edukacyjnych i towarzystw profesjonalnych w popieraniu i wprowadzaniu zmian niezbídnych dla zabezpieczenia opieki zdrowotnej wszystkim obywatelom? 5. W koòcu w jakim stopniu proces reformy spowoduje, øe opieka zdrowotna bídzie sprawowana skutecznie i na odpowiednim poziomie? Choroby zakaüne i pasoøytnicze powracajπ w dramatyczny sposûb Od Redakcji: W broszurze pt. ìinfectious diseases have staged a dramatic comebackî, WHO, Genewa 2001 znajdujemy interesujπce informacje nt. aktualnej sytuacji w zakresie chorûb zakaünych. Ponad 30 ìnowychî zakaøeò, w tym HIV/ AIDS, pojawi o sií w ostatnim dwudziestoleciu. Malaria i gruülica powrûci y jako jeden z najwaøniejszych problemûw zdrowotnych. Sytuacja wymaga od WHO aktywizacji globalnego nadzoru epidemiologicznego. WúrÛd nieoczekiwanych epidemii obserwowanych w roku 2000, 2001 i w pierwszym kwartale 2002 wymieniê naleøy nastípujπce: Døuma ñ Indie, Zambia Legionelloza ñ Hiszpania, Norwegia, Australia Listerioza ñ Francja Tularemia ñ Kosowo Wπglik ñ Etiopia, USA Zapalenie ñ Angola, Benin, Burkina opon mûzgowo -rdzeniowych Cholera Faso, Czad, Etiopia, Gambia, Ghana, Kongo, Maroko, Mauretania, Niger, Republika Centralnej Afryki, Ruanda, Senegal, Somalia, Sudan, Togo, Tanzania, Arabia Saudyjska, Oman, Iran, Singapur, Indonezja, Francja, Holandia, UK, USA, WÍgry ñ Angola, Burkina Faso, Czad, Guinea, Kongo, Madagaskar, Malawi, Nigeria, Republika Po udniowej Afryki, Somalia, Tanzania, Wybrzeøe Koúci S oniowej, Afganistan, Indie, Kambodøa, Mikronezja Inne biegunkowe ñ Lesoto, Sierra Leone Szczep 0157 Escherichia coli ñ Kanada Zatrucie pokarmowe gronkowcowe ñ Japonia Gorπczki krwotoczne: Krymsko-kongijska ñ Kosowo Ebola ñ Gabon/Kongo, Uganda Lassa ñ Holandia, Niemcy, UK Marburg ñ Kongo, Nieokreúlone ñ Afganistan, Pakistan Denga ñ Brazylia Gorπczka doliny Riftu ñ Jemen, Arabia Saudyjska Gorπczka Zachodniego Nilu ñ Izrael, USA Grypa A(H9N2) ñ Hong Kong Hanta ñ Panama Odra ñ Irlandia, Korea PÛ nocna Poliomyelitis ñ Angola, Chiny, ØÛ ta gorπczka ñ Brazylia, Peru, USA, Gwinea, Liberia, Nigeria, Senegal, Wybrzeøe Koúci S oniowej, Belgia, Holandia, Niemcy Leptospiroza ñ Francja, Kanada, Indie, Australia, USA Leiszmanioza ñ Pakistan Kokcidioidomykoza ñ UK W nawiπzaniu do powyøszej listy Medi cus Mundi Polonia podejmie starania, aby w najbliøszych zeszytach omûwiê cholerí, gorπczki krwotoczne i øû tπ gorπczkí. Od Redakcji: jeszcze o HIV/AIDS w nawiπzaniu do AIDS Epidemic Update, UNAIDS 2001 (Bull.WHO 2002,80,1,78) HIV/AIDS narasta we Wschodniej Europie ñ Azja i rejon Pacyfiku w kolejce? Wed ug dyrektora UNAIDS Dr P. Piota ìsprawa AIDS bídzie sií pogarszaê zanim sií poprawiî. Wed ug ostatniego raportu UNAIDS, opublikowanego w listopadzie 2001, we wschodniej Europie i w Azji centralnej epidemia AIDS roúnie szybciej niø gdziekolwiek w úwiecie i w niektûrych rejonach by ego ZSSR ñ w tym na Ukrainie ñ naleøy oczekiwaê narastania epidemii, ktûra juø obecnie obejmuje milion osûb. Moøe to nastπpiê po przejúciu zakaøenia ze úrodowiska narkomanûw do heteroseksualnej populacji osûb doros ych. Zwalczanie HIV/AIDS u narkomanûw w Polsce zosta o ocenione pozytywnie. Niepokojπce jest, øe w Chinach liczba zaraøonych wynosi prawdopodobnie oko o miliona osûb. Na úwiecie w roku 2001 liczba nowych przypadkûw oceniana jest na 5 milionûw (5,3 miliona w 2000), ale 40 milionûw pozostaje zaraøonych HIV (36,1 miliona w roku 2000), z tego 70% w Afryce na po udnie od Sahary. Sπ teø i dobre wieúci: w Tajlandii zapadalnoúê zmniejszy a sií w ciπgu 10 lat z rocznie do , a to dziíki zaangaøowaniu sií w adz paòstwowych, znacznych úrodkûw finansowych i dobrych programûw prewencyjnych. Podobnie w Kambodøy wystípowanie HIV u kobiet spad o z 3,2% w roku 1997 do 2,3% w roku 2000, co úwiadczy o tendencji spadkowej. W Afryce widoczna jest poprawa w zapadalnoúci na AIDS w Ugandzie i Zambii. Dr Brundtland, dyrektor generalny WHO, uwaøa, øe obecny rok bídzie punktem zwrotnym w opanowywaniu epidemii AIDS.

5 Nr 5 (rok II) maj 2002 strona 5 CHOROBY SK RY W TROPIKU CHOROBY SKÓRY Od Redakcji: Dermatologia, mimo øe zmiany ìwidaê jak na d oniî, jest bardzo trudnπ dziedzinπ wiedzy medycznej. Redakcja zaprosi a Prof. dr hab. med. AnnÍ KoümiÒskπ-Kubarskπ z Warszawy do podsumowania na kilku stronach najwaøniejszych problemûw skûrnych w tropiku. Pani Profesor ma za sobπ ponad dwudziestoletnie doúwiadczenie dermatologiczne nabyte w klinikach i leprozoriach Zairu. Choroby skûry w tropiku sπ czíste i bardzo rûønorodne Dermatologia tropikalna obejmuje szerszy zakres chorûb skûry niø w krajach o klimacie umiarkowanym. Wzbogacona jest o zmiany skûrne w przebiegu miejscowo wystípujπcych chorûb pasoøytniczych, bakteryjnych (trπd!), krítkowic i chorûb wirusowych. Choroby te naleøy zawsze braê pod uwagí przy stawianiu rozpoznania zarûwno wúrûd ludnoúci krajûw tropikalnych, jak i u osûb przebywajπcych tam nawet przez krûtki okres czasu. NiektÛre choroby kosmopolityczne, jak zmiany ropne, úwierzb, powierzchowne grzybice sπ w tropiku nie tylko czístsze, ale i bardziej nasilone. Istniejπ pewne rûønice w wystípowaniu chorûb skûry pomiídzy krajami tropikalnymi po oøonymi na rûønych kontynentach, a nawet na tym samym kontynencie, w zaleønoúci od szerokoúci geograficznej i úrodowiska. Tak np. onchocerkoza wystípuje przede wszystkim na terenach leúnych nad brzegami rzek w zachodniej czíúci årodkowej Afryki. Choroba Chagasa wystípuje jedynie w Ameryce aciòskiej. Leiszmanioza skûrna Starego åwiata (bouton d'orient, oriental sore) wystípuje w basenie Morza årûdziemnego i w Azji Wschodniej i årodkowej, natomiast leiszmanioza amerykaòska obecna jest w krajach Ameryki årodkowej oraz w Brazylii i w Peru. WúrÛd ludnoúci miejscowej w tropiku w obserwacjach ambulatoryjnych najczístszymi chorobami sπ choroby ropne skûry (piodermie), powierzchowne zmiany grzybicze skûry i choroby pasoøytnicze, np. úwierzb. Nawet po krûtkim pobycie w tropiku moøna zaobserwowaê u pacjentûw larwí wídrujπcπ skûrnπ, pch Í piaskowπ, úwierzb, leiszmaniozí, niewyjaúnionπ pokrzywkí, osutkí durowπ lub paradurowπ, a po up ywie pewnego czasu zmiany w przebiegu filariozy. Przy analizie zmian skûrnych trzeba pamiítaê, øe mogπ one wystípowaê w przebiegu cukrzycy lub zakaøenia HIV. Jakkolwiek zmiany skûrne sπ widoczne, czísto nie atwo je rozpoznaê i w aúciwie leczyê, a to z powodu rûønorodnego t a choroby (zakaøenia, uczulenia), indywidualnych reakcji pacjenta na szkodliwe bodüce (reakcje z nadwraøliwoúci), rozwoju zmian w czasie (osutka w ospie wietrznej), nak adania sií kilku zmian na siebie (zakaøenia bakteryjnego w úwierzbie). Przedstawiany artyku omawia tylko najbardziej pospolite aspekty dermatologii w tropiku, pozostawiajπc sprawy bardziej z oøone i trudne specjalistom dermatologom. W dzisiejszej dobie moøna na odleg oúê, niekiedy przez internet, uzyskaê radí dermatologa. Waøne jest, aby umieê zmiany w aúciwie oceniê i opisaê. Zmiany zwykle klasyfikuje sií wed ug ich cech morfologicznych (plamki, grudki, pícherzyki), koloru (rumieò, odbarwienie skûry), konfiguracji zmian (linijne, pierúcieniowate), ich lokalizacji (twarz, d onie, stopy) oraz ewentualnego powiíkszenia okolicznych wíz Ûw ch onnych. Waøne sπ teø wiek i p eê pacjenta, okolicznoúci w jakich zmiany powsta y, ich uporczywoúê. Dla u atwienia opisu najwaøniejsze zmiany skûrne zestawiono w tabeli nr 1. Podstawowe leki zebrano w tabeli nr 2. Tabela nr 1. Charakterystyka najczístszych zmian na skûrze (w nawiasie nazwy aciòskie) Plamka (macula) RumieÒ (erythema) Bπbel pokrzywkowy (urtica) Grudka (papula) Guzek (nodulus) Guz (tumor) PÍcherzyk (vesicula) Krosta (pustula) PÍcherz (bulla) Lichenizacja Nadøerka (erosio) PÍkniÍcie naskûrka (fissura) WrzÛd (ulcus) ObrzÍk (oedema) Zmiany kríte Zmiany linijne Zmiany silnie swídzπce PowiÍkszenie okolicznych wíz Ûw ch onnych p aska zmiana, odbarwiona (trπd, bielactwo, kwashiorkor) lub przebarwiona (onchocerkoza) p askie lub nieco wyniesione zaczerwienienie skûry przejúciowe zaczerwienione drobne uniesienie skûry (uczulenie) lite wyniesienie skûry < 1 cm úrednicy (uk ucia owadûw, tungiaza, ki a, Kaposi sarcoma, trπd) lite wyniesienie skûry > 1 cm úrednicy (nowotwory, wπgrzyca, onchocerkoza, trπd) lita zmiana skûry ponad 2 Ω cm úrednicy (nowotwory, onchocerkoza) uniesienie skûry wype nione p ynem nieropnym uniesienie skûry wype nione treúciπ ropnπ znaczne > 1 cm uniesienie skûry wype nione p ynem przewlek e zgrubienie naskûrka np. w wyniku drapania lub przewlek ej egzemy utrata powierzchownej warstwy naskûrka (odleøyna) liniowe ods oniície skûry w aúciwej utrata fragmentûw skûry, w tym naskûrka (zakaøenia bakteryjne, w tym wrzûd tropikalny i wπglik, leiszmania, trπd, cukrzyca, odleøyny) zlokalizowane pogrubienie skûry (w oúnica, choroba Chagasa, filariozy, zw aszcza loaioza) larva migrans cutanea, loaioza, gnatostomoza strongyloidoza úwierzb, reakcje alergiczne, uk ucia owadûw, wszawica zmiany ropne, leiszmanioza åwierzb (scabies). Typowa lokalizacja na d oniach, objawy wtûrnego zakaøenia na skutek drapania (ciπg dalszy na str. 6-10)

6 strona 6 Medicus Mundi Polonia CHOROBY SKÓRY Tabela 2. Najprostsze leki stosowane w dermatologii tropikalnej (w nawiasie nazwy angielskie) Przeciwbakteryjne Przeciwwirusowe Przeciwgrzybicze åciπgajπce i antyseptyczne zarazem nadmanganian potasu (potassium permanganate solution), fiolet gencjany (gentian violet), kliochinol (clioquinol), penicylina G (benzylpenicillines), erytromycyna (erythromycin), neomycyna (neomycin), bacytracyna (bacitracin), tetracyklina (tetracycline) acyklowir (aciclovir) krem Whitfielda (Whitfield cream), zwiπzki imidazolowe (np. mykonazol ñ miconazole, clotrimazol ñ clotrimazole, ketokonazol ñ ketoconazole), nystatyna (nystatin), gryzeofulwina (griseofulvin) octanowinian glinkowy (aluminium diocetate), nadmanganian potasu (potassium permanganate solution), azotan srebra (silver nitrate) Przeciwúwierzbowco- benzoesan benzylu (benzyl benzoate), lindan (lindane cream), we i przeciw wszawicy permetryna (permethrin) Przeciwzapalne Kalamina (zawiera cynk) (calamine lotion), hydrokortyzon (hydrocortisone cream), prednisolon (prednisolone), betametazon (betamethasone) Przeciwalergiczne chlorfenamina (chlorphenamine), prometazyna (promethasine), dwufenhydramina (diphenhydramine), epinefryna (epinephrine) årodki keratolityczne ichtiol (krem, roztwûr) (coal tar cream, ichtiosulfonate), kwas salicylowy (salicyl acid) årodki chroniπce PAB (kwas paraaminobenzoesowy-p-aminobenzoic acid), przed nadmiernym preparaty zawierajπce tlenek cynku (zinc oxide) lub salicylaty nas onecznianiem (salicylates) i inne substancje ochronne. Uwaga stosowanie w tropiku maúci sprzyja rozwojowi zakaøeò bakteryjnych pod nasmarowanπ warstwπ. Lepiej stosowaê kremy niø maúci. Na zmiany sπczπce wpierw podawaê leki rozpuszczone w wodzie w ok adach wysychajπcych bez ceratki. WystÍpowanie chorûb skûry zaleøy od klimatu, warunkûw socjalno-ekonomicznych i sposobu odøywiania sií Klimat w pobliøu rûwnika charakteryzuje sií wysokπ temperaturπ w czasie dnia, ma π rûønicπ temperatur miídzy dniem i nocπ oraz ca orocznymi opadami. W obszarach podzwrotnikowych istnieje podzia na porí suchπ i porí deszczowπ. W porze deszczowej opady sπ ulewne i wilgotnoúê powietrza duøa, a temperatura powietrza wysoka. W porze suchej przez okres kilku miesiícy nie ma øadnych opadûw, a rûønice temperatur miídzy dniem i nocπ sπ duøe, dochodzπc nawet do 20 C. Klimat gorπcy i suchy wystípuje na obszarach pustynnych; mogπ tam m.in. wystípowaê niedobory bia kowo-kaloryczne i czíste jest wysuszenie skûry. W klimacie tropikalnym przy duøej wilgotnoúci powietrza zostaje zahamowane parowanie potu ze skûry. Dodatkowo parowanie moøe utrudniaê noszenie ubrania z w Ûkien sztucznych. Jest to przyczynπ pojawiania sií potûwek (miliaria, sudamina) tj. wysypki drobnopícherzykowej, o nag ym wysiewie wokû ujúcia gruczo Ûw potowych. PotÛwki wystípujπ czísto u osûb úwieøo przyby ych do krajûw tropikalnych. Sπ teø czíste u miejscowych niemowlπt i ma ych dzieci oraz pojawiajπ sií w przebiegu chorûb zwiπzanych z wysokπ gorπczkπ i nadmiernym poceniem sií. PotÛwki ustípujπ po unikaniu przegrzania, kπpielach w roztworze nadmanganianu potasu, stosowaniu talku lub pudrûw zawieszonych w p ynie. W klimacie suchym czísto nastípuje wysuszenie skûry, ktûrej wyglπd porûwnuje sií do skûry jaszczurki (lezards skin, peau de lezard). Prowadzi ono do nieregularnego pogrubienia naskûrka i z uszczania sií. Unika sií wysuszania przez nat uszczanie skûry. Warunki socjalno-bytowe majπ duøe znaczenie w wystípowaniu chorûb skûry. LudnoúÊ wiejska jest czíúciej naraøona zarûwno na choroby Wyprysk ojotokowy u dziecka (eczema seborrhoicum) pochodzπce od zwierzπt (grzybice, muszyce) i z ziemi (mycetoma, sporotrychoza). Kontakt z wodπ w czasie kπpieli, prania w rzece czy w jeziorze grozi bilharcjozπ. Na skutek urbanizacji wzrasta zagíszczenie ludnoúci, co powoduje wzrost wystípowania chorûb bakteryjnych skûry, grzybicy, úwierzbu i wszawicy, przenoszonych przez kontakt bezpoúredni. Kraje tropikalne sπ w wiíkszoúci krajami o ludnoúci niedoøywionej lub wrícz g odujπcej. Wp ywa to na stan odpornoúci ustroju i na atwoúê zapadania na choroby zakaüne. NiedobÛr bia ka przy wystarczajπcym kalorycznie wyøywieniu jest przyczynπ kwashiorkor, wystípujπcego zw aszcza w mieúcie. NiedobÛr bia kowo-kaloryczny prowadzi do obserwowanego u dzieci wyniszczenia ñ marasmus. Na wystípowanie chorûb skûry wp ywa teø sposûb przyrzπdzania potraw (nie gotowane miíso), przechowywanie potraw w niew aúciwych warunkach (aflatoksyny), uøywanie øelaznych garnkûw, ktûre na skutek nadmiernej hemosyderozy mogπ prowadziê do ostrej porfirii. Istniejπ rûwnieø przesπdy plemienne, zabraniajπce np. kobietom w ciπøy spoøywania jajek, ryb, miísa zwierzyny ownej. Nadmierna ekspozycja na s oòce bywa szkodliwa Duøe znaczenie dla skûry ma promieniowanie s oneczne. S oòce emituje promienie nadfioletowe (UV), w ktûrych rozrûønia sií trzy grupy: promienie UVA o d ugoúci 320 do 400 nanometrûw (nm), UVB o d ugoúci 290 do 320 nm oraz UVC poniøej 290 nm. Te ostatnie nie wnikajπ g Íboko do skûry, ale sπ wykorzystywane do sterylizacji pomieszczeò jako lampy bakteriobûjcze. Promienie UVB majπ najsilniejsze dzia anie rumieniotwûrcze i powodujπ krûtkotrwa e przebarwienie skûry. W skûrze czarnej ochroní przed dzia aniem rumieniotwûrczym stanowi barwnik skûry ñ melanina. U ludzi rasy bia ej istniejπ duøe rûønice we wraøliwoúci na promienie UVB w zaleønoúci od iloúci melaniny w skûrze. Promienie RumieÒ wielopostaciowy po aspirynie (erythema multiforme)

7 Nr 5 (rok II) maj 2002 strona 7 UVA, dzia ajπc s abiej rumieniotwûrczo, powodujπ bardziej d ugotrwa e przebarwienie skûry. Pod wp ywem d ugotrwa ego dzia ania promieni s onecznych, g Ûwnie UVA, ktûre najg Íbiej wnikajπ w skûrí, wystípujπ zmiany zwyrodnieniowe w obríbie tkanki πcznej w skûrze w aúciwej, skûra staje sií úcieòcza a, pojawiajπ sií przebarwienia i odbarwienia oraz rozszerzenie drobnych naczyò krwionoúnych ñ teleangiektazje. D ugotrwa a ekspozycja s oneczna moøe prowadziê do powstawania nowotworûw skûry, np. raka lub czerniaka. Pod wp ywem promieni s onecznych mogπ wystπpiê zmiany fototoksyczne lub fotoalergiczne. Majπ one charakter rumienia po πczonego z obrzíkiem skûry, pokrzywki lub wyprysku i wystípujπ najczíúciej na ods oniítych czíúciach cia a. Stosowanie chlorochiny zwiíksza tolerancjí skûry na naúwietlanie. årodki antyhistaminowe bywajπ nieskuteczne, natomiast pomocne jest stosowanie kortykosteroidûw. Do lekûw, ktûre powodujπ fotodermatozy, naleøπ: sulfonamidy, salicylaty, fenotiazyna, niektûre leki przeciwzapalne i przeciwgrzybicze, ichtiol, niektûre barwniki oraz roúliny i... niektûre úrodki przeciwko nadmiernemu opalaniu. Zwykle w opisie leku zaznaczone jest ryzyko wystπpienia zmian skûrnych pod wp ywem s oòca. NiektÛre leki, ktûre mogπ wywo aê fotodermatozy, lepiej stosowaê pod wieczûr niø rano. Czarna skûra a rozpoznawanie zmian dermatologicznych Na kolor skûry wp ywa iloúê hemoglobiny w stanie utlenionym lub zredukowanym, iloúê karotenoidûw oraz iloúê melaniny, barwnika wytwarzanego przez melanocyty ñ komûrki naskûrka. W skûrze ludzi rasy czarnej melanocyty wytwarzajπ wiícej barwnika niø u ludzi rasy bia ej. MiÍdzy rûønymi szczepami ludzi rasy czarnej istniejπ rûwnieø rûønice w intensywnoúci zabarwienia skûry. Barwa skûry ma wp yw na kolor zmian skûrnych. W skûrze czarnej osutki (wysypki) rumieniowe sπ trudne do zauwaøenia, gdyø majπ kolor szarawy, a w czísto wystípujπcym rumieniu trwa ym (zwykle polekowym) sπ fioletowe. W przypadku niedotlenienia skûry, np. przy omdleniu skûra czarna przybiera barwí szarawπ. SkÛra czarna ma sk onnoúê do odpowiadania nadmiernym odczynem tkanki πcznej na urazy, co wyraøa sií tworzeniem sií keloidûw, polegajπcym na nadmiernym bliznowaceniu. Nawet drobne urazy lub naciícia skûry prowadziê mogπ do rozleg ych keloidûw, ktûre trudno poddajπ sií leczeniu. Keloidy NiektÛre kobiety rasy czarnej starajπ sií rozjaúniaê skûrí preparatami farmaceutycznymi na bazie hydrochinonu; jest to szkodliwe. SkÛra czarna atwo reaguje odbarwieniem na rûøne rodzaje urazûw i w przebiegu niektûrych zmian chorobowych. Po ustπpieniu przyczyny barwa skûry powraca do normy. Bielactwo nabyte (vitiligo) jest waønym problemem u ludzi rasy czarnej, bowiem budzi obawy czy nie jest objawem trπdu. Bielactwo jest odbarwieniem skûry w postaci plam rûønej wielkoúci, wykazujπcych przebarwienia na obwodzie, Jest ono skutkiem zmniejszania sií liczby melanocytûw lub ich braku, ale przyczyna jego nie jest znana. Bielactwo wrodzone uogûlnione (albinizm) jest genetycznie uwarunkowanym brakiem wytwarzania melaniny w skûrze, mieszkach w osowych i w oku. Albinosi nie majπ øadnej ochrony przed promieniami s onecznymi, co czísto prowadzi do powstawania nowotworûw skûry. Albinizm jest wysoce stresogenny, gdyø bywa nieakceptowany przez lokalnπ spo ecznoúê. Zakaøenia bakteryjne w tropiku sπ pospolite i powodujπ rûønorodne zmiany skûry WúrÛd zakaøeò bakteryjnych w tropiku najwaøniejszym zagadnieniem sπ choroby wywo ane przez prπtki, takie jak trπd i gruülica. Trπd jest nadal stwierdzany w 15 krajach Azji (Indie), Afryki i Ameryki Po udniowej (Brazylia). Zmiany skûrne w trπdzie we wczesnym okresie choroby mogπ sprawiaê trudnoúci diagnostyczne. Wprowadzone przez WHO skojarzone leczenie trπdu kilkoma lekami znacznie zmniejszy o szerzenie sií tego zakaøenia w úwiecie. Natomiast szerzy sií gruülica p uc i obserwuje sií wzrost zachorowaò na gruülicí skûry. Zakaøenie skûry moøe nastπpiê z zewnπtrz przez inokulacjí (np. gruülica pierwotna u niemowlπt, gruülica brodawkujπca, niekiedy toczniowa) lub na skutek rozprzestrzeniania sií gruülicy wewnπtrzustrojowej na sπsiadujπce tkanki (gruülica rozp ywna), zakaøenie wydalanymi prπtkami (gruülica wrzodziejπca), zakaøenie drogπ krwi (niekiedy gruülica toczniowa). W tropiku pospolite sπ zakaøenia skûry paciorkowcami i gronkowcami. SpoúrÛd chorûb ropnych skûry najczíúciej wystípuje liszajec zakaüny (impetigo contagiosa), ktûry jest zakaøeniem gronkowcowo-paciorkowcowym. Charakterystyczna jest w nim obecnoúê miodowo-øû tych strupûw, g Ûwnie na twarzy, ktûre tworzπ sií z píkniítych cienkoúciennych pícherzykûw. Zmiany w liszajcu atwo rozszerzajπ sií i mogπ byê przenoszone na inne osoby przez kontakt bezpoúredni lub poúredni (wspûlny rícznik, spanie na jednym pos aniu). W leczeniu liszajca dobre wyniki daje miejscowe stosowanie wodnych roztworûw barwnikûw, takich jak fiolet gencjany lub zieleò brylantowa. Liszajec zakaüny (impetigo contagiosa) U niemowlπt i ma ych dzieci czíste jest wyprzenie bakteryjne (intertrigo microbica), do ktûrego przyczynia sií coraz czístsze zak adanie dzieciom plastikowych majteczek na pieluchí lub na pampersy. Sπ to zmiany zapalne, czísto wysiíkowe o treúci surowiczo-ropnej. Wyprzenie moøe wystπpiê rûwnieø u osûb doros ych w fa dach skûrnych pachwinowych, brzusznych i pod sutkami. W wyprzeniach stosuje sií kπpiele w jasno rûøowym roztworze nadmanganianu potasu, pídzlowanie roztworami barwnikûw lub zasypki; przy zmianach sπczπcych zaleca sií ok ady wysychajπce bez ceratki. Waøne jest teø, aby fa dy skûrne oddzielaê od siebie, np. gazπ. Na owrzodzenia moøna stosowaê 2-3 razy dziennie przymoczki z roztworu nadmanganianu potasu lub s onej wody ( yøeczka soli na litr) bez bandaøowania. Bandaøowania i wysokiego uk adania nogi wymagajπ podudzia z øylakami. Przy rozleg ych i g Íbszych owrzodzeniach wskazane jest stosowanie metronidazolu lub antybiotykûw. Odleøyny u chorych wyniszczonych, np. w AIDS, wymagajπ czístej zmiany u oøenia w Ûøku, ochrony czíúci cia a naraøonych na ucisk, codziennego delikatnego oklepywania, przemywania spirytusem kamforowym i stosowania preparatûw przyúpieszajπcych gojenie np. Linomag. SkÛrÍ w s oniowaciünie naleøy chroniê przed dodatkowym zakaøeniem poprzez stosowanie ciep ych kompresûw i kπpieli z roztworem nadmanganianu potasu.

8 strona 8 Medicus Mundi Polonia CHOROBY SKÓRY (ciπg dalszy ze str. 7) Zmiany skûrne wywo ane przez wirusy SpoúrÛd chorûb wirusowych uda o sií ca kowicie zwalczyê ospí prawdziwπ (variola vera). Opisywane sporadycznie przypadki ospy ma piej (ìmonkey poxî) sπ duøo mniej niebezpieczne dla øycia. W przebiegu epidemii HIV/AIDS wystípuje wiele chorûb skûry, jak np. kandidioza, rozlane, swídzπce zapalenie skûry, pû pasiec, opryszczka. Do czístych zakaøeò wirusowych, prowadzπcych do zmian skûrnych, naleøπ odra (morbilli), ospa wietrzna (varicella), opryszczka zwykla (herpes simplex), pû pasiec (herpes zoster) i miíczak zakaüny (molluscum contagiosum). Z chorûb wirusowych u dzieci najczístsza jest ospa wietrzna i odra. Osutka w ospie wietrznej i odrze rûøniπ sií znacznie. W ospie wietrznej wysypka dotyczy tu owia i koòczyn oraz ow osionej skûry g owy; drobne plamki przechodzπ szybko w grudki i pícherzyki o mítnej treúci, zapadniíte w úrodku i czísto wtûrnie zakaøone. Osutka w ospie wietrznej jest swídzπca i powinno sií ca e cia o raz dziennie obmywaê i kilkakrotnie dziennie posypywaê pudrem lub otríbami. Natomiast w odrze wysypka jest gruboplamista, zaczyna sií od g owy, jest nieswídzπca i uszczy sií od 5 dnia po wystπpieniu. Zmiany skûrne w odrze nie wymagajπ leczenia. W odrze przed wystπpieniem osutki na skûrze na wewnítrznej stronie policzkûw moøna zauwaøyê bia awe plamki Koplika. Ponadto w odrze gorπczka i objawy nieøytu nosa, spojûwek i oskrzeli sπ bardziej nasilone niø w ospie wietrznej. W tropiku odra ma szczegûlnie ciíøki przebieg i powoduje duøπ úmiertelnoúê z powodu zapalenia mûzgu, p uc, ucha úrodkowego i nerek. Nierzadkim powik aniem skûry po odrze sπ g Íbokie owrzodzenia woko o ust, nosa, ga ki ocznej o etiologii bakteryjnej lub wirusowej, opisywane jako podobne do nomy. Owrzodzenia te zostawiajπ trwa e zniekszta cenia. Zdarza sií, øe odra wystípuje o osûb doros ych. Przy drobnoplamistej osutce doros ych pamiítaê trzeba o durach i paradurach. Wirusowe t o majπ k ykciny koòczyste (condylomata acuminata) w obríbie narzπdûw p ciowych czíúciej u kobiet. PÛ pasiec (zoster) wystípuje czíúciej u doros ych niø u dzieci. Powoduje on zmiany pícherzykowe (niekiedy ropne), zwykle jednostronne, zlokalizowane wzd uø przebiegu nerwûw, po πczone ze znacznπ przeczulicπ i bûlem. Niebezpieczna dla wzroku jest lokalizacja pû paúca woko o oczodo u. PÛ pasiec czísto wystípuje u chorych z AIDS. Banalnπ, ale dokuczliwπ wirusowπ zmianπ skûrnπ, sπ brodawki (verrucae) pojawiajπce sií na d oniach lub stopach. W usuwaniu brodawek najskuteczniejsza jest krioterapia. Grzybice skûry wystípujπ czísto i nieraz wymagajπ d ugotrwa ego leczenia Grzybice powierzchowne skûry wywo ane sπ przez dermatofity (Microsporum, Trichophyton, Epidermophyton) oraz przez grzyby droødøopodobne (Candida i Pityrosporum). Dermatofity majπ powinowactwo do keratyny i wywo ujπ grzybicí skûry, w osûw, paznokci. Powierzchowne zmiany grzybicze cechujπ sií typowym odwarstwianiem sií naskûrka na obrzeøu zmiany. Obniøona obronnoúê organizmu moøe u atwiaê zakaøanie sií grzybicπ i przyczyniaê sií do przewlek ego jej przebiegu. WúrÛd zakaøeò grzybiczych skûry u míøczyzn czísto obserwuje sií grzybicí odríbnπ pachwin, ktûrej sprzyja noszenie nylonowej bielizny (slipy). Do utrzymywania sií grzybicy stûp przyczynia sií noszenie gumowego obuwia, powodujπcego nadmierne pocenie sií stûp. Z grzybic ow osionej skûry g owy w Afryce årodkowej szczegûlnie rozpowszechniona jest grzybica drobnozarodnikowa (tinea microsporica) wywo ana przez Microsporum Audouini ñ grzyb wystípujπcy u ludzi. Ze wzglídu na bardzo duøπ zakaünoúê grzybica ta szerzy sií wúrûd dzieci przez wspûlne grzebienie lub nakrycia g owy. Grzybica drobnozarodnikowa charakteryzuje sií wystípowaniem duøych okrπg ych lub owalnych ognisk, w ktûrych w osy sπ u amane tuø nad powierzchniπ skûry i otoczone pochewkπ. W okresie pokwitania grzybica ta moøe ulec samowyleczeniu. upieø pstry (pityriasis versicolor), wywo any przez Pityrosporum orbiculare jest czísto spotykanym zakaøeniem. Czynnikiem sprzyjajπcym rozwojowi upieøu pstrego jest nadmierna potliwoúê i/lub nadmierne wydzielanie oju. W skûrze bia ej ogniska drobnoplamiste upieøu pstrego sπ rûøowe lub brunatnawe; w skûrze czarnej sπ ciemniejsze od otaczajπcej je skûry. upieø pstry wystípuje na klatce piersiowej, plecach, ramionach, a u dzieci rasy czarnej czísto na twarzy. W leczeniu grzybic stosuje sií miejscowo lub doustnie úrodki przeciwgrzybicze (tabela nr 2). Pospolite pleúniawki jamy ustnej, wywo ane przez droødøaki, sπ czíste u chorych wyniszczonych, pacjentûw z AIDS lub z cukrzycπ. Zmiany smaruje sií roztworem fioletu gencjany lub øelem z mikonazolem. Waønym problemem dermatologicznym sπ inwazje robakûw ñ nicieni W filariozach, wywo ywanych przez nitkowate robaki ñ nicienie, zmiany skûrne sπ g Ûwnymi objawami. èrûd em zakaøenia jest chory cz owiek, a przenosicielami komary lub meszki. Do filarioz naleøy onchocerkoza ñ wywo ana przez nicienia Onchocerca volvulus. Przenosicielem jej sπ meszki rodzaju Simulium, ktûre øyjπ w wodach wartko p ynπcych. Meszki k ujπ przewaønie w czasie dnia, na otwartych przestrzeniach. RozwÛj larw Onchocerca volvulus w organizmie przenosiciela wymaga temperatury otoczenia ponad 18 C. Nicienie øyjπ u cz owieka tworzπc guzy w skûrze i w tkance podskûrnej. Groünym powik aniem onchocerkozy jest úlepota na skutek przenikniícia mikrofilarii do ga ki ocznej. ålepota wystípuje u oko o 30% chorych na onchocerkozí. G Ûwne ogniska onchocerkozy znajdujπ sií w Afryce Zachodniej na po udnie od Sahary, w znacznie mniejszym stopniu onchocerkoza wystípuje w Jemenie i w takich krajach Ameryki jak Meksyk, Gwatemala, Kolumbia, Wenezuela, Brazylia i Ekwador. Filarioza limfatyczna jest wywo ana przez nicienia Wuchereria bancrofti, Brugia malayi lub Brugia timori. Przenosicielem tej filariozy sπ rûøne gatunki komarûw przewaønie k ujπcych w czasie dnia. U cz owieka doros e robaki øyjπ w naczyniach ch onnych, a larwy ñ mikrofilarie ñ we krwi. Filarioza limfatyczna wystípuje zarûwno w postaci ostrej, jak i przewlek ej, moøe prowadziê po latach do ogromnych rozmiarûw s oniowacizny koòczyn, sutka lub moszny. NajwiÍcej chorych obserwuje sií w Chinach, Indonezji, Indiach, na wyspach zachodniego Pacyfiku oraz w zachodniej Afryce RÛwnikowej. Loaioza wywo ana jest przez nicienia Loa loa. Przenosicielem jest úlepak ñ Chrysops, ktûrego samica k uje od úwitu do oko o godziny 10 rano a potem od oko o godziny 16 do zmierzchu. W organizmie cz owieka dojrza e robaki øyjπ w tkance πcznej podskûrnej; wídrujπc zbliøajπ sií do powierzchni skûry i wywo ujπ ograniczone obrzíki, zw aszcza w okolicy duøych stawûw. Mikrofilarie øyjπ we krwi. D ugo trwajπca loaioza moøe powodowaê zmiany neurologiczne (po owiczne poraøe- Onchocerkoza (onchocercosis), ìgale filarienneî, zgrubienie skûry, lichenizacja, wtûrne zakaøenie na skutek drapania i powiíkszenie wíz Ûw ch onnych pachwinowych

9 Nr 5 (rok II) maj 2002 strona 9 nie) i zmiany w ga ce ocznej. Loaioza wystípuje wy πcznie w krajach årodkowej Afryki. W zwalczaniu onchocerkozy, filariozy limfatycznej i loaiozy stosuje sií albendazol, iwermektyní, dwuetylkarbamazyní (Hetrazan). Dracunculoza (Filariose de Medina) wywo ana jest przez ìrobaka gwinejskiegoî ñ Dracunculus medinensis. Zakaøenie nastípuje przez picie wody zanieczyszczonej drobnymi skorupiakami rodzaju Cyclops, ktûry jest poúrednim øywicielem pasoøyta. Zakaøenie jest najczíúciej bezobjawowe aø do momentu, gdy dojrza a samica zbliøa sií do skûry, najczíúciej na koòczynach dolnych i powoduje powstawanie kolejno obrzíku, pícherza i niegojπcego sií owrzodzenia. Przy kontakcie z wodπ z owrzodzenia wydostajπ sií na zewnπtrz mikrofilarie, rozwijajπce sií dalej u oczlika. Optymalnπ temperaturπ dla rozwoju larw pasoøyta jest 20 o C do 25 o C. Drakunkuloza wystípowa a doúê czísto w tropikalnej Afryce i Azji, ale dziíki skutecznej akcji WHO obecnie spotyka sií jπ rzadko. Leczenie polega na mechanicznym usuwaniu robakûw nawijanych na kijek. åwierzb, wnikanie do skûry pasoøytûw i uk ucia stawonogûw w tropiku sπ czíste åwierzb jest wywo any przez úwierzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei). Zakaøenie nastípuje przez kontakt bezpoúredni z osobπ zaraøonπ lub kontakty poúrednie przez zakaøonπ poúciel, bielizní, ubranie. Typowe miejsca, w ktûrych wystípujπ zmiany úwierzbowe to: skûra miídzy palcami d oni, nadgarstek, pípek, poúladki, genitalia. Zmiany w postaci drobnych kanalikûw sπ czísto przys oniíte zmianami rumieniowatymi lub zmianami wynikajπcymi z drapania i/lub zakaøenia skûry. åwierzb czísto wystípuje u ma ych dzieci. U doros ych míøczyzn úwierzb zlokalizowany na narzπdach p ciowych moøe wskazywaê, øe zakaøenie nastπpi o drogπ p ciowπ. W takich przypadkach naleøy zbadaê partnerkí i wykonaê badania w kierunku HIV i ki y. Podstawowπ zasadπ w leczeniu úwierzbu, ale trudnπ do przeprowadzenia w krajach tropikalnych, jest jednoczesne leczenie ca ej rodziny. W leczeniu úwierzbu stosuje sií preparaty benzoesanu benzylu, lindan i permetryní. Podobno w úwierzbie skuteczne jest jednorazowe doustne podanie iwermektyny. Zakaøenie larwπ wídrujπcπ (larva migrans) niektûrych tígoryjcûw (np. Ancylostoma caninum) nastípuje przez zetkniície sií z ziemiπ Larwa wídrujπca skûrna (Larva migrans cutanea). zanieczyszczonπ odchodami zakaøonych zwierzπt (psûw, kotûw). Po wnikniíciu do skûry larwa wídrujπca nie przenika g Íbiej, ale wídruje w skûrze tworzπc kríte, powrûzkowate zmiany lekko wystajπce ponad powierzchnií. W skûrze bia ej sπ one czerwonawe, w skûrze czarnej ciemniejsze od otaczajπcej skûry. Zmiany leczy sií miejscowym stosowaniem kremu z tiabendazolem (2-3 razy dziennie przez 7-10 dni) lub podaniem jednorazowo doustnie 400 mg albendazolu. Przed zakaøeniem chroni noszenie obuwia i regularne odrobaczanie zwierzπt domowych. Tungiaza (chiggers, tungose) to zmiany w skûrze wywo ane przez pch Í piaskowπ (Tunga penetrans). Zap odniona samica wnika g Íboko do skûry na stopach w przestrzenie miídzypalcowe, pod paznokcie, na boczne powierzchnie stopy, wywo- ujπc odczyn zapalny. Pch Í usuwa sií, najlepiej zaraz po wnikniíciu, sterylnπ ig π. W okresie pûüniejszym ñ np. po zabiciu pch y chloroformem ñ usuwa sií jπ przez naciície skûry. RanÍ naleøy dobrze wydezynfekowaê, gdyø pch a piaskowa moøe przenieúê do organizmu szereg bakterii, w tym pa eczki tíøca (w kaødym przypadku stosuje sií surowicí MiÍsak Kaposiego (sarcoma Kaposi). przeciwtíøcowπ lub anatoksyní). Pch a piaskowa wystípuje w krajach tropikalnych Ameryki Po udniowej i Afryki. Noszenie obuwia zapobiega wnikniíciu pch y do skûry. Leiszmanioza wywo ywana jest przez pierwotniaki naleøπce do wiciowcûw (Leishmania). Moøe ona wystípowaê w postaci trzewnej (kala azar) albo w postaci skûrnej i skûrno-úluzûwkowej. Leiszmanioza skûrna Starego åwiata (wrzûd wschodni, bouton díorient, oriental sore) powoduje przewlek e, niekiedy g Íbokie owrzodzenia skûry. Leiszmanioza skûrna Nowego åwiata ma ciíøszy przebieg i bardziej rozleg e zmiany, dotyczπce niekiedy rûwnieø chrzπstek nosa i podniebienia miíkkiego. Zakaøenie Leishmania jest przenoszone przez moskity z rodzaju Phlebotomus lub Lutzomyia. èrûd em zakaøenia jest chory cz owiek, a niekiedy takøe koty, psy oraz niektûre ma e gryzonie. Owrzodzenia powodowane przez leiszmanie czísto gojπ sií samoistnie, pozostawiajπc blizny. W leczeniu skûrnych zmian uporczywych lub zlokalizowanych na twarzy stosuje sií ketokonazol lub paromomycyní, a w przypadkach zmian rozleg ych toksyczne zwiπzki antymonu. Uk ucia owadûw i zwierzπt jadowitych wymagajπ oddzielnego opracowania. Trπdzik pospolity ñ choroba wieku m odzieòczego Trπdzik jest przewlek ym stanem zapalnym mieszka w osowego i towarzyszπcego mu gruczo u ojowego. Jest on zwiπzany z nadczynnoúciπ gruczo Ûw ojowych. Wykwitem pierwotnym jest zaskûrnik, widoczny jako czarny punkt w skûrze powstajπcy na skutek utleniania sií keratyny. ZaskÛrnik daje poczπtek tworzeniu sií grudek (acne papulosa), krostek (acne pustulosa), a niekiedy g Íbokich cyst (acne cystica). Zw aszcza w g Íbokich zmianach moøe rozwijaê sií flora bakteryjna (Prioprionibacterium acnes). Zmiany g Íbokie mogπ pozostawiaê blizny. W leczeniu trπdzika stosuje sií leki w zaleønoúci od nasilenia zmian. Do odt uszczania skûry naleøy stosowaê 2% spirytus salicylowy (przecieranie zmian 2-3 razy dziennie). Z lekûw zewnítrznych stosuje sií preparaty w postaci lotionûw, kremûw, øeli zawierajπcych kwas salicylowy, siarkí, kwas azelainowy, antybiotyki (erytromycyní, klindamycyní) i pochodne witaminy A. W leczeniu ogûlnym stosuje sií najczíúciej chlorowodorek tetracykliny przez d ugi okres czasu. Stosowana w ciíøkich przypadkach trπdziku izotretinoina (Reacutam) wywo uje duøe objawy uboczne i wymaga szczegûlnej ostroønoúci w stosowaniu. U kobiet leczenie preparatami hormonalnymi moøe wp ynπê na zmniejszanie sií wydzielania oju. Zmiany na skûrze wywo ane uczuleniem sπ doúê pospolite SkÛra reaguje doúê gwa townie przy bezpoúrednim zetkniíciu z niektûrymi úrodkami draøniπcymi lub alergenami, ktûrymi mogπ byê roúliny, barwniki, nikiel, guma, kosmetyki i niektûre leki stosowane miejscowo. Zmiany sπ zwykle zlokalizowane i majπ charakter rumienia, pícherzykûw lub bπbli (kontaktowe zapalenie skûry). Odpowiedü skûry na niektûre leki podawane parenteralnie (np. antybiotyki) moøe byê rozleg a (dokoòczenie na str. 10)

STATYSTYKA PODJйTYCH DECYZJI DLA WIZ C I D W PODZIALE NA CEL WYDANIA WIZY, OBYWATELSTWO APLIKUJ CYCH

STATYSTYKA PODJйTYCH DECYZJI DLA WIZ C I D W PODZIALE NA CEL WYDANIA WIZY, OBYWATELSTWO APLIKUJ CYCH ZaЁ cznik nr 1 do OSR Proj. ustawy o cudzoziemcach STATYSTYKA PODJйTYCH DECYZJI DLA WIZ C I D W PODZIALE NA CEL WYDANIA WIZY, OBYWATELSTWO APLIKUJ CYCH Nazwa placсwki: WSZYSTKIE Cel wydania: WSZYSTKIE

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja na dzień 30.07.2014 r.

Aktualizacja na dzień 30.07.2014 r. Aktualizacja na dzień 30.07.2014 r. KRAJ Afganistan Albania Algieria Angola Arabia Saudyjska Argentyna Australia Austria Bali Bahamy Bahrajn Bangladesz Barbados Belize Benin Bermudy Belgia Białoruś Birma

Bardziej szczegółowo

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND ISSN 1641-604 X MEDICUS MUNDI KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND PRZEZNACZONY DLA OS B ZAINTERESOWANYCH PROBLEMAMI MEDYCZNYMI WCHODZ CYMI W ZAKRES TZW. MEDYCYNY TROPIKALNEJ I ìinternational

Bardziej szczegółowo

Bezpiecznik topikowy jest jedynym

Bezpiecznik topikowy jest jedynym 60 Bezpieczniki prądu stałego urządzenia fotowoltaiczne PV Roman Kłopocki Artyku przedstawia niektûre aspekty dzia ania bezpiecznikûw topikowych w obwodach prπdu sta ego. Zaprezentowano takøe kilka przyk

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ OPIEKUŃCZA ZAKONU

DZIAŁALNOŚĆ OPIEKUŃCZA ZAKONU DZIAŁALNOŚĆ OPIEKUŃCZA ZAKONU STATYSTYKI 2013 Spis treści Liczba łóżek, pacjentów i zabiegów... 7 Personel... 10 Wolontariusze... 13 Kształcenie i formacja... 16 Źródła finansowania... 16 Współpraca partnerska...

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Ameryka Północna i Środkowa

Ameryka Północna i Środkowa Ameryka Północna i Środkowa Bahamy - - Barbados - - Bermudy - - Dominikana - Grenada - - Jamajka - Kanada - błonica, tężec, polio - Kostaryka - tężec, polio; dur Kuba - Meksyk - ; Nikaragua - WZW b; Trynidad

Bardziej szczegółowo

ZAKON SZPITALNY ŚW. JANA BOŻEGO

ZAKON SZPITALNY ŚW. JANA BOŻEGO ZAKON SZPITALNY ŚW. JANA BOŻEGO Dane na dzień 31-12-2008 Sekretariat Generalny Zakon liczy razem z Nowicjuszami 1232 Braci, którzy przynależą do następujących Prowincji zakonnych: PROWINCJA Profesi Profesi

Bardziej szczegółowo

fifa 2010.qxd 2010-08-27 09:46 Page 55

fifa 2010.qxd 2010-08-27 09:46 Page 55 fifa 2010.qxd 2010-08-27 09:46 Page 55 Interpretacje FIFA do Przepisów Gry oraz wytyczne dla sêdziów fifa 2010.qxd 2010-08-27 09:46 Page 56 ARTYKU 1 ñ Pole Gry Oznaczenie pola gry Oznaczenie pola gry liniami

Bardziej szczegółowo

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND ISSN 1641-604 X MEDICUS MUNDI KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND PRZEZNACZONY DLA OS B ZAINTERESOWANYCH PROBLEMAMI MEDYCZNYMI WCHODZ CYMI W ZAKRES TZW. MEDYCYNY TROPIKALNEJ I ìinternational

Bardziej szczegółowo

Szczepienia przed wyjazdem za granicę

Szczepienia przed wyjazdem za granicę Szczepienia przed wyjazdem za granicę Nazwa państwa Afganistan Albania Algieria Angola Antigua i Barbuda Arabia Saudyjska Argentyna Armenia Obowiązkowe szczepienia (Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne) szczepionka

Bardziej szczegółowo

Na poczπtku naleøy przypomnieê

Na poczπtku naleøy przypomnieê Uziomy wybór technologii budowy Janusz Oleksa W artykule zaprezentowano szereg zagadnieò dotyczπcych budowy, eksploatacji i technologii wykonania uziomûw pionowych i poziomych. Jednoczeúnie stanowi on

Bardziej szczegółowo

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND ISSN 1641-604 X MEDICUS MUNDI KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND PRZEZNACZONY DLA OS B ZAINTERESOWANYCH PROBLEMAMI MEDYCZNYMI WCHODZ CYMI W ZAKRES TZW. MEDYCYNY TROPIKALNEJ I ìinternational

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ (dane zawarte w niniejszym kwestionariuszu są objęte tajemnicą lekarską)

KWESTIONARIUSZ (dane zawarte w niniejszym kwestionariuszu są objęte tajemnicą lekarską) KWESTIONARIUSZ (dane zawarte w niniejszym kwestionariuszu są objęte tajemnicą lekarską) Pytania zawarte w Kwestionariuszu powstały min. na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 października

Bardziej szczegółowo

wzw A, wzw B, żółta gorączka (febra), błonica, wścieklizna, szczepionka p/gruźlicza p/gruźlicza Australia wzw A, błonica, tężec, polio, dur brzuszny

wzw A, wzw B, żółta gorączka (febra), błonica, wścieklizna, szczepionka p/gruźlicza p/gruźlicza Australia wzw A, błonica, tężec, polio, dur brzuszny Obowiązkowe szczepienia Zalecane szczepienia Zalecane szczepienia w zależności od stopnia narażenia, charakteru pobytu, rejonu kraju Afganistan wzw A,, dur brzuszny wzw B,, szczepionka Albania wzw A,,

Bardziej szczegółowo

Cennik połączeń telefonicznych VOIP

Cennik połączeń telefonicznych VOIP SL-NET s.c. ul. Wiosenna 1c/1 35-303 Rzeszów Tel. 665-706-108 Tel. 017 250 20 11 email: biuro@sl-net.pl strona. www.sl-net.pl Cennik połączeń telefonicznych VOIP Usługi Netto Cena za usługę Brutto Połączenia

Bardziej szczegółowo

WIELOFUNKCYJNY ROZW J TEREN W WIEJSKICH SZANS DLA WSI MULTIPURPOSE DEVELOPMENT OF RURAL AREAS CHANCE TO VILLAGE

WIELOFUNKCYJNY ROZW J TEREN W WIEJSKICH SZANS DLA WSI MULTIPURPOSE DEVELOPMENT OF RURAL AREAS CHANCE TO VILLAGE Ochrona årodowiska i ZasobÛw Naturalnych nr 28, 2005 r. Monika Szczurowska, Konrad Podawca, Barbara Gworek WIELOFUNKCYJNY ROZW J TEREN W WIEJSKICH SZANS DLA WSI MULTIPURPOSE DEVELOPMENT OF RURAL AREAS

Bardziej szczegółowo

Makroekonomiczne przyczyny zad³u enia polskiej s³u by zdrowia

Makroekonomiczne przyczyny zad³u enia polskiej s³u by zdrowia Kamila Szymañska* Makroekonomiczne przyczyny zad³u enia polskiej s³u by zdrowia Streszczenie W artykule omûwiono sytuacjí finansowπ s uøby zdrowia w Polsce oraz podjíto prûbí zidentyfikowania wywo ujπcych

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie Dziura w drodze

Ubezpieczenie Dziura w drodze Przykład szkoleniowy: Ubezpieczenie Dziura w drodze Cel algorytmu: Spółka ABC zajmuje się sprzedażą ubezpieczeń komunikacyjnych. Właśnie otrzymała nowy produkt o nazwie Dziura w drodze (zwrot kosztów za

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 5. 1 Skóra 13

Przedmowa... 5. 1 Skóra 13 Przedmowa... 5 1 Skóra 13 1.1 Znaczenie skóry dla człowieka... 13 1.2 Zadania skóry.... 13 1.3 Budowa skóry.... 15 1.3.1 Naskórek... 16 1.3.2 Skóra właściwa.... 20 1.3.3 Tkanka podskórna... 21 1.4 Gruczoły

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ

GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ GŁÓWNE PROBLEMY GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Główne problemy gospodarki 1) Globalne ocieplenie światowej 2) Problem ubóstwa w krajach rozwijających się 3) Rozwarstwienie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Diprosone, 0,64 mg/g, maść 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każdy gram maści zawiera 0,64 mg betametazonu dipropionianu (Betamethasoni

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

LUTY MARZEC KWIECIEŃ

LUTY MARZEC KWIECIEŃ LUTY 2.02-9.02 Islandia zimą 2.02-14.04 Rosja: bliskie spotkania z zorzą polarną 3.02-15.02 Filipiny: 7000 wysp na 7 morzach 5.02-17.02 Sudan - Królestwo Czarnych Faraonów 10.02-26.02 Ghana 10.02-2.03

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj Wprowadzenie W ostatnim czasie ukaza a sií na rynku kolejna wersja jednego z najpopularniejszych systemûw operacyjnych dla komputerûw osobistych klasy PC. Mowa tu oczywiúcie o systemie firmy Microsoft

Bardziej szczegółowo

KA107 Współpraca z krajami partnerskimi - konkurs 2016

KA107 Współpraca z krajami partnerskimi - konkurs 2016 KA107 Współpraca z krajami partnerskimi - konkurs 2016 Katalog państw partnerskich Kraje partnerskie sąsiadujące z UE (Regiony 1-4) Bałkany Zachodnie (Region 1) w 2015/2016 19% ogółu mobilności 253 wymiany

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND

KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND ISSN 1641-604 X MEDICUS MUNDI KWARTALNIK WYDAWANY PRZEZ MEDICUS MUNDI POLAND PRZEZNACZONY DLA OS B ZAINTERESOWANYCH PROBLEMAMI MEDYCZNYMI WCHODZ CYMI W ZAKRES TZW. MEDYCYNY TROPIKALNEJ I ìinternational

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti IB 1 li sf3t fiu T a i :Ti KOSM ETOLOGIA i i BARBARA JAROSZEWSKA WYDAWNICTWO ATENA BARBARA JAROSZEWSKA SPIS TREŚCI 1. WIADOM OŚCI W STĘPNE...5 RYS HISTORYCZNY KOSMETYKI... 5 CEL I ZADANIA KOSMETYKI...

Bardziej szczegółowo

Poznañ, dnia 25 kwietnia 2002 r. Nr 55 UCHWA Y RAD GMIN

Poznañ, dnia 25 kwietnia 2002 r. Nr 55 UCHWA Y RAD GMIN DZIENNIKURZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 25 kwietnia 2002 r. Nr 55 TREå Poz.: UCHWA Y RAD GMIN 1588 ñ nr 217/2002 Rady Gminy Osiek Ma y z dnia 20 lutego 2002 r. w sprawie uchylenia uchwa

Bardziej szczegółowo

Nowe kierunki i trendy w handlu XXI wieku.

Nowe kierunki i trendy w handlu XXI wieku. Agnieszka Bitkowska* Marcin W. Staniewski** Nowe kierunki i trendy w handlu XXI wieku. Raport z Miêdzynarodowej Konferencji pt. The Second International Conference on Commerce Wprowadzenie Nowe trendy

Bardziej szczegółowo

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi 52 Gwarantowane zasilanie odbiorników energii elektrycznej Andrzej Baranecki, Tadeusz P³atek, Marek Niewiadomski Rosnπca iloúê nieliniowych odbiornikûw energii elektrycznej (komputery, sprzít RTV, regulowane

Bardziej szczegółowo

Funkcje bezpieczeństwa

Funkcje bezpieczeństwa 42 Funkcje bezpieczeństwa w systemie Teleco Michał Sikora Jednym z podstawowych zadaò systemûw automatyki budynku jest zwiíkszenie bezpieczeòstwa zarûwno osûb, jak i samego obiektu. W artykule przedstawione

Bardziej szczegółowo

Wykaz gwarantowanych dni doręczania przesyłek EMS nadanych w Polsce

Wykaz gwarantowanych dni doręczania przesyłek EMS nadanych w Polsce Załącznik 1 C do Regulaminu Wykaz gwarantowanych dni doręczania przesyłek EMS nadanych w Polsce Lp. Nazwa kraju lub terytorium przeznaczenia przesyłek EMS Średni czas upływający między dniem wylotu z Warszawy

Bardziej szczegółowo

Kruszyna w rękach dorosłego.

Kruszyna w rękach dorosłego. Kruszyna w rękach dorosłego. Żyje od 4 miesięcy. Art. 4a. 1. Przerwanie ciąży może być dokonane wyłącznie przez lekarza, w przypadku gdy: ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej,

Bardziej szczegółowo

Opracował: A. Podgórski

Opracował: A. Podgórski Stan zdrowia i choroby Opracował: A. Podgórski Definicja zdrowia i choroby Zdrowie (WHO) określiła zdrowie jako stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko jako

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. 1. Wstêp... 1

Spis treœci. 1. Wstêp... 1 Spis treœci 1. Wstêp........................................................... 1 Czêœæ 1: MIKROBIOLOGIA OGÓLNA..................................... 3 2. Budowa i taksonomia bakterii.....................................

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. Poznañ, dnia 11 czerwca 2001 r. Nr 66

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. Poznañ, dnia 11 czerwca 2001 r. Nr 66 DZIENNIKURZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 11 czerwca 2001 r. Nr 66 TREå Poz.: SPRAWOZDANIA 1206 ñ sprawozdanie Zarzπdu Gminy i Miasta Nowy Tomyúl z wykonania budøetu gminy i miasta Nowy

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO PIMAFUCORT (10 mg + 10 mg + 3500 I.U.)/g, maść 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH Jeden gram maści zawiera 10

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEKTOROWE PRZENOSZONE PRZEZ KOMARY I KLESZCZE

CHOROBY WEKTOROWE PRZENOSZONE PRZEZ KOMARY I KLESZCZE CHOROBY WEKTOROWE PRZENOSZONE PRZEZ KOMARY I KLESZCZE ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA 7 KWIETNIA 2014 CHOROBY WEKTOROWE Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim

Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim Zachorowania na wybrane choroby zakaźne- porównanie lipiec 2011/2012. Jednostka chorobowa Liczba zachorowań 2012 2011

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim

Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w mieście Białystok i powiecie białostockim Zachorowania na wybrane choroby zakaźne- porównanie listopad 2011/2012. Jednostka chorobowa Liczba zachorowań 2012 2011

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. Poznañ, dnia 12 czerwca 2001 r. Nr 67

WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. Poznañ, dnia 12 czerwca 2001 r. Nr 67 DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 12 czerwca 2001 r. Nr 67 TREå Poz.: UCHWA Y RAD GMIN 1211 ñ nr XL/388/2001 Rady Gminy Suchy Las z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie wynajmu lokali

Bardziej szczegółowo

GRZYBICE SKÓRY ROZDZIA 4

GRZYBICE SKÓRY ROZDZIA 4 ROZDZIA 4 GRZYBICE SKÓRY Grzybica paznokci... 42 Grzybica stóp... 44 Grzybica pachwin... 45 Grzybica skóry g adkiej... 46 Grzybica ow osionej skóry g owy... 47 Dro d yce skóry i b on Êluzowych... 48 upie

Bardziej szczegółowo

6 wiczenia z jízyka Visual Basic

6 wiczenia z jízyka Visual Basic Wprowadzenie Pisanie programûw komputerowych nie jest rzeczπ trudnπ. Oczywiúcie tworzenie duøych systemûw realizujπcych skomplikowane zadania wymaga dobrej wiedzy informatycznej i doúwiadczenia. Jednak

Bardziej szczegółowo

Wnowoczesnych budynkach biurowych

Wnowoczesnych budynkach biurowych 42 firmy, ludzie, produkty Wykonywanie instalacji pod³ogowych Stanis³aw Sarnecki W artykule zawarto opis systemu oraz informacje projektowe dotyczπce wykonywania instalacji pod ogowych. Jako przyk ad wykorzystane

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 PARTNERSTWA STRATEGICZNE

AKCJA 2 PARTNERSTWA STRATEGICZNE ZASADY MAJĄCE ZASTOSOWANIE DO KATEGORII BUDŻETU NA PODSTAWIE JEDNOSTKOWYCH STAWEK RYCZAŁTOWYCH AKCJA 2 PARTNERSTWA STRATEGICZNE 1. Zarządzanie projektem i jego wdrażanie Dofinansowanie działań organizacji

Bardziej szczegółowo

Cennik Pakietu Internet+Telewizja HD+Telefon stacjonarny dla Klientów indywidualnych podłączonych drogą światłowodową obowiązujący od 01.10.2014 r.

Cennik Pakietu Internet+Telewizja HD+Telefon stacjonarny dla Klientów indywidualnych podłączonych drogą światłowodową obowiązujący od 01.10.2014 r. SL-NET s.c. ul. Wiosenna 1c/1 35-303 Rzeszów Tel. 665-706-108 Tel. 017 250-20-11 email: biuro@sl-net.pl Cennik Pakietu Internet+Telewizja HD+Telefon stacjonarny dla Klientów indywidualnych podłączonych

Bardziej szczegółowo

podręcznik chorób alergicznych

podręcznik chorób alergicznych podręcznik chorób alergicznych Gerhard Grevers Martin Rócken ilustracje Jurgen Wirth Redaktor wydania drugiego polskiego Bernard Panaszek I. Podstawy alergologii... 1 II. Diagnostyka chorób alergicznych...

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Poznañ, dnia 9 lipca 2001 r. Nr 79

Poznañ, dnia 9 lipca 2001 r. Nr 79 DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 9 lipca 2001 r. Nr 79 TREå Poz.: UCHWA Y RAD GMIN 1438 ñ nr XVI/152/2001 Rady Miejskiej Øerkowa z dnia 20 lutego 2001 r. w sprawie gminnego programu

Bardziej szczegółowo

Odzież chroniąca przed promieniowaniem RTG

Odzież chroniąca przed promieniowaniem RTG Mniejszy CiÍøarÖPe na ochrona! Nowatorskie fartuchy zapewniajπce pe nπ ochroní! Odzież chroniąca przed promieniowaniem RTG Spe niajπ normy ochrony I.E.C. LITE TECH, INC. Firma Lite Tech, Inc. zosta a za

Bardziej szczegółowo

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.

Czy potrzebujemy nowych. szczepionek. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04. Czy potrzebujemy nowych szczepionek Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Paostwowy Zakład Higieny Konferencja Prasowa 20.04.2015 Ewa Bernatowska Klinika Immunologii Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Bardziej szczegółowo

Powszechnie dostípna w sieciach

Powszechnie dostípna w sieciach 30 uzdatnianie wody ñ technologie i urzπdzenia Uzdatnianie wody technologie i urządzenia w ofercie firmy Saymon Waldemar Starosta Artyku prezentuje poszczegûlne etapy procesu uzdatniania wody oraz rozwiπzania,

Bardziej szczegółowo

Dylematy wyboru struktury organizacyjnej banku na przyk³adzie PKO BP S.A.

Dylematy wyboru struktury organizacyjnej banku na przyk³adzie PKO BP S.A. Adam Szafarczyk* Dylematy wyboru struktury organizacyjnej banku na przyk³adzie PKO BP S.A. Streszczenie Struktury organizacyjne bankûw sπ rûøne dla poszczegûlnych jednostek. Zaleøπ one od ich sytuacji

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Poznañ, dnia 16 sierpnia 2001 r. Nr 99

Poznañ, dnia 16 sierpnia 2001 r. Nr 99 DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 16 sierpnia 2001 r. Nr 99 TREå Poz.: UCHWA Y RAD GMIN 1933 ñ nr XIX/202/2001 Rady Gminy W oszakowice z dnia 20 czerwca 2001 r. w sprawie zmiany

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

TRĄDZIK POSPOLITY PATOGENEZA, LECZENIE, PIELĘGNACJA

TRĄDZIK POSPOLITY PATOGENEZA, LECZENIE, PIELĘGNACJA TRĄDZIK POSPOLITY PATOGENEZA, LECZENIE, PIELĘGNACJA Kogo dotyczy? Trądzik jest bardzo rozpowszechnioną chorobą skóry Dotyczy niemal 100% osób b w wieku 12 20 lat. Z obserwacji lekarzy dermatologów w wynika,

Bardziej szczegółowo

CYFROWA TELEFONIA STACJONARNA

CYFROWA TELEFONIA STACJONARNA CYFROWA TELEFONIA STACJONARNA CENNIK USŁUG TELEFONICZNYCH netto brutto Instalacja linii telefonicznej dla odbiorcy Internetu blokowe.pl 40,16 zł 49,00 zł Instalacja linii telefonicznej dla pozostałych

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Ewolucja organizacyjna funkcji personalnej w grupie kapita³owej

Ewolucja organizacyjna funkcji personalnej w grupie kapita³owej Anna Borkowska* Henryk Król** Ewolucja organizacyjna funkcji personalnej w grupie kapita³owej (przypadek Grupy Øywiec) Streszczenie Niniejszy artyku stanowi szczegû owy opis przypadku Grupy Øywiec w zakresie

Bardziej szczegółowo

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Maria Kózka Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

System do korekcji przebarwień Melano Corrective System. Najważniejsze cechy systemu Melano Corrective:

System do korekcji przebarwień Melano Corrective System. Najważniejsze cechy systemu Melano Corrective: System do korekcji przebarwień Melano Corrective System Wprowadzamy specjalistyczną, nową strategię do walki z przebarwieniami! Czy wiesz, ż e? 30% przebarwień powstaje na podłożu wcześniejszych zmian

Bardziej szczegółowo

Jama ustna i ustna część gardła

Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna i ustna część gardła Jama ustna Przedsionek Jama ustna właściwa Z przodu ograniczona przez wargi Z tyłu przez łuk językowo-migdałkowy Od dołu dno jamy ustnej Od góry podniebienie twarde i miękkie

Bardziej szczegółowo

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia

Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia Depilacja laserowa laserowe usuwanie owłosienia USTUPSKA-KUBECZEK Katarzyna Mechanizm działania światła lasera na mieszek włosowy i włos Laser stosowany do zabiegów depilacji działa powierzchownie, nie

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH.

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH. ZATRUCIA POKARMOWE Zatrucia pokarmowe to ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe objawiające się zwykle biegunką i wymiotami. Występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu żywności skażonej

Bardziej szczegółowo

- Nepal. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

- Nepal. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Zdrowie i bezpieczeństwo Informacje

Bardziej szczegółowo

Poznañ, dnia 5 sierpnia 2002 r. Nr 104

Poznañ, dnia 5 sierpnia 2002 r. Nr 104 DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 5 sierpnia 2002 r. Nr 104 TREå Poz.: UCHWA Y RAD GMIN 2587 ñ nr XLI/235/02 Rady Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce z dnia 11 czerwca 2002 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Uzupełnienie do Przewodnika po programie Młodzież w działaniu obowiązuje od 1 stycznia 2007 r.

Uzupełnienie do Przewodnika po programie Młodzież w działaniu obowiązuje od 1 stycznia 2007 r. Program Młodzież w działaniu UZUPEŁNIENIE do przewodnika po przewodniku po programie na rok 2007 24 stycznia 2007 D830 Uzupełnienie do Przewodnika po programie Młodzież w działaniu obowiązuje od 1 stycznia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 140 10992 Poz. 1144 1144 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 30 sierpnia 2009 r. w sprawie Êwiadczeƒ gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego Na podstawie art. 31d ustawy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. 1920 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 sierpnia 2004 r. w sprawie leczenia uzdrowiskowego osób zatrudnionych przy produkcji wyrobów zawierajàcych azbest Na podstawie art. 7a ust. 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

- Hongkong. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

- Hongkong. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Zdrowie i bezpieczeństwo Informacje

Bardziej szczegółowo

Zawiadomienie Prezesa UR z dnia 19.03.2015 CCDS March 2014

Zawiadomienie Prezesa UR z dnia 19.03.2015 CCDS March 2014 Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta PEVISONE, (10 mg + 1,1 mg)/g, krem Econazoli nitras + Triamcinoloni acetonidum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

WYKAZ MIέDZYNARODOWYCH NUMERΣW KIERUNKOWYCH

WYKAZ MIέDZYNARODOWYCH NUMERΣW KIERUNKOWYCH WYKAZ MIέDZYNARODOWYCH NUMERΣW KIERUNKOWYCH Lista obejmuje kierunki po³ czeρ miύdzynarodowych dostύpne dla Abonenta Mediatel 4B Sp. z o.o. w ramach us³ug g³osowych (Preselekcja, Linia analogowa, Linia

Bardziej szczegółowo

CZASOWY WWÓZ POJAZDÓW W RUCHU TURYSTYCZNYM I HANDLOWYM w oparciu o dokumenty celne CPD

CZASOWY WWÓZ POJAZDÓW W RUCHU TURYSTYCZNYM I HANDLOWYM w oparciu o dokumenty celne CPD Międzynarodowy dokument celny Carnet de Passages wystawiany zgodnie z postanowieniami Konwencji celnych (NY 1954, Geneva 1956) ujednoliconych przez Konwencję dotyczącą odprawy czasowej (Stambuł 1990) wyjeŝdŝający

Bardziej szczegółowo

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu CEL KSZTAŁCENIA Kurs Sanitariusz szpitalny przeznaczony jest dla osób, chcących podnieść swoje kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Metody wynagradzania pracowników w œwietle badañ empirycznych

Metody wynagradzania pracowników w œwietle badañ empirycznych Vizja - 1 - Wspolczesna ekonomia.qxd 07-05-22 20:48 Page 137 Henryk Król Wy sza Szko³a Finansów i Zarz¹dzania w Warszawie Iwona Rafal¹t Zachodniopomorska Szko³a Biznesu w Szczecinie Metody wynagradzania

Bardziej szczegółowo

Derywaty pogodowe geneza, rodzaje oraz zastosowanie 1

Derywaty pogodowe geneza, rodzaje oraz zastosowanie 1 Nr 1/2008(5) W SPÓ CZESNA E KONOMIA Piotr Binkowski Akademia Finansów w Warszawie Derywaty pogodowe geneza, rodzaje oraz zastosowanie 1 Streszczenie W dzisiejszych czasach coraz wiícej przedsiíbiorstw

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. Rozdział 2 Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie

Spis treści. Wstęp. Rozdział 2 Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie Spis treści Wstęp Rozdział 1 Współczesne konflikty zbrojne 1.1. Zimna wojna 1.2. Świat po zakończeniu zimnej wojny czynniki konfliktogenne 1.3. Charakter współczesnych konfliktów lokalnych Rozdział 2 Wojny,

Bardziej szczegółowo

Leczenie trądziku. Agnieszka Roś. Studenckie Koło Naukowe Przy Katedrze i Klinice Dermatologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Leczenie trądziku. Agnieszka Roś. Studenckie Koło Naukowe Przy Katedrze i Klinice Dermatologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Leczenie trądziku Agnieszka Roś Studenckie Koło Naukowe Przy Katedrze i Klinice Dermatologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Warszawa, 16 grudzień 2010 Trądzik pospolity: dotyczy 80-100% osób

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR -SPECJALIZACJE

INFORMATOR -SPECJALIZACJE INFORMATOR -SPECJALIZACJE Informator został przygotowany w oparciu o specjalizacje z których akredytacje posiada Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uniwersytet, został wybrany

Bardziej szczegółowo

- Słowacja. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

- Słowacja. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Zdrowie i bezpieczeństwo Informacje

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

STYCZEŃ 3.01-17.01 Kenia Zachodnia z Jeziorem Wiktorii 3.01-24.01 Etiopia (Święto Objawienia Pańskiego) 8.01-23.01 Benin - Czary i religia Voo Doo

STYCZEŃ 3.01-17.01 Kenia Zachodnia z Jeziorem Wiktorii 3.01-24.01 Etiopia (Święto Objawienia Pańskiego) 8.01-23.01 Benin - Czary i religia Voo Doo STYCZEŃ 3.01-17.01 Kenia Zachodnia z Jeziorem Wiktorii 3.01-24.01 Etiopia (Święto Objawienia Pańskiego) 8.01-23.01 Benin - Czary i religia Voo Doo 11.01-24.01 Kenia Klasyczna 23.01-7.02 Birma: tam gdzie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Dreamweaver czíúciπ MX studio

Wprowadzenie. Dreamweaver czíúciπ MX studio Wprowadzenie Dzisiaj tworzenie serwisûw WWW jest coraz trudniejszym zajíciem. Wymaga nie tylko duøej wiedzy i czasu, ale takøe odpowiednich narzídzi, ktûre potrafiπ przyspieszyê proces tworzenia tego typu

Bardziej szczegółowo

- Cypr. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

- Cypr. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014 Porady dla podróżnych Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Zdrowie i bezpieczeństwo Informacje

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Poznañ, dnia 25 stycznia 2001 r. Nr 5

Poznañ, dnia 25 stycznia 2001 r. Nr 5 DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznañ, dnia 25 stycznia 2001 r. Nr 5 TREå Poz.: UCHWA A RAD GMIN 49 nr IX/46/2000 Rady Gminy w Chodzieøy z dnia 24 listopada 2000 r. w sprawie zmiany miejscowego

Bardziej szczegółowo

(Hydrocortisoni butyras)

(Hydrocortisoni butyras) ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA LATICORT 0,1%, 1 mg/ml, płyn na skórę (Hydrocortisoni butyras) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona

Bardziej szczegółowo

Szczepienia ochronne u osób podróżujących. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu

Szczepienia ochronne u osób podróżujących. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu Szczepienia ochronne u osób podróżujących Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu 1 Planowanie szczepień przed podróżą Ogólny stan zdrowia - podróż do krajów rozwijających się może być

Bardziej szczegółowo

- Malta. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage

- Malta. Porady dla podróżnych. Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014. 1. esky.pl 2. Guide_homepage 1. esky.pl 2. Guide_homepage Ostatnia aktualizacja: 19.11.2014 Porady dla podróżnych Hotele Loty Bagaż Ciąża a lot samolotem Dziecko w samolocie Zwierzęta Odprawa i obsługa pasażera Zdrowie i bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo