Romuald Lipu-Akohard MÓJ PRYWATNY SŁOWNIK

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Romuald Lipu-Akohard MÓJ PRYWATNY SŁOWNIK"

Transkrypt

1 Romuald Lipu-Akohard MÓJ PRYWATNY SŁOWNIK Wrocław

2 2 Kopiowanie, powielanie i bezpłatne rozpowszechnianie tej elektronicznej wersji książki jest dozwolone, a nawet mile widziane.

3 3 Podziękowania Dziękuję wszystkim tym, którzy mnie wspierali. Ich życzliwość i wiara dodawały mi sił, gdy mi ich brakowało. Dziękuję również wszystkim tym, którzy mi utrudniali życie i stwarzali problemy, bo w ten sposób pomogli mi umocnić się.

4 4 Spis treści Przedmowa...5 Aborcja...7 Antysemityzm...27 Ateizm...33 Bałwochwalstwo...41 Bełkot...44 Bóg...46 Byt...69 Dobro i zło...74 Ekspert...90 Eutanazja...96 Grzech Honor Jałmużna Kara Kłamstwo Konopie Kościół Korupcja Kradzież Logika Miłość Muzyka Nienawiść Obraza Odpowiedzialność Pokora Polityka Prawda Prawo Prawo a sprawiedliwość Prekognicja Przebojowość Przeciwieństwa Przekonania Relatywizm Religijność Rozwód Sekta Siła woli Słowo Spontaniczność Sprawiedliwość Strach Szczęście Świadomość Świętość Terroryzm Tolerancja Uczciwość Uczucia Walka Wiara Wiara a rozum Własność Wolność woli Wstyd Wybaczenie Wymóg Zazdrość Zdrada Bibliografia...431

5 5 Przedmowa Ta książka nie jest oczywiście żadnym słownikiem. Jednak pod pewnymi względami przypomina ona słownik, chociażby dlatego, że poszczególne hasła są ułożone alfabetycznie, a również dlatego, że czynione są starania, aby wyjaśnić w miarę dokładnie możliwe znaczenia tych haseł. Nie pretenduje ona również do miana pracy o charakterze naukowym, jakkolwiek treść książki przy omawianiu wybranych pozycji ociera się o podstawowe zagadnienia religijne, filozoficzne, etyczne, psychologiczne i społeczne, które są przedmiotem zainteresowania różnych nauk. Nie jest to także zbiór artykułów, felietonów czy esejów. Jednak niektóre, zwłaszcza te obszerniej potraktowane opracowania haseł, mają pewne cechy wymienionych form dziennikarskich. Nie jest może najważniejsze, czym naprawdę jest ta książka. Dla mnie, jej autora, jest ona na pewno zbiorem ważnych przemyśleń. Dla Czytelnika może się stać zarówno źródłem wiedzy, potwierdzeniem Jego własnej wizji rzeczywistości, zachętą do własnych przemyśleń, jak i powodem do krytyki czy nawet kamieniem obrazy. Prezentowany bowiem w tej pracy model świata jest jednym z wielu. Jeśli więc kogoś bulwersują niektóre poglądy w niej przedstawione, może byłoby lepiej, aby czytał ją wybiórczo, lub nie czytał jej wcale. Co było powodem powstania tej książki? Zrodziła się ona z przyczyn bardzo osobistych. Parę lat temu dokonałem odkrycia, które mnie samego bardzo zaskoczyło. Stwierdziłem, że przeważająca większość ludzi nie rozumie w pełni znaczeń słów, którymi się posługuje. Gdy mi ktoś prawił na przykład o odpowiedzialności, wówczas pytałem: A czy wiesz co to jest właściwie odpowiedzialność? W odpowiedzi zwykle słyszałem:...aaa,...no..., to przecież jest oczywiste. W najlepszym razie udawało mi się wydusić ze swojego rozmówcy jakąś zwięzłą definicję słownikową, ale nic ponad to. Wtedy uświadomiłem sobie, że płytkie, powierzchowne rozumienie słów to bardzo typowe zjawisko w naszej kulturze. W dodatku każdy rozumie je na swój sposób, czasem niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju. Słowa bowiem, obok myśli i czynów, to jedno z narzędzi indywidualnego kształtowania każdej ludzkiej egzystencji. Słuszne się więc wydaje stwierdzenie: Powiedz mi co znaczą dla ciebie określone słowa, a powiem ci kim jesteś. Uświadomienie sobie tego wszystkiego skłoniło mnie to do długich rozmyślań. W końcu zdałem sobie sprawę z tego, że ja również nie rozumiem wielu pojęć. Słowa to przecież tylko symbole, etykietki, które same przez się nic nie znaczą. Ich znaczenie zawiera się bowiem w ich rozumieniu a z rozumieniem bywa różnie. Stąd narodził się pomysł głębokich przemyśleń nad znaczeniem różnych słów i zapisywania rezultatów tych przemyśleń. Tak powstał Mój prywatny słownik. Moje medytacje ciągle trwają i w związku z tym słownik ciągle się

6 6 powiększa. Powstał on z osobistych pobudek, po to, abym mógł z jednej strony sam zrozumieć to, czego nie rozumiałem i przez to doskonalić swoją świadomość, a z drugiej aby wyrazić to, kim naprawdę jestem. Ponieważ każde przedstawione hasło starałem się omówić w miarę wyczerpująco i bez odwoływania się do pozostałych haseł, nie dało się uniknąć pewnych powtórzeń, chociaż występują one w niewielkim stopniu i tylko przy omawianiu niektórych pojęć. Jest to uczynione w sposób świadomy i zamierzony, po to, aby uwypuklić pewne doniosłe sprawy. Chodzi również o to, aby umożliwić posługiwanie się niniejszą książką tak jak słownikiem, które polega zazwyczaj na wybieraniu określonych haseł, a nie czytaniu wszystkiego od deski do deski. A zresztą, już starożytni zauważyli, że repetitio est mater studiorum, więc powtarzanie nigdy nie zaszkodzi, choć czasem może denerwować. Niniejsza praca jest wbrew nazwie czymś mniej i zarazem czymś więcej niż tylko słownikiem. Mniej bo ogranicza się do niewielkiej ilości wybranych haseł, więcej bo niektóre hasła są opracowane znacznie obszerniej, niż by to było możliwe w zwykłym słowniku czy encyklopedii. Ponadto zawarłem tu wiele własnych, osobistych poglądów, nie starając się przy tym promować żadnego systemu filozoficznego czy religii. Dlatego odwoływałem się zarówno do religii Wschodu jak i Zachodu, np. cytując fragmenty Bhagavat-Gity jak i Biblii. Jednak moje interpretacje tych tekstów mają charakter prywatny i nie zawsze są zgodne z oficjalną wykładnią, dlatego należy je uznać wyłącznie za odmienne spojrzenie. Postanowiłem podzielić się z Wami moimi przemyśleniami, w nadziei, że mogą się Wam do czegoś przydać, a także dlatego, że być może skłoni to Was do własnych przemyśleń. Zdaję sobie również sprawę z tego, że niektóre stwierdzenia głoszone w tej książce nie każdemu przypadną do gustu. Proszę więc Was tylko o jedno, nie traktujcie tego co napisałem jako zbioru jedynie słusznych poglądów. Nie ma jedynie słusznych poglądów. Sam miałem nieraz duże wątpliwości, czy to co tu napisałem jest słuszne. Nie musicie się więc zgadzać z treścią Mojego prywatnego słownika, nie tylko w jakiejś jego części ale nawet w całości. Wystarczy, że nie przejdziecie obok jego haseł obojętnie. Jeżeli jednak omówienie któregokolwiek z tych haseł do czegoś Was zainspiruje, lub poszerzy Waszą wiedzę na dany temat, to Mój prywatny słownik spełni swoje zadanie. Nie przyswajajcie sobie jednak tych treści jako jedynej prawdy. Zawsze pamiętajcie, że każdy musi w końcu dojść sam do swojej własnej prawdy. Powrót do spisu treści. Romuald Lipu-Akohard

7 7 Aborcja Słowo aborcja wywodzi się z łaciny (abortio poronienie) i w powszechnym rozumieniu oznacza sztucznie wywołane poronienie 1 ; zaplanowane i świadomie przeprowadzone przerwanie ciąży. Aby można było więc mówić o aborcji, przerwanie ciąży musi być poprzedzone intencją jego dokonania. Zgodnie z tą definicją wszystkie inne przypadki niezamierzonego poronienia nie stanowią aborcji, a większość z nich określa się zwykle jako samoistne. Już od niepamiętnych czasów niektóre kobiety z takich czy innych powodów usiłowały pozbyć się płodu różnymi metodami, takimi jak podskakiwanie, a nawet skoki z dużej wysokości, bicie się po brzuchu, czy też spożywanie substancji szkodliwych i trujących, w tym wywarów z niektórych ziół (np. ziela ruty). Zdarzało się, że spędzania płodu dokonywali różni znachorzy, usiłując uszkodzić ten płód poprzez wprowadzanie rozmaitych przedmiotów do macicy. Jeśli jej przy tym nie przebili i nie wdała się infekcja, to czasem udawało im się przerwać ciążę bez tragicznych konsekwencji. Jednak najczęściej takie działania kończyły się źle. Obecnie przeważająca większość aborcji jest dokonywana w gabinetach lekarskich przez znających się na rzeczy fachowców i chociaż takie zabiegi też niosą ze sobą pewne ryzyko, to jednak dużo mniejsze niż przy sposobach amatorskich. Metody przerywania ciąży zależą od jej czasu trwania. We wczesnej ciąży, zwykle do dziewiątego tygodnia, podaje się farmakologiczne środki poronne. Stosowane chemikalia najpierw uszkadzają zarodek, a potem wywołują skurcze macicy, co w następstwie powoduje jego wydalenie. Jeśli stosuje się je w ciągu pierwszych czterdziestu kilku dni ciąży, zwykle obywa się bez jakiejkolwiek interwencji chirurgicznej. Dlatego niektórzy nazywają to eufemistycznie regulacją miesiączki. W nieco późniejszej ciąży, a zwłaszcza w trzecim miesiącu, stosuje się często odessanie płodu, mniej więcej w taki sposób, jak robi to odkurzacz, a następnie wyłyżeczkowanie jamy macicy, w celu usunięcia resztek tego płodu. Z powodu owego wyłyżeczkowania, które jest działaniem rutynowym przy takich zabiegach, aborcja czasem jest nazywana skrobanką. W drugim i trzecim trymestrze ciąży metody aborcji bywają jeszcze bardziej drastyczne, dlatego pomińmy ich opisy smutnym milczeniem. 1 Niektórzy określenie aborcja pojmują jako synonim słowa poronienie. W weterynarii słowo to oznacza chorobowe poronienie niektórych zwierząt.

8 8 Przyczyny aborcji Dlaczego fizycznie żywi chcą przerywać proces powstawania nowych przejawów fizycznej egzystencji? Przyczyny usuwania ciąży bywają różne. Z jednej strony jest to niekiedy absolutnie niezbędne dla ratowania cielesnego życia ciężarnej, ale z drugiej strony i jest to najczęstszy przypadek aborcja jest rezultatem wyboru, a nie konieczności. Przykładem ratowania życia kobiety jest przerwanie ciąży pozamacicznej 2 i jest to bodaj jedyny przypadek zabicia płodu, który jest w pełni aprobowany przez kościół katolicki, bo w tej sprawie nie ma wyboru zaniechanie działań może prowadzić do śmierci zarówno kobiety jak i płodu. Jednak w wielu innych przypadkach jest jakiś wybór, zwłaszcza w takich sytuacjach, gdy istnieje tylko pewne prawdopodobieństwo zagrożenia życia lub zdrowia kobiety. Czasami prowadzi to do dramatycznych decyzji pociągających za sobą nieodwracalne rezultaty, jak na przykład w przypadku znanej siatkarki, która będąc chora na białaczkę, na okres ciąży zrezygnowała z agresywnej chemioterapii, aby donosić tę ciążę i nie uszkodzić przy tym płodu. Niestety, okazało się, że stan chorej pogorszył się i nie pomógł nawet przeszczep szpiku. Osłabiony organizm nie oparł się zakażeniu. Nie wiadomo, czy owa chemioterapia na pewno uratowałaby jej życie, nie jest wykluczone, że tylko by je trochę przedłużyła. Być może jednak poprzez swą decyzję oddała ona swoje życie w zamian za życie swojego dziecka. Nie zawsze jednak sprawy przedstawiają się tak dramatycznie. Niekiedy ciąża i poród zagraża tylko zdrowiu 3 kobiety, np. może przyczynić się do znacznego pogorszenia wzroku lub nawet oślepnięcia 4. Jednak nawet i w takich przypadkach decyzja o kontynuacji albo przerwaniu ciąży jest sprawą bardzo poważną. Inna sprawa to kwestia uszkodzonego lub upośledzonego płodu. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu nie sposób było dokładnie przewidzieć, czy dziecko urodzi się zdrowe, jednak dziś wiedza medyczna i środki techniczne są na tyle rozwinięte, że można to określić z dużym prawdopodobieństwem, niekiedy graniczącym niemal z pewnością. Niektóre substancje chemiczne przyjmowane przez kobietę, zwłaszcza we wczesnym okresie ciąży, mogą doprowadzić do trwałego uszkodzenia płodu i wystąpienia poważnych wad rozwojowych. Pod 2 Ciążą pozamaciczna powstaje w następstwie zagnieżdżenia się płodu poza jamą macicy, np. w jajowodzie czy w jamie brzusznej. Donoszenie takiej ciąży jest wątpliwe. Istnieje duże ryzyko krwotoku do jamy brzusznej. Jest więc konieczne jej operacyjne usunięcie, obecnie najczęściej metodą laparoskopową. 3 Ustawodawstwa niektórych krajów, np. Hiszpanii, traktują pojęcie zdrowia kobiety bardzo szeroko, włączając w to zdrowie psychiczne. Jeśli kobieta wykazuje objawy depresji spowodowanej ciążą i żąda jej usunięcia, a zwłaszcza jeśli grozi samobójstwem, to może być to uznane za wskazanie do jej przerwania. 4 Chodzi tu np. o osoby ze znaczną krótkowzrocznością, którym grozi odklejenie się siatkówki. Ciąża i poród zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia takich następstw.

9 koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku w wielu państwach europejskich wprowadzono do sprzedaży lek o nazwie thalidomid, który reklamowano jako środek uspokajający szczególnie zalecany dla kobiet ciężarnych i zapewniający spokojny sen. W następstwie zażywania tego leku wystąpiły u ponad dziesięciu tysięcy dzieci poważne wady rozwojowe, przeważnie niedorozwój lub nawet brak kończyn, a także ślepota, głuchota i wiele innych. Szkodliwa dla płodu może być wszelka chemioterapia, a zwłaszcza chemioterapia przeciwnowotworowa, promieniowanie radioaktywne, alkohol i narkotyki, a nawet zwykłe zatrucie pokarmowe, zwłaszcza wtedy, gdy ma to miejsce w pierwszych tygodniach ciąży. Niestety, wtedy często kobieta jeszcze nie wie, że jest zapłodniona. Niebezpieczne są również niektóre choroby zakaźne, np. różyczka, jeśli wystąpi w ciągu pierwszych 2 3 miesięcy ciąży, bo w następstwie jej przebycia noworodek może przyjść na świat z wadami wrodzonymi. Płód może mieć również wrodzone wady genetyczne, które można nierzadko przewidywać i wykrywać. Pewne przesłanki medyczne, a zwłaszcza badania prenatalne, mogą wskazywać na ciężkie uszkodzenie płodu, co może prowadzić do urodzenia się dziecka upośledzonego, kalekiego lub nawet niezdolnego do samodzielnego życia. W takim przypadku również rozważa się możliwość aborcji ze wskazań medycznych. Na ogół nie ma jednak tu zagrożenia dla życia lub zdrowia kobiety, więc główny dylemat moralny zawiera się w pytaniu, czy dopuścić do przyjścia na świat dziecka, które z dużym prawdopodobieństwem może być kalekie fizycznie, upośledzone umysłowo lub nawet niezdolne do życia, czy też przerwać tę ciążę. Zwykle bardzo trudno jest tu podjąć właściwą decyzję, bo takich sytuacjach rodzice najczęściej chcą bardzo mieć dziecko, chociaż z drugiej strony nie chcą sprowadzać na świat istoty kalekiej i upośledzonej, która by cierpiała i była nieszczęśliwa. Jednak najczęstszym powodem skłaniającym do aborcji jest niechciana ciąża, która mogła powstać na wiele różnych sposobów. Najbardziej drastycznym przypadkiem jest zapłodnienie powstałe w następstwie gwałtu. Natomiast najbardziej nieodpowiedzialną niechcianą ciążą jest ta, która jest następstwem zaniedbania antykoncepcji. Pomiędzy tymi skrajnymi sytuacjami jest wiele takich, gdy stosowano antykoncepcję, która jednak zawiodła. Należy w tym miejscu postawić sobie zasadnicze pytanie: dlaczego w ogóle jakaś ciąża jest niechciana? Dlaczego zapowiedź przyjścia na świat nowego człowieka nie jest witana z radością? Odpowiedź w każdym przypadku jest bardzo prosta i w zasadzie taka sama. Przyczyną niechęci do ciąży i macierzyństwa jest lęk wywołany przekonaniem, że ciąża i macierzyństwo mogą stanowić zagrożenie. Przekonanie to może mieć różne powody. W przypadku, gdy rzecz dotyczy następstw przedmałżeńskiego życia seksualnego panny pochodzącej ze środowiska bardzo konserwatywnego, a szczególnie ze wsi, może się ona 9

10 10 wciąż spotkać z dezaprobatą społeczną, wytykaniem palcami, niekiedy nawet gromieniem z ambony, zwłaszcza wtedy, gdy nie jest możliwe poślubienie ojca dziecka. Bywa też, że taka dziewczyna zostaje potępiona i odrzucona przez rodzinę. Jednak otwarcie granic i możliwość swobodnego poruszania się po krajach Unii Europejskiej, a także telewizja satelitarna, internet i inne okna na świat sprawiają, że mentalność konserwatywnych środowisk prowincjonalnych się zmienia i dlatego zdarza się to coraz rzadziej. W dawnych czasach jedynym rozwiązaniem było szybkie wyjście za mąż za jakiegoś zupełnie nieatrakcyjnego starszego mężczyznę, który zgodził się pojąć za żonę ciężarną pannę. Obecnie takie osoby coraz częściej przenoszą się do miast, gdzie ten problem już praktycznie nie istnieje. Ciąża przestała być tu czymś wstydliwym. Jeszcze nie tak dawno aktorka, piosenkarka czy prezenterka telewizyjna, będąc w trzecim trymestrze ciąży, unikała pokazywania swego brzucha, a nawet znikała z ekranu na jakiś czas przed porodem. Obecnie często ostentacyjnie i z podniesioną głową demonstruje swój stan niemal do ostatniego tygodnia ciąży. Jednak nawet w dzisiejszych czasach panna z dzieckiem ma mniejszy wybór partnerów i mniejsze szanse na zamążpójście. Decydując się na urodzenie i wychowywanie dziecka musi się liczyć z brakiem dobrej pracy, a czasem nawet z brakiem pomocy rodziny i życiem w biedzie. Lęk przed takimi następstwami, a nierzadko również i wstyd spowodowany złamaniem zasad obowiązujących w danym środowisku, skłania do aborcji, która wydaje się wtedy najlepszym rozwiązaniem. Inną, często bardzo silną motywacją do aborcji jest ciąża pozamałżeńska, szczególnie wtedy, jeśli istnieje duże prawdopodobieństwo ujawnienia tego faktu, na przykład gdy do zapłodnienia doszło w czasie dłuższej nieobecności męża, lub żona zdradziła go z osobą o innym kolorze skóry. W obu tych przypadkach sprawa by szybko wyszła na jaw, co w zależności od poziomu moralnego, charakteru i temperamentu męża, mogłoby się skończyć tylko niezwykle rzadko wybaczeniem, dużo częściej awanturą zakończoną rozwodem, a czasem wyrafinowaną zemstą lub niekiedy nawet morderstwem. W dawnych czasach i w mniej ewidentnych sytuacjach często udawało się wmówić mężowi, że to jego dziecko, ponieważ nie było wówczas skutecznych sposobów na ustalenie ojcostwa. W ubiegłym wieku ustalano je głównie na podstawie badania krwi, co niekiedy pozwalało wskazać lub wykluczyć konkretną osobę, ale nie zawsze dawało niezawodne wyniki. Dziś badania genetyczne przynoszą w kwestii ojcostwa niemal absolutną pewność. Lęk przed ujawnieniem się prawdy bywa więc w tego rodzaju sytuacjach tak silny, że aborcja jest wtedy uważana za środek ratunkowy. Jeśli nawet ciężarnej nie grozi dezaprobata społeczna lub ujawnienie zdrady małżeńskiej, to dziecko może być postrzegane jako przeszkoda w realizacji celów życiowych i robieniu kariery zawodowej czy nawet w zyskaniu

11 sławy. Dotyczy to zarówno kobiet samotnych jak i mężatek, które mają wybujałe ambicje i wielkie plany, ale których sytuacja materialna i pozycja zawodowa jest jeszcze nieustabilizowana, bo są dopiero na początku drogi. Dziecko, o którym wcale się nie marzy, ale które może przekreślić wszystkie marzenia, postrzegane jest jako poważne utrudnienie. Gdy kobieta nie ma chętnej do pomocy rodziny, nie stać jej na sfinansowanie opieki nad dzieckiem, a instynkt macierzyński został mocno stłumiony przez błyskotki tego świata, wówczas może pojawić się myśl o aborcji. U niektórych kobiet ze słabo rozwiniętym instynktem macierzyńskim występuje również dość silny lęk przed bólem i zagrożeniami porodu, który nie jest kompensowany pragnieniem posiadania potomka. Takie kobiety, jeśli już nawet zdecydują się na dziecko, często wywierają naciski na lekarzy, aby rozwiązanie odbyło się w znieczuleniu lub nawet metodą cesarskiego cięcia 5. Jednak nierzadko myślą również o aborcji. Świadomość nieprzygotowania do macierzyństwa i lęk przed jego konsekwencjami prowadzącymi do zmiany całego dotychczasowego trybu życia sprzyja postawie, w której ciąża jest traktowana jako zagrożenie dla osobistej wolności, a to jeszcze bardziej skłania do aborcji. Są również osoby nie tylko pozbawione instynktu macierzyńskiego, ale oprócz tego lekkomyślne, niedojrzałe, infantylne i nieodpowiedzialne, które nie traktują ciąży poważnie, a aborcję uważają za rodzaj zabiegu kosmetycznego. Wiadomość o ciąży nie zawsze wywołuje u ciężarnej radość. Jeśli stało się to nieoczekiwanie, a kobieta znajduje się w sytuacji, w której z takich czy innych względów nie może sobie pozwolić na macierzyństwo, dodatni wynik testu ciążowego wywołuje zaskoczenie, a potwierdzenie go przez badania lekarskie szok, potem silny stres, a w końcu depresję. Czasem pojawiają się nawet myśli samobójcze. Nie tylko zatem aborcja, ale niekiedy sama ciąża może wywierać destruktywny wpływ na kobiecą psychikę. Dlatego też prawodawstwa niektórych krajów dość szeroko pojmują tzw. względy zdrowotne przemawiające za przerwaniem ciąży, włączając w to również zdrowie psychiczne. Gdy więc kobieta grozi samobójstwem, zwykle przemawia to za podjęciem decyzji o aborcji. Nie sposób również nie wspomnieć o roli ojców przyszłego dziecka, którzy mogą swą partnerkę wspierać w decyzji urodzenia dziecka, ale mogą ją również dość skutecznie do tego zniechęcać. Jest tak szczególnie wtedy, gdy nie są związani z ciężarną małżeństwem i nie chcą się obciążać wieloletnimi konsekwencjami ojcostwa. Czasami jednak bywa i tak, że nawet najbliższa rodzina może namawiać do aborcji W Polsce dotychczas nie stosowano rutynowo znieczulenia w czasie porodu, bo jest to kosztowne i wymaga obecności anestezjologów, których brakuje. Jednak takie znieczulenia, podobnie jak cesarskie ciecie, dokonywane są ze wskazań lekarskich.

12 12 Jedną z najbardziej kontrowersyjnych motywacji do przerwania ciąży są tzw. względy społeczne. W Polsce, w 1956 roku wprowadzono ustawę, na mocy której dozwolone było przerywanie ciąży również ze względu na trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej. Jednak ten fakt nie podlegał weryfikacji, bowiem na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia zostało ustalone, że istnienie owych ciężkich warunków życiowych stwierdza się wyłącznie na podstawie oświadczenia kobiety ciężarnej i dlatego nikt nie był obowiązany prawdziwości tego oświadczenia sprawdzić. Otworzyło to drogę do niemal nieograniczonego dostępu do wczesnych aborcji. Oczywiście zdarzało się, że rzecz dotyczyła ubogich, wielodzietnych rodzin z marginesu społecznego, często alkoholików, w których w ogóle nie stosowano antykoncepcji, a kobieta po kolejnym porodzie wkrótce zachodziła znowu w ciążę. Jednak ze względu na brak kontroli, ciężarna mogła bezkarnie powiedzieć lekarzowi wszystko co jej ślina na język przyniosła, co skutkowało tym, że przepis ten był bardzo często nadużywany. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, po pewnych ustawodawczych wahaniach, ostatecznie uznano ten zapis za niezgodny z konstytucją i usunięto go z ustawy. Są tacy, co uważają, że wroga postawa niektórych ludzi wobec ciąży i macierzyństwa wynika z wrogiej postawy wobec życia, a naszą cywilizację określają oni jako cywilizację śmierci. Istotnie, wiele problemów tego świata jest rozwiązywanych za pomocą śmierci. Nawet sprawiedliwość niekiedy wymierza się za pomocą śmierci. Konflikty między jednostkami często kończą się przelewem krwi. Konflikty między państwami prowadzą do wojen, na których również krew leje się strumieniami. Terroryści zabijają siebie i innych, głównie po to, aby coś wymusić lub zamanifestować wyższość jakichś swoich racji. Ludzie w niektórych krajach masowo umierają z głodu, a mało kogo to obchodzi. Roślinom dostarcza się szkodliwych nawozów sztucznych i skrapia się je pestycydami, a zwierzęta hodowlane karmi się niezdrową paszą. To również zabija, chociaż powoli i niepostrzeżenie. Ludzie nie szanują życia w różny sposób. Każdy, kto siada po pijanemu lub pod wpływem narkotyków za kierownicę, igra ze śmiercią. Każdy, kto pali dwie paczki papierosów dziennie, igra ze śmiercią. Zatem jeśli brakuje szacunku dla życia urodzonych, to czy można się dziwić, że nie szanuje się życia płodowego? Etyczne aspekty aborcji Zagadnienie aborcji, podobnie jak i eutanazji, wiąże się z jednym z największych dylematów moralnych. Poglądy w tej kwestii bywają bardzo kontrowersyjne, a temat dopuszczalności przerywania ciąży jest przy tym przez wielu traktowany bardzo emocjonalnie, co prowadzi do skrajnych wypowiedzi, z jednej strony żądających całkowitego zakazu aborcji z tego powodu, że aborcja to morderstwo nienarodzonego dziecka, a z drugiej strony dopuszczających

13 aborcję na życzenie dlatego, że kobieta ma prawo do aborcji, bo ma prawo do dysponowania własnym ciałem. Większość współczesnych kościołów stoi na stanowisku całkowitej niedopuszczalności aborcji. Podobne stanowisko prezentują różne świeckie ruchy obrony życia. W przeciwieństwie do tego, niektóre partie lewicowe i różne ruchy wyzwolenia kobiet opowiadają się za powszechnym prawem do aborcji, nawet bez konieczności jej uzasadniania względami medycznymi czy prawnymi. Stosunek do aborcji zmieniał się w ciągu dziejów. Prawo rzymskie dopuszczało aborcję, pozwalało też na zabijanie niedorozwiniętych i zdeformowanych noworodków. Jednak chrześcijaństwo od samego początku odnosiło się do niej bardzo krytycznie. Już w pierwszych wiekach naszej ery niektórzy teologowie chrześcijańscy potępiali przerwanie ciąży tak samo jak dzieciobójstwo. Ale myśliciele chrześcijańscy rozważali również problem człowieczeństwa płodu. Istotna stała się odpowiedź na pytanie: Kiedy dusza wnika do ciała płodu? Bo jakże zarodek bez duszy mógłby być człowiekiem? Święty Augustyn uważał, że dusza łączy się z ciałem w czterdziestym dniu ciąży. Sobór Nicejski II uzupełnił, że dotyczy to tylko chłopców, bo do żeńskich zarodków dusza wstępuje dopiero w osiemdziesiątym dniu. Podobne zdanie miał na ten temat święty Tomasz z Akwinu, który napisał, że Zarodek płci męskiej staje się człowiekiem po 40 dniach, zarodek żeński po 80. Dziewczynki powstają z uszkodzonego nasienia lub też w następstwie wilgotnych wiatrów 6. Sądził on, że aborcja nie jest grzechem, dopóki płód nie zostanie obdarzony duszą. Skrajnie rygorystyczny pogląd kościoła katolickiego w kwestii przerywania ciąży został przedstawiony dopiero w XIX wieku przez papieża Piusa IX, który zabronił aborcji w każdym okresie ciąży. Obecnie stanowisko Watykanu w tej kwestii jest niezwykle sztywne oraz całkowicie nieprzejednane i sprowadza się do potępienia niemal każdej aborcji, z niewielkimi wyjątkami. Ale nie tylko do tego. Księga VI, część II, tytuł VI, kanon 1398 Kodeksu Prawa Kanonicznego 7 głosi: Kto powoduje przerwanie ciąży, po zaistnieniu skutku, podlega ekskomunice wiążącej mocą samego prawa. Wydawałoby się, że jest tak dlatego, że kościół katolicki wielce sobie ceni życie ludzkie. Ale zabójca kogoś już urodzonego, niezależnie od tego czy jest to małe dziecko czy dorosły, tego rodzaju ekskomunice nie podlega. Tylko stosowanie przymusu fizycznego wobec Biskupa Rzymskiego wywołuje na mocy kanonu 1370 (księga VI część II, tytuł II Kodeksu Prawa Kanonicznego) podobną anatemę. Można zatem przypuszczać, że nietykalność płodu jest dla kościoła katolickiego tak samo cenna, jak nietykalność cielesna Biskupa Rzymskiego Źródło: "http://pl.wikiquote.org/wiki/tomasz_z_akwinu" 7 Czyli prawa kościelnego.

14 14 Życie człowieka będącego w pełni rozwiniętą istotą urodzoną na tym świecie już nie. Dochodzi więc do takiego paradoksu, że kobieta, która dokonała aborcji, jest na mocy kanonu 1398 KPK nieodwołalnie ekskomunikowana, a kobieta, która po porodzie dziecko zadusiła, utopiła lub wyrzuciła do kubła na śmieci, już temu kanonowi nie podlega 8. Wygląda więc na to, że życie bezrozumnej zygoty 9 jest przez kościół katolicki stawiane wyżej niż życie w pełni ukształtowanej istoty, zdolnej do istnienia poza łonem matki 10. Większość religii świata ma bardzo krytyczny pogląd na temat aborcji, potępia ją hinduizm i buddyzm, jednak judaizm i islam dopuszcza ją w określonych okolicznościach (zagrożenie życia matki, zgwałcenie, uszkodzenie embrionu, itp.). Kościoły protestanckie prezentują różne postawy wobec aborcji. Niektóre zdecydowanie potępiają przerywanie ciąży, jednak z drugiej strony np. znaczna część duchownych luterańskich w Niemczech i w krajach skandynawskich nie potępia jednoznacznie takich zabiegów, a Amerykański Kościół Episkopalny wręcz popiera prawo kobiet do decydowania o aborcji. Istnieją liczne ruchy pro-life potępiające aborcję i żądające jej całkowitego zakazu. O rozmiarach ich działalności można się przekonać podając hasło aborcja w jakiejś wyszukiwarce internetowej. Jednak spojrzenie na ten problem, prezentowane na większości takich stron internetowych, jest oparte głównie na stanowisku kościoła katolickiego i równie skrajne. Głosi się więc na tych stronach, że płód jest człowiekiem od chwili poczęcia, przez co aborcja jest morderstwem. Poprzez zdjęcia, drastyczne opisy aborcji i zamieszczanie wyznań tych osób, które miały z nią do czynienia, usiłuje się wzbudzać takie uczucia, które skłaniają do jej potępienia. Nie sposób nie dostrzec żarliwości, z jaką działają te grupy, jednak trzeba również zauważyć, że niektóre takie działania mogą prowadzić do braku obiektywizmu, a nawet do pewnych nadużyć. Jednym z typowych nadużyć niektórych ruchów antyaborcyjnych jest ilustracja przekonań ich przedstawicieli zdjęciami pochodzącymi z bardzo późnych aborcji 8 Oczywiście dzieciobójstwo jest również przez kościół katolicki bardzo potępiane, dlatego sprawczyni takiej zbrodni również nie będzie lekko, ale faktem jest, że temu kanonowi nie podlega. 9 Zygota to komórka, która powstała po połączeniu się komórki jajowej z plemnikiem. Tą nazwą określa się również organizm, który rozwija się z takiej komórki. 10 Zgodnie z polskim prawem, aborcja, skutkująca kościelną klątwą, nie ściąga na kobietę świeckiej kary. Uśmiercenie dziecka już po porodzie jest natomiast przestępstwem, ale jeśli nastąpiło to tuż po jego urodzeniu, wówczas nierzadko dobry adwokat wsparty opinią odpowiedniego rzeczoznawcy zdoła przekonać sąd, że oskarżona była w szoku poporodowym i działała pod jego wpływem, co wiąże się ze znacznym złagodzeniem kary (art. 149 Kodeksu Karnego). Jednak wiele takich morderstw dzieci ma znamiona działania z premedytacją, a nawet recydywy, jak np. w przypadku kobiety, która wielokrotnie umieszczała zwłoki urodzonych przez siebie dzieci w plastikowych pojemnikach.

15 dokonywanych często w trzecim trymestrze ciąży, kiedy to płód wyglądem przypomina noworodka i jest już możliwe podtrzymanie jego życia w inkubatorze. Takich aborcji dokonuje się na ogół bardzo mało 11. Są one zwykle w większości krajów niemal całkowicie zabronione prawnie 12, z wyjątkiem przypadku ratowania życia lub zdrowia kobiety. Przeważająca większość aborcji jest dokonywana w ciągu pierwszych dwunastu tygodni ciąży, kiedy to embrion wygląda zupełnie inaczej i tym bardziej nie przypomina człowieka, im wcześniejsza jest ciąża. Ale do protestu przeciw dokonywanym najczęściej takim wczesnym aborcjom używa się czasem zdjęć z rzadko wykonywanych na świecie (najczęściej w USA) późnych aborcji, co wydaje się stanowić pewną manipulację. Taką samą próbą grania na uczuciach, jak w przypadku zdjęć płodów uśmiercanych wstrzykiwaniem do macicy roztworu soli lub podawaniem środków wywołujących zatrzymanie pracy serca, jest używanie do nazywania płodu słowa dziecko. Charakterystyczną cechą czasów współczesnych jest tendencja do zmiany znaczenia słów. Od dawien dawna określenie dziecko odnosiło się do człowieka od chwili urodzenia do osiągnięcia wieku młodzieńczego. Tak też pojmuje to słowo medycyna. Ostatnio jednak, zdaje się pod wpływem nauk kościoła katolickiego, uznanie zyskały pewne definicje prawne, według których dzieckiem jest człowiek od chwili poczęcia do uzyskania pełnoletności. Takie definicje mogą jednak wzbudzać wątpliwości, bo to jest tak, jakby rybą nazywać zapłodnioną ikrę, żabą nazywać zapłodniony żabi skrzek, motylem nazywać larwę, jabłkiem nazywać zapylony kwiat jabłoni, drzewem nazywać kiełkujące nasionko, albo domem nazywać wykop pod fundamenty. Jeżeli nawet to, co mieści się w łonie matki w trzecim trymestrze ciąży, można by niewątpliwie nazwać dzieckiem nienarodzonym, to określanie tym mianem kilkudniowego, czy nawet kilkutygodniowego zarodka 13, wydaje się być nadużyciem i to tym większym, im mniej czasu upłynęło od chwili zapłodnienia. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że niszczenie życia bez uzasadnionego powodu jest czymś złym nie tylko w odniesieniu do człowieka, ale każdej żywej istoty. Jest to nie tylko naganne moralnie, ale często stanowi naruszenie prawa, bo np. za ścięcie drzewa bez zezwolenia grozi kara grzywny, a gdy jest to kilkusetletni dąb będący pomnikiem przyrody, wówczas można się spodziewać, że będzie bardzo wysoka. 11 Pojęcia mało lub dużo są oczywiście względne. Procentowo, w odniesieniu do wszystkich aborcji, liczba późnych aborcji jest niewielka. Ale z drugiej strony, kilkanaście tysięcy takich przerwań ciąży dokonywanych w USA w ciągu roku wydaje się być dużą liczbą. 12 W niektórych krajach jednak, jak np. w USA, aborcja jest legalna w bardzo szerokim zakresie, co jest następstwem wyroku Sądu Najwyższego z roku 1973, który orzekł, że ograniczanie kobiecie dostępu do aborcji jest sprzeczne z Konstytucją Stanów Zjednoczonych, a płód według XIV poprawki do Konstytucji nie jest osobą. 13 Okres zarodkowy trwa do około szóstego tygodnia ciąży, kiedy to wszystkie narządy ciała zostają w zasadzie wykształcone i wówczas rozpoczyna się okres płodowy. 15

16 16 Ale takiego aktu barbarzyństwa nie sposób porównywać ze zniszczeniem kiełkującego żołędzia, gdyż nie niszczy się przecież drzewa, które wszak jeszcze fizycznie nie istnieje, ale tylko przerywa się początkowe stadium procesu jego tworzenia. Problem aborcji jest w jakimś stopniu podobny do problemu eutanazji i z reguły przeciwnicy jednego z tych działań, skierowanych przeciw kontynuacji istnienia ciała fizycznego, równocześnie sprzeciwiają się drugiemu. Ich stanowisko uwidacznia wielki paradoks w nim tkwiący. Wszelcy przeciwnicy aborcji czy eutanazji opierają się bowiem z jednej strony na przesłankach religijnych, które głoszą, że życia pod żadną postacią i w żadnej jego fazie nie wolno niszczyć. Co prawda zaraz zastrzegają, że dotyczy to wyłącznie człowieka i że są w tej regule wyjątki. Z drugiej strony utożsamiają życie z funkcjonowaniem ciała fizycznego. Śmieszne jest to, że nawet najbardziej skrajni pod tym względem, gdy mowa o umyśle i o świadomości, od razu zaczynają mówić mózg to, czy mózg tamto. Nie jest w pełni jasne, dlaczego tak się dzieje. Może nie chcą być posądzeni o postawę antynaukową i od razu utożsamiają się z poglądem niegdyś tak bardzo w nauce rozpowszechnianym i obecnie wciąż propagowanym, który głosi, że to mózg jest generatorem świadomości. Ale przecież taki pogląd wiąże się z ateizmem, ponieważ śmierć mózgu oznacza wtedy koniec świadomości 14. I w tym właśnie tkwi sprzeczność, że osoby niekiedy głęboko religijne, od których można by oczekiwać, iż ich uwaga będzie skierowana w stronę ducha raczej niż materii, traktują życie tak samo jak ateiści, jako coś, co istnieje przede wszystkim w ciele fizycznym. Bo jeśli by uznać duchowość za podstawę wszelkiego życia, świat niefizyczny za główny nośnik świadomości, a istnienie w duchu za podstawowy przejaw egzystencji, to takie życie należałoby uznać za wieczne, czyli za takie, które nigdy nie zaczyna się, ani nie kończy. Unicestwienie ciała fizycznego byłoby wówczas tylko śmiercią materialnego aspektu człowieka, a nie całej jego istoty. Wtedy zabicie kogokolwiek musiałoby być uznane za niemożliwe, bo duch jest niezniszczalny. Do problemu łączenia duszy i ciała, którego obecnie kościół katolicki nie rozważa, wrócili niektórzy badacze zajmujący się parapsychologią. Stosowali regresję hipnotyczną 15 oraz wykorzystywali channelingi, by uzyskać odpowiedź na pytanie, kiedy istota energetyczna człowieka łączy się z ciałem. Rezultaty takich badań były na ogół podobne. Wynika z nich, że energia duchowa nie 14 Można wtedy tworzyć jeszcze jakieś dziwaczne teorie, np. że w chwili śmierci mózgu jest ona przechwytywana przez jakiś boskie siły, ale są to fantazje bez pokrycia. 15 Czyli cofnięcie się w hipnozie do określonego czasu w przeszłości. Regresję hipnotyczną do okresu płodowego stosowali również psychologowie, np. Amerykanka Helen Wambach, która wyniki swoich badań opublikowała w książce Life before life.

17 wnika w ciało, ale raczej je otacza. Zatem to nie ciało zawiera duszę, ale dusza zawiera ciało, gdy przejmuje nad nim kontrolę. Ważną rolę odgrywa w tym mózg, który jednak nie jest generatorem świadomości, ale czymś w rodzaju przekaźnika, interfejsu sprzęgającego, transformatora, transmitera informacji, który zapewnia wzajemne interakcje między energetycznym polem otaczającym i ciałem materialnym 16. Wyniki niektórych z tych badań wskazywałyby na to, że trwałe sprzężenie aspektu energetycznego istoty ludzkiej i materialnego płodu następuje dość często tuż przed porodem, czasem w jego trakcie lub w chwilę po urodzeniu, a tylko rzadko wcześniej i to na ogół nie przed szóstym miesiącem ciąży. Z tych badań wynikałoby 17 zatem, że wczesna aborcja jest prawdopodobnie tylko zniszczeniem przeistaczającej się materii, jeszcze bezrozumnej i bezdusznej. Jeśli to prawda, to wówczas nie ma mowy o zabiciu istoty pojmowanej jako homo sapiens. Wczesna aborcja farmakologiczna zwykle nie jest w świadomości społecznej kojarzona z zabójstwem człowieka, a niektórzy nawet nazywają ją regulacją okresu, ponieważ zarodek jest wtedy bardzo mały i zwykle obywa się bez interwencji chirurgicznej. Skutkiem tego jest fakt, że mało kto jasno sobie uświadamia, iż jakaś żywa istota doznała krzywdy. Dotyczy to jednak tylko pierwszych 6 7 tygodni ciąży. Gdy jest ona nieco bardziej zaawansowana, świadomość taka istnieje, bo wtedy stosuje się różne metody mechanicznego niszczenia płodu, jak na przykład podciśnieniowe odsysanie czy rozczłonkowywanie za pomocą szczypiec chirurgicznych. Płód ma już wtedy wykształcone wszystkie narządy ciała, a wyglądem zaczyna przypominać istotę człekokształtną. Może też wykonywać proste ruchy i zginać kończyny, co zostało pokazane na filmie Niemy krzyk, w którym przedstawiono reakcję płodu na aborcję podciśnieniową. Zdjęcia te na wielu ludziach wywarły wstrząsające wrażenie, a film stał się jednym ze sztandarowych materiałów propagandowych wszelkich ruchów antyaborcyjnych. Jednak sam tytuł tego filmu jest już pewną manipulacją, bo zastosowany tam oksymoron sugeruje, że płód krzyczał, chociaż tak na prawdę nie mógł wydawać jeszcze dźwięku. To, co pokazano na filmie, może bulwersować i przerażać, ale nie jest to nic niezwykłego. Wszystko, co nie Aktywność i rodzaj tej transmisji objawia się w zapisie encefalograficznym. Fale EEG nie są przejawem świadomości czy myślenia, ale raczej skutkiem ubocznym połączenia pola energetycznego otaczającego ciało z układem nerwowym, czymś w rodzaju sygnału taktującego, którego obecność świadczy o istnieniu tego połączenia. Płaskie EEG wskazuje przede wszystkim na to, że owo połączenie zostało przerwane, a nieodwracalne zmiany w mózgu nie są przyczyną lecz raczej efektem wtórnym tego faktu. 17 Chodzi tu, oczywiście, tylko o hipotezę, bo tego rodzaju wnioskowanie nie jest logicznie pewne. Poza tym niektórzy badacze poddają w wątpliwość niezawodność regresji hipnotycznej jako metody naukowej, a większość naukowców całkowicie odcina się od wszelkich badań parapsychologicznych.

18 18 może krzyczeć, w obliczu śmierci wykonuje rozpaczliwe ruchy, na przykład owad, robak, ośmiornica, kijanka, ryba, itp. Wszystko, co może wydawać głos, w obliczu unicestwienia krzyczy. Jeśli ktoś choć raz w życiu słyszał przeraźliwy krzyk świni prowadzonej na rzeź, to na pewno nie zapomni go do końca ziemskiego życia. Gdyby ktoś wybrał się na wycieczkę do rzeźni i prześledził proces wyrobu wędlin od samego początku, to jest od uśmiercania zwierząt, a następnie ich patroszenia i ćwiartowania, to prawdopodobnie nie tknąłby już tych wędlin, a może nawet przeszedłby na wegetarianizm. Ale większość ludzi woli jeść ze smakiem kiełbasę lub schabowego i niczego nie wiedzieć. Ich schizofrenia moralna polega na tym, że roztkliwiają się nad losem psa zabitego dla pozyskania smalcu 18, a nawet usiłują zabójcę tego psa postawić przed sądem, ale zabójcom świń płacą wynagrodzenia i premie za dobrze wykonaną robotę. Rozczulają się gdy natrafią na bezdomnego kotka, ale godzą się na istnienie ferm hodowlanych, których karmione sztuczną paszą krowy nigdy nie opuszczają, do końca życia nie ujrzawszy łąki porośniętej zieloną, soczystą trawą, a karmiony na siłę, stłoczony drób nie ma miejsca, by sobie pobiegać. Roztkliwiają się nad losem ludzkiego zarodka, ale posyłają swoich synów na wojnę, z której owi synowie czasem nie wracają. Stawiają przed sądem tych, którzy ten zarodek uśmiercili, ale stawiają pomniki zwycięzcom bitew, którzy mają znacznie więcej krwi na rękach. Wykluczają ze swej społeczności kobiety, które pozwoliły na uśmiercenie nienarodzonych, ale posyłają swoich kapelanów do tych, którzy idą zabijać narodzonych. Przypadki bardzo wczesnej aborcji trudno traktować jako zabójstwo dziecka nienarodzonego, bo przecież nie można zabić czegoś, czego jeszcze nie ma. Dotyczy to szczególnie antykoncepcji za pomocą wkładki domacicznej 19, stosowania tabletki wczesnoporonnej, jak i obumierania jaj zapłodnionych w probówce. Zarodek już od samego początku zawiera w sobie plany budowy przyszłego ciała ludzkiego oraz dysponuje sposobem ich realizacji, ale czym innym są plany, a czym innym gotowa konstrukcja. Czym innym są fundamenty, a czym innym wybudowany dom. Posługując się analogią kulinarną można powiedzieć, że spożywanie kurzych jajek, zwykle zapłodnionych, trudno uważać za spożywanie kury, bo przecież w takim jaju żadnej kury jeszcze nie ma. Podobnie we wczesnych stadiach rozwoju ludzkiego zarodka trudno dopatrzyć się człowieka. Późna aborcja, zwłaszcza wtedy, gdy płód mógłby już samodzielnie funkcjonować, rzeczywiście może być nazwana zabójstwem nienarodzonego 18 Niektórzy wierzą, że psi smalec ma właściwości lecznicze. 19 Ciało obce w macicy nie dopuszcza do trwałego zagnieżdżenia się zapłodnionego jaja, dlatego kościół katolicki jak i przedstawiciele ruchów pro-life taką formę antykoncepcji utożsamiają z aborcją.

19 dziecka. Ale i tu nie można przesądzać o winie, bo przecież jej powodem mogłoby być ratowanie fizycznego zdrowia lub życia matki. Ma ona prawo cenić swoje życie bardziej, niż kogokolwiek innego. Wszak jest istotą już w pełni ukształtowaną, z zasobem doświadczeń, bagażem wspomnień i niezrealizowanymi jeszcze marzeniami; istotą, która kocha życie, pragnie w nim spełnienia i boi się przedwcześnie opuścić ten świat, bo nie wie co ją spotka po tamtej stronie. Dlaczego miałaby traktować siebie jak maszynę do rodzenia, która ma zrobić swoje, a potem utracić na zawsze zdrowie lub umrzeć? Z drugiej strony dziecko w jej łonie, jeśli zyskało już świadomość, wówczas też chce żyć, chociaż jego karta życia jest jeszcze nie zapisana. Jeśli ryzyko utraty życia ciężarnej jest duże lub duże jest prawdopodobieństwo zapadnięcia na zdrowiu w takim stopniu, że to życie stałoby się nieustającą udręką, wówczas każdy jej wybór jest moralnie usprawiedliwiony. Tak więc kobieta może z miłości do swego życia zdecydować się na aborcję lub z miłości do nienarodzonego potomka podjąć ryzyko utraty własnego zdrowia albo nawet własnej śmierci. Każdy budowany dom staje się nim stopniowo. Gdy koparka zaczyna przygotowywać wykop pod jego fundamenty, wówczas jest tam zero procent domu, gdy powstał już szkielet drugiego piętra, jest to dom w stadium budowy, a gdy zostaje odpowiednio wyposażony, otynkowany od zewnątrz i wymalowany od środka, staje się domem ukończonym i jest wtedy gotowy do zasiedlenia. Tak samo płód staje się ludzkim ciałem stopniowo. W świeżo powstałej zygocie jest zero procent człowieczeństwa, płód czteromiesięczny jest ciałem ludzkim w stadium budowy, a w płód co najmniej sześciomiesięczny ma już niemal sto procent cech ludzkich i jest wówczas ciałem gotowym do zasiedlenia przez duszę. Nie można więc kwestii aborcji zaszufladkować, ogłaszając ją albo zbrodnią albo przejawem prawa kobiety do dysponowania własnym ciałem. Problem ten jest zbyt poważny, by można było go tak łatwo rozstrzygnąć. Poglądy duchowieństwa, tak skrajnie przeciwne do poglądów wojujących feministek, są rezultatem polaryzacji stanowisk. Ale przechodzenie na pozycje antagonistyczne zawsze prowadzi w jakimś stopniu do mijania się z prawdą. To, czego żądają owe feministki jest nadużyciem wolności osobistej. To, co głosi kościół katolicki, byłoby konsekwentne wtedy, gdyby w równej mierze domagał się prawa do życia wszystkich urodzonych i stosował jednakowe sankcje za jego naruszenie. Ale wtedy musiałby potępiać w takim samym stopniu nie tylko aborcję, ale każde zabójstwo, również to na wojnie i to, które jest dokonywane w ramach egzekucji. Albowiem piąte przykazanie mówi Nie zabijaj, a nie Nie zabijaj tych, którym przyznano prawo do życia. Wszyscy mają prawo do życia. Młodzi i starzy. Mądrzy i głupi. Uczciwi i nieuczciwi. Sprawiedliwi i 19

20 20 niesprawiedliwi. Narodzeni i nienarodzeni. Jest to bowiem prawo naturalne Wszechświata. Na domiar złego, potępieniu przez kościół wszelkiej aborcji nie towarzyszy wystarczająca zachęta do antykoncepcji. Niektóre sposoby zapobiegania ciąży są potępiane przez kościół niemal na równi z aborcją, jak na przykład wkładki domaciczne. Jest on przeciwny również wielu innym metodom, w tym również prezerwatywie, która pełni nie tylko funkcję antykoncepcyjną, ale pozwala dość skutecznie chronić się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym przed wirusem HIV. Jedynymi w pełni dopuszczonymi przez kościół metodami są tzw. metody naturalne (np. metoda termiczna, Billingsa, czy kalendarzyk małżeński), które niestety są zawodne 20. Ci, którzy ekskomunikują za aborcję i równocześnie zabraniają stosowania większości metod antykoncepcji, godząc się jedynie na jedne z tych najbardziej niepewnych, przypominają owych znanych z ewangelii uczonych w Prawie, którzy nakładają na ludzi ciężary nie do uniesienia, a sami nawet jednym palcem ich nie dotykają 21. Wpływ przerwania ciąży na zdrowie kobiety Każda aborcja niesie z sobą pewne ryzyko, tym większe, im później się jej dokonuje. W przypadku aborcji przeprowadzanych w gabinetach lekarskich, takie następstwa, jak przebicie macicy, krwotok, lub infekcja prowadząca do 20 Wszystkie te metody polegają na przewidywaniu okresu niepłodności kobiety. Każde przewidywanie jest tylko tym czym jest i jeśli zawiedzie, to o wpadkę nie trudno. Metoda kalendarzykowa jest najbardziej zawodna bo nie uwzględnia indywidualnych różnic przebiegu cyklu miesięcznego. Pozostałe metody polegają na codziennych obserwacjach (np. pomiarze temperatury), co pozwala dość dokładnie poznać indywidualne cechy cyklu miesięcznego, wyznaczyć rytm płodności i ustalić przypuszczalny moment jajeczkowania. W ten sposób można przewidywać jego wystąpienie w przyszłości i unikać stosunków seksualnych w prognozowanych okresach płodności. Niestety, metody te nie dają pewności tych prognoz u kobiet, których cykle są nieregularne. Ale również przy bardzo regularnych cyklach zawsze może zdarzyć się jajeczkowanie paracykliczne. Jeśli wówczas kobieta nawet stwierdzi np. nietypowy skok temperatury w okresie prognozowanym jako niepłodny, to zwykle jest już za późno. Stąd niepewność metod naturalnych. Aby zwiększyć ich niezawodność, należałoby je łączyć z innymi, nienaturalnymi metodami, co znacznie zmniejszyłoby ryzyko zajścia w ciążę, bowiem zgodnie z prawami matematyki, prawdopodobieństwo wpadki byłoby wtedy iloczynem prawdopodobieństw niepowodzenia każdej z metod. Wysoką niezawodność zapewnia również łączenie ze sobą metod nienaturalnych, np. prezerwatywy ze środkami chemicznymi. Niestety, kościół katolicki nie godzi się na wszelkie inne sposoby ochrony przed ciążą oprócz tych zalecanych, co uniemożliwia osiągnięcie wysokiego stopnia niezawodności antykoncepcji. 21 Jest to nawiązanie do zawartych w ewangeliach wypowiedzi Jezusa na temat uczonych w Prawie, np. w ewangelii Łukasza: I wam, uczonym w Prawie biada! Bo wkładacie na ludzi ciężary nie do uniesienia, a sami jednym palcem ciężarów tych nie dotykacie. [Łukasz, 11, 46]

21 śmierci, zdarzają się rzadko. Choć ostatnio sepsa zaczyna dawać się we znaki w szpitalach, lecz nie dotyczy to tylko aborcji, ale również cesarskich cięć, wszelkich operacji chirurgicznych, a nawet zwykłych porodów. Głównym powikłaniem usunięcia ciąży, zwłaszcza tej pierwszej, są przewlekłe stany zapalne, które mogą prowadzić do bezpłodności. Kobietom po aborcji częściej też zdarzają się poronienia samoistne. Jednak negatywnych skutków przerwania ciąży dla zdrowia fizycznego kobiety nie można używać jako argumentu przeciw aborcji, bo zwykły poród, a tym bardziej cesarskie cięcie, też niesie ze sobą ryzyko, czasem jeszcze większe. Znaczący wpływ na zdrowie psychiczne ciężarnej może mieć zarówno niechciana ciąża, jak i jej usunięcie. W środowiskach medycznych wciąż toczą się spory na temat tego, co wywołuje bardziej negatywne skutki. Wyniki prowadzonych w tym zakresie obserwacji przynoszą niejednoznaczne rezultaty, dlatego każdy konkretny przypadek należy badać indywidualnie, z wielką wnikliwością. W obu przypadkach może wystąpić depresja, która kończy się nawet próbą samobójczą. Jednak przerwanie ciąży wydaje się nieść ze sobą znacznie większe obciążenie, bo towarzyszy mu poczucie winy za to, co się stało. Poród i macierzyństwo, chociaż wywiera pewien wpływ na psychikę młodej matki, to jednak przede wszystkim zmienia i dezorganizuje życie fizyczne. Aborcja zaburza głównie życie psychiczne. Niektórzy psycholodzy i psychiatrzy mówią nawet o tak zwanym. zespole poaborcyjnym. W następstwie obwiniania siebie o zamordowanie własnego dziecka następuje u niektórych kobiet zmniejszenie poczucia własnej wartości, pojawiają się różne nerwice, a często głęboka depresja dopełnia reszty. Nieżyczliwe otoczenie przypomina wciąż o tym, co się stało. Z powodu anatemy nierzadko dochodzi do trwałego rozstania się z kościołem katolickim. Wszystko to pogłębia przygnębienie. W następstwie depresji bardzo rzadko dochodzi do skutecznych samobójstw. Większość kobiet w końcu podnosi się i wychodzi z tego dołka psychicznego, chociaż zwykle pozostaje w nich na całe życie trwały ślad tych przeżyć. Trzeba również powiedzieć i o tym, że niektóre kobiety, zwłaszcza te, które uważają przerwanie ciąży za rodzaj zabiegu kosmetycznego, bardzo szybko otrząsają się i przechodzą do porządku dziennego w obliczu tego, co się stało. Jeśli nawet coś je potem gnębi, to tkwi to głęboko w podświadomości i nie ujawnia się. Aborcja w kraju i na świecie W większości państw świata zabrania się późnej aborcji, ale przerwanie ciąży w pierwszym trymestrze ciąży jest zwykle dozwolone. W wielu z tych krajów możliwe jest nawet na życzenie, np. w Danii do dwunastego tygodnia ciąży, a w Anglii nawet do dwudziestego czwartego tygodnia ciąży. W 21

Okres dojrzewania: O co w tym wszystkim chodzi?- cykl zajęć odpowiedzialne macierzyństwo.

Okres dojrzewania: O co w tym wszystkim chodzi?- cykl zajęć odpowiedzialne macierzyństwo. KONSPEKT CYKLICZNYCH ZAJĘĆ OŚWIATOWYCH Temat: Okres dojrzewania: O co w tym wszystkim chodzi?- cykl zajęć odpowiedzialne macierzyństwo. Data zajęć: 10 lutego 2009 r. Czas trwania: 1 godzina zegarowa Cele:

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 6

Bioetyka teologiczna cz. 6 Bioetyka teologiczna cz. 6 Sterylizacja Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Sterylizacja, czyli inaczej obezpłodnienie, należy do tych manipulacji medycznych, które mają na celu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka,

Bardziej szczegółowo

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży, brzmienie od 2002-01-01 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78) zmiany: Dz.U. 2001 Nr 154, poz.

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej

Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej Zagadnienia Wychowania do życia w rodzinie w szkole ponadgimnazjalnej 1. U progu dorosłości. Co to znaczy być osobą dorosłą. Dorosłość a dojrzałość. Kryteria dojrzałości. Dojrzałość w aspekcie płciowym,

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

Rodzina katolicka - Zapłodnienie in vitro środa, 28 października 2009 12:03

Rodzina katolicka - Zapłodnienie in vitro środa, 28 października 2009 12:03 FIVETE - Fecundatio In Vitro et Transferatio Embrionis. Jest to technika laboratoryjna polegająca na połączeniu w naczyniu owocytów z plemnikami, w celu zajścia w środowisku hodowlanym tego, co w sposób

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 10

Bioetyka teologiczna cz. 10 Bioetyka teologiczna cz. 10 Transplantacje Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Transplantacja zastąpienie chorego (zniszczonego lub wadliwie działającego) organu przez Organ lub

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO Bóg wymyślił małżeństwo i rodzinę po to, by nie być kimś jedynym, kto kocha człowieka. Katolicka nauka o małżeństwie

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS)

Fundacja RAZEM BEZPIECZNE Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS) Dla większości kobiet w ciąży ograniczenie spożycia alkoholu jest rzeczą naturalną, jednak nie wszystkie zdają sobie sprawę, że nie ma bezpiecznej jego dawki w tym stanie. Szkodliwy wpływ alkoholu na płód,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Wielodzietność we współczesnej Polsce

Wielodzietność we współczesnej Polsce Demografia i Gerontologia Społeczna Biuletyn Informacyjny 0, Nr Piotr Szukalski Instytut Socjologii Uniwersytet Łódzki pies@uni.lodz.pl Wielodzietność we współczesnej Polsce Prosta zastępowalność tj. sytuacja,

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Marzena Debska Be z Romuald Debski Magdalena Rigamonti. znieczulenia

Marzena Debska Be z Romuald Debski Magdalena Rigamonti. znieczulenia Marzena Debska Be z Romuald Debski Magdalena Rigamonti znieczulenia Jak powstaje czlowiek Wstęp Wiedziałam, że mają pacjentki z całej Polski. Wiedziałam, że są świetni w swoim zawodzie. Wiedziałam, że

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów.

Człowiek, który nie wierzy własnym zmysłom, jest równie szalony jak człowiek, który nie wierzy niczemu innemu oprócz własnych zmysłów. Wybitny myśliciel angielski, felietonista, redaktor i pisarz. Znany jako mistrz paradoksu. Jego książki wywarły wielki wpływ na wiarę jemu współczesnych w tym na autora Opowieści z Narnii C. S. Lewisa.

Bardziej szczegółowo

1 Naturalne Planowanie Rodziny. Dlaczego warto?

1 Naturalne Planowanie Rodziny. Dlaczego warto? 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne...5 Są ekologiczne, ekonomiczne i uczą odpowiedzialności (Rozmowa z Barbarą Wiater)...6 Dlaczego Naturalne Planowanie Rodziny? (Anna Pomianek)...11 Naturalne Planowanie

Bardziej szczegółowo

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Patryk Rutkowski DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Problem z Dekalogiem Znacznej części katolików, zwłaszcza tej która odwiedza Kościół jedynie przy okazji większych uroczystości, wydaje się, że chrześcijaństwo

Bardziej szczegółowo

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro.

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Dotychczas powstały dwa projekty ustaw Jarosława Gowina

Bardziej szczegółowo

In vitro w konfesjonale

In vitro w konfesjonale Bioetyka: in vitro Ks. Arkadiusz Olczyk In vitro w konfesjonale Mimo kryzysu postaw pokutnych w dobie konsumpcjonizmu, mimo promocji relatywizmu moralnego i reklamy tego, co jest grzechu warte, mimo bolesnego

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Przykład rodzicielstwa

Przykład rodzicielstwa Czy prawo może funkcjonować bez oznaczenia płci? Przykład rodzicielstwa dr Małgorzata Szeroczyńska Warszawa, 5 listopada 2013 r. Mężczyzna w ciąży Kazus Thomasa Beatie Jak zarejestrować dziecko, które

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV.

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV. Test Czy jesteś tolerancyjny? Człowiek tolerancyjny - jest wyrozumiały dla cudzych poglądów, upodobań, wierzeń, rozumie je i szanuje, zachowując swoją indywidualność: w swoich decyzjach i działaniach uwzględnia

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Zdaję się na to Was. I zawsze się udaje. Specjalista w dziedzinie konstrukcji metalowych, Harry Schmidt, w rozmowie o terminach i planowaniu. Liczą się

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Duchowa Mądrość ZDROWIU I UZDRAWIANIU HAROLD L D KLEMP

Duchowa Mądrość ZDROWIU I UZDRAWIANIU HAROLD L D KLEMP Duchowa Mądrość o ZDROWIU I UZDRAWIANIU e HAROLD L D KLEMP P Duchowa Mądrość o ZDROWIU I UZDRAWIANIU HAROLD KLEMP E ECKANKAR www.eckankar.org Duchowa Mądrość o zdrowiu i uzdrawianiu Copyright 2008 ECKANKAR

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry, chciałbym zrobić test na HIV. Dzień dobry... Proszę usiąść...

Dzień dobry, chciałbym zrobić test na HIV. Dzień dobry... Proszę usiąść... Dzień dobry, chciałbym zrobić test na HIV Dzień dobry... Proszę usiąść... Dlaczego chce się pan przebadać? Dziewczyna mi kazała. To co, mogę dostać skierowanie? Mamy taką zasadę, że przed badaniem przeprowadzamy

Bardziej szczegółowo

Hinduizm uznaje, że każda wiara, która prowadzi do Boga, jest dobra.

Hinduizm uznaje, że każda wiara, która prowadzi do Boga, jest dobra. HINDUIZM Hinduizm jest religią monoteistyczną polegającą na tym, że cześć oddaje się jednemu bogu, który przejawia się pod postaciami wcieleń i żeńskiej energii. Hinduizm uznaje, że każda wiara, która

Bardziej szczegółowo

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE 1. Na podstawie badania osób żywych pokrzywdzonych i poszkodowanych; 2. W oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ

PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ PRACA Z PRZEKONANIAMI W PROGRAMIE SIMONTONA INSTRUKCJE ROZWIJANIE I WZMACNIANIE KOMPETENCJI EMOCJONALNEJ To nie rzeczy nas smucą, ale sposób w jaki je widzimy (Epiktet 55 135). Powyższe stwierdzenie wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

1 Vademecum Młodych Rodziców Magdalena Sękowska

1 Vademecum Młodych Rodziców Magdalena Sękowska 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......6 Część I: Ciąża...... 9 Świadome przygotowanie się do ciąży.... 10 Pierwsze oznaki ciąży.... 12 Pokonać ciążowe nudności.... 14 Rozwój płodowy dziecka....

Bardziej szczegółowo

Szybkie Porady Seksualne. Wprowadzenie

Szybkie Porady Seksualne. Wprowadzenie Szybkie Porady Seksualne Wprowadzenie ANKIETA Cześć, mów Alzadar mam dla Ciebie garść szybkich porad seksualnych do zastosowania praktycznie od zaraz. Te szybkie porady masz rozrzucone po 4 pierwszych

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW

Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Anna Linkowska Instytut Psychologii UKSW, Warszawa O FAS DLA RODZICÓW Co to jest FAS? FAS czyli Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alkohole Syndrome) to zespół zaburzeń występujących u dziecka, będący wynikiem

Bardziej szczegółowo

Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu. Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014

Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu. Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014 Bicie dzieci po polsku... czyli postawy społeczne wobec przemocy w wychowaniu Raport Rzecznika Praw Dziecka 2014 Metodologia IV edycji monitoringu postaw społecznych wobec przemocy w wychowaniu Monitoring

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Joanna Czabajska Pastuszek

Joanna Czabajska Pastuszek Joanna Czabajska Pastuszek Przemoc wobec kobiet: wszelkie akty przemocy ze względu na płeć, które prowadzą lub mogą prowadzić do fizycznej, seksualnej, psychologicznej lub ekonomicznej szkody lub cierpienia

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Andrzeja Walkowiaka skierowaną do ministra zdrowia w dniu 30 czerwca 2010 r.

Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Andrzeja Walkowiaka skierowaną do ministra zdrowia w dniu 30 czerwca 2010 r. Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Andrzeja Walkowiaka skierowaną do ministra zdrowia w dniu 30 czerwca 2010 r. (znak: SPS-023-16587/10) w sprawie praw rodziców, którzy utracili

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków)

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków) SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 9 lipca 2015 r. Druk nr 949 Z SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA (wraz z zestawieniem wniosków) Komisja, na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2015 r. rozpatrzyła

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

OD KIEDY CZŁOWIEK??? POCZĄTEK ŻYCIA LUDZKIEGO I JEGO OBRONA

OD KIEDY CZŁOWIEK??? POCZĄTEK ŻYCIA LUDZKIEGO I JEGO OBRONA OD KIEDY CZŁOWIEK??? POCZĄTEK ŻYCIA LUDZKIEGO I JEGO OBRONA Rączki dziecka ok. 7 tygodnia od zapłodnienia Dziecko ok. 8 tygodnia od zapłodnienia Nóżki dziecka ok. 11 tygodni od zapłodnienia Rączka i nóżki

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Nagrody i upomnienia w przedszkolu

Nagrody i upomnienia w przedszkolu Nagrody i upomnienia w przedszkolu Rozpatrując problem upomnień i nagród w przedszkolu trzeba na wstępie podkreślić, iż największą wartością w wychowaniu dziecka mają oddziaływania pozytywne, takie jak

Bardziej szczegółowo

Do tych pierwszych przynależą anioły - istoty, uznane wszystkimi religiami świata.

Do tych pierwszych przynależą anioły - istoty, uznane wszystkimi religiami świata. Недоступен ни однин перевод. Styczeń 31.01.14 Medytacja z Archaniołem Anael godz 19.00-21.00 Subtelna, duchowa część świata, w którym żyjemy, wywiera na nas duży wpływ i zarazem wyznacza cele naszego życia,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży

Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Ochrona radiologiczna kobiet w ciąży Mirosław Lewocki Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Instytut Fizyki Uniwersytetu Szczecińskiego ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH Niepłodność jest chorobą. Jest bardzo stresogenną chorobą. Jest długotrwała, może prowadzić do depresji. Wprowadza w życie pary starającej się o dziecko chaos i lęk. Niepłodność

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do usamodzielnienia ciężarnych wychowanek placówki resocjalizacyjno rewalidacyjnej na przykładzie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w

Przygotowanie do usamodzielnienia ciężarnych wychowanek placówki resocjalizacyjno rewalidacyjnej na przykładzie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Przygotowanie do usamodzielnienia ciężarnych wychowanek placówki resocjalizacyjno rewalidacyjnej na przykładzie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Kwidzynie Analizą badawczą objęto 27 wychowanek ciężarnych

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA

KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA Dlaczego KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA Czym jest konkurencja, dlaczego się jej boimy, dlaczego z niej korzystamy i dlaczego w ogóle konkurujemy? Konkurencja to nic innego, jak brak wiary w siebie,

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników. Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: Objaśnienie wyników Poradnik zaktualizowany Page 2 Niniejsza ulotka zawiera objaśnienie wyników badania przesiewowego szyjki macicy, które ma na celu wykrywanie zmian

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Zależność cech (wersja 1.01)

Zależność cech (wersja 1.01) KRZYSZTOF SZYMANEK Zależność cech (wersja 1.01) 1. Wprowadzenie Często na podstawie wiedzy, że jakiś przedmiot posiada określoną cechę A możemy wnioskować, że z całą pewnością posiada on też pewną inną

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI

Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Warszawa, lipiec 2010 BS/100/2010 OPINIE NA TEMAT DOPUSZCZALNOŚCI ABORCJI Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Spis treści Cel lekcji Jak przebiega rozwój człowieka Faza rozwoju płodowego Faza narodzin Faza niemowlęca Faza wczesnodziecięca Faza zabawy Wczesny okres szkolny

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINY ROKIETNICA 2011-2013 WSTĘP Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy (Dz. U. z 2005 r. Nr 180,

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Gerard Dmuch "Do Not Resuscitate, czyli kiedy mozna odstąpić od reanimacji?", Dorota Morończyk, Kraków 2011 : [recenzja]

Gerard Dmuch Do Not Resuscitate, czyli kiedy mozna odstąpić od reanimacji?, Dorota Morończyk, Kraków 2011 : [recenzja] Gerard Dmuch "Do Not Resuscitate, czyli kiedy mozna odstąpić od reanimacji?", Dorota Morończyk, Kraków 2011 : [recenzja] Studia Ecologiae et Bioethicae 12/2, 208-211 2014 Dorota Morończyk, Do Not Resuscitate

Bardziej szczegółowo