PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO"

Transkrypt

1 PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO Kwartalnik poświęcony zagadnieniom kryminologicznym i penitencjarnym Nr 78 Warszawa 2013 I kwartał 2013 Wydawnictwo Centralnego Zarządu Służby Więziennej Ministerstwa Sprawiedliwości

2 Redaguje Kolegium w składzie: Tomasz Głowik, Krzysztof Kowaluk (sekretarz redakcji), Krzysztof Krajewski, Zbigniew Lasocik, Stefan Lelental, Monika Marczak, Paweł Moczydłowski, Iwona Niewiadomska, Zofia Ostrihanska, Krystyna Ostrowska, Katarzyna Pawełek, Jacek Pomiankiewicz (przewodniczący), Sławomir Przy byliński, Andrzej Rzepliński, Adam Szecówka, Grażyna Szczygieł, Teodor Szymanowski (honorowy przewodniczący), Paulina Wiktorska, Dagmara Woźniakowska. Wydawca: Centralny Zarząd Służby Więziennej, Warszawa, ul. Rakowiecka 37a. Redakcja: Warszawa, ul. Wiśniowa 50, tel.: , , faks: , Strona internetowa w przygotowaniu Warunki prenumeraty: Przegląd Więziennictwa Polskiego jest rozprowadzany drogą prenumeraty. Sprzedaż pojedynczych egzemplarzy prowadzi redakcja. Zamówienia na prenumeratę należy przesyłać do redakcji, ul. Wiśniowa 50, Warszawa, zaś odpowiednią kwotę przekazać na konto: Ministerstwo Sprawiedliwości CZSW Biuro Budżetu NBP o/o Warszawa Cena pojedynczego egzemplarza czasopisma w 2013 r. wynosi 20,00 zł, egzemplarza podwójnego 40,00 zł, a cena prenumeraty rocznej 80,00 zł. Zgodnie z ustawą z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 962 z późn. zm.) informujemy, że podane na przelewie dane osobowe będą przetwarzane przez Centralny Zarząd Służby Więziennej, z siedzibą przy ul. Rakowieckiej 37a w Warszawie, w celu re alizacji prenumeraty. Każda osoba prenumerująca czasopismo ma prawo dostępu do treści swoich danych osobowych oraz możliwość ich poprawiania. Podanie danych osobowych (imię, nazwisko, adres) jest dobrowolne, jednakże niezbędne do realizacji zamówienia prenumeraty. Warunki przyjmowania artykułów do druku: 1. Redakcja przyjmuje teksty zapisane w pliku tekstowym MS Word przesłane pocztą elektroniczną na adres: o maksymalnej objętości jednego arkusza wydawniczego (22 strony maszynopisu, 1800 znaków na stronie łącznie ze spacjami). Do artykułu po winno być dołączone streszczenie w języku angielskim (do 900 znaków). 2. W bibliografii ułożonej w porządku alfabetycznym powinna być zachowana następująca kolejność: nazwisko autora, pierwsza litera imienia, tytuł pracy, wydawca, miejsce i rok wydania. Jeśli w tekście są przypisy, powinny być umieszczone na dole strony. 3. Do tekstu należy dołączyć krótką notę biograficzną o autorze artykułu. Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania w maszynopisach następujących korekt: zmian tytułów, dodawania podtytułów, skrótów i przeróbek technicznych oraz poprawek stylistyczno- -językowych. Artykułów niezamówionych redakcja nie zwraca. ISSN Drukarnia Offsetowa ATU ul. Działyńczyków 21/21A Warszawa tel fax e-mai: DTP: Platin sp. z o.o., Warszawa, ul. Kopernika 30 Korekta: Grażyna Łukaszewicz

3 Spis treści Artykuły Teodor Szymanowski Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich... 5 Ewa Dawidziuk Kontrole osobiste osób pozbawionych wolności rozważania na temat potrzeby wprowadzenia zmian Aldona Nawój-Śleszyński Skazani odbywający zastępczą karę pozbawienia wolności i ukarani w populacji więziennej (z problematyki redukcji populacji więziennej) Andrzej Piotrowski Klimat organizacyjny a satysfakcja z pracy w Służbie Więziennej Marcin Juwa Kształcenie w procesie resocjalizacji skazanych Krystian Bedyński Antyhitlerowska konspiracja więzienna w Kraju Warty Z praktyki Przemysław Tarwacki Rola powiatu, województwa oraz administracji rządowej w społecznej readaptacji skazanych na karę pozbawienia wolności Z zagranicy Kazimierz Pospiszyl Nowa wersja skali Marshalla oceniającej skuteczność resocjalizacji przestępców seksualnych Kronika Wspomnienie o Profesorze Leszku Boguni Recenzja Ewa Dawidziuk Traktowanie osób pozbawionych wolności we współczesnej Polsce na tle standardów międzynarodowych (rec. Teodor Szymanowski) Noty o autorach

4

5 Przegląd Więziennictwa Polskiego, nr 78, Warszawa 2013 Teodor Szymanowski Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich 1 The Polish prison system in comparison with other European prison systems The article is based on the data published in the Council of Europe Annual Penal Statistics, space I, Survey 2010 and other Polish data. In the analysis, thirty European countries were taken into consideration: Croatia, Switzerland, Norway, Turkey, Russia, Ukraine and twenty-four European Union countries. According to the prisoners population per 100,000 inhabitants, all countries were divided into four groups. The other categories reflect the historical aspects of political systems, which led to the division into post-communist and democratic countries. The article presents the problems of overpopulation of prisons, living standards of convicts, realization of punishment, breakouts, crimes and the information concerning prisons officers. As a result, it leads to reflection on the prison system in Europe and possible changes, which could improve its functioning. 1. Uwagi wstępne W polskiej nauce prawa karnego, kryminologii i penitencjarystyce dużo uwagi poświęca się wykonywaniu kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania, jak też charakterystyce populacji osób pozbawionych wolności oraz funkcjonariuszom Służby Więziennej i pracownikom cywilnym, wykonującym wymienione środki. Wystarczy tu przypomnieć o systematycznie wydawanym naukowym 1 Na podstawie danych: z. Council of Europe Annual Penal Statistics, space I, Survey 2010, oraz polskich statystyk. 5

6 Teodor Szymanowski kwartalniku od 1991 r., Przeglądzie Więziennictwa Polskiego, w którym ukazały się setki artykułów poświęconych różnym aspektom tej problematyki. Prócz tego należy zaznaczyć, że w ostatnich latach, tj. już po wejściu w życie nowej kodyfikacji karnej (w tym i kkw) w 1998 r. ukazało się szereg monografii, komentarzy lub podręczników, które były poświęcone problematyce wykonywania kary pozbawienia wolności lub w szerokim zakresie ją uwzględniały 2. Trzeba też tu wspomnieć o materiałach opublikowanych, pochodzących już z pięciu kongresów penitencjarnych, a także Księdze Jubileuszowej Więziennictwa Polskiego ukazującej rozwój tej instytucji w okresie lat W wymienionych publikacjach znalazło się wiele odniesień do systemów penitencjarnych wybranych krajów europejskich, a niektóre artykuły były poświęcone więziennictwu w innych państwach. Tego rodzaju publikacje mają istotną wartość informacyjną, a ponadto umożliwiają konfrontacje funkcjonowania systemu penitencjarnego w wybranych krajach z polskim systemem penitencjarnym i wnioski wynikające z tych porównań mogą być wykorzystane w doskonaleniu prawa karnego wykonawczego i polityki jego stosowania. Jak się można przekonać z analiz porównawczych danych dotyczących więziennictwa w ogromnej większości krajów europejskich, wskazują one na różny stopień zaawansowania systemów penitencjarnych uwzględnianych w tym tekście państw. Informacje zawarte w artykule z natury rzeczy ograniczają się do tych zagadnień więziennictwa w krajach europejskich, odnośnie których dysponuje się danymi sprawozdawczymi nadsyłanymi przez poszczególne kraje. Przed przedstawieniem europejskich danych więziennych wraz z komentarzami autora należy poczynić kilka uwag wstępnych. Informacje statystyczne publikowane przez Radę Europy pochodzą aż z 53 państw lub regionów europejskich. Analizowanie tak licznych danych i dla celu tej publikacji nie mających znaczenia wydawało się nieuzasadnione tym bardziej, że byłby to obraz niezwykle zagmatwany. Od- 2 Por. np. komentarze do Kodeksu karnego wykonawczego autorstwa: S. Lelentala z 2012 r., S. Paweli z 1999 r., T. Szymanowskiego i Z. Świdy z 1998 r. oraz Z. Hołdy i K. Postulskiego z 1998 r., oraz publikacje naukowe: J. Migdał: Polski system penitencjarny w latach , Gdańsk 2008 r.; G. B. Szczygieł, Kara pozbawienia wolności; (w) System prawa karnego (red. M. Melezini), Tom 6, Warszawa 2010 r., T. Szymanowski, Polityka karna i penitencjarna w Polsce w okresie przemian prawa karnego, Warszawa 2004, oraz Księga Jubileuszowa Więziennictwa Polskiego (red. T. Szymanowski), Warszawa

7 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich nosząc się z należnym szacunkiem do wszystkich mieszkańców Europy pominięto m.in. takie terytoria jak np. Andora, Monako czy San Marino, jak też hiszpańską Katalonię lub należące do Zjednoczonego Królestwa Szkocję i Północną Irlandię. Wybierając do analizy 30 państw europejskich autor zdecydował się na uwzględnienie, przede wszystkim krajów należących do Unii Europejskiej, z tym że z 27 do niej należących wyłączono 3 najmniejsze, tj. Cypr, Luksemburg i Maltę (łącznie liczące mniej niż 2 mln. mieszkańców) a włączono 6 państw o szczególnym znaczeniu, tj. Chorwację (będzie włączona do Unii w 2013 r.), a także Szwajcarię, Norwegię oraz Ukrainę i Rosję, również Turcję, państwo euro-azjatyckie, bardzo interesujące z uwagi na szybki rozwój oraz przynależność do narodów wyznających Islam. Taki dobór państw do analizy systemów penitencjarnych w Europie dobrze chyba oddaje jej różnorodność pod wieloma względami w tym i więziennictwa. Niestety do nich nie dało się włączyć bliskiego i ważnego sąsiada Polski, tj. Białorusi, ponieważ nie dostarcza ona niezbędnych danych do Rady Europy. Przedstawione dane są interesujące i wydają się być rzetelne. Rzecz jasna nie obejmują wszystkich właściwości i zdarzeń charakteryzujących funkcjonowanie systemów penitencjarnych w poszczególnych państwach takich, np., jak efektywność kary pozbawienia wolności mierzona powrotnością do przestępstw, relacji między więźniami a personelem nadzorującym, skuteczność stosowanych terapii, czy też przejawów tzw. drugiego życia więźniów. Mimo to ukazują bogaty materiał porównawczy pozwalający na ocenę stopnia rozwoju czy też zaawansowania więziennictwa w poszczególnych krajach. Pozwalają też na formułowanie wielu wniosków dotyczących polityki penitencjarnej w tych państwach, a nawet pośrednio, polityki karnej realizowanej przez sądy. Dla czytelnika Przeglądu Więziennictwa Polskiego najbardziej interesujące będzie, co oczywiste, miejsce Polski wśród systemów penitencjarnych Europy, jak też dokonanie ewentualnych zmian i korekt tak, aby nasze państwo należało do czołowych pod względem nowoczesnego, racjonalnego i humanitarnego wykonywania kary pozbawienia wolności. Zanim przejdziemy do przeglądu danych zawartych w tabelach, niezbędnych jest kilka objaśnień dotyczących statystyki w nich zawartej. Najpierw trzeba zaznaczyć, że informacje te w ogromnej większości pochodzą z 2010 r., a konkretnie obrazują stan na dzień 1 września, ale z pewnymi wyjątkami, np. dotyczące Polski pochodzą z ostatniego 7

8 Teodor Szymanowski dnia grudnia. Dane dotyczące wypadków śmierci (w tym i samobójstw) więźniów, a także ucieczek z więzień odnoszą się do całego 2009 r. Natomiast dane ludnościowe w przypadku wszystkich państw są ujęte wg stanu na dzień 1 stycznia 2010 r. Wskazane różnice w czasie rejestracji określonych zjawisk lub ich liczebności nie mają istotnego znaczenia w ich obrazowaniu, a niekiedy stanowi to konieczność, np. analizując ucieczki więźniów, nie miałoby sensu ich ustalanie do dnia 1 września określonego roku. Następnie trzeba wyjaśnić, że dane statystyczne z poszczególnych państw są nadsyłane niekiedy z pewnym opóźnieniem, a ponadto należy je potem zbiorczo opracować. Tak więc, np. informacje z 2010 r. były dostępne dopiero w pierwszej połowie 2012 r. Jednak takie opóźnienie, można mieć nadzieję, nie deformuje obrazu funkcjonowania więziennictwa w poszczególnych krajach. Ukazując dane liczbowe w poszczególnych tablicach trzeba też zaznaczyć, że posłużono się w nich liczbami bezwzględnymi (rozmiar, zjawiska), następnie odsetkami (wskazującymi strukturę zjawiska) oraz współczynnikami (na 100 tys. lub 10 tys. osób ogółu) ukazujących nasilenie, względnie natężenie występującego zjawiska. Należy podkreślić, że wybór danych, konstrukcje tablic oraz dokonanie licznych, dodatkowych obliczeń, np. współczynników autor dokonał osobiście na podstawie niekiedy surowych informacji liczbowych zaczerpniętych z przesłanego źródła, tj. publikacji Council of Europe, ale także z danych statystyki międzynarodowej GUS (rocznik 2012), danych z rocznej informacji statystycznej (CZSW z 2009 r., 2010 r., 2011 r.), oraz informacji pochodzących z Eurostatu: Crime And Criminal Justice Statistics In fokus Eurostat, r. Zamieszczone komentarze pochodzą od autora, który bierze za nie odpowiedzialność. W tych wstępnych uwagach trzeba też zaznaczyć, że dodatkowe oznaczenia, jeśli nie dysponowano informacjami liczbowymi, stanowiły: znak X oznacza, że określone zjawisko nie mogło wystąpić, m. in. ze względu na przepisy obowiązującego prawa karnego, np. skazanie na dożywotnie pozbawienie wolności w Norwegii lub Hiszpanii. Następnie niewystąpienie określonego zdarzenia określono znakiem, np. brak samobójstwa więźnia w Grecji w 2009 r. Natomiast brak danych jest pojęciem w tej publikacji wieloznacznym. W większości stanowi brak stosownych informacji, których nie 8

9 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich nadesłano do Rady Europy. Dotyczy to w większości danych nieotrzymywanych z Federacji Rosyjskiej z powodów bliżej nieznanych. Ale prócz tak oczywistej sytuacji, autor jako brak danych musiał potraktować informacje niedające się jednoznacznie zakwalifikować w rubrykach przewidzianych w statystykach Rady Europy. Tak np. do kategorii tymczasowo aresztowanych zalicza się w większości państw sprawców przestępstw przed wyrokiem skazującym, choćby nieprawomocnym, jak np. w Polsce. W niektórych zaś do nich kwalifikowano też sprawców skazanych, ale którzy odwołali się w drodze apelacji do sądu wyższej instancji. W takich wypadkach rezygnowano z zaliczania ich do tymczasowo aresztowanych. Trudności związane z porównywalnością poszczególnych zdarzeń dotyczą też innych kwestii, np. przestępstw, które w dyspozycjach przepisów prawa karnego poszczególnych krajów są opisywane niekiedy różnymi znamionami czynu. Mimo to jednak wydaje się uzasadnionym zestawienie takich przestępstw w statystyce penitencjarnej Rady Europy jak zabójstwo, zgwałcenie czy rabunek, a w statystyce policyjnej Eurostatu dodatkowo takich czynów jak kradzież samochodu lub kradzież z włamaniem. Trzeba bowiem podkreślić, że o ile szczegółowo różniące się znamiona przestępstw mają doniosłe znaczenie dla wymiaru kary w poszczególnych systemach prawa karnego, to w społecznie dokonywanych ocenach nie są w tym samym stopniu istotne, a w każdym razie wymagałyby przeprowadzenia kosztownych i szczegółowych badań kryminologicznych przy zastosowaniu jednolitej metodologii w dziesiątkach porównywanych krajów. Niezależnie jednak od powyższych zastrzeżeń warto poddać analizie porównawczej dane dotyczące systemów penitencjarnych w reprezentatywnych krajach Europy. 2. Charakterystyka populacji więźniów Społeczność więzienna składa się z dwóch zasadniczych grup, tj. więźniów, skazanych za popełnienie przestępstwa oraz personelu więziennego nadzorującego wykonywanie kary pozbawienia wolności. W tabeli 1 przedstawiono informacje dotyczące więźniów, tj. rozmiar populacji więziennej, niektóre cechy oraz koszt utrzymania więźniów. 9

10 Teodor Szymanowski Tabela 1. Więźniowie w 30 krajach Europy ( w 2010 r.) oraz dzienny koszt utrzymania ( w 2009 r.) Kraj Ludność w tys. Współ. na 100 tys. mieszk. Liczba więźniów Tymczas. areszt. (w odsetkach) Kobiety w więzieniu Cudzoziemcy l.b. % l.b. % Koszt utrzymania w euro (2009 r.) Finlandia 5 351, ,0 20, , ,8 146,00 Słowenia 2 047, ,0 21,3 53 3, ,0 73,00 Holandia , ,8 36, , ,4 216,00 Dania 5 534, ,3 27, , ,6 185,00 Szwecja 9 340, ,1 22, , ,0 240,00 Norwegia 4 858, ,8 27, , ,1 296,00 Szwajcaria 7 785, ,4 30, , ,6 b.d. Niemcy , ,6 15, , ,7 103,84 Irlandia 4 467, ,4 14, , ,6 212,00 Austria 8 375, ,6 22, , ,2 100,00 Francja , ,5 17, , ,8 84,59 Belgia 10,839, ,0 23, , ,7 b.d. Grecja , ,6 31, , ,1 23,00 Portugalia , ,2 14, , ,6 53,71 Włochy , ,3 21, , ,6 128,97 Chorwacja 4 425, ,7 23, , ,7 37,94 Bułgaria 7 563, ,0 11, , ,2 2,29 Rumunia , ,4 17, , ,7 3,50 Anglia i Walia , ,9 15, , ,1 b.d. Węgry , ,4 25, , ,6 30,25 Hiszpania (bez Katalonii) , ,8 19, , ,3 50,37 Turcja , ,9 28, , ,8 19,0 Słowacja 5 424, ,6 10, , ,8 38,98 Czechy , ,0 11, , ,2 34,00 Polska , ,5 10, , ,7 17,24 Estonia 1 340, ,9 22, , ,3 b.d. Litwa 3 329, ,0 13, , ,2 16,61 Łotwa 2 248, ,5 11, ,5 85 1,3 13,70 Ukraina , ,4 16, , ,6 3,04 Rosja , ,8 b.d ,1 b.d. b.d. b.d Pierwszym zagadnieniem uwzględnionym w tabeli jest ukazanie rozmiarów osób uwięzionych w liczbach bezwzględnych w relacji do liczby ludności, a następnie we współczynnikach (na 100 tys. mieszkańców). Trzeba zaznaczyć, że tak określony współczynnik jest przyjęty od dawna we wszelkich statystykach penitencjarnych i należycie ukazuje on posługiwanie się więzieniem w poszczególnych krajach w reakcji na popełnienie przestępstw. Wielkość współczynnika więźniów w wymienionych pań- 10

11 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich stwach wykazuje znaczne różnice, a niekiedy nawet kolosalne, skoro np. w Rosji był on najwyższy w Europie (590,8) i stanowił ośmio lub nawet dziesięciokrotność wysokości tego współczynnika dla wszystkich państw skandynawskich i niektórych innych krajów europejskich. W porównaniu z Polską był on 2,8 razy wyższy. Stan więźniów w poszczególnych krajach zależy od liczby ludności, rozmiarów i wagi popełnionych przestępstw, stosowanej polityki karnej i penitencjarnej oraz, jak się zdaje, tradycji w tej dziedzinie. Tak np. obok Rosji krajem o podobnym nasileniu więźniów są Stany Zjednoczone, które dopiero około półtora wieku temu rozstały się z niewolnictwem ludności murzyńskiej i w dziedzinie penitencjarnej nie mogą być wzorem. Wymienione 30 krajów podzielono na 4 grupy, w zależności od wysokości współczynnika więźniów, tj. I grupa od 62 do 97, II grupa od 100 do 120, III grupa od 120 do 200 i IV grupa od 200 do niemal 600. Taki podział pod wieloma względami wydaje się uzasadniony. W grupie IV o najwyższym nasileniu więźniów występują wyłącznie kraje postsocjalistyczne, w tym niestety i Polska. Natomiast wśród krajów o najmniejszej liczbie więźniów znajdują się wszystkie kraje skandynawskie, a prócz nich Holandia, Szwajcaria, Niemcy, Irlandia i jako jedyny postsocjalistyczny Słowenia (stanowiąca jeden z narodów dawnej Jugosławii, która wypowiedziała posłuszeństwo Imperium sowieckiemu). Określając stan zaludnienia w więzieniach w 30 państwach Europy trzeba też wskazać na zmienną dynamikę tego zjawiska w ciągu 10 lat ( ). W większości krajów nastąpił wzrost populacji więźniów o różnym nasileniu. Spadek populacji więziennej nastąpił w 9 krajach Europy, w tym w większości w krajach postsocjalistycznych: Rumunia 44%, Estonia 27,5%, Ukraina 23,4%, Łotwa 20,4%, Litwa 17,3%, Rosja 13,7%, Węgry 3,8% oraz w pozostałych państwach, tj. w Holandii 23%, Portugalii 13,9% i Niemczech 9%. Minimalne wzrosty odnotowano w Polsce: 0,1%, Bułgarii 1%, w Czechach 3,5%, a większe lub znacznie większe w: Finlandii 9%, w Szwecji 13,7%, Portugalii 13,9%, Szwajcarii 19,8%, Słowenii 16,9%, we Włoszech 23,9%, Austrii 24,3%, w Danii 25,9%, w Anglii i Walii 26,7%, w Belgii 29,9%, w Słowacji 34%, w Norwegii 36,4%. We Francji 42,3%, w Grecji 43,0%, Irlandii 43,9%, w Hiszpanii 61,5% i w Turcji 96,3%. Trudno jest interpretować powyższą zróżnicowaną dynamikę populacji więziennej w wymienionych krajach Europy, ponieważ mogą na to wpły- 11

12 Teodor Szymanowski wać nie tylko zmiany w rozmiarach przestępczości, ale również często niekontrolowane migracje grup ludności lub też wewnętrzne konflikty (np. w Turcji dotyczące ludności kurdyjskiej). Jednakże trudno nie zauważyć dwóch zmian w tej dynamice, tj. że wyraźne spadki ilości więźniów nastąpiły przede wszystkim w krajach postsocjalistycznych, a największy wzrost w najbogatszych krajach Europy (z wyjątkiem Turcji; natomiast Grecja weszła w fazę ciężkiego kryzysu dopiero w końcu pierwszej dekady XXI w.). Jak będzie się można przekonać na podstawie dalszych danych liczebności więźniów nie zawsze wykazywały zależność od stanu przestępczości. Jeśli chodzi o płeć więźniów to we wszystkich wymienionych krajach kobiety stanowiły zdecydowaną mniejszość: od 3,1% i 3,2% w Bułgarii i w Polsce aż do 8% w Hiszpanii i 8,1% w Rosji. Taki stan jest przede wszystkim pochodną znacznie mniejszego udziału kobiet w popełnianiu przestępstw, ale być może również w pewnym stopniu względniejszego ich traktowania przez sądy (co, np. wynikało z badań autora przeprowadzonych w Polsce w dawnych latach). Bardzo interesujące są dane dotyczące udziału cudzoziemców w zbiorowości więźniów w poszczególnych krajach. Do najbardziej charakterystycznych należy fakt, że w krajach postsocjalistycznych udział więźniów cudzoziemców był niewielki, z wyjątkiem Estonii (tu udział więźniów cudzoziemców był bardzo wysoki 40,3%), a najniższe ich odsetki odnotowano w Polsce i w Rumunii 0,7%. Znamienne jest też to, że największe odsetki cudzoziemców wśród więźniów odnotowuje się w państwach najbogatszych, np. Szwajcarii 71,6%, Austrii 46,2%, Belgii 40,7% oraz w krajach południa Europy, tj. w Grecji 57,1%, we Włoszech 36,6% i Hiszpanii 34,3%. Tak znaczny udział cudzoziemców w niektórych państwach stwarza, poza kosztami, szereg innych problemów w postępowaniu z tą kategorią więźniów. Warto nadmienić, że w związku z decyzją ramową Unii Europejskiej nastąpi zmiana, pod tym względem, co szczególnie dotknie takie kraje jak np. Polskę, na mocy której od 2017 r. więźniowie cudzoziemcy w obrębie krajów UE będą musieli odbywać karę więzienia w państwach pochodzenia. W Polsce według szacunków w więzieniach powinno znaleźć przymusowe schronienie dodatkowo ok. 11 tys. skazanych, przekazanych Polsce przez inne państwa do 2017 r. Znaczącą ilościowo kategorię osób więzionych w krajach europejskich stanowią sprawcy tymczasowo aresztowani, którzy jeszcze nie zostali skazani 12

13 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich przez sąd. Zgodnie z celami postępowania karnego inne zadanie ma do spełnienia wykonywanie tymczasowego aresztowania, to jest przede wszystkim zapobiegać uchylaniu się lub utrudnianiu postępowania karnego. Niekiedy wymierzany areszt ma też na celu niedopuszczenie do popełnienia dalszych przestępstw przez podejrzanego (oskarżanego), np. terrorystycznych. Wiadomo też, że więźniowie śledczy z reguły nie są poddawani oddziaływaniu penitencjarnemu, co wynika m.in. z zasady domniemania niewinności. Tym niemniej stanowią oni poważny problem dla więziennictwa z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa oraz ich odizolowania przy jednoczesnym respektowaniu praw im przysługujących. Z danych tabeli 1 wynika, że rozpiętość między minimalnym odsetkiem i maksymalnym tymczasowo aresztowanych w poszczególnych krajach jest bardzo znaczna skoro, np. w Polsce lub na Słowacji wynosi on 10,4%, a w Szwajcarii aż 30,6% całego stanu więźniów. W tym ostatnim przypadku jest, być może, następstwem udziału cudzoziemców w przestępczości i następnie w zbiorowości skazanych na karę więzienia. Jednakże poważnym błędem byłoby takie interpretowanie informacji dotyczących odsetka tymczasowo aresztowanych w populacjach więźniów, które prowadziłoby do wniosku, że im więcej takich więźniów, to miałoby to świadczyć o stopniu represyjności prowadzonej polityki. Tak może się zdarzyć, np. w czasach PRL kiedy liczba tymczasowo aresztowanych nierzadko przekraczała 30 tys. osób (ostatnio w 1985 r.). Na podstawie omawianych aktualnych danych można problem stopnia represyjności polityki karnej naświetlić bardziej wiarygodnie, jeśli odpowie się na pytanie wobec jakiej kategorii sprawców przestępstw i w jakim nasileniu stosuje się tymczasowe aresztowanie w poszczególnych państwach? Takimi danymi nie dysponuje się jednak w statystyce Rady Europy, ale można dokonać obliczeń jaki jest współczynnik tymczasowo aresztowanych na 100 tys. mieszkańców, co autor uczynił, ponieważ w jakimś stopniu naświetla to bliżej represyjność polityki karnej. W państwach o stosunkowo niskim odsetku tymczasowo aresztowanych było ich wśród ogółu osadzonych np. na Ukrainie 12,4%, Litwie 13,4%. Współczynnik tymczasowo aresztowanych na 100 tys. mieszkańców wyniósł: dla Ukrainy 54,9 i dla Litwy 36,1. Natomiast w Belgii odsetek tymczasowo aresztowanych wyniósł 23,5%, Norwegii 27,8%, w Szwajcarii 30,6% i w Polsce 10,4% a współczynniki tymczasowo aresztowanych w tym samym czasie dla wymienionych państw wyniosły: w Belgii 24,7, Norwegii 21,1, Szwajcarii 24,6 i Polsce 22,0. W Polsce w zakresie stosowania tymczasowego aresztowania nastąpiła 13

14 Teodor Szymanowski znamienna zmiana radykalne zmniejszenie orzeczeń o tymczasowym aresztowaniu. W 2008 r. stan tymczasowo aresztowanych wynosił osób i był najniższy we współczesnej historii Polski (w 2011 r. było jeszcze mniej więźniów śledczych). W tej dziedzinie polityka karna w Polsce znalazła się więc wśród państw kierujących się racjonalnymi zasadami, co stanowi sukces zarówno ustawodawstwa karnego, jak i praktyki jego stosowania. Ważnym zagadnieniem ukazanym w tab. 1 i zawartym w statystykach penitencjarnych Rady Europy są też koszty wykonywania kary pozbawienia wolności. Przedstawiono je pokazując całodzienne koszty utrzymania jednego więźnia w przeliczeniu na jedną walutę, tj. euro. Z danych zamieszczonych w tabeli 1 wynika, że odnośnie pięciu krajów takich danych nie otrzymano. Najbardziej uderzającym faktem są kolosalne różnice w wysokości środków przeznaczonych na utrzymanie więźniów: od 3,04 na Ukrainie do 296 w Norwegii, co stanowi niemal stokrotną różnicę. Oczywiście wszystkie państwa postsocjalistyczne daleko odbiegają od zamożności pozostałych krajów Europy. Przed dokładniejszym omówieniem kosztów utrzymania więźniów trzeba zaznaczyć, że z nieznacznymi wyjątkami obejmują one wszelkie wydatki związane z wykonywaniem kar, także takie jak opieka lekarska, administracja czy transport. O tym jednak, że to pierwsze wrażenie o drastycznych różnicach w kosztach utrzymania więźniów w poszczególnych krajach nie jest w pełni adekwatne do rzeczywistości można się przekonać na podstawie porównania Polski z jednym z państw europejskich znacznie bardziej zaawansowanym w rozwoju gospodarczym i oczywiście bogatszym, tj. z Francją 3. W Polsce dzienny koszt utrzymania jednego więźnia wynosił w 2009 r. 17,24, a we Francji w tym samym czasie 84,59. Jednocześnie w 2009 r. produkt krajowy brutto według parytetu siły nabywczej na jednego mieszkańca w skali roku stanowił dla Polski 190,82 $, a dla Francji 336,79, tj. o 76% więcej niż w Polsce. Natomiast wydatki poniesione w Polsce przez więziennictwo w 2009 r. to ogółem zł, z czego na wynagrodzenia personelu wydano (w tys.) , tj. 64% całego budżetu więziennictwa. Pozostałą część z budżetu więziennictwa wydano na funkcjonowanie zakładów karnych i aresztów śledczych oraz utrzymanie osadzonych, przy czym ich wyżywienie kosztowało w skali roku około 130,9 mln zł. Nie ma danych 3 Przytoczone dalej liczby i obliczenia oparto na danych z roczników GUS

15 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich wskazujących na przeciętne wynagrodzenie personelu więziennego we Francji. W Polsce w 2009 r. wyniosły one 48,8 tys. zł w skali roku, czyli ok zł miesięcznie. Porównując wynagrodzenie we Francji i w Polsce wiadomo jedynie, że minimalne wynagrodzenie miesięczne według parytetu siły nabywczej wynosiły w pierwszym wymienianym kraju zł, a w drugim 509. Jest oczywiste, że wynagrodzenie pracowników więziennictwa w Polsce było znacznie niższe niż we Francji, ale mimo różnicy, zapewniało godziwe warunki bytu. Nie wiadomo ile wydawano we Francji na wyżywienie więźniów. W Polsce dziennie taki koszt stanowiło tylko około 1, ale trzeba tu nadmienić, że w końcu 2008 r., więc zapewne i w roku następnym, ceny żywności w Polsce wedle dostępnych wykazów były po przeliczeniu euro na złoty znacznie niższe niż we Francji, licząc średnio ok. 3 razy. Kolejnym czynnikiem wpływającym na znaczne różnice w kosztach wykonywania kary jest rozmiar zapewnianej powierzchni mieszkalnej więźniom, która we Francji wynosi 11 m², a w Polsce zaledwie 3 m². Tak więc, ogólnie ujmowany finansowy wskaźnik kosztów utrzymywania więźniów w poszczególnych krajach Europy wprowadzałby w błąd, jeśli nie uwzględni się wpływających na nie szczegółowych wskaźników, począwszy od PKB przypadającego na jednego mieszkańca, a kończąc na warunkach bytowych więźniów i cenach żywności. Do warunków bytowych więźniów należy zaliczyć przypadającą na jedną osobę powierzchnię mieszkalną. Ostatnio opublikowane dane dotyczą 11 spośród 30 państw uwzględnianych w tym artykule. Także i pod tym względem stwierdza się znaczne różnice. W 4 państwach, w tym i w Polsce były to 3 m², a na Litwie 2,5 do 3 m², na Słowacji 3,5 m², w 4 państwach 4 m², w Słowenii 9 m² i we Francji 11 m². Jako ciekawostkę można dodać, że w Monako takie minimum powierzchni wyniosło 14 m². Z wcześniej przytoczonych danych w Przeglądzie Więziennictwa Polskiego wynika, że dla kilkunastu innych krajów były to następujące normy powierzchni mieszkalnej dla więźniów: Belgii 9 m², Danii 6 7 m², Włoch 9 m², Finlandii 7 m², Norwegii 6 10 m², Holandii 10 m², Hiszpanii 6 m², Rosji 2,5 m², Estonii 2,5 m², Białorusi 2 m² 4. 4 Por. J. Jasiński, Problem przeludnienia zakładów karnych, PWP, 1997, nr 15, s. 3 i 4. 15

16 Teodor Szymanowski Wydaje się, że podane normy zachowują nadal pewną aktualność, zwłaszcza traktując je porównawczo. Wśród uwzględnionych w tym tekście państw (w kilku przypadkach było brak danych) w 10 stwierdzono przeludnienie, tj. umieszczenie więźniów niezgodnie z przyjętym normatywem. Szczególnie znaczne było to (podajemy w odsetkach): we Włoszech 53,2%, Chorwacji 47,5%, na Węgrzech 33,4%, Belgii 24,8%, Słowenii 21,2%, Grecji 23% i Turcji 15%. Kolejnym elementem charakterystyki więźniów jest ich wiek, co przedstawiono w kolejnej tabeli 2. Tabela 2. Wiek więźniów (w odsetkach) Wiek w latach ukończonych Kraj Poniżej 18 lat i więcej Finlandia 0,3 2,5 9,8 19,6 32,8 22,3 9,6 3,2 Słowenia 0,5 2,4 9,4 21,4 34,2 18,9 9,8 3,4 Holandia - 7,6 15,1 16,9 28,4 21,6 8,1 2,3 Dania 0,5 11,5 17,5 16,8 18,4 18,9 9,7 1,7 Szwecja - 3,3 13,9 17,2 27,9 21,8 11,6 4,3 Norwegia 0,2 4,8 13,8 19,2 31,9 19,7 8,2 3,1 Niemcy 1,0 5,3 12,3 19,4 28,4 19,9 8,6 5,1 Irlandia 1,9 8,7 18,9 22,4 29,0 12,9 3,8 2,4 Austria 1,9 6,1 14,9 18,5 27,8 18,5 8,8 3,6 Francja 1,0 7,4 17,3 20,3 26,4 16,1 8,0 3,5 Belgia 0,8 4,0 12,3 18,3 33,3 20,3 7,9 3,1 Portugalia 0,7 2,1 10,0 17,5 33,7 23,1 9,7 3,2 Włochy 2,1 8,7 15,8 33,7 24,1 11,1 4,3 Chorwacja 0,9 3,1 7,4 17,1 31,8 21,4 13,1 5,2 Bułgaria 0,5 4,0 13,0 19,8 36,1 17,6 7,0 2,0 Rumunia 1,6 6,1 36,3 31,9 15,6 7,0 1,5 Anglia i Walia 1,9 10,0 16,6 18,2 25,8 16,7 6,3 4,5 Węgry 1,1 8,3 9,3 16,2 34, ,4 1,6 Hiszpania 2,0 14,6 21,6 33,9 26,7 2,2 Turcja 1,7 6,4 13,7 19,8 31,5 17,0 7,4 2,4 Słowacja 1,1 5,2 13,1 18,4 30,8 20,4 9,0 2,0 Czechy 0,5 3,5 12,7 18,0 35,4 20,2 8,1 1,6 Polska 0,6 5,5 11,7 23,5 25,3 16,7 14,4 2,3 Estonia 1,1 6,1 14,1 19,7 33,9 16,6 6,9 2,1 Litwa 1,7 8,3 38,2 28,9 15,6 5,9 1,4 Łotwa 0,7 6,5 16,7 22,6 29,8 16,3 5,8 1,6 Ukraina 0,8 4,4 18,8 26,0 37,1 12,3 0,5 0,1 W tabeli nie wymieniono 3 państw, tj. Grecji, Rosji i Szwajcarii, z uwagi na brak danych. Z przytoczonych informacji wynika (z wyjątkiem Danii oraz Anglii i Walii), że w młodszym wieku nie widać zbyt dużych różnic. Najmniej więźniów było w kategorii poniżej 18 lat (do 1,9%), co nie może dziwić, nie 16

17 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich tyle z uwagi na przestępczość, ale z powodu przyjętych granic wieku odpowiedzialności karnej sprawców. Również kategoria młodych wiekiem sprawców, tj. od 18 do 25 lat nie jest zbyt znacząca skoro w tym przedziale przeważali w poszczególnych krajach więźniowie w grupach liczących do 20%. Najliczniej kategoria ta wystąpiła w Danii 29%, w Irlandii 27,6% i Anglii i Walii 26,6%. Z licznych badań kryminologicznych, także przeprowadzonych w Polsce, wynika, że największe nasilenie przestępczości występuje w wieku lat 5. Jednakże dane więzienne informują o osobach skazanych współcześnie, a w licznych krajach następuje poważny regres demograficzny i stąd też takie są rezultaty dotyczące wieku więźniów. Najniższy udział w populacji więźniów obserwuje się w najstarszej kategorii wieku, tj. od 60 lat i więcej, ponieważ odsetki mieszczą się w granicach od 0,1% (Ukraina) do 5,2% (Chorwacja), mimo iż ta frakcja wieku staje się coraz liczniejsza we wszystkich krajach Europy. Najliczniejszą grupę stanowią więźniowie w wieku od 25 do 40 lat na Ukrainie 63,1%, a najmniej w Danii 35,2% i we Francji 46,7%. Z danych, którymi dysponuje autor nie wynika czy na statystyki przestępczości mogły mieć wpływ imigracje ludności z różnych krajów, nie tylko europejskich. Struktura wieku więźniów jest ważna przede wszystkim ze względu na kierunki oddziaływań penitencjarnych. Można też dodać, że średnia wieku więźniów dla krajów badanych wynosiła 35,3 lat (brak danych z Polski i z innych krajów). 3. Przestępczość więźniów i kary im wymierzane Dla analizy systemów penitencjarnych krajów europejskich bardzo ważna jest też przestępczość popełniona przez skazanych, ponieważ z jednej strony charakteryzuje ona sprawców, a z drugiej określa politykę karną i penitencjarną poszczególnych państw. Tabela 3 obejmuje 11 państw postsocjalistycznych oraz 11 rozwiniętych państw europejskich. Odnośnie innych pozostałych krajów Rada Europy nie dysponowała pełnymi danymi lub nie miała ich w ogóle. W tabeli uwzględnione państwa podzielono na dwie wymienione kategorie, aby wskazać na ewentualne różnice rodzajów i rozmiarów popełnionych przestępstw, choć zależność przestępczości od ustroju i wielu innych czynników stanowi nader skomplikowane zagadnienie. 5 Por. np. T. Szymanowski, Przestępczość i polityka karna w Polsce, Warszawa 2012, s

18 Teodor Szymanowski Tabela 3. Najważniejsze rodzaje przestępstw, za których popełnienie zostali skazani więźniowie w wybranych krajach Europy kraj zabójstwo napad z pobiciem zgwałcenie inne seksualne rozbój kradzież związane z narkotykami gospodarcze pozostałe l.b. % l.b. % l.b. % l.b. % l.b. % l.b % l.b. % l.b. % l.b. % Finlandia , , , , , , , ,7 Holandia , , , , , , , ,2 Dania 122 7, ,8 56 2, , , , ,9 b.d. b.d ,4 Szwecja , , , , , , , , ,3 Norwegia 176 7, , , , ,4 247, , , Niemcy , , , , , , , , ,8 Irlandia , , , ,2 93 2, , ,2 44 1, ,2 Francja , , , , ,1 b.d. b.d ,7 Włochy ,3 61 0, , , , , , , ,8 Anglia i Walia , , , , , , , , ,1 Hiszpania , , , , , , , , ,1 Słowenia ,0 28 3,0 34 3, , , ,0 89 9,6 42 4, ,7 Chorwacja ,7 61 1, , , , , ,1 70 1, ,6 Rumunia , , ,6 96 0, , , ,3 76 0, ,7 Węgry , , ,6 48 0, , , ,1 b.d. b.d ,7 Słowacja 587 6, , , , , , , , Polska , , , , , , , , ,5 Estonia , ,9 61 2,3 0 0, , , , ,7 Litwa , ,6 b.d. b.d , , ,4 70 0, , ,2 Łotwa , , ,7 31 1, , , ,0 63 1, ,9 Ukraina , , ,3 b.d. b.d , , ,2 b.d. b.d. b.d. b.d. Rosja b.d b.d b.d. b.d. b.d. b.d. b.d b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 18

19 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich W tabeli uwzględniono kilka najważniejszych przestępstw, dających się stosunkowo dokładnie wyodrębnić z systemu prawa karnego uwzględnianych w niej państw. Wśród tych najważniejszych przestępstw nie znalazły się zbrodnie o charakterze terrorystycznym ponieważ są one, na szczęście, nieczęsto popełniane. Porównując przestępczość w licznych państwach nie ma możliwości odrębnego uwzględnienia wszystkich przestępstw, z uwagi na ich mnogość, a ponadto z powodu odmiennych systemów karnych. Dlatego w międzynarodowych statystykach, czy to policyjnych czy też penitencjarnych uwzględnia się oprócz przestępstw wymienionych w tabeli jeszcze takie charakterystyczne występki, jak kradzieże z włamaniem lub samochodów. Mimo tej niekompletności danych opinie o przestępczości w skali międzynarodowej, zwłaszcza tej rejestrowanej, dają pewien wgląd w stan przestępczości w poszczególnych krajach oraz w pewnym stopniu pozwalają na formułowanie wniosków odnośnie polityki karnej i penitencjarnej oraz występujących zagrożeń. Dla polskiego czytelnika najważniejsze będzie zorientowanie się, jak na tle uwzględnianych krajów wypada pod tym względem Polska. Wydaje się, że przedstawione informacje pozwalają na sformułowanie zadowalającej odpowiedzi w tej kwestii. Jeśli chodzi o sprawców najcięższych zbrodni, tj. zabójstw, ich najpoważniejszy odsetek wśród wymienionych krajów w grupie I (można je określić jako zamożne) stwierdza się w Finlandii 22,1%, we Włoszech 16,3% i w Holandii 13,2%. Natomiast w państwach postsocjalistycznych odsetki te, z wyjątkiem Polski i Słowacji, były znacznie wyższe i wynosiły: na Litwie 25,5%, w Rumunii 23,9%, w Estonii 17,9%, na Ukrainie 16,4%. Natomiast wielka jest liczba zabójców odbywających karę więzienia w Rosji , a jeszcze bardziej są szokujące dane rozmiarów zabójstw dokonywanych współcześnie w tym kraju, do czego zaraz się powróci. Polska znalazła się pod tym względem na jednym z ostatnich miejsc 6,8% sprawców tych zbrodni odbywających karę pozbawienia wolności, prawie na równi z Francją 6,7% i nieco przed Słowacją 6,9%. Strukturę przestępstw oraz współczynniki w krajach europejskich, z wyjątkiem Rosji i Ukrainy, autor omówił w niedawno wydanej publikacji 6. 6 Obliczone na podstawie Rocznika Statystyki Międzynarodowej GUS, Warszawa 2012, s

20 Teodor Szymanowski Tu jednak z uwagi na znaczenie zbrodni zabójstwa i uzyskanie dodatkowych informacji warto kilka uwag poczynić w tej kwestii, tym bardziej, że w przypadku tych czynów dane policyjne można uznać za wiarygodne i bliskie rzeczywistemu stanowi rzeczy. W świetle danych statystyki policyjnej w 2009 r. współczynnik zabójstw (na 100 tys.) w Polsce (wśród wymienionych 22 państw) wynosił 1,3, zajmując 16 pozycję obok takich państw jak: Austria 0,5, Francja 1,1, Niemcy 0,9, Szwecja 1,0, Włochy 1,0. Większość państw wykazywało wyższe lub znacznie wyższe nasilenie zabójstw niż w Polsce, np. Finlandia 2,2, Irlandia 2,0, Łotwa 4,8. Ogólnie w krajach postsocjalistycznych, z wyjątkiem Polski, Słowenii i Węgier, zabójstwa były częściej popełniane niż w państwach wyżej rozwiniętych. Wśród omawianych krajów szczególną pozycję zajmuje Federacja Rosyjska z rekordową liczbą przestępców-zabójców w więzieniu. Jeśli zaś chodzi o nasilenie zabójstw to po 2005 r. Rosja już nie dostarcza odpowiednich danych. Ostatnie pochodzą z 2005 r., kiedy to liczba sprawców zabójstwa wynosiła (55 razy więcej niż w Polsce, przy ludności niespełna czterokrotnie liczniejszej) a współczynnik zabójstw wynosił w Rosji 21,82 (też w 2005 r.) i był 17 razy wyższy niż w Polsce. Te smutne rekordowe rezultaty dotyczące zabójstw w Rosji być może wyjaśniają zaprzestanie publikacji danych dotyczących przestępstw w tym kraju. Również jeśli chodzi o inne przestępstwa, o których informuje międzynarodowa statystyka policyjna, Polska na tle 30 krajów europejskich osiąga znacznie korzystniejsze rezultaty niż w pozostałych państwach skoro w przypadku rozboju zajmowała w świetle współczynników 16 pozycję, włamań do mieszkań 27, kradzieży samochodów 27, czy popełniania łącznie wymienianych 3 przestępstw agresywnych 24, a w przypadku przestępstw związanych z narkotykami ostatnią pozycję razem z Francją 7. Powracając do komentowania tab. 3 i porównując uwzględnione dwie grupy państw, zauważa się więźniów sprawców napadów z pobiciem (z ang. assault and battery) w grupie I znacznie więcej (z wyjątkiem Włoch i Holandii) niż wśród więźniów krajów postsocjalistycznych (z wyjątkiem Ukrainy). Podobnie też w przypadku sprawców prze- 7 Dane te pochodzą z publikacji T. Szymanowskiego, Przestępczość i polityka karna w Polsce, Warszawa 2010, s

21 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich stępstw seksualnych (łącznie ujmując zgwałcenia z innymi przestępstwami seksualnymi) w państwach postsocjalistycznych ich udział w populacji więziennej z pewnymi wyjątkami był mniejszy niż w krajach rozwiniętych, a w Polsce ten odsetek wynosił 3,9% i znajdowała się ona na 17 pozycji wśród wymienionych w tabeli krajów. W państwach postsocjalistycznych, ogólnie ujmując, były wyraźnie wyższe odsetki więźniów skazanych za rabunek niż w krajach rozwiniętych i w Polsce wynosił on 16,1%, co lokowało ją na 6 miejscu. Również za popełnienie przestępstwa kradzieży znacznie więcej więźniów odbywało kary w krajach postsocjalistycznych (w większości powyżej 20% lub nawet 30%) niż w krajach wyżej rozwiniętych, z wyjątkiem Niemiec, Francji i Irlandii. Natomiast odwrotnie w przypadku przestępstw związanych z narkotykami, zdecydowanie przeważają więźniowie skazani za te czyny w krajach rozwiniętych: od 15% w Finlandii do 38,5% we Włoszech, podczas, gdy w państwach postsocjalistycznych odsetki te wynosiły po kilka jednostek, z wyjątkiem Chorwacji, Ukrainy, Estonii i Łotwy (od 16,5% do 22,1%). Polska w tym swoistym rankingu znalazła się na 20 pozycji z 3,3% skazanymi za przestępstwa narkotykowe. W związku z tymi ostatnimi danymi, jak i policyjnymi informującymi iż Polska znajdowała się na ostatnim miejscu (razem z Francją) jeśli chodzi o nasilenie tej przestępczości wśród 30 analizowanych państw (wsp. 1 na 100 tys. mieszkańców), wypada zauważyć, że słusznie postępuje polski ustawodawca, iż nie zgadza się na żadne rozluźnienie restrykcji jakim się poddaje wytwarzanie i dystrybucję narkotyków. Przynajmniej ten jeden problem nie dotyka Polski w takim stopniu jak wiele innych krajów europejskich. Stosunkowo trudno skomentować przestępstwa określone tu jako gospodarcze, bo obejmują one korupcyjne i inne czyny związane z obrotem gospodarczym jak i z naruszaniem przepisów karno-skarbowych, z powodu braku szczegółowych informacji. Można jedynie stwierdzić, że stanowiły one mniejszy udział w przestępstwach, za które zostali skazani, z wyjątkiem Niemiec 14,3% i Litwy 9,3%. Wśród skazanych w Polsce ponad 40% odbywało karę pozbawienia wolności za inne czyny niż te, które zostały uwzględnione w tabeli, podczas gdy te inne przestępstwa w wymienianych krajach stanowiły znacznie mniej (z wyjątkiem Słowacji) wszystkich skazań na karę więzienia. 21

22 Teodor Szymanowski Również odsetek skazań za popełnione kradzieże w Polsce był bardzo wysoki, wynosząc 22,5%, podczas gdy w pozostałych państwach grupy I sięgał on w większości kilku lub kilkunastu procent. Wyjątek stanowiły Niemcy, gdzie ten odsetek przekroczył 20%. Zastanawiając się nad tym, jakie są te inne przestępstwa w Polsce niż wyżej wymienione, a za popełnienie których skazani w Polsce odbywają karę pozbawienia wolności, należy sięgnąć do obecnej statystyki penitencjarnej. Nie pozwala ona co prawda na uzyskanie precyzyjnej odpowiedzi, ale daje możliwość wskazania tych czynów, które wypełniają blisko połowę skazań, niewymienionych w statystyce europejskiej przestępstw. Na podstawie polskiej statystyki więziennej z 2010 r. (sprawozdania rocznego) były to, przede wszystkim, skazania za przestępstwa: przeciwko bezpieczeństwu komunikacji 7,3%, uchylanie się od płacenia alimentów 2,8%, niewymienione pozostałe przestępstwa przeciwko mieniu, wśród których większość stanowią czyny o nienajwyższej szkodliwości społecznej (np. oszustwa, niszczenie mienia) 11,4%. Łącznie stanowiły one 21% wszystkich skazań, czyli w liczbach byłoby to ok. 15 tys. skazanych, z których znacząca część lub większość nie musi odbywać bezwzględnej kary pozbawienia wolności wedle zasad racjonalnej polityki karnej. Podsumowując powyższe dane dotyczące przestępczości więźniów w analizowanych krajach europejskich wypada zauważyć, że w tych zaliczonych do zamożniejszych znaczna większość czynów to przestępstwa najcięższe i poważniejsze około lub ponad 60%. Natomiast kradzieże i pozostałe przestępstwa stanowiły, średnio licząc, około 1/3 całej przestępczości lub niewiele więcej. W państwach postsocjalistycznych obraz ten, z pewnymi wyjątkami, przedstawiał się odwrotnie, co świadczy o nieracjonalności lub nawet zacofaniu systemu prawa karnego państw socjalistycznych w porównaniu z większością krajów Europy rozwiniętej. Z przestępczością więźniów wiążą się orzeczone im kary pozbawienia wolności. Czas trwania tej kary ma doniosłe znaczenie dla polityki penitencjarnej, jak również pośrednio oświetla zagadnienie stosowania polityki karnej wobec sprawców przestępstw o stosunkowo większej (nie zawsze o tym to świadczy) szkodliwości społecznej. 22

23 Charakterystyka więziennictwa polskiego w zestawieniu z więziennictwem w innych krajach europejskich Tabela 4. Kary wymierzone więźniom w miesiącach i latach (w odsetkach) Kraj poniżej 1 m-ca 1-2 m-ce 3-5 m-cy 6-11 m-cy Razem poniżej 1 roku 1-2 lata 3-4 lata 5-9 lat lat 20 lat i więcej Razem od roku wzwyż Dożywotni Finlandia 1,6 5,1 6,0 9,7 22,4 31,4 16,9 15,6 7,5 0,1 71,6 6,0 Słowenia 0,1 0,5 5,0 9,7 15,4 33,1 19,4 19,2 11,0 1,9 84,6 0,0 Holandia 14,9 9,6 7,2 14,0 45,7 26,4 8,4 10,7 5,9 0,4 51,9 0,4 Dania 1,7 7,4 9,3 12,0 30,4 34,6 12,2 12,1 7,7 0,1 66,6 0,9 Szwecja 0,1 6,2 5,0 9,3 20,7 34,6 17,0 16,6 8,1 b.d. 76,3 3,0 Norwegia 4,5 13,2 8,0 14,6 40,3 27,8 12,3 11,2 0,8 0,05 59,7 X Szwajcaria 5,0 9,9 5,5 8,1 28,5 20,9 19,0 10,1 6,2 X 56,2 1,2 Niemcy 1,6 8,8 12,7 20,2 43,3 19,3 24,8 7,7 1,4 X 53,3 3,4 Irlandia 0,1 0,4 3,0 0,3 12,8 25,7 21,8 24,4 7,0 0,6 79,5 7,7 Francja 17,4 17,7 35,1 27,9 11,3 9,1 12,1 3,5 63,9 1,0 Belgia 0,0 0,04 0,1 4,6 4,7 15,9 27,2 31,5 10,3 6,9 91,8 3,5 Grecja 3,7 4,3 8,0 4,1 10,8 31,3 17,9 13,7 77,8 10,1 Portugalia 0,0 0,9 2,0 4,6 7,5 14,8 18,7 38,8 16,8 3,4 92,5 X Włochy 0,3 0,3 1,8 7,0 9,4 24,1 24,4 22,4 11,0 4,7 86,6 4,0 Chorwacja 0,1 0,3 2,1 9,6 12,1 31,0 19,4 18,9 9,9 2,6 81,7 X Bułgaria 32,8 32,7 12,2 10,0 10,2 0,3 65,3 1,9 Rumunia 0,8 0,0 0,5 2,1 3,4 18,9 24,8 28,9 20,6 3,6 96,0 0,6 Anglia i Walia 0,2 2,6 4,5 5,4 10,5 23,6 20,2 21,5 7,9 0,5 61,3 12,8 Węgry 0,3 0,5 2,3 13,6 16,8 36,7 18,1 18,9 7,2 0,2 81,1 2,1 Hiszpania 36,8 36,4 18,8 4,4 2,1 61,7 X Słowacja 0,4 1,9 7,4 17,4 27,1 31,5 12,1 21,0 6,8 1,1 72,5 0,4 Czechy 0,03 2,3 7,6 16,0 26,0 37,7 15,3 13,6 6,6 0,6 73,8 0,2 Polska X 0,9 6,4 20,0 27,3 42,4 11,4 7,5 4,0 2,1 67,4 0,4 Estonia 0,7 1,6 4,2 8,3 14,8 23,7 24,3 24,5 10,6 0,7 83,9 1,3 Łotwa 0,2 0,2 1,2 3,3 4,8 22,6 21,8 36,8 12,8 0,1 94,1 1,1 Ukraina x x X 0,8 0,8 16,2 32,4 37,5 11,6 97,7 1,5 23

24 Teodor Szymanowski Przed skomentowaniem danych zawartych w tej tabeli trzeba zauważyć, że nie wszystkie odsetki sumują do 100 z uwagi na inne jeszcze orzeczenia, których nie można przyporządkować do kategorii kar orzeczonych na określony czas. W tabeli podano odsetki kar wymierzonych przez sąd, dość szczegółowo określone, ale dla ich analizy wprowadzono w ostatnich dwóch kolumnach odsetki dwóch jeszcze kategorii kar, ujętych kumulacyjnie, tj. kar najkrótszych i krótkich orzeczonych na czas do poniżej roku i kar średnich i długich od 1 roku i powyżej z wyłączeniem kary dożywotniego pozbawienia wolności, której nie przewidują 4 państwa, tj. Norwegia, Portugalia, Chorwacja i Hiszpania. Racje takiego podziału czasowego polegają na tym, że w okresie najkrótszym raczej trudno zorganizować efektywne oddziaływanie na skazanych. Inne trudności z tego punktu widzenia powodują kary bardzo długie i dożywotniego pozbawienia wolności, bo nie wiadomo jak organizować wykonywanie kar i do czego przygotować skazanych, skoro ich perspektywy życiowe ograniczono, jeśli w ogóle nie przekreślono. Na trudności z tym związane zwracają uwagę europejskie Rekomendacje Rec (2003) 23 o wykonywaniu przez administracje więzienne kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz innych długoterminowych kar pozbawienia wolności. Kary krótsze były orzeczone najczęściej w państwach o najniższym współczynniku liczby więźniów, z wyjątkiem Słowenii i Irlandii (od ponad 20% do ponad 40%), tj. w Holandii i w Niemczech. Najniższe odsetki tych kar obserwuje się w większości krajów postsocjalistycznych z wysokim współczynnikiem więźniów, z wyjątkiem Polski 27,3%, Słowacji 27,1% i Czech 26%. Spośród krajów rozwiniętych najmniej krótszych kar notuje się w Belgii 4,7%, we Włoszech 9,4%, Anglii 10,5%. Natomiast kar najdłuższych, tj. od 5 lat i dłuższych najwięcej orzeczono w Grecji wobec 73% więźniów, w tym dożywotnich 10,1%, na Ukrainie 50,6%, w tym 1,5% dożywotnich, w Anglii 42,7%, w tym 12,8% dożywotnich. Najmniej takich kar orzeczono w Niemczech 9,1%, w tym 3,4% dożywotnich, w Norwegii 12%, ale w tym kraju stosuje się pozbawienie wolności wyłącznie do 21 lat, i co może się wydać zaskakujące, w Polsce 14%, w tym 0,4% dożywotniego pozbawienia wolności i w Szwajcarii 17,5%, w tym 1,3% dożywotniego pozbawienia wolności. Dla Polski charakterystyczny jest również inny fakt, a mianowicie, że więźniowie skazani na czas od roku do poniżej 3 lat najliczniej występują w Polsce 42,4% ogółu. W następnych latach po 2010 r. ten odsetek 24

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 13 Rozdział 1. Przeludnienie więzienne problemy definicyjne... 25 Rozdział 2. Metodologiczne założenia badań nad zjawiskiej przeludnienia więziennego...

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Statystyki grudzień 2015 r.

Statystyki grudzień 2015 r. Statystyki grudzień 2015 r. Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768 Przez użyte w informacji określenia należy rozumieć : osadzony osoba tymczasowo aresztowana, skazana lub ukarana, jednostka

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007 IP/07/584 Bruksela, dnia 27 r. april 2007 Bezpieczeństwo drogowe: europejski program działań nadal przynosi dobre wyniki - cel, jakim jest uratowanie życia 25 000 osób na drogach w Europie, może zostać

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

AMBASADY i KONSULATY. CYPR Ambasada Republiki Cypryjskiej Warszawa, ul. Pilicka 4 telefon: 22 844 45 77 fax: 22 844 25 58 e-mail: ambasada@ambcypr.

AMBASADY i KONSULATY. CYPR Ambasada Republiki Cypryjskiej Warszawa, ul. Pilicka 4 telefon: 22 844 45 77 fax: 22 844 25 58 e-mail: ambasada@ambcypr. AMBASADY i KONSULATY AUSTRIA Ambasada Republiki Austrii Warszawa, ul. Gagarina 34 telefon: 22 841 00 81-84 fax: 22 841 00 85 e-mail: warschau-ob@bmeia.gv.at Internet: www.ambasadaaustrii.pl BELGIA Ambasada

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań

Podróże Polaków w 2013 roku 1. Podstawowe wyniki badań Badania wykonane przez Activ Group. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat nr 1.30.06(099) Aktywność turystyczna Polaków.

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu.

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Zbigniew Długosz 92 Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz samo rozszerzenie tej organizacji o nowych 10 członków budziło

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Struktura kar orzekanych w Polsce i w innych państwach Unii Europejskiej

Struktura kar orzekanych w Polsce i w innych państwach Unii Europejskiej INSTYTUT WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI Beata Gruszczyńska Marek Marczewski Paweł Ostaszewski Anna Więcek-Durańska Struktura kar orzekanych w Polsce i w innych państwach Unii Europejskiej Warszawa 205 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Mapa Unii Europejskiej

Mapa Unii Europejskiej Mapa Unii Europejskiej 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: nazwy państw Unii Europejskiej, nazwy stolic państw Unii Europejskiej, flagi państw Unii Europejskiej. b) Umiejętności Uczeń potrafi: wskazać

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011 W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, sytuacja kobiet na rynku pracy różni się od sytuacji zawodowej mężczyzn. Płeć jest więc jedną z najważniejszych cech uwzględnianych w statystyce rynku

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

I. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok 2010 temat

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Wymiar sprawiedliwości karnej w Polsce diagnoza statystyczno-kryminologiczna wybranych aspektów

Wymiar sprawiedliwości karnej w Polsce diagnoza statystyczno-kryminologiczna wybranych aspektów prof. dr hab. Jarosław Warylewski Wymiar sprawiedliwości karnej w Polsce diagnoza statystyczno-kryminologiczna wybranych aspektów Wprawdzie według Hansa Grossa, który w swoim Podręczniku dla sędziego śledczego

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników.

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników. 16-400 Suwałki tel. (87) 562 84 32 ul. Teofila Noniewicza 10 fax (87) 562 84 55 e-mail: sekretariat@pwsz.suwalki.pl Zasady rozdziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Rozważając zasady opodatkowania drogowych przewozów kabotażowych w poszczególnych krajach członkowskich za podstawę należy przyjąć następujące przepisy prawne:

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Raport: Koszty ściągalności podatków w Polsce na tle innych krajów w latach 2002-2011.

Raport: Koszty ściągalności podatków w Polsce na tle innych krajów w latach 2002-2011. Raport: Koszty ściągalności podatków w Polsce na tle innych krajów w latach 2002-2011. ECDDP Sp. z o. o. ECDDP: Raport Specjalny koszty ściągalności podatków w Polsce na tle innych krajów. 1. Jak dokładnie

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Nr 1137. Informacja. Wybrane wskaźniki poziomu życia ludności w Polsce na tle innych krajów UE. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Nr 1137. Informacja. Wybrane wskaźniki poziomu życia ludności w Polsce na tle innych krajów UE. Małgorzata Dziubińska-Michalewicz KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Wybrane wskaźniki poziomu życia ludności w Polsce na tle innych krajów UE Maj 2005 Małgorzata Dziubińska-Michalewicz

Bardziej szczegółowo

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń.

CENNIK TELEFON. 15 zł 25 zł 50 zł 110,58 zł. bez ograniczeń. bez ograniczeń. bez ograniczeń. 0,06 zł. 0 zł. 0 zł. 0 zł. bez ograniczeń. NAZWA ABONAMENTU OSZCZĘDNY KORZYSTNY KOMFORTOWY BEZ LIMITU 15 zł 25 zł 5 110,58 zł Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe 1 usługa (TEL) 0 50 100 Darmowe minuty na rozmowy lokalne i międzystrefowe

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Studiuj, ale płać. Wpisany przez RR Sob, 15 wrz 2012

Studiuj, ale płać. Wpisany przez RR Sob, 15 wrz 2012 Wysokość czesnego na wyższych uczelniach w krajach europejskich znacznie się różni - wynika z najnowszego sprawozdania Komisji Europejskiej. Najdrożej jest w Anglii, gdzie studenci płacą za rok akademicki

Bardziej szczegółowo

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu.

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu. POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT FILOZOFII I SOCJOLOGII UL. NOWY ŚWIAT 72 00-330 WARSZAWA Warszawa, pażdziernik 2008 Szanowny Panie, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk realizuje badanie

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 23/2015

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 23/2015 RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca W dniach 8 14.06.2015 r. zakłady mięsne w Polsce objęte monitoringiem Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej MRiRW kupowały żywiec wieprzowy

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych

Tab. 2. Uczestnictwo Polaków w wyjazdach turystycznych MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Badania wykonano w Instytucie Turystyki Sp. z o.o. na zlecenie Ministerstwa Sportu i Turystyki w ramach Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na rok temat

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit)

HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit) HBL15 Dla osób pracujących w Irlandii Północnej: Zasiłek mieszkaniowy (Housing Benefit) Broszura informacyjna Urzędu Mieszkalnictwa Komunalnego (Housing Executive) dla pracowników migracyjnych Ta broszura

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014

ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 MONOGRAFIE PRAWNICZE ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH 2009 2014 Redaktor ADAM KWIECIŃSKI Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE ADAM KWIECIŃSKI ZMIANY W PRAWIE KARNYM WYKONAWCZYM W LATACH

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice Polskie Biuro Eurydice Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ul. Mokotowska 43 Warszawa Warszawa, 6 lipca 2011 roku Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Bardziej szczegółowo

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących Erasmus+ Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących W ramach projektów Akcji 1 Mobilność edukacyjna uczelnie mogą prowadzić wymianę stypendialną studentów i pracowników. O przyznanie

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

W Europie kary za brak OC dużo wyższe niż w Polsce!

W Europie kary za brak OC dużo wyższe niż w Polsce! Warszawa, 9 grudnia 2015 r. W Europie kary za brak OC dużo wyższe niż w Polsce! W krajach takich jak Belgia, Francja, Irlandia, Niemcy, Portugalia czy Włochy, za brak polisy OC właścicielowi może zostać

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo