WSPÓŁCZESNE ZAGADNIENIA I PROBLEMY EKONOMICZNE I SPOŁECZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WSPÓŁCZESNE ZAGADNIENIA I PROBLEMY EKONOMICZNE I SPOŁECZNE"

Transkrypt

1 WSPÓŁCZESNE ZAGADNIENIA I PROBLEMY EKONOMICZNE I SPOŁECZNE P r a c a z b i o r o w a

2

3 WSPÓŁCZESNE ZAGADNIENIA I PROBLEMY EKONOMICZNE I SPOŁECZNE PRACA ZBIOROWA Kraków, wrzesień

4 Autorzy: mgr Michał Adamczyk mgr Stanisław Alwasiak mgr Łukasz Bajak mgr Jan Bereza mgr Barbara Biskup mgr Maria Broda-Bajak mgr Małgorzata Cieśla mgr Piotr Czech mgr Joanna Garbulińska ks. mgr Dariusz Tylutki mgr Monika Wieczorek mgr Anna Więcław mgr Malwina Zamojska-Król mgr Joanna Zdebska-Schmidt Recenzenci: prof. dr hab. Zdzisław Ratajek dr hab. Grzegorz Grzybek, prof. UR dr hab. Stanisław Mazur dr Marek Benio dr Jarosław Bober dr Marek Ćwiklicki dr Maciej Frączek dr Marek Jabłoński dr Ewa Nowak dr Andrzej Ryk Projekt okładki: Point4art Sp. z o. o. Publikacja Współczesne zagadnienia i problemy ekonomiczne i społeczne jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-bez utworów zależ-nych 3.0 Polska. Pewne prawa zastrzeżone na rzecz autorów. Zezwala się na wyko-rzystanie publikacji zgodnie z licencją pod warunkiem zachowania niniejszej in-formacji licencyjnej oraz wskazania autora jako właściciela praw do tekstu. Treść licencji jest dostępna na stronie <http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/>. Wydawnictwo: Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej ul. Rakowicka 10b/ Kraków tel ISBN

5 Spis treści Wstęp... 7 Część I Współczesne zagadnienia i problemy ekonomiczne Jan Bereza Globalizacja a lokalizacja działalności gospodarczej Michał Adamczyk Czy globalizacja jest korzystna dla rozwoju gospodarczego pomimo jej wpływu na polaryzację dochodów? Łukasz Bajak Znaczenie teoretycznego i empirycznego rozróżnienia między wzrostem i rozwojem gospodarczym Stanisław Alwasiak Jak duże jest znaczenie czynników politycznych i społecznych w projektowaniu i w implementacji skutecznych strategii rozwoju gospodarczego Michał Adamczyk Przyczyny oraz przebieg kryzysu finansowego w Stanach Zjednoczonych Jan Bereza Wpływ kryzysu finansowego na polski rynek pracy Malwina Zamojska-Król Kulturowe postrzeganie czasu pracy Joanna Zdebska-Schmidt Widz czy klient? Innowacje w budowaniu relacji z publicznością teatralną Łukasz Bajak Zarządzanie wiedzą a kultura organizacji Michał Adamczyk Strategia organizacji a strategia zarządzania wiedzą Część II Współczesne zagadnienia i problemy społeczne Piotr Czech Rodzina i dziecko w pomocy społecznej wyzwania współczesności Piotr Czech Pomoc społeczna wobec bezdomności w sytuacji kryzysu ekonomicznego Anna Więcław Moralne i etyczne aspekty wykluczenia społecznego dzieci, młodzieży i dorosłych Ks. Dariusz Tylutki Brak poczucia sensu życia jako istotny problem społeczny i sposoby jego przezwyciężania w oparciu o logoterapię V.E. Frankla Monika Wieczorek Zachowania samobójcze młodzieży w świetle wyników badań Maria Broda-Bajak, Małgorzata Cieśla Kształtowanie systemu wartości studentów w kontekście autorytetu wykładowcy Joanna Garbulińska Alkoholizm wyższych sfer jednym z aktualnych problemów społecznych Barbara Biskup Tożsamość płci w dobie przemian kryzys czy szansa?

6 6

7 Wstęp Współcześnie mamy do czynienia z niezwykle skomplikowanym systemem zależności pomiędzy sytuacją ekonomiczną na poziomie pojedynczych przedsiębiorstw czy gospodarstw domowych a gospodarką na poziomie międzynarodowym i krajowym, która oddziałuje na sferę społeczną. W dobie globalizacji zagadnienia ekonomiczne powinny być rozpatrywane wspólnie z występującymi równolegle zjawiskami i trendami społecznymi. Dlatego też w niniejszej monografii podjęto próbę analizy współczesnych zagadnień i problemów ekonomicznych razem z kwestiami społecznymi, by w kompleksowy sposób otworzyć pole do dyskusji o współczesnej sytuacji ekonomicznej i społecznej. Wspomniane zjawisko globalizacji jest tematem pierwszych dwóch artykułów Jana Berezy Globalizacja a lokalizacja działalności gospodarczej oraz Michała Adamczyka Czy globalizacja jest korzystna dla rozwoju gospodarczego pomimo jej wpływu na polaryzację dochodów? Autorzy podejmują temat globalizacji jako zjawiska w skali makro w kontekście jej wpływu na podział dochodów wśród państw, co ma również silny wydźwięk społeczny, a także w skali mikro w kontekście działalności przedsiębiorstw. Z ekonomią w skali makro nierozerwalnie wiąże się pojęcie wzrostu i rozwoju gospodarczego. Próbę zdefiniowania tych pojęć oraz ukazania ich wzajemnych relacji, a także różnic pomiędzy nimi w teorii i praktyce stanowi artykuł Łukasza Bajaka Znaczenie teoretycznego i empirycznego rozróżnienia między wzrostem i rozwojem gospodarczym. Natomiast Stanisław Alwasiak w artykule Jak duże jest znaczenie czynników politycznych i społecznych w projektowaniu i w implementacji skutecznych strategii rozwoju gospodarczego dokonuje analizy tworzenia i realizacji ścieżek rozwoju gospodarek krajowych. Kluczowe znaczenie dla rozumienia współczesnej sytuacji ekonomicznej w skali międzynarodowej oraz krajowej ma ostatni kryzys finansowy. Jego szczegółowej analizy dokonuje Michał Adamczyk w artykule Przyczyny oraz przebieg kryzysu finansowego w Stanach Zjednoczonych. Natomiast z artykułu Jana Berezy Wpływ kryzysu finansowego na polski rynek pracy dowiemy się w jakim zakresie kryzys finansowy dotknął polskich pracowników. Globalne zacieśnianie relacji politycznych, ekonomicznych i społecznych przejawia się zmianami w obszarze podejścia do kultury, rozumianej w sposób szeroki, a zatem dotyczącej kultur różnych krajów i narodów np. w kontekście międzynarodowej działalności przedsiębiorstw, w obszarze kultury wyższej czyli sztuki i instytucji kultury czyli np. teatru, a także kultury organizacyjnej np. danego przedsiębiorstwa. Globalizacja stymuluje także wzrost znaczenia wiedzy w organizacjach, a zatem konieczność podjęcia zagadnienia zarządzania wiedzą. Zarządzanie w obszarze kultury w różnych ujęciach prezentują artykuły Malwiny Zamojskiej-Król Kulturowe modele postrzegania czasu pracy oraz Joanny Zdebskiej-Schmidt Widz czy klient? Innowacje w budowaniu relacji z publicznością teatralną. Połączenie tematyki kultury z zarządzaniem wiedzą w kontekście organizacji porusza artykuł Łukasza Bajaka Strategia zarządzania wiedzą a kultura organizacji, a dopełnienie tematu zarządzania wiedzą stanowi artykuł Michała Adamczyka Strategia organizacji a strategia zarządzania wiedzą. Jak już zostało wspomniane globalizacja i sytuacja gospodarcza mają wpływ na zjawiska i problemy społeczne. Kryzys czy też spowolnienie gospodarcze mają wpływ na powiększanie się marginesu ubóstwa i wykluczenia społecznego, których różne aspekty analizują Piotr Czech w artykule Pomoc społeczna wobec bezdomności w sytuacji kryzysu oraz Rodzina i dziecko w pomocy społecznej wyzwania współczesności, a także Anna 7

8 Więcław w artykule Moralne i etyczne aspekty wykluczenia społecznego dzieci, młodzieży i dorosłych. W dobie globalnej wymiany poglądów i idei coraz głośniej mówi się o powszechności takich problemów i zagadnień społecznych jak brak poczucia sensu życia, samobójstwa młodych ludzi, kryzys autorytetu, powszechność nałogów również wśród elit społecznych czy też nowe definiowanie płci i jej tożsamość. Wymienione zagadnienia i problemy społeczne analizują ks. Dariusz Tylutki w artykule Brak poczucia sensu życia jako aktualny problem społeczny i sposoby jego przezwyciężania w oparciu o logoterapię V.E. Frankla, Monika Wieczorek w artykule Zachowania samobójcze młodzieży w świetle wyników badań, Maria Broda-Bajak i Małgorzata Cieśla w artykule Kształtowanie systemu wartości studentów w kontekście autorytetu wykładowcy, Joanna Garbulińska w artykule Alkoholizm wyższych sfer jednym z aktualnych problemów społecznych oraz Barbara Biskup w artykule Tożsamość płci w dobie przemian kryzys czy szansa? 8

9 Część I Współczesne zagadnienia i problemy ekonomiczne 9

10 10

11 Jan Bereza 1 Globalizacja a lokalizacja działalności gospodarczej Wprowadzenie Oceniając zachodzące współcześnie zjawiska ekonomiczne, w naturalny sposób subiektywizujemy ich przyczyny i skutki, nakładając na diagnozę własne doświadczenia i dostępne nam w danym czasie i miejscu informacje. Przy próbie odpowiedzi na pytania o istotę zagadnienia Globalizacja a lokalizacja działalności gospodarczej mamy obecnie do czynienia z nieporównywalnie większym zasobem specyficznego towaru, jakim jest informacja. Dzisiejszy dostęp do wiedzy czy informacji przenoszonej na coraz większej liczbie nośników jest najlepszym dowodem zachodzenia zjawiska globalizacji przepływu informacji. Podobnie dzieje się w obszarze problemów związanych z globalizacją działalności gospodarczej, co nie oznacza, że na gruncie nauk społecznych możemy zastosować jedynie metodę sprawdzania pozytywnego, weryfikującego lub konfirmującego tezę o globalizacji działalności gospodarczej. Ograniczenie się do takiego sposobu oceny zjawisk ekonomicznych może zaprowadzić w badaniu do błędnego wyprowadzania kolejnych twierdzeń i nieprawdziwych wniosków, zaburzających w konsekwencji zasadność i celowość podejmowanych decyzji. Jak w przypadku wielu zjawisk trwających w dłuższych interwałach czasowych, także globalizacja jest zjawiskiem z kategorii tych, których nie można definitywnie rozciągać na ogół zdarzeń zachodzących w życiu społeczno ekonomicznym. Wystarczyłoby bowiem drogą falsyfikacji lub dyskonfirmacji obalić tezę o globalizacji działalności gospodarczej, aby próbować dowodzić zachodzenie zjawisk przeciwnych globalizacji. Określenie globalizacji, które weszło do języka opisującego sferę życia społeczno ekonomicznego w końcu XIX wieku, jest dzisiaj z pewnością łatwiej rozumiane, gdyż przeciętny konsument ma wiele dowodów globalizacji gospodarczej i społecznej, coraz bardziej widocznej np. w sferze kultury. Umiejscawiając problem globalizacji w sferze ogółu zjawisk społecznych i ekonomicznych poświęciłem jeden z rozdziałów niniejszej pracy zagadnieniom kulturowego rozumienia globalizacji, rzutującej na świadomość społeczną i z tego powodu wpływającą na zachowania ekonomiczne. Skupiając się jednak na polu ekonomicznym globalizacji mieliśmy w ostatnich kilku latach trwający lub skutkujący w wielu obszarach ekonomicznych do dzisiaj kryzys finansowy, podkreślający silne powiązania ekonomiczne w wymiarze ogólnoświatowym, a jednocześnie ukazujący lokalne zróżnicowania krajowych ekonomik, kształtowanych przez lokalne czynniki. Kryzys finansowy, mający swoje źródło w zapaści rynków finansowych w Stanach Zjednoczonych w 2007 roku, unaocznił gruntowne zmiany w gospodarce światowej i silne powiązania, jakie dzisiaj występują między gospodarkami poszczególnych krajów. Skala globalizacji gospodarczej skutkuje zależnościami między rynkami krajowymi, których kondycji nie da się ocenić bez oceny wpływu otoczenia. Jak pisze Piotr Łasak: Współczesne gospodarki narodowe wyglądają inaczej niż trzydzieści lat temu. Wynika to z procesów globalizacji. Główną z cech globalizacji jest wzrost dynamiki a zarazem zróżnicowanie występujących procesów, równie istotną zaś, znacznie większa niż w przeszłości współzależność występująca pomiędzy państwami i uczestnikami rynków. Zwiększa to prawdopodobieństwo, że niesprawności dotyczące funkcjonowania mechanizmów 1 Magister, doktorant w Katedrze Gospodarki i Administracji Publicznej, Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 11

12 gospodarczych w pewnym obszarze mogą spowodować zagrożenie dla wszystkich uczestników globalnej gospodarki. Potwierdził to kryzys, który rozpoczął się w 2007 roku w Stanach Zjednoczonych. Miał on bowiem wpływ (w sposób bezpośredni lub pośredni) na gospodarkę prawie każdego kraju. [Łasak P., grudzień 2009 r.] Wpływ ten był łatwiejszy do zauważenia w obrębie gospodarek powiązanych ze sobą umowami czy traktatami, ale także dzięki znacznej liberalizacji rynków, które jeszcze w XX wieku zamykały się często w ramach układów politycznych. Stąd też skutki kryzysu finansowego odczuwane były na wszystkich kontynentach, gdyż wymiana handlowa jest znacznie zliberalizowana, a potencjał gospodarczy rozmieszczony jest dzisiaj bardziej równomiernie niż chociażby w okresie kryzysu naftowego w latach 70. XX wieku. W XXI wieku, obok tradycyjnie silonych ekonomik Europy i Ameryki Północnej, mamy już do czynienia z dużymi potencjałami struktur ekonomicznych w Azji oprócz Japonii strategicznym podmiotem wymiany handlowej i inwestycji kapitałowych w skali międzynarodowej stały się Chiny, w mniejszym niż Chiny, ale także w znaczącym stopniu Indie, kraje arabskie czy kraje Półwyspu Indochińskiego oraz Korea Płd. Do tego grona liczących się gospodarek krajowych w skali świata zaliczyć też należy Brazylię i Rosję, a jako grupę państw uczestniczących w grze rynkowej także kraje Europy Środkowowschodniej, w tym Polskę. Fakt wzajemnego wywierania wpływów na siebie przez gospodarki krajów i regionów jest niezaprzeczalny towary, kapitał i zasoby rynku pracy nie ograniczają się dzisiaj do granic administracyjnych. Ich alokacja dokonuje się niewątpliwie w systemie globalnym, z drugiej jednak strony mamy wiele przykładów działań ukierunkowanych na lokalizację działalności gospodarczej nie tylko z uwzględnieniem lokalnych potrzeb i możliwości, ale także specjalnie podporządkowanych ich lokalnemu charakterowi. Co istotne, przy takim uwzględnieniu lokalności decyzji gospodarczych brane są pod uwagę zarówno kryteria czysto ekonomiczne, jak i kulturowe czy psychologiczne. Determinują one oczywiście zachowania ekonomiczne, w tym w pierwszej kolejności dążenie społeczeństw do zapewnienia sobie warunków gwarantujących maksimum komfortu i zaspokojenia potrzeb. Wspomina o tym Józef Misala: Celem teorii lokalizacji działalności gospodarczej jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, jak zapewnić optymalne zaspokojenie potrzeb ekonomicznych i społecznych świata jako całości poprzez racjonalną alokację zasobów, odpowiednie kształtowanie rozmiarów i struktury produkcji, minimalizację kosztów transportu, komunikacji itd. Odpowiedź na to ogólne pytanie nie jest możliwa bez uwzględnienia dotychczasowego dorobku teorii międzynarodowej wymiany gospodarczej i teorii wzrostu oraz szerzej rozumianej teorii rozwoju gospodarczego. Wszystkie te teorie mają wiele wspólnego z interesującą nas teorią lokalizacji, w której jak się wydaje można się dopatrzeć zasadniczych przyczyn zmian lokalizacji działalności gospodarczej we współczesnej, globalizującej się gospodarce światowej. [Misala J., 2004] Dostrzegając więc globalizację gospodarki w wymiarze światowym Misala zwraca uwagę m.in. na racjonalną alokację zasobów, stymulację produkcji i minimalizację kosztów transportu na drodze do optymalnego zaspokojenia potrzeb ekonomicznych i społecznych. Dzieje się to, zgodnie z teorią międzynarodowej wymiany gospodarczej, ponieważ w międzynarodowej wymianie gospodarczej tkwi potencjał optymalizacji działalności gospodarczej i racjonalizacji kosztów. Od skali globalnej trzeba jednak przejść do warunków lokalnych, gdyż to z ich zróżnicowania bierze się możliwość optymalizacji kosztów wytwarzania. I nawet nierealny, w pełni wolny, rynek nie jest w stanie wyrównać poziomu życia i rozwoju ekonomicznego w skali całego świata, a to pozwala i jednocześnie wymusza mobilność podmiotów gospodarczych: Nawet w warunkach wolnego rynku i handlu trzeba się liczyć z możliwością różnicowania się poziomów rozwoju gospodarczego poszczególnych 12

13 krajów i ich grup. Muszą temu towarzyszyć zmiany przestrzennej (geograficznej) lokalizacji działalności gospodarczej. W świetle teorii są one pochodną występowania tzw. efektów alokacyjnych i akumulacyjnych. Zgodnie z teorią, największe możliwości akumulacji zasobów istnieją przy tym w przypadku tzw. dynamicznych gałęzi przemysłu i sektora usługowego. [Misala J., 2004] Stosunkowo największy potencjał mobilności tych ostatnich nie wyklucza alokacji innych, mniej mobilnych branż. Trzeba bowiem przyjąć, że w obliczu możliwego zysku każda niemal dziedzina życia gospodarczego (z wyjątkiem tych, które wprost zależą od warunków naturalnych np. rolnictwo, górnictwo czy rybołówstwo) jest w stanie zmienić miejsce swojego funkcjonowania na takie, które jest korzystniejsze z punktu widzenia rachunku ekonomicznego mniejszych kosztów lub większych przychodów, ewentualnie zachodzenia obu tych czynników jednocześnie. Dlatego też w liberalnej gospodarce rozdział państwa i ekonomiki prowadzi do silniejszej pozycji tej ostatniej w stosunku do państwa. Państwo stawiane jest w roli konkurencyjnej wobec innych państw, będących miejscem potencjalnego ulokowania się konkretnego podmiotu gospodarczego, który może oczekiwać dużych ustępstw administracji państwowej i lokalnej (samorządowej) w zamian za sam fakt pozostawienia swojej aktywności w określonym miejscu (regionie, państwie). Przykładów takiego zachowania nie brakowało chociażby w okresie ostatniego kryzysu finansowego, gdy podmioty gospodarcze skutecznie żądały ulg i preferencji kosztem publicznych środków finansowych. Rola podmiotów gospodarczych wobec państwa została więc odwrócona to firmy eksponowały swoje potrzeby, a państwo płaciło swoimi (podatników) pieniędzmi, spełniając swoisty dyktat sektora gospodarczego. Wobec możliwości alokacji swoich zakładów czy kapitału często to państwo dzisiaj jest postawione w roli petenta, w części tracąc swoją suwerenność wobec kapitału: Jeśli nawet poszczególne kraje z punktu widzenia prawnego zachowują suwerenność, to proces globalizacji w rzeczywistości nie pozostawia im w zasadzie innego wyboru, jak tylko takie kształtowanie swej polityki gospodarczej, w tym zwłaszcza polityki pieniężnej i budżetowej, by zdobyć i utrzymać zaufanie uczestników międzynarodowych rynków finansowych. Globalizacja powoduje, że ich wzrost gospodarczy jest coraz silniej uzależniony od międzynarodowej konkurencyjności ich gospodarek. Ta z kolei jest determinowana w dużej mierze kosztem kapitału pozyskiwanego przez przedsiębiorstwa, kosztami robocizny oraz obciążeniami podatkowymi. Kraje, gdzie te koszty są stosunkowo niskie, względnie łatwo przyciągają kapitał zagraniczny. W ten sposób szczególnie kraje tzw. wschodzących rynków były w stanie pozyskiwać duże finansowanie zagraniczne, które istotnie przyczyniło się do rozwoju ich gospodarek. Jednocześnie kraje te w dalszym ciągu są silnie uzależnione od napływu kapitału z zagranicy. Wpływa to na utrzymywanie się stosunkowo dużych deficytów w bilansach obrotów bieżących oraz przyczynia się do akumulowania zadłużenia zagranicznego. [Czarny E., 2004] Z opinii Elżbiety Czarny można dedukować, że kraje rozwijające się i tzw. rynki wschodzące są tak silnie uzależnione od dużego kapitału, iż w swoich działaniach muszą w dużej mierze opierać się na ich potencjale, aby nie wypaść z międzynarodowej gry rynkowej. Posiadanie w swoim kraju filii lub zakładu koncernu o znaczeniu globalnym jest dla tych państw często jedyną szansą na konkurowanie i obecność w handlu międzynarodowym: W latach 70. i 80. w krajach rozwiniętych nastąpiło zdynamizowanie rozwoju korporacji transnarodowych, wykorzystujących zarówno korzyści skali produkcji, jak i zakresu i zasięgu produkcji. Rozmiary produkcji i zróżnicowanie asortymentu pozwalały im osiągać ogromne zyski i wysoki stopień konkurencyjności. Oprócz korporacji związanych z petrochemią i motoryzacją rozszerzyły swoją działalność międzynarodowe firmy elektroniczne (Hitachi, Philips, Motorola), przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego (Nestlé, Sandoz), kosmetycznego (Colgate) i chemicznego (Unilever, ICI). Między 1974 a 1982 r. działalność 13

14 międzynarodowa firm niemieckich wzrosła o 51%, włoskich o 41%, brytyjskich o 39%, a francuskich o 33%. Największe amerykańskie korporacje podstawowa część dochodów uzyskiwały z działalności zagranicznej, np. Exxon 76%, Coca-Cola 64%, a IBM 62%. General Motors i Ford ponad 40% samochodów wytwarzały poza granicami Stanów Zjednoczonych. Korporacje transnarodowe znacznie przyczyniły się do rozwoju handlu światowego, a przede wszystkim eksportu kapitału i technologii, co sprzyjało procesowi globalizacji. [Kaliński J., 2004] Nie da się więc dzisiaj mówić o globalizacji bez traktowania światowych koncernów jako niemal niezależnych od struktur państwowych, a przynajmniej nawiązujących równorzędne relacje z władzami państwowymi. Aby jednak istnieć w skali globalnej sektor gospodarczy musi korzystać z warunków lokalnych, zależnych w dużej mierze od państw, starających się zapewnić swoim obywatelom miejsca pracy, które z kolei zależą od przyciągniętego kapitału. W ten sposób od globalnych potęg finansowych i ekonomicznych, których interesem jest globalizacja gospodarki, można oczekiwać, że przy podejmowaniu decyzji o lokalizacji swojej aktywności będą w pewnej przynajmniej części skłonne do negocjacyjnego podejmowania decyzji i skalowania swoich oczekiwań wobec władzy publicznej. Próba zdefiniowania globalizacji Realia ekonomiczne lat 80. ubiegłego wieku i rozgrywająca się właściwie obok bloku państw socjalistycznych (nie tylko należących do RWPG) integracja rynków w wymiarze ponadkontynentalnym coraz częściej nazywana była z użyciem terminologii podkreślającej jej światowy charakter. Pojęcia globalizacji zaczęli powszechnie używać nie tylko obserwatorzy i badacze zjawisk społecznych, lecz także ekonomiści i politycy. Globalizacja stała się jednym z problemów rozważanych na najważniejszych forach międzynarodowych, uwzględniać ją musiały państwa w określaniu swoich bilateralnych stosunków, choć precyzyjnego zdefiniowania zjawiska określanego globalizacją nie wypracowano. Jak pisze M. Szostak: Ale pojęcie to [globalizacji przyp. autor] jest ciągle bardzo różnorodnie interpretowane i do dzisiaj budzi silne kontrowersje. Jeden z laureatów nagrody Nobla z ekonomii, znany z krytycznej oceny dotychczasowych skutków globalizacji dla krajów słabo rozwiniętych, amerykański ekonomista J.E. Stiglitz [2004, s. 26] w jednej ze swych niedawno opublikowanych książek, poświęconych tej problematyce, stwierdza, że globalizacja to coraz ściślejsza integracja państw oraz ludzi na świecie, spowodowana ogromną redukcją kosztów transportu i telekomunikacji oraz zniesieniem sztucznych barier w przepływach dóbr, usług, kapitału, wiedzy i (w mniejszym stopniu) ludzi z kraju do kraju. Sprowadza on zatem istotę omawianego zjawiska do procesu integrowania się różnych państw i ich mieszkańców, wskazując jednocześnie główne jego siły sprawcze. [Szostak M., 2007 r.] W swoich rozważaniach Szostak wymienia jako jeden z nieodłącznie wymienianych przez wielu autorów elementów globalizacji integrację, czyli proces który w różnym stopniu dotyczył zarówno krajów o rozwiniętej gospodarce kapitalistycznej, jak i krajów bloku wschodniego, doświadczających integracji w pierwszym rzędzie politycznej, a dopiero w jej konsekwencji integracji ekonomicznej. W najmniejszym stopniu można było wówczas mówić o integracji krajów rozwijających się (III świata), choć i w ich przypadku wolniejsze procesy integracyjne zachodziły w skali regionalnej lub nawet kontynentalnej (Ameryka Południowa, Azja Południowowschodnia). Powołując się na kolejnych autorów Szostak stwierdza: Z procesem integracji, zachodzącym na szczeblu makroekonomicznym różnych krajów, utożsamia też globalizację J. Bhagwati [2004, s.3], ekonomista pochodzenia hinduskiego, pracujący od dawna na renomowanych uczelniach amerykańskich. Jednak w odróżnieniu od Stiglitza pozytywnie ocenia on to zjawisko, a w zaproponowanej przez siebie 14

15 definicji abstrahuje od przyczyn globalizacji ekonomicznej. Pod tym ostatnim pojęciem rozumie integrację gospodarek narodowych z gospodarką światową poprzez handel, bezpośrednie inwestycje zagraniczne (dokonywane przez korporacje multinarodowe), krótkookresowe przepływy kapitałowe, międzynarodowe migracje pracowników (i ogólniej ludzi) oraz transfer technologii. Bardzo zwięźle i ogólnikowo zdefiniował globalizację (w artykule opublikowanym w 2005 r. na łamach wydawanego przez UNCTAD czasopisma pt.: Transnational Corporations ) wybitny brytyjski ekonomista J. H. Dunning, powszechnie znany głównie jako autor eklektycznej teorii produkcji międzynarodowej. Sprowadza on mianowicie istotę globalizacji do rosnących transgranicznych wzajemnych powiązań działalności gospodarczej. [Szostak M., 2007 r] Podobnie jak wcześniejsi teoretycy na takie aspekty integracji jak handel, transfer inwestycji i przepływy kapitału zwracają uwagę dwaj kolejni ekonomiści przywołani w rozważaniach o globalizacji przez M. Szostaka - P. Bairoch i R. Kozul-Wright ze Stanów Zjednoczonych. Bairoch i Kozul do immanentnych cech globalizacji poprzez integrację kwalifikują rosnącą liczbę transakcji transgranicznych, prowadzących do ukształtowania się nowego międzynarodowego podziału pracy. W ich podejściu widoczne jest już duże uniezależnienie kapitału od władzy państwowej, dokonujące się na skalę wcześniej nie spotykaną poprzez transnarodowe koncerny. W podobnym duchu zdefiniowano globalizację w jednym z dokumentów UNCTAD, o czym M. Szostak pisze: W zbliżony sposób istota globalizacji została określona w jednym z oficjalnych dokumentów UNCTAD, przyjętym w 1996 r., gdzie podano, że polega ona na rosnących powiązaniach krajów w zakresie handlu światowego, bezpośrednich inwestycji zagranicznych i rynków kapitałowych. Proces globalizacji uległ przyśpieszeniu w efekcie postępu technicznego w transporcie i łączności, a także w wyniku szybkiej liberalizacji i deregulacji handlu i przepływów kapitałów, zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym.[szostak M., 2007] W dokumentach UNCTAD warto zwrócić uwagę na wyeksponowanie roli postępu technicznego w transporcie i łączności dla przyspieszenia procesu globalizacji. W skali świata istotnie koniec XX wieku to jakościowy skok w dziedzinie transportu i łączności dostęp do sieci telefonicznej tradycyjnej nie był już tak ograniczony ze względu na stopień zamożności społeczeństw, radio i telewizja (również dystrybuujące sygnał poprzez satelity telekomunikacyjne) były powszechnym środkiem przekazu, wypierając kino. Jakościowe zmiany dotyczyły też transportu drogi ekspresowe i autostrady dały możliwość szybkiego przemieszczania się ludzi i towarów nawet w niektórych krajach szeroko rozumianego trzeciego świata. Rozwój sieci transportowych i telekomunikacyjnych oraz popularyzacja dużych ciężarówek i statków o coraz większej wyporności jeszcze bardziej przyspieszyły budowanie sieci dystrybucji towarów i sprzyjały większej mobilności pracowników. Następowała więc na wszystkich kontynentach dynamizacja procesów gospodarczych opartych na łączeniu się lokalnych rynków w regionalne, wykraczające poza granice państwowe. W tym miejscu warto zauważyć sprzężenie między procesami gospodarczymi i społecznymi w kontekście zmian w kulturze (w tym kulturze masowej). Mobilność ludzi i produktów między odległymi geograficznie i kulturowo terytoriami musiała znaleźć swoje odbicie w przemianach społecznych. Poddając analizie procesy zachodzące we współczesnym świecie, można dostrzec dwie całkowicie różniące się tendencje. Z jednej strony mamy do czynienia z globalizacją wieloskładnikowym zjawiskiem, uwidoczniającym się we wszystkich sferach życia ludzkiego, rozumianym m.in. jako niezmierzone pole harców sił rozproszonych i wspólnej komendzie niepodległych, pojawiających się jak gdyby znikąd, w miejscach trudnych do 15

16 przewidzenia, i nabierających czasem rozpędu jakiego nikt nie umie przyhamować. [Baumann Z., 1997], z drugiej zaś z tendencjami decentralistycznymi, dzielącymi obecny system globalny na wiele różniących się wzajemnie części. Zderzenie, a tak naprawdę współwystępowanie tych dwóch przeciwstawnych dążeń może nasuwać wiele wątpliwości dotyczących wpływu ww. zjawisk na sferę życia i tożsamości ludzi. Takie pytania stawia J. Malinga kiedy zastanawia się nad skutkami omawianych procesów: Czy siły globalizacji i fragmentacji działają niezależnie od siebie, czy też między nimi istnieje jakaś sieć powiązań? Jakie jest znaczenie tych procesów dla kultur etnicznych i narodowych? [Malinga J., 2002, s. 210] Można powiedzieć, że minął już etap badania zjawisk globalizacji w oderwaniu od następstw, jakie wywołuje w społecznościach lokalnych. W orbicie zainteresowań naukowców, między innymi z dziedzin socjologii, kultury, pozostają szczególnie skutki, jakie obserwujemy w życiu każdego człowieka. Coraz częściej na plan pierwszy wysuwa się kwestia powiększającej się rozbieżności na linii: bogaci-biedni, oraz zagadnienie nierównego podziału dóbr współczesnego świata, marginalizacji najuboższych. W związku z powyższym, nie można ujednolicić procesów globalizacji. W celu zdefiniowania najnowszych tendencji, wprowadzono pojęcie glokalizacji, wskazującej na nowe rodzaje relacji między przestrzeniami lokalnymi a globalnymi. Termin ten wywodzi się z ekonomii, w której opisywał proces dostosowywania konkretnych produktów do miejscowych warunków i klientów: po raz pierwszy - jako dachakuka pojawił się w tekście japońskiego autora zamieszczonym w Harvard Business Review i odnosił się do stosowanych w japońskim marketingu praktyk sprzedaży. [Burszta W.J., Kuligowski W., 2005, s. 261] Do nauk społecznych termin powyżej zacytowany został wprowadzony przez amerykańskiego badacza, R. Robertsona, który wszelkie globalne trendy analizuje poprzez pryzmat lokalnych inicjatyw i wartości. Jak duże znaczenie ma wprowadzenie pojęcia glokalizacji, świadczy fakt, iż termin ten zakłada, iż globalizacja i glokalizacja są tak naprawdę dwiema stronami tej samej monety, inaczej mówiąc - dotyczą tego samego zjawiska. Glokalizacja dostrzega sprawy, które mogłyby zostać pominięte przy analizie samej globalizacji. Z. Baumann podając obszerne definicje terminu, zakłada w niej wiele zmiennych czynników, bardzo istotnych przy próbie pełnego zrozumienia ponowoczesnego świata. Polski socjolog tak oto definiuje zjawisko: glokalizacja proces wybierający i zespalający organicznie globalizujące i lokalizujące trendy polega przede wszystkim na redystrybucji przywilejów i upośledzeń, bogactwa i ubóstwa( ). Glokalizacja jest procesem re-stratyfikacji świata, czyli ponownego jego, na innych niż dotąd zasadach opartego uwarstwienia, i procesem budowania nowej samoodtwarzającej się hierarchii o ogólnoświatowym zasięgu. [Burszta W.J., Kuligowski W., 2005, s. 261] Baumann, pisząc o problemach współczesności, dostrzega wiele problemów, wskazuje na zmiany, jakie na stałe wpisują się w oblicze społeczeństw. Odwołując się do stale powiększającego się rozwarstwienia społecznego i powstających przepaści dochodowych, mówi o zastraszających danych, wynikających z najnowszych badań przeprowadzanych przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Jako jeden z nielicznych analizuje skutki postępującej technologizacji życia, której przejawem jest przebudowa dotychczasowej struktury bogaci biedni. W przeszłości, tzn. jeszcze w wieku XIX, zamożni obywatele potrzebowali biednych, by dzięki nim pomnażać swoje dochody. W tym momencie taka sytuacja nie ma już miejsca. Przy pojawiających się coraz częściej prognozach, mówiących o tym, iż wystarczy jedynie 20% ludności ziemi, by utrzymać rozwój gospodarczy świata na dotychczasowym poziomie, jest to olbrzymi problem. 16

17 Opozycja globalny lokalny, świadczy o odmiennym podejściu badaczy do następstw globalizacji. Jedni traktują powstały ład jako szansę rozwoju dla powstających grup lokalnych, inni postrzegają to jako zagrożenie widząc homogenizacje życia społecznego i niebezpieczeństwo odebrania szans indywidualizacji. Globalizacja nie doprowadziła jednak do wchłonięcia grup etnicznych i społeczności lokalnych przez silne narody. [por. Dyczewski L., 2000, s. 31] Przejawem bogactwa ludzkości i jego aktywności jest wielość kultur. W związku z tym, społeczności samodzielnie bronią się przed ujednoliceniem i dążą do poznawania i przeżywania innych kultur, co jest również dominującym czynnikiem w rozwoju osobowości członków danej społeczności. Dzięki olbrzymiemu postępowi technologicznemu, współczesne społeczeństwa mają do wykorzystania szereg mediów służących przekazywaniu informacji, komunikowaniu, zapisywaniu danych, nie wymagając przy tym, znacznych nakładów finansowych. Mowa o portalach internetowych i lokalnych mediach on-line, takich jak: radio, telewizja i prasa internetowa, które mogą być szansą rozwoju i awansu dla lokalnych grup społecznych. Odpowiednie połączenie globalnych właściwości sieci www z ambicjami czysto lokalnymi, może skutkować powstaniem opiniotwórczych mediów lokalnych, mogących przeciwstawić się globalizmowi w kulturze, w celu ochrony tego, co jest ściśle związane z lokalną tożsamością. Informację o tym, czego potrzebują mieszkańcy małych aglomeracji, najlepiej dostrzegą sami obywatele, którzy zazwyczaj interesują się zwłaszcza sprawami swojej miejscowości i regionu, cieszą się z prezentacji znanych z autopsji problemów, z ukazania lokalnych wydarzeń i nazwisk ludzi tej samej co oni kategorii. [Gajda J., red. Marszałek-Kawa J., 2004, s. 63] Wracając do zagadnień ekonomicznych w relacji do kontekstu społeczno kulturowego można przeprowadzić pewne porównanie zależności między globalizacją i lokalnym podejściem (właściwie to obroną tożsamości lokalnej) kultury i ekonomiki. Przy wskazywaniu zależności lokalizacji działalności gospodarczej od zjawisk towarzyszących globalizacji sfery gospodarczej trzeba zdawać sobie sprawę z wiedzy i świadomości lokalnych środowisk i ich zróżnicowanego podejścia np. do towarów produkowanych u siebie i poza własnym krajem/regionem. Lokalizacja działalności gospodarczej, mimo globalizacji światowej ekonomii, jest uzależniona bardzo często właśnie od chęci lub konieczności dostosowania się producenta/dostawcy usług do lokalnych gustów i potrzeb. Dyslokacja działalności gospodarczej zapobiega unifikacji produkcji i standardów usług, co może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje dla producentów i konsumentów. Oczywiście dyskusja o roli lokalizacji produkcji i usług dla wspierania lub obrony przed globalizacją nie może pozostawać obok rozważań nad tym, co dzieje się z fundamentem gospodarki czyli kapitałem, a w podejściu cytowanym poniżej także z myślą techniczną i wiedzą: ( ) Komisja Europejska określiła w raporcie z 1997 r. globalizację jako proces, w którym produkcja i rynki w różnych krajach stają się coraz bardziej współzależne z racji dużej dynamiki wymiany dóbr i usług oraz przepływów kapitałów i technologii, co prowadzi do powstania zintegrowanego rynku globalnego. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) może pochwalić się wyjątkowo bogatym dorobkiem w zakresie badań nad globalizacją. Obecny Sekretarz Generalny OECD, Meksykanin G. Gurria podczas swego wykładu, wygłoszonego w listopadzie 2006 r. w SGH, słusznie jednak zauważył, że nie ma dotąd jednej powszechnie akceptowanej definicji globalizacji. Sprawia to, że w dyskusjach na ten temat występuje duże zamieszanie. Aby więc uniknąć niepotrzebnych niejasności, oświadczył, co następuje: W OECD globalizację ekonomiczną rozumiemy jako proces ścisłej integracji ekonomicznej rynków globalnych: finansowego, towarowego i pracy. Jest to wprawdzie określenie lapidarne, lecz oddaje ono istotę analizowanego zjawiska. [Szostak M., 2007 r.] 17

18 Tematem globalizacji zajmowali się również polscy naukowcy, próbując definiować globalizację z różnym rozłożeniem akcentów. I tak A. Budnikowski pisze o globalizacji jako o procesie coraz bliższego, realnego scalania gospodarek narodowych, przejawiający się w dynamicznym wzroście obrotów handlowych, międzynarodowych przepływów kapitałowych i usługowych, będący efektem wzrastającej tendencji do traktowaniu przez coraz większą liczbę przedsiębiorstw całego świata jako rynku zbytu. Uznawana za wybitną specjalistkę w omawianej tu dziedzinie, A. Zorska pisze w najnowszej ze swych publikacji [2007, s.17]: Globalizacja polega na długofalowym integrowaniu działalności na poziomie gospodarek, przemysłów/sektorów oraz przedsiębiorstw ponad granicami państw, dzięki rozszerzaniu, pogłębianiu oraz intensyfikowaniu różnego rodzaju powiązań (handlowych, inwestycyjnych, kooperacyjnych, informacyjnych), co prowadzi do tworzenia się współzależnego systemu ekonomicznego w skali światowej, czyli globalnej gospodarki. Natomiast inny polski ekonomista o bogatym dorobku w zakresie badań nad problematyką wymiany międzynarodowej i gospodarki światowej, J. Misala [2004, s. 260], analizując rozpatrywane tu zjawisko w kontekście teorii międzynarodowej lokalizacji działalności gospodarczej, zauważa: Globalizacja jest pojęciem interdyscyplinarnym. Z czysto ekonomicznego punktu widzenia można ją zdefiniować jako proces tworzenia się jednolitego rynku towarów, usług i czynników produkcji, obejmującego wszystkie kraje świata, a zatem także wszystkie jego regiony i kontynenty. Kilka lat temu podobną, acz nieco obszerniejszą definicję globalizacji ekonomicznej przedstawiła B. Liberska [2002, s ], która akcentowała, że jest to postępujący proces integrowania się krajowych i regionalnych rynków w jeden globalny rynek towarów, usług i kapitału. Proces ten prowadzi do rosnącego przenikania i scalania się rynków oraz umiędzynarodowienia produkcji, dystrybucji, marketingu i przyjęcia przez firmy globalnych strategii działania. [Szostak M., 2007 r.] Czynniki sprzyjające globalizacji działalności gospodarczej Fakt integracji świata w wymiarze gospodarczym jest niezaprzeczalny, niemniej do jej tak zaawansowanej formy mogło dojść po spełnieniu wielu czynników uzależnionych od tego co nastąpiło w dziedzinie nauki, polityki i kultury. Tylko współwystępowanie integracji w tych wszystkich wymiarach mogło spowodować widoczne dla ostatnich dwóch pokoleń przyspieszenie globalizacji gospodarczej. Swobodny lub niemal wolny przepływ osiągnięć nauki nie zaprzecza kumulacji potencjału naukowego w kilku państwach ośrodkach naukowo badawczych, czerpiących zyski ze sprzedaży odkryć i patentów. Integracja polityczna mająca swoje podwaliny w paktach militarnych dzisiaj niesie ze sobą w pierwszym rzędzie współpracę ekonomiczną i budowanie regionalnych wspólnych rynków, składających się na coraz szersze porozumienia polityczne i handlowe. Ich ewolucja w kierunku liberalizacji obrotu towarami została niejako wymuszona przez konkurencję gospodarczą i politykę koncernów ponadpaństwowych. Druga przyczyna/przejaw globalizacji to w skrócie ograniczenie roli państwa w gospodarce i ułatwienia w swobodnej wymianie handlowej. Doprecyzowania wymaga powiązanie swobodnego handlu i minimalizacji wpływu państwa na zachowania gospodarcze z odejściem od centralnego planowania. Trzeba bowiem pamiętać, że taki model zarządzania państwem funkcjonuje zawsze, różni się jedynie zakresem oddziaływania państwa na gospodarkę. Dotyczy to nawet państw federacyjnych, a więc ważniejsza jest liberalizacja przepisów prawa gospodarczego i ułatwienia w przepływie ludzi, technologii, towarów, usług i kapitału. Gdy połączy się liberalizację gospodarki z wzrostem znaczenia ponadnarodowych koncernów wymusza się niejako pojawienie się nowego regulatora życia gospodarczego koncernów transnarodowych, które wchodzą w szerokim zakresie w rolę państwa. Wystarczy wymienić koncerny spożywcze, które mają swoje pola uprawne, firmy transportowe, służby 18

19 ochronne, opiekę socjalną dla swoich pracowników i własne banki. Taki model ograniczonego państwa koncernu można zaobserwować np. w Indiach, gdzie krajowe koncerny opanowały produkcję pod jednym znakiem firmowym bardzo zróżnicowanych artykułów od produktów spożywczych po okręty. W końcu XX wieku ekspansja takich potężnych koncernów na nowe rynki dała bodziec do szybkiej globalizacji gospodarki, z której korzyści A. Zorska i A. Budnikowski widzą następujące: a) przyśpieszenie dynamiki rozwoju gospodarczego i tempa przemian strukturalnych b) poprawę racjonalności i efektywności gospodarowania, c) podniesienie wydajności pracy, d) wzrost dobrobytu społecznego w skali globalnej. Szczególnie duży udział w występowaniu powyższych korzyści ma szybkie zwiększanie się obrotów handlu światowego i przypływów czynników produkcji w następstwie umiędzynarodowiania działalności przedsiębiorstw, do czego walnie przyczynia się działalność KTN. [Szostak M., 2007 r.] Jak widać z przytoczonych powyżej pozytywnych aspektów globalizacji, mierzone i oceniane są one w skali świata, gdzie widoczne są oznaki postępu, wzrostu dobrobytu, podnoszony jest komfort życia a rozwój technologiczny jest niezaprzeczalny. Dostrzegając te pozytywy nie można się jednak skupić tylko na efektach wskazujących na korzyści w skali ogólnoświatowej. Postęp i rozwój dokonują się i dokonywały także wówczas, gdy nie nazwano zjawiska globalizacji w sposób w miarę precyzyjny. W obiektywnej ocenie trzeba jeszcze zwrócić uwagę na to, czy korzyści osiągane w wyniku globalizacji życia gospodarczego są równomiernie rozłożone i czy globalizacja powoduje skrócenie się dystansu między krajami czy regionami o dużym zróżnicowaniu cywilizacyjnym i bogactwie. I nie chodzi tutaj o zaprzeczanie faktom i wskaźnikom świadczącym o relatywnie dobrych konsekwencjach globalizacji, lecz o próbę oceny dalekosiężnych skutków integracji gospodarczej i swobodnego przepływu kapitału, myśli, rynku pracy. Jak pisze Szostak: ( ) do poważnych negatywnych skutków globalizacji jej krytycy zaliczają przede wszystkim nadmierny wzrost ogólnoświatowej współzależności ekonomicznej, tj. uzależnienie życia gospodarczego poszczególnych krajów (zwłaszcza KSR) od wydarzeń zachodzących w innych krajach, co przejawia się w międzynarodowej transmisji kryzysów koniunkturalnych, w szczególności kryzysów finansowych. Pogłębianie się luki rozwojowej między czołówką bogatych krajów Północy i biednymi krajami Południa uznawane jest również za istotną słabość globalizacji. Ponadto potencjalne zagrożenia procesu globalizacji są w dużej mierze wiązane z działalnością KTN, które oskarża się: a) o działanie na szkodę interesów konsumentów (np. ekspansja koncernów tytoniowych szkodzi zdrowiu; ujednolicanie gustów konsumentów zagraża tradycji i kulturze narodowej, czego przykładem jest tzw. coca-kolonizacja ); b) o degradację środowiska naturalnego (zwłaszcza w KSR); c) o preferowanie działań sprzecznych z priorytetami rozwojowymi ubogich krajów i utrudnianie rządom prowadzenia skutecznej polityki gospodarczej. [Szostak M., 2007 r.] Zdając sobie sprawę z problemów poruszanych przez naukowców, ekonomistów, polityków oraz organizacje międzynarodowe należałoby się zastanowić na ile, poza czynnikami stricte ekonomicznymi na skalę i tempo procesu globalizacji mogą mieć wpływ czynniki polityczne. To pytanie trzeba rozumieć wieloaspektowo: - Na ile czynniki polityczne i jakie, będą zmierzały do pogłębiania procesów globalizacyjnych? 19

20 - Które ośrodki polityczne (jakie państwa lub organizacje państw) będą przeciwstawiały się globalizacji i wiążącej się z nią np. dominacji wielkiego kapitału nad słabymi krajami, uzależnionymi od wielkich koncernów ponadnarodowych? - Czy w systemie wolnorynkowym jest możliwe osiągnięcie przyzwolenia politycznego dla faktycznej integracji gospodarczej, która obniży rangę regionalnych czy kontynentalnych porozumień i organizacji? Obserwując dzisiejszy etap rozwoju wielu z nich można stwierdzić, że nawet te organizacje, które posługują się argumentami wolnorynkowymi i integracyjnymi stosują często dwojaką ocenę inną wobec siebie i swoich członków, a inną wobec podmiotów zewnętrznych. Przykładem na poziomie europejskim jest chociażby Unia Europejska, która nawet wewnętrznie nie jest jeszcze gotowa do całkowitego otwarcia rynków między swoimi członkami, czego dowodzi stopniowe otwieranie rynków pracy wobec kolejnych krajów wstępujących do UE, ale już np. zablokowanie takiej otwartości wobec krajów nie będących członkami tej organizacji. Tak więc diagnoza dzisiejszych realiów społeczno politycznych wskazuje na pogłębianie się globalizacji ale raczej nie będzie to zjawisko, które szybko osiągnie swój finał. O pełnej otwartości i integracji jeszcze długo nie będzie można mówić, choćby dlatego, że zróżnicowanie lokalnych rynków będzie wymagało pewnych działań podkreślających rolę miejsca prowadzenia działalności gospodarczej. Wybór lokalizacji i uwzględnianie miejscowych warunków będą sprzyjały wyrównywaniu się standardów oferowanych przez rynek pracy, rynki kapitałowe czy jakość towarów, ale nie będzie to równoznaczne z pełną globalizacją w wymiarze ekonomicznym ani społecznym. Lokalizacja działalności gospodarczej a unifikacja produkcji Wobec procesów globalizacyjnych podmioty funkcjonujące w gospodarce mogą zachować się w sposób pasywny lub aktywny, mogą czekać na skutki dla własnej działalności lub dostosowywać się do zmiennych warunków ekonomicznych. Procesy integracyjne i liberalizacja handlu, usług, przepływu kapitału czy siły roboczej mają bieżący wpływ na to, co zachodzi w gospodarce w skali mikro i makro. Podniesiony wcześniej w tej pracy wątek społeczno kulturowy ma według opinia autora fundamentalne znaczenie dla decyzji ekonomicznych. Mimo że w XXI wieku rzadko mówi się o nacjonalizmie gospodarczym wiele zachowań konsumentów nosi znamiona preferowania produktów rodzimego pochodzenia. Zdając sobie sprawę z oczekiwań konsumentów wielu producentów otwiera filie lub samodzielne zakłady, tworzy lokalne marki, kojarzące się z cechami bardzo specyficznymi dla danego rynku. Obok wymagań konsumentów dla oceny warunków prowadzenia działalności gospodarczej również konieczna jest znajomość lokalnych rynków pracy, kapitału, surowca, możliwości transportowych itd. Optymalizacja kosztów produkcji jest jednym z warunków osiągnięcia sukcesu gospodarczego podmiotu, a do wybrania jak najlepszych warunków funkcjonowania w gospodarce konieczna jest stosowna wiedza, będąca jednym z towarów w gospodarce rynkowej. O przyczynach branych pod uwagę przez decydentów ekonomicznych, wskazujących konkretne lokalizacje, mówią naukowe teorie, badające zależności warunków, czynników i oczekiwań zaspokojenia potrzeb społecznych. Jak pisze J. Misala: Teoria lokalizacji jest rozwijana od dziesiątków lat, jej autorzy zaś zajmują się głównie różnorodnymi aspektami dotyczącymi przyczyn rozmieszczenia działalności gospodarczej w pewnych miejscach w przestrzeni, zapewniającymi optymalne (najlepsze z możliwych) zaspokojenie potrzeb społecznych. Innymi słowy, podejmują oni próby określenia przyczyn decydujących o lokalizacji tej działalności oraz przesłanek i sposobów zapewnienia 20

21 optymalnej struktury produkcji i optymalnego podziału pracy między krajami i ich grupami, między regionami, a nawet między różnymi rodzajami podmiotów gospodarczych, działających w ramach gospodarki światowej. Próby te sprowadzają się do chęci udzielenia odpowiedzi na pytania: ile, czego i gdzie należy produkować i jak rozwijać wymianę. Z wielu względów jest to istotne. [Misala J., 2004] Działającym w obszarze gospodarki przyświeca w naturalny sposób chęć osiągnięcia zysku, czyli takiego zoptymalizowania sposobu działalności w określonych warunkach rynkowych i społeczno politycznych (np. podatki), który pozwoli uzyskać przy określonych dochodach możliwie największe zyski. Badaniem sposobu podejmowania decyzji o lokalizacji działalności gospodarczej i ich powiązania z polityką handlową zajmowali się teoretycy niemieccy, którzy stworzyli teorię zlokalizowanego konkurowania: Alternatywa strategicznej polityki handlowej i wcześniejszych jej koncepcji (np. koncepcji poszukiwania rent i dochodów), a zarazem jej odbiciem jest teoria zlokalizowanego konkurowania i konkurencyjności, której autorami i zwolennikami są zwłaszcza ekonomiści niemieccy, określający jej istotę nazwą Standortwettbewerb (ang. locational competition). Nie dziwi to chociażby w kontekście wcześniejszych rozważań dotyczących teorii lokalizacji. Ta koncepcja zasługuje na uwagę głównie dlatego, że w Konstytucji Rzeczypospolitej Polski znajduje się zapis o docelowym modelu rozwoju społeczno gospodarczego Polski. Chodzi notabene o model socjalnej gospodarki rynkowej (tzw. Soziale Marktwirtschaft), w którym zakłada się m.in. co warto podkreślić całkowitą niezależność banku centralnego. Logicznie rzecz biorąc, do tego modelu trzeba dostosować także politykę gospodarczą, w tym politykę konkurowania w skali międzynarodowej. [Misala J., 2004] Korelacja decyzji politycznych i ekonomicznych w sposób częsty w warunkach europejskich państw jest związana z podejściem do lokalizacji inwestycji w określonych warunkach. Fakt, że państwa europejskie w większym stopniu zachowały sobie wpływ na decyzje ekonomiczne nawet dużych koncernów, można odczytywać jako wdrożenie w praktyce dużej obecności i aktywności państwa w obszarze gospodarczym. Stabilne politycznie i dość rygorystyczne w egzekwowaniu przepisów prawa państwa europejskie są w innym położeniu niż uzależnione od zewnętrznego kapitału państwa rozwijające się. Nawet w efektywnym wykorzystaniu zasobów naturalnych (przyrodniczych lub kopalin), będących domeną oddziaływania państwa, kraje trzeciego świata i rozwijające się ekonomiki nie są w stanie dobrze stymulować procesów decyzyjnych o lokalizacji przedsięwzięć gospodarczych lub o lokalizacji kapitału (m.in. lokowaniu nadwyżek z opłat za korzystanie z zasobów naturalnych). Niewykorzystywanie szans, jakie dają bogactwa naturalne dla rozwoju państwa oznacza dla słabych organizmów państwowych pogłębianie się monokulturowego systemu gospodarczego, który nie jest w stanie zapewnić miejsc pracy dla większości mieszkańców, ponieważ państwa nie stać na rozwój alternatywnych branż i podnoszenie potencjału gospodarczego. Brak inwestycji w infrastrukturę i inne branże prowadzi do pogłębiania się rozdźwięku między danym krajem, dającym zyski podmiotowi prowadzącemu działalność a tym państwem, do którego dana firma transferuje swój kapitał. Prowadzącą do takich wniosków tez wysnuwa J. Misala: Poprzez prowadzenie polityki gospodarczej na szczeblu narodowym lub zwłaszcza międzynarodowym można w mniejszym lub większym stopniu przeciwdziałać wielu negatywnym skutkom nieracjonalnej alokacji zasobów, a tak że sprzyjać ujawnianiu się pozytywnych efektów akumulacyjnych. W ten sposób można także przeciwdziałać ujawnianiu się negatywnych skutków efektów lokalizacyjnych. W świetle teorii, lepsze efekty można osiągnąć w ramach ugrupowania integracyjnego niż siłami jednego kraju. Duże znaczenie ma przy tym koncepcja rozwoju gospodarczego określonego kraju lub grupy krajów oraz związana z tym koncepcja rozwoju zewnętrznych powiązań 21

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...5. Wizerunek firmy i działalność przedsiębiorstwa. Monika Kościów Potrzeba badania marki przez organizacje non-profit...

Spis treści. Wstęp...5. Wizerunek firmy i działalność przedsiębiorstwa. Monika Kościów Potrzeba badania marki przez organizacje non-profit... Spis treści Wstęp...5 Część I Wizerunek firmy i działalność przedsiębiorstwa Monika Kościów Potrzeba badania marki przez organizacje non-profit...9 Anna Surdyka Górniak Etyka w działalności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 11

Spis treści WSTĘP... 11 Spis treści WSTĘP... 11 Magdalena Mazurczak Korporacje transnarodowe w dobie procesów globalizacji...15 1.1. Współczesne procesy globalizacji gospodarki światowej...15 1.1.1. Pojęcie i definicje procesów

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie Część I Relacje przedsiębiorstw z otoczeniem w warunkach globalizacji

Spis treści: Wprowadzenie Część I Relacje przedsiębiorstw z otoczeniem w warunkach globalizacji Spis treści: Wprowadzenie Część I Relacje przedsiębiorstw z otoczeniem w warunkach globalizacji 1.Niepewność i zmienność jako podstawowe czynniki określające współczesne zarządzanie organizacjami - Damian

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7. Część I Diagnoza wybranych zjawisk i problemów marketingowych w okresie tworzenia i rozwoju polskiej gospodarki rynkowej

Spis treści. Wstęp... 7. Część I Diagnoza wybranych zjawisk i problemów marketingowych w okresie tworzenia i rozwoju polskiej gospodarki rynkowej Spis treści Wstęp... 7 Część I Diagnoza wybranych zjawisk i problemów marketingowych w okresie tworzenia i rozwoju polskiej gospodarki rynkowej 1. Polityka rynkowa. Problem relacji zachowań marketingowych

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

1 Lekcja organizacyjna

1 Lekcja organizacyjna NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu ekonomika rolnictwa na podstawie programu nr TA/PZS1/PG/2012 klasa 2TA l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia Zakres podstawowy

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22 Wprowadzenie 9 Część I Rozwój regionalny i lokalny w warunkach kryzysu 1. Klimat przedsiębiorczości w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu - wyniki badania ankietowego mieszkańców Litwy, Łotwy i Polski

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach TYTUŁ PREZENTACJI Podejście systemowe w zarządzaniu logistyką Zarządzanie łańcuchem dostaw w pionowo zintegrowanych

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.2 Temat zajęć: O ekonomii słów kilka, czyli zasady i procesy racjonalnego gospodarowania 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia czynniki wytwórcze, rozumie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki

Akademia Młodego Ekonomisty. Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie. prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Akademia Młodego Ekonomisty Globalizacja gospodarki Myśl globalnie, działaj lokalnie prof. dr hab. Zbigniew Dworzecki Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 25 marca 2014 r. Plan spotkania 1. Czym jest globalizacja?

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Profil jednostki, specjalizacja, obszary badawcze Niepubliczna szkoła wyższa o szerokim profilu biznesowym, posiadającą pełne uprawnienia akademickie. Założona w 1993

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań IV Interdyscyplinarna Konferencja Doktorantów i Młodych Naukowców Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań Bydgoszcz, 3-5 IV 2014 Od wielu lat jesteśmy świadkami zmian, jakie dokonują

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 7 ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej.....................................................

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w dr hab. prof. US Halina Nakonieczna-Kisiel, dr Jarosław Narękiewicz Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych Uniwersytet Szczeciński KIERUNKI BADAŃ I DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 13 ROZDZIAŁ I Wzrost roli usług w gospodarce Unii Europejskiej................ 13 1. Teoretyczne podstawy rozwoju usług.........................

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce

Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce Materiały do samokształcenia Przedmiot: Zarządzanie transportem w logistyce TEMAT: Pojęcie potrzeb transportowych jako determinantu zarządzania transportem w przedsiębiorstwie Z punktu widzenia zarządzania

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Ekspansja firm na rynki zagraniczne Strategie umiędzynarodowienia przedsiębiorstw Magdalena Grochal-Brejdak Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 22 października 2012 1 2 1 Czym

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo