ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE I OGRANICZAJĄCE W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE I OGRANICZAJĄCE W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM"

Transkrypt

1 Projekt RIVER SHIELD realizowany przy wsparciu finansowym udzielonym ze środków EFRR w ramach Programu Obszarów Sąsiadujących INTERREG III B CADSES Raport przygotowany w okresie od lipca 2007 r. do marca 2008 r. przez Instytut Ochrony Środowiska w bloku tematycznym WP 4.3. Ograniczanie ryzyka w planowaniu przestrzennym ŚRODKI ZAPOBIEGAWCZE I OGRANICZAJĄCE W PLANOWANIU PRZESTRZENNYM Koordynator części polskiej projektu: Mieczysław Borysiewicz Wykonawcy projektu: Wanda Kacprzyk, Anna Romańczak, Katarzyna Rymwid-Mickiewicz Warszawa, marzec 2008 r. 1

2 Niniejszy raport opracowano w Instytucie Ochrony Środowiska w ramach projektu Ochrona wód przed awaryjnymi zanieczyszczeniami przemysłowymi (RIVER-SHIELD), który jest realizowany dzięki wsparciu finansowemu z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Obszarów Sąsiadujących INTERREG III B CADSES. Zaprezentowane w raporcie informacje odzwierciedlają poglądy autorów. Instytucja Zarządzająca CADSES nie ponosi prawnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikające z ich wykorzystania. 2

3 ZAWARTOŚĆ Streszczenie Wykaz skrótów i akronimów Część I. "Wytyczne w zakresie planowania przestrzennego w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II". Załącznik A. Załącznik B. Załącznik C. Załącznik D. Załącznik E Podstawowe etapy w procesie ilościowej oceny ryzyka poważnej awarii Zaawansowane podejście do zarządzania ryzykiem zaadaptowane przez HSE Ocena ryzyka środowiskowego Planowanie przestrzenne w gospodarce wodnej Przykłady podejść stosowanych w różnych krajach w odniesieniu do planowania przestrzennego Część II. "Propozycje modyfikacji istniejących planów zagospodarowania przestrzennego w regionach włączonych w projekt RIVER SHIELD" 1. Propozycja modyfikacji wybranej dokumentacji planistycznej w województwie lubuskim 3

4 Streszczenie Projekt Ochrona wód przed awaryjnymi zanieczyszczeniami przemysłowymi (RIVER SHIELD) jest zrealizowany w ramach Inicjatywy Wspólnotowej - Program Obszarów Sąsiadujących INTERREG III B CADSES oraz finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (ERDF), środków budżetowych zaangażowanych krajów i środków własnych uczestników projektu z Grecji, Węgier, Polski, Czech, Słowenii i Bułgarii. Odpowiedzialnym za realizację polskiej części projektu jest Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Głównym celem projektu UE RIVER SHIELD jest wzmocnienie ochrony rzek przed awaryjnymi zanieczyszczeniami przemysłowymi, poprzez opracowanie i wdrożenie zasad dobrej praktyki między innymi w zakresie zarządzania ryzykiem i zapobiegania powstawaniu awarii przemysłowych z uwzględnieniem wymagań dyrektywy Seveso II. Zgodnie z założeniami projektu UE RIVER SHIELD celem prac zaplanowanych w ramach bloku tematycznego 4.3 było opracowanie zaleceń odnośnie rekomendowanych działań w odniesieniu do planowania przestrzennego i planów zagospodarowania terenu w kontekście przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym i ochrony rzek w regionach objętych projektem RIVER SHIELD, a także wypracowanie propozycji dotyczących modyfikacji istniejących w każdym regionie planów zagospodarowania terenu. Instytut Ochrony Środowiska, jako jednostka wiodącą w bloku tematycznym 4.3, opracował projekt "Wytycznych w zakresie planowania przestrzennego w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II", który był przedmiotem konsultacji w 2007 r. Uwagi zgłoszone w procesie konsultacji przez partnerów projektu zostały uwzględnione w niniejszej wersji końcowej raportu pt. "Środki zapobiegawcze i ograniczające w planowaniu przestrzennym", który składa się z dwóch części: Część I. "Wytyczne w zakresie planowania przestrzennego w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II" zawierają zestaw zaleceń ukierunkowanych na zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia awarii przemysłowych oraz na ograniczenie ich potencjalnego oddziaływania na środowisko wodne przy wykorzystaniu podejść i narzędzi planistycznych. Jego celem jest odpowiednie uwzględnienie problematyki ryzyka poważnych awarii przemysłowych w procesie planowania zagospodarowania terenu i w dokumentach planistycznych wymaganych przepisami w sferze planowania przestrzennego; Część II. "Propozycje modyfikacji istniejących planów zagospodarowania przestrzennego w regionach włączonych w projekt RIVER SHIELD" zawiera propozycję modyfikacji wybranej dokumentacji planistycznej w województwie lubuskim, która została sporządzona na podstawie raportu przygotowanego przez ekspertów z Lubuskiego, pt. "Analiza ryzyka poważnych awarii w województwie lubuskim, jako element dokumentacji z zakresu planowania przestrzennego", który zawiera analizę dokumentacji planistycznej na wybranych przykładach w odniesieniu do zakładu o dużym ryzyku wystąpienia awarii, zakładu o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii i zakładu o potencjalnym ryzyku wystąpienia awarii zagrażającej jakości wód powierzchniowych w Lubuskim. 4

5 Wykaz skrótów i akronimów AA Accident Convention ACMH ACOP ALARA ALARP AONBs AMN ARI ATM BATNEEC BHP BLEVE BOD BPEM BS BTO CBA CCA CCW CD CEN CENELEC CIMAH CIRIA COD COMAH CPQRA DAA DETR DG ENV EA EC EEA EEC EHI EIA EIA EMAS EN EQS ERA ERPG-2 ESAs doradzić przeciwko Advise Against Konwencja w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych Convention on the Transboundary Effects of Industrial Accidents Komisji Doradczej ds. Poważnych Zagrożeń Advisory Committee on Major Hazards kodeks postępowania Approved Code of Practice tak nisko, jak można w rozsądny sposób osiągnąć As Low As Reasonably Achievable tak nisko, jak rozsądnie z praktycznego punktu widzenia As Low As Reasonably Practicable Obszary cenne krajobrazowo Areas of Outstanding Natural Beauty wszystkie konieczne środki all measures necessary przybliżone ryzyko zintegrowane approximate risk integral Dodatkowe środki techniczne additional technical measures Best Available Technology Not Entailing Excessive Costs Bezpieczeństwo i Higiena Pracy boiling liquid expanding vapour explosions biochemiczne zapotrzebowanie tlenu Biochemical Oxygen Demand najlepszy wariant środowiskowy Best Practicable Environmental Option standard biznesowy Business Standard British Trust for Ornithology analiza kosztów i korzyści cost benefit analysis Komitet Kompetentnych Władz Committee of the Competent Authorities Countryside Council for Wales odległości konsultacyjnej consultation distance Europejski Komitet Standaryzacji European Committee for Standardization Europejski KomitetNormalizacji Elektroniki European Committee for Electrotechnical Standardization rozporządzenie w sprawie poważnych awarii w Wielkiej Brytanii Control of Industrial Major Accident Hazards stowarzyszenie techniczno-naukowe Construction Industry Research and Information Association chemiczne zapotrzebowanie tlenu chemical oxygen demand rozporządzenie w sprawie poważnych zagrożeń w Wielkiej Brytanii Control of Major Accident Hazards ilościowej oceny ryzyka procesów chemicznych Chemical Process Quantitative Risk Assessment nie doradzać przeciwko Don't Advise Against Department of the Environment, Transport and the Regions Dyrektoriat ds. Środowiska Agencja Środowiska Environment Agency Wspólnota Europejska European Community Europejska Agencja Środowiska European Environment Agency Europejska Wspólnota Gospodarcza European Economic Community indeks szkodliwości środowiskowej Environmental Harm Index Dyrektywa 85/337/EEC ocena oddziaływania na środowisko Environmental Impact Assessment Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu. Eco-Management and Audit Scheme przyroda angielska English Nature środowiskowa norm jakości Environmental Quality Standard analiza ryzyka środowiskowego environmental risk analysis wytyczne opracowane w USA Emergency Response Planning Guideline level 2 Obszary środowiskowo wrażliwe Environmentally Sensitive Areas 5

6 EU EWG Unia Europejska European Union Europejska Wspólnota Gospodarcza FMEA Analiza przyczyn i skutków niepowodzenia (tu: awarii) Failure mode and effects analysis FMECA Zaawansowana analiza przyczyn, skutków awarii i stopnia zagrożenia Advice - Failure Modes Effects and Criticality Analysis F-N krzywe stanowiące wizualizację ryzyka społecznego FOI Swedish Defence Research Institute FRED baza danych HSE dotycząca zdarzeń i wskaźników uszkodzeń Failure Rate and Event Database Habitats Directive Dyrektywa 92/43/EEC HAS Władza ds. substancji niebezpiecznych Hazardous Substances Authority HAZAN analiza zagrożeń HAZard Analysis HAZID identyfikacja zagrożeń HAZard IDentification HAZOP analiza zagrożeń i bezpieczeństwa pracy instalacji HAZard and Operability studies HID Dyrekcja ds. Niebezpiecznych Instalacji Hazardous Installations Directorate HSC/E Health and Safety Commission / Health and Safety Executive HSE Inspektorat ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa w Wielkiej Brytanii Health and Safety Executive in the United Kingdom HSG 190 wytyczne z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa-przygotowanie raportu o bezpieczeństwie Health and Safety guidance (HSG190): Preparing safety reports: Control of Major Accident Hazards Regulations HSG 191 wytyczne z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa planowanie na wypadek poważnej awarii Health and Safety guidance (HSG191): Emergency planning for major accidents: Control of Major Accident Hazards Regulations ICPE Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Łaby International Commission for the Protection of the Elbe ICPR Międzynarodowa Komisja ds. Ochrony Renu International Commission for the Protection of the Rhine ICRCL Interdyscyplinarna Komitet ds. powtórnego rozwoju obszarów zanieczyszczonych Interdepartmental Committee on the Redevelopment of Contaminated Land ICRP Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej International Commission on Radiological Protection IDLH dokumentacja na temat niebezpiecznych stężeń dal zdrowia i zycia ludzi Documentation for Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations IEC Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna International Electrotechnical Commission IEs zdarzeniami początkującymi lub inicjującymi initiating events IPC zintegrowane ograniczanie zanieczyszczeń integrated pollution control IPPC zintegrowane zapobieganie i ograniczanie zanieczyszczeń Integrated Pollution Prevention and Control ISO Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna International Standards Organization L111 LC LD LNG LNRs LoC LPA LPG LUP MA wskazówki do rozporządzenie w sprawie kontroli poważnych zagrożeń A guide to the Control of Major Accident Hazards Regulations stężenie śmiertelne lethal concentration dawka śmiertelna lethal dose skroplony gaz ziemny liquefied natura gas lokalne rezerwaty przyrody Local Nature Reserves utratę powłoki zawartości loss of containment miejscowe organy ds. planowania przestrzennego local planning authority gaz płynny (ciekła mieszanina propanu i butanu) Liquefied Petroleum Gas planowanie przestrzenne/ planowanie zagospodarowania przestrzennego Land Use Planning poważna awaria major accident 6

7 MAHs MANHAZ MAPP MATTE MARS MH MS MSDU MNR Na NATURA 2000 NGOs NNRs NOEL OECD OPRA PA PADHI PF PHS PRAIRIE Q QRA R R2P2 RA Ramsar Convention RDW RMP RRMs RSPB RIVM SACs SEA SEA SEPA Seveso II SFAIRP SMS SNH zagrożenie poważną awaria Major Accident Hazards Centrum Doskonałości Zarządzanie Zagrożeniami dla Zdrowia i Środowiska Management of Health and Environmental Hazards polityka zapobiegania poważnym awariom Major-Accident Prevention Policy poważnej awarii niebezpiecznej dla środowiska Major Accidents to the Environment baza o awariach Komisji Europesjkiej European Commission's accident database poważne zagrożenie Major Hazard państwa członkowskie Member States Jednostkę Rozwoju Metodologii i Standardów Methodology and Standards Development Unit Morskie rezerwaty przyrody Marine Nature Reserves nieakceptowalne Europejska Sieć Natura 2000 European Union s Natura 2000 Network organizacje pozarządowe non-governmental organisations krajowe rezerwaty przyrody National Nature Reserves poziomu przy którym brak oddziaływania na środowisko no environmental effect level Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju Organization for Economic Co-operation and Development brytyjski system oceny ryzyka w odniesieniu do podmiotu gospodarczego i zanieczyszczania Operator and Pollution Risk Appraisal powszechnie akceptowalne system stosowany w Wielskiej Brytanii Planning Advice for Developments near Hazardous Installations czynnik proporcji proportion factor rozporządzenie w sprawie planowania w zakresie substancji niebezpiecznych Planning (Hazardous Substances) Regulations Ryzyko zanieczyszczenia rzek i estuariów w wyniku awaryjnych napływów Pollution Risk from Accidental Influxes to Rivers and Estuaries jakościowa qualitative ilościowa ocena ryzyka Quantitative Risk Assessment zwrot ryzyka Risk Phrases tytuł publikacji w Wielkiej Brytanii Reducing Risk, Protecting People ocena ryzyka Risk assessment Konwencja Ramsarska Convention on Wetlands Ramowa Dyrektywa Wodna Plan zarządzania ryzykiem Risk Management Plan środki ograniczania ryzyka Risk Reduction Measures stowarzyszenie ochrony ptaków w Wielkiej Brytanii Royal Society for the Protection of Birds Instytut naukowy w Holandii National Institute for Public Health and the Environment in Bilthoven (The Netherlands) obszary ochrony siedlisk Special Areas of Conservation according to Habitats Directive strategiczne oceny oddziaływania na środowisko Strategic Environmental Assessment Dyrektywa 2001/42/EC Szkocka Agencja Ochrony Środowiska Scottish Environment Protection Agency Dyrektywa 96/82/EC tak daleko, jak jest to rozsądne z praktycznego punktu widzenia So Far As Is Reasonably Practicable system zarządzania bezpieczeństwem Safety Management System Scottish Natural Heritage 7

8 SOO SPAs SPIRS SQ SRAG SRAM SUDS SSSI TNO TOR TWG UE UNCED UN/ECE UVCE WFD WWF specjalne obszary ochrony siedlisk obszary specjalnej ochrony ptaków Special Protection Areas according to Birds Directive system wyszukiwania informacji o zakładach Seveso Seveso Plants Information Retrieval System standardy jakości Standard Quality poradniku na temat oceny raportu bezpieczeństwa Safety Report Assessment Guides podręczniku do oceny raportu bezpieczeństwa Safety Report Assessment Manual system drenażu Sustainable drainage system obszary specjalnego zainteresowania naukowego Site of Special Scientific Interest Holenderska Organizacja Naukowych Badań Stosowanych The Netherlands Organization of Applied Scientific Research tolerowalność ryzyka Tolerability of Risk Techniczna Grupa Robocza Technical Working Group Unia Europejska Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska i Rozwoju United Nations Conference on the Environment and Development Europejska Komisja Gospodarcza Narodów Zjednoczonych United Nations Economic Commission for Europe wybuch obłoku par na otwartej przestrzeni Unconfined Vapour Cloud Explosion Ramowa Dyrektywa Wodna Water Framework Directive 2000/60/EC organizacja proekologiczna World Wide Fund for Nature 8

9 Część I. Wytyczne w zakresie planowania przestrzennego w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II Mieczysław Borysiewicz 9

10 Spis treści Wprowadzenie Cele planowania przestrzennego Rola planowania przestrzennego w zarządzaniu ryzykiem Najlepsza praktyka w planowaniu przestrzennym i w ocenie ryzyka zasady i wymagania czasowe Metodologia i kryteria w zakresie ocen ryzyka i zagrożenia Baza danych ocen ryzyka i scenariuszy ryzyka wspomagająca decyzje w sferze planowania przestrzennego Częstość krytycznych zdarzeń Modelowanie i parametry docelowe Dodatkowe środki techniczne Środowiskowa ocena ryzyka podstawy prawne, metody i narzędzia 45 Załącznik A. Podstawowe etapy w procesie ilościowej oceny ryzyka poważnej awarii 46 Załącznik B. Zaawansowane podejście do zarządzania ryzykiem zaadaptowane przez HSE 69 Załącznik C. Ocena ryzyka środowiskowego 82 Załącznik D. Planowanie przestrzenne w gospodarce wodnej 131 Załącznik E Przykłady podejść stosowanych w różnych krajach w odniesieniu do planowania przestrzennego

11 Wprowadzenie Przepisy art. 12 Dyrektywy Seveso II 1 (patrz załącznik E.1.2.) zobowiązują państwa członkowskie Unii Europejskiej do zapewnienia, aby cele związane z zapobieganiem poważnym awariom i z ograniczaniem ich skutków zostały uwzględnione w ich polityce w sferze planowania przestrzennego. Niestety przepisy dyrektywy nie zawierają żadnych szczegółowych zaleceń odnośnie ich wdrożenia. W celu odpowiedniego ukierunkowania prac w tym zakresie ustanowiono w 1996 r. Techniczną Grupę Roboczą (Technical Working Group - TWG 5), w skład której weszli przedstawiciele państw członkowskich, nominowanych przez ich kompetentne władze oraz przemysłu i władz lokalnych. W 1999 r. opublikowano wytyczne, opracowane zgodnie z mandatem grupy, wspomagające wdrażanie art. 12, które według państw członkowskich stanowią jedynie wykaz istniejących praktyk a nie sensu stricte wytyczne w zakresie rozwoju stosownych metod i kryteriów. Awarie w Toulouse (Francji) i w Enschede (Holandii) w dramatycznych okolicznościach wykazały znaczenie planowania przestrzennego w łagodzeniu skutków poważnych awarii. Parlament Europejski w swojej rezolucji z dnia 3 października 2001 r. w sprawie awarii w Toulouse, wezwał państwa członkowskie do rozpoczęcia dogłębnego przeglądu polityki w sprawie regionalnego i lokalnego planowania w sąsiedztwie obiektów niebezpiecznych.w celu zapobieżenia powtórnemu wystąpieniu podobnych katastrof. Również Komisja Europejska wraz z Komitetem Kompetentnych Władz (Committee of the Competent Authorities - CCA), ustanowionym w ramach Dyrektywy Seveso II, uznała znaczenie planowania przestrzennego w tej sferze. Podczas Konferencji na temat poważnych zagrożeń przemysłowych w planowaniu przestrzennym (Lille, luty 2002 r.) zwracano uwagę na potrzebę większej kompatybilności szczególnie w obszarze oceny ryzyka. W jej zaleceniach podkreślono, że istniejące rozbieżności są często bardzo znaczące i złożone. Ze względu na różnorodność aktualnie stosowanych praktyk i metodyk trudno dokonać porównania pomiędzy państwami członkowskimi przyjętej polityki w sferze planowania przestrzennego lub ją obronić przed sugestiami, że nie wspierają osiągania podstawowych standardów. Również przemysł dostrzegł korzyści mogące płynąć z większej harmonizacji w tym zakresie. Do decydujących kwestii związanych z wdrażaniem postanowień art. 12 dyrektywy Seveso II zaliczono: zrozumienie odmiennych podejść, określenie podstawowego poziomu bezpieczeństwa oraz doprowadzenie do większej przejrzystości i zrozumienia podejść stosowanych w planowaniu przestrzennym. W związku z powyższym zaproponowano reaktywowanie Europejskiej Grupy Roboczej ds. planowania przestrzennego. Do zagadnień wynikających bezpośrednio z zaleceń konferencji w Lille należy ujednolicenie podejścia w zakresie wyboru danych wykorzystywanych w ocenach ryzyka oraz identyfikacji scenariuszy awarii, które będzie prowadzić do osiągnięcia zbieżności odnośnie odpowiedniej odległość w kontekście wymagań art. 12 ww. 1 Dyrektywa Rady 96/82/WE z dnia r. w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi, tzw. Dyrektywa Seveso II (Council Directive 96/82/EC of 9 December 1996 on the control of major hazards involving dangerous substances; O.J. L 10, 14/1/1997) wraz z jej nowelizację: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/ 105/WE z dnia 16 grudnia 2003 r. zmieniająca dyrektywę Rady 96/82/WE dotyczącą zarządzania zagrożeniami poważnymi awariami z udziałem substancji niebezpiecznych (Directive 2003/105/EC of the European Parliament and of the Council of 16 December 2003 amending Council Directive 96/82/EC on the control of major--accident hazards involving dangerous substances; OJ L 345, 31/12/2003). 11

12 dyrektywy. W 2006 r. opublikowano nowe wytyczne, pod redakcją Michalisa Christou (przewodniczący grupy), Michaela Struckl (holenderski ekspert) i Tobiasa Biermann (DG ENV), opracowane w bliskiej współpracy z członkami TWG 5, ustanowionej przez CCA. Nowe wytyczne w zakresie planowania przestrzennego (Land-Use Planning - LUP), w kontekście art. 12 Dyrektywy Seveso II, zmienionej Dyrektywą 105/2003/WE, składają się z trzech części, tj. : (a) z wytycznych określających zasady wynikające z wymagań art. 12; (b) (c) z mapy drogowej, która zawiera dodatkowe materiały informacyjne szczegółowo opisujące dobrą praktykę w planowaniu przestrzennym ; stosowaną w wybranych państwach członkowskich; z bazy danych na temat wspólnych scenariuszy, częstości zdarzeń i danych stosowanych na potrzeby ocen ryzyka i zagrożenia, wspierających decyzje w sferze planowania. Opracowane wytyczne odnoszą się do wszystkich przypadków objętych postanowieniami art.12, tj.: lokalizacji nowych zakładów, zmian w istniejących zakładach o dużym ryzyku, nowych inwestycji (zmian w zagospodarowaniu terenu) otaczających istniejące zakłady. Szczególny nacisk położno na rozwój bazy danych zawierającej wspólnie uzgodnione dane merytoryczne, tj. scenariusze awarii, częstość zdarzeń i parametry wejściowe do modelu, które mogą zostać wykorzystane w wykonywanych ocenach ryzyka i zagrożenia w celu wyznaczenia odpowiednich odległości/stref. Dalszy rozwój i wykorzystanie tej bazy może: ułatwić wydawanie zaleceń, opartych na bardziej naukowe podstawy, ograniczyć poziom niepewności i w końcu zapewnić odpowiedni poziomu ochrony obywateli. Celem proponowanego podejścia jest osiąganie maksymalnie możliwej zgodności z dotychczas stosowanymi metodami przy zachowaniu odpowiedniego poziomu elastyczności w podejmowaniu stosownych decyzji. Wspomagające oceny ryzyka i zagrożenia, bazujące na wspólnie uzgodnionych scenariuszach i danych merytorycznych, powinny w sposób systematyczny uwzględniać ryzyko, będące przedmiotem zainteresowania, i dostarczać danych wejściowych na potrzeby procesu planowania przestrzennego z uwzględnieniem społeczno-gospodarczych korzyści uzyskiwanych przez społeczność lokalną. Celem art. 12 (w powiązaniu z art. 11 i innymi postanowieniami Dyrektywy Seveso II) jest niezwiększanie poziomu ryzyka, na jaki narażona jest ludność mieszkająca w sąsiedztwie zakładów typu Seveso oraz złagodzenie skutków poważnych awarii. Wytyczne zobowiązują do zbadania i określenia wskaźników/miar, które są istotne z punktu widzenia potrzeb planowania przestrzennego i które stanowią podstawę w procesie podejmowania decyzji planistycznych. Zaliczono do nich: ryzyko indywidualne i ryzyko społeczne, pod pewnymi ograniczeniami, wielkość skutków, pod pewnymi ograniczeniami, lub x-scenariuszy, występujących niezmiernie rzadko. Należy również zidentyfikować zbiór scenariuszy awarii, dla których ocena tych wskaźników/miar będzie przeprowadzana, ogólne procedury, które mogłyby być wdrożone w celu wyznaczenia odległości/stref oddzielających oraz zakazy/ograniczenia inwestycyjne, które mogą być stosowane w polityce w sferze planowania przestrzennego. 12

13 Wytyczne wprowadzają rozróżnienie między dobrą praktyką, obejmującą ogólne zasady i cechy charakteryzujące dobrą metodologię w zakresie planowania przestrzennego (np. przejrzystość, zgodność, solidność, celowość działań, zaangażowanie społeczeństwa itd.) a zapewnieniem wysokiej jakości w procedurach oceny ryzyka. Ponadto zagadnieniami, będącymi przedmiotem wytycznych, są dodatkowe środki techniczne, które należy wdrożyć w celu niezwiększania ryzyka, zgodnie z wymaganiami 12, Środki te obejmują wdrożenie skutecznych środków z zakresu wyposażenia (urządzenia zapobiegające i łagodzące) i oprogramowania, ukierunkowanego na udoskonalenie rozwiązań organizacyjnych i czynnika ludzkiego, np. system zarządzania bezpieczeństwem (Safety Management System SMS) i planowanie na wypadek awarii. Oprócz nowych inwestycji, wytyczne te odnoszą się także do istniejących zakładów zlokalizowanych w pobliżu obszarów zamieszkałych, które były eksploatowane przed wejściem w życie postanowień Dyrektywy Seveso II. Postanowienia art. 13(5) dyrektywy zobowiązują do zapewnienia społeczeństwu możliwości wyrażenia opinii we wskazanym zakresie. Artykuł 13(2) dyrektywy wymaga, aby sąsiadującym państwom członkowskim, zagrożonym potencjalnymi transgranicznymi skutkami awarii, które mogą wystąpić w zakładzie objętym przepisami art. 9, przekazywać niezbędne informacje, które mogłyby zostać uwzględnione w ich planach zagospodarowania przestrzennego i stosownej polityce. W podobny sposób jak Dyrektywa Seveso II, postanowienia Konwencji EKG ONZ w sprawie transgranicznych skutków awarii przemysłowych (patrz Załącznik E.1.1) ustanawiają zakres kontroli z użyciem narzędzi planistycznych. Zobowiązują one do dokładnego zbadania: lokalizacji nowych i znaczącej modyfikacji istniejących niebezpiecznych działalności w bezpiecznej odległości od istniejących obszarów zamieszkałych, strefy bezpieczeństwa wokół niebezpiecznych działalności, inwestycji, mogących zwiększać poziom ryzyka w odniesieniu do ludzi lub wagę ryzyka. Należy podkreślić, że postanowienia konwencji stosuje się tylko w odniesieniu do zakładów, podlegających przepisom art. 9 dyrektywy, tj. do zakładów o dużym ryzyku wystąpienia awarii. Niniejsze wytyczne opracowano na podstawie: r Land-Use Planning Guidelines in the Context of Article 12 of the Seveso II Directive 96/82/EC, as Amended by Directive 105/2003/EC, European Commission Joint Research Centre, Institute for the Protection and Security of the Citizen Hazard Assessment Unit, M. D. Christou, M. Struckl and T. Biermann (ed.), 2006; r MANHAZ Monograph: Management of Health and Environmental Hazards, M. Borysiewicz, et al., Vol. 1-6, Edit. Institute of Atomic Energy, ISBN (2006), Praktyczne wdrażanie reguł, związanych z planowaniem przestrzennym, przedstawione w załącznikach A-E oparto między innymi na literaturze angielskojęzycznej: r Spatial planning, water and the Water Framework Directive: insights from theory and practice. CARTER J.G. The Geographical Journal, Vol. 173 No. 4, 13

14 pp , 2007; r Guidance on Land Use Planning as Required by Council Directive 96/82/EC (Seveso II). Christou M.D., Porter S. (Ed.) Institute for Systems Informatics and Safety, 1999; r Guidance on the Environmental Risk Assessment Aspects of COMAH Safety Reports. COMAH Competent Authority. 1999; r Guidance on the Interpretation of Major Accident to the Environment for the Purposes of the COMAH Regulations. Department of the Environment, Transport and the Regions. The Stationery Office, London ISBN X r Heath and Safety Executive. PADHI HSE S Land Use Planning Methodology r HSE's Current Approach to Land Use Planning (LUP) Policy & Practice (http://www.hse.gov.uk/landuseplanning/lupcurrent.pdf); r Land Use Planning - A Planning Assessment Method Using Sensitivity Levels and a 2 Decision Matrix (http://www.planninginspectorate.gov.uk/gateway/documents/outline_statements/hse/hse%20advice%20 Method.pdf); r Reducing risks, HSE s decision-making process protecting people HSE 2001 (ISBN ); r Risk Analysis of the Major Industrial Accidents in the Lubuskie Region as an Element of the Documentation concerning Spatial Planning elaborated under the RIVER SHIELD Project. Niniejsze wytyczne stanowią narzędzie ułatwiające zrozumienie wymagań w zakresie planowania przestrzennego w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II. 1. Cele planowania przestrzennego Do najważniejszych celów stawianych planowaniu przestrzennemu/planowaniu zagospodarowania przestrzennego (Land-Use Planning - LUP) należy zaliczyć: ochronę ludzi i środowiska przed szkodami generowanymi przez nadzwyczajne zdarzenia pochodzenia naturalnego lub antropogenicznego, ochronę surowców naturalnych, ekosystemów (roślinnych, zwierzęcych i krajobrazowych), gleb, wód i klimatu, umożliwienie lokalizacji infrastruktury mieszkaniowej i społeczno-edukacyjnej wraz z możliwościami rekreacji i odpoczynku, zabezpieczenie zasobów rolniczych w celu zapewnia zaopatrzenia w żywność pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, rozwój zagospodarowania terenu w równowadze z jego możliwościami ekologicznymi i gospodarczymi. 14

15 Ochronę ludzi i środowiska należy traktować, jako podstawę do dalszych rozważań na temat roli planowania przestrzennego w kontekście wymagań Dyrektywy Seveso II. Ochrona ludzi Podstawowym celem Dyrektywy Seveso II jest ochrona ludzi na obszarach potencjalnie zagrożonych w wyniku poważnej awarii. Z tego względu zagadnienie ryzyka musi zostać wprowadzone do procesu planowania przestrzennego. Ocena oddziaływania poważnej awarii wymaga istnienia jednoznacznie przyjętych kryteriów i metod oceny ryzyka i zagrożenia. W odniesieniu do danej instalacji można stosować podejście bazujące na wielkości skutków, wskazujące w wyniku oceny scenariuszy obszar ze skutkami śmiertelnymi i poważnymi ofiarami lub podejście bazujące na wielkości ryzyka wskazujące obszar, dla którego podane jest prawdopodobieństwo określonego poziomu szkody w wyniku dużej liczby możliwych scenariuszy awarii. Wrażliwe receptory środowiskowe Identyfikacja obszarów ochrony ludzi często do pewnego stopnia opiera się na rozważaniu ilościowych wartości efektów, jednak zastosowanie podobnego podejścia w odniesieniu do zagadnień ochrony środowiska jest zazwyczaj o wiele trudniejsze. Poniżej wskazano kilka aspektów, określających obszary szczególnie wrażliwe i będące przedmiotem szczególnego zainteresowania na poziomie Wspólnoty, które powinny być ocenione podczas rozpatrywania inwestycji o potencjalnym oddziaływaniu na środowisko. r W zakresie ochrony przyrody Specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO) zostały określone w dyrektywie siedliskowej 2 (92/43/EWG). W ocenie, uwzględniającej wymagania tej dyrektywy, należy poświadczyć, że plan nie oddziaływuje niekorzystnie na integralność takich obszarów. Właściwe organy krajowe nie powinny przyjmować planu, który oddziaływuje niekorzystnie na SOO, chyba że zostaną spełnione warunki i kryteria, zawarte w art. 6(4) dyrektywy siedliskowej. Inna istotna dyrektywa to tzw. dyrektywa ptasia 3 (79/409/EWG), na podstawie której ustanawia się obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO) występujących w wykazie ptaków, objętych szczególną ochroną we Wspólnocie na mocy przepisów tej dyrektywy. r W zakresie ochrony wód Przepisy Ramowej Dyrektywy Wodnej 4 (RDW) wprowadziły koncepcję ekologicznej ochrony wód powierzchniowych i gruntowych na potrzeby osiągnięcia jej celu strategicznego, tj. dobrego stanu ekologicznego wód w wyniku realizacji programów działań ujętych w 2 Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, tzw. dyrektywa siedliskowa (Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora; OJ L /7/1992) 3 Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 w sprawie ochrony dzikich ptaków, tzw. dyrektywa ptasia (Council Directive 79/409/EEC of 2 April 1979 on the conservation of wild birds; OJ L /04/1979) 4 Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej, RDW (Directive 2000/60/EC of the European Parliament and of the Council of 23 October 2000 establishing a framework for Community action in the field of water policy; OJ L ) 15

16 planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, ukierunkowanych m.in. na zapobieganie zrzutom zanieczyszczeń i kontrolę zanieczyszczeń u źródła, w tym również awaryjnych zrzutów substancji niebezpiecznych. W celu właściwego wdrażania wymagań RDW opracowywano Wspólną Strategię Implementacyjną oraz wiele nieformalnych wytycznych i dokumentów promujących bardziej szczegółowe zalecenia odnośnie wdrożenia wymagań dyrektywy i sposobów osiągania jej celów. Więcej informacji o planowaniu przestrzennym w kontekście wymagań gospodarki wodnej zamieszczono w zał. D do niniejszych wytycznych. Z uwagi na zasadę przezorności należy również uwzględnić inne uwarunkowania m.in. zagadnienia ochrony gleb przed degradacją i problem zanieczyszczenia gleb. 2. Rola planowania przestrzennego w zarządzaniu ryzykiem Podczas gdy ryzyko związane z przestrzenią może obejmować różne rodzaje ryzyka generowane przez decyzje polityczne i finansowe, to ryzyko związane z planowaniem przestrzennym (Land-Use Planning - LUP) jest rozważane całościowo, jako ryzyko pochodzenia antropogenicznego lub naturalnego. Planowanie przestrzenne stanowi jeden z elementów ogólnego systemu (rządowego, administracyjnego) zarządzania ryzykiem. Rola planowania przestrzennego (lub planowania zagospodarowania przestrzennego) w zarządzaniu ryzykiem zależy od ram nadanych przez obowiązujące krajowe przepisy prawne. W tradycyjnej formie planowanie przestrzenne byłoby głównie narzędziem łagodzącym zakres skutków, ale w powiązaniu z systemem udzielania pozwoleń i z możliwością nałożenia odpowiednich wymagań technicznych jest również narzędziem prewencyjnym. Ogólnie ryzyko lub zarządzanie ryzykiem w kontekście LUP odnosi się do różnych form zagrożenia: klęski żywiołowe (powodzie, lawiny, trzęsienia ziemi itd.), długotrwałe lub ciągłe oddziaływania (uwolnienia zanieczyszczeń ze źródeł przemysłowych lub komunalnych itd.), katastrofy antropogeniczne (krótkotrwałe uwolnienia awaryjne). Pierwszy rodzaj zagrożeń jest dobrze znany. Zgromadzono w tym zakresie dużo danych, informacji i doświadczeń z dotychczasowego uwzględniania tej problematyki w planowaniu przestrzennym. Uzyskane doświadczenia można już uznać, jako zgodne z zasadami sztuki w procesie podejmowania decyzji w odniesieniu do tego rodzaju ryzyka. Również drugi rodzaj zagrożeń został już odpowiednio uwzględniony w przepisach prawnych w wyniku wprowadzenie wymogu sporządzania ocen oddziaływania na środowisko (Environmental Impact Assessment - EIA) i bardziej w powiązaniu z planowaniem przestrzennym strategicznych ocen oddziaływania na środowisko (Strategic Environmental Assessment - SEA), oceniających potencjalny wpływ realizacji programów, projektów czy działań na środowisko, tzw. prognoz oddziaływania na środowisko 5 np. projektów dokumentów strategicznych. Zagrożenia spowodowane awaryjnymi uwolnieniami niebezpiecznych substancji w wyniku prowadzonej działalności człowieka i towarzyszących zjawisk (pożary, eksplozje, przemieszczanie chmury toksycznej) są stosunkowo nowym elementem, który należy odpowiednio uwzględniać w planowaniu przestrzennym. Do działań związanych z planowaniem przestrzennym na potrzeby zarządzania ryzykiem w kontekście wymagań art. 12 Dyrektywy Seveso II zalicza się: 5 zgodnie z wymaganiami Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (DzU z 2001 r. nr 62, poz. 627, z późniejszymi zmianami) 16

17 środki planistyczne (przeznaczanie terenów pod konkretne cele, wyznaczanie stref, rozplanowania lokalizacji itd.), środki techniczne (środki zapobiegawcze lub łagodzące nakładane w ramach systemu udzielania pozwoleń itd.). 3. Najlepsza praktyka w planowaniu przestrzennym i w ocenie ryzyka zasady i wymagania czasowe Najlepsza praktyka w planowaniu przestrzennym Planowanie przestrzenne jest w gruncie rzeczy procesem podejmowania decyzji. Dlatego właściwie kształtowana polityka przestrzenna powinna zapewniać: zrozumiałe definicje oraz jednoznaczny podziału kompetencji i odpowiedzialności, łącznie z odpowiednimi ramami instytucjonalnymi i strukturami administracyjnymi, dostęp do wymaganych danych i informacji, możliwość udziału wszystkich zainteresowanych, przejrzyste i proste procedury, realistyczne koncepcje w odniesieniu do zakresu i realizacji, ocenę oddziaływań. Istotną zasadą planowania przestrzennego przyczyniającą się do osiągania wyznaczonych celów jest jego elastyczność, ponieważ ograniczanie warunków i faktycznego oddziaływania może ulegać w pewnym zakresie zmianom bez konieczności zmiany obowiązującej decyzji. Planowanie przestrzenne w kontekście zarządzania ryzykiem jest na odpowiednim poziomie, jeżeli spełnia następujące założenia: zgodność: oznacza, że decyzje planistyczne podejmowane w odniesieniu do generalnie podobnych sytuacji powinny być zasadniczo porównywalne w podobnych warunkach; proporcjonalność: oznacza zapewnienie kontroli proporcjonalnej do poziomu ryzyka; przejrzystość: oznacza możliwość łatwego zrozumienie procesu podejmowania decyzji. Istotne zasady w odniesieniu do najlepszej praktyki w zakresie planowania przestrzennego i ocen ryzyka zestawiono i scharakteryzowano poniżej. r Zasady wspomagające wymagania art zasady ogólne Zasady wspomagające Wyjaśnienia Rezultaty i uwagi Zgodność Powinny istnieć metody oceny ryzyka i zagrożenia. Metody mogą bazować na zagrożeniu i/lub ryzyku; stosowane mogą być ogólnie przyjęte metody. Można wykorzystać systematyczne podejście do udzielania zaleceń w zakresie LUP. 17

18 Zasady wspomagające Wyjaśnienia Rezultaty i uwagi Dane wejściowe powinny obejmować reprezentatywny zbiór głównych scenariuszy awarii. Decyzje planistyczne powinny być zasadniczo podobne. Wiarygodny i/lub oszacowany zakres scenariuszy powinien zostać zdefiniowany w celu dostarczenia informacji o potencjalnym obszarze skutków. W podobnych sytuacjach w odniesieniu do podobnego zagrożenia lub ryzyka warunki określone w decyzji powinny być zasadniczo podobne. Proporcjonalność (również: zasadność) Istnieją kryteria w odniesieniu do Wsparcie przy podejmowaniu pożądanych ograniczeń lub granic decyzji w sprawie poziomu szkody i wymagań zagospodarowania przestrzennego odnośnie kontrolowania ryzyka. w wyniku dostarczenia porównywalnych miar, dokonania Charakterystyka rodzajów inwestycji. Podstawa uzasadnienia. Przejrzystość Istnieje zrozumiały, klarowny i dobrze opisany system. Przypisanie odpowiedzialności każdemu wiodącemu uczestnikowi. Istnieją mechanizmy niezależnej kontroli. Decyzje powinny być zrozumiałe zarówno w czasie ich podejmowania, jak i przyszłości. ich analizy i oceny. Rodzaj zagospodarowania terenu w sąsiedztwie zakładów o dużym ryzyku i oszacowanie liczby osób mogących przebywać na danym terenie. Należy dostarczyć decydentom zbiór testów, z których mogą swobodnie korzystać przy podejmowaniu decyzji. Należy zapewnić wszystkim zainteresowanym osobom spójne wyjaśnienie systemu LUP. Wszyscy zainteresowani powinni znać swoją rolę i granice, w ramach których działają zgodnie ze swoimi kompetencjami. Decyzje w sferze planowania muszą być zgodne z krajową i regionalną polityką. Czynniki wpływające na podjęcie decyzji muszą być udokumentowane, tak aby proces jej podejmowania mógł być odtworzony. Wszystkie decyzje muszą być rejestrowane. Wyznaczone są odpowiednie odległości lub strefy, wewnątrz których muszą być wdrażane środki kontroli w sferze LUP. Unikanie niepożądanych inwestycji i promowanie działalności, które spełniają wymagania społecznogospodarcze. Rola czynnika subiektywnego w procesie podejmowania decyzji jest ograniczona. Optymizacja zagospodarowania terenu. Planowanie przestrzenne jest determinowane przez warunki bezpieczeństwa publicznego, jak również przez uwarunkowania społecznogospodarcze. System LUP jest możliwy do wprowadzenia w państwach członkowskich UE. Każdy w systemie musi znać zakres swoich kompetencji i ograniczeń. Potencjalne niepożądane decyzje w sprawie zagospodarowania przestrzennego są podmiotem przeglądu i mogą być wstrzymane. Etapy podejmowania decyzji są przejrzyste i mogą zostać odtworzone. 18

19 r Zasady wspomagające wymagania art obowiązki W odniesieniu do szczególnych wymagań art. 12 Dyrektywy Seveso II, zestawione poniżej zasady wspomagające stanowią uzupełniającą interpretację przepisów prawnych. Zasady wspomagające Wyjaśnienia Rezultaty i uwagi Proces LUP ma udział w zapobieganiu i złagodzeniu Aby poznać oddziaływanie procesu LUP może upłynąć nawet Nie zawsze widoczne są natychmiastowe efekty LUP w zagrożeń powodowanych przez do 30 lat (a w przypadku odniesieniu do skutków poważne awarie. strategicznego planowania w poważnej awarii. Ryzyko społeczne nie może wzrosnąć znacząco i należy go w czasie utrzymać lub ograniczyć, jeśli to konieczne. Resztkowe ryzyko indywidualne i społeczne generowane przez zakład o dużym ryzyku nie powinno przekroczyć maksymalnego pożądanego poziomu. Zarządzanie rozwojem populacji/ społeczności lokalnej w długim okresie czasu. dużej skali nawet do 50 lat). Państwa członkowskie muszą wypracować podejście w celu zdefiniowania terminu znacznie (punkt odniesienia). - Resztkowe ryzyko to ryzyko, które pozostaje po wdrożeniu odpowiednich środków bezpieczeństwa. - Państwa członkowskie muszą ustanowić podejścia w celu zdefiniowania terminu pożądany poziom. Długoterminowe strategiczne planowanie zagospodarowania przestrzennego w sąsiedztwie zakładu o dużym ryzyku. Informowanie o ryzyku może być konieczne. Polityka w sferze LUP musi być ukierunkowana na łagodzenie ryzyka. Polityka LUP powinna być możliwa do wdrożenia i zdolna do ograniczania poziomu ryzyka poza zakładem w każdym czasie. - Organ musi określić obszar wokół zakładu typu Seveso, dla którego należy rozważyć środki bezpieczeństwa. - Równowaga w zagospodarowaniu terenu w celu kontroli ryzyka społecznego, jeżeli konieczne. Należy dążyć do osiągnięcia kompromisu między prowadzącym zakład o dużym ryzyku a społecznością lokalną. Złagodzenie oddziaływania można osiągnąć przez planowanie przestrzenne w połączeniu z planowaniem awaryjnym. Operatorzy i społeczność lokalna powinni dzielić ograniczenia, korzyści, możliwości itd. Połączenie LUP z planami operacyjno-ratowniczymi powinno mocno wpływać na łagodzenie skutków oddziaływania w pobliżu zakładu (np. w przypadku ryzyka eksplozji). Możliwa potrzeba dalszych proporcjonalnych środków w zakładzie i poza nim (dotyczy rozwiązań projektowych i rozmieszczenia zaplanowanych inwestycji). - Konieczna współpraca w ramach LUP i planowania awaryjnego. - Istnieje możliwość przyjęcia odmiennych scenariuszy na potrzeby LUP i planowania awaryjnego. 19

20 Zasady wspomagające Wyjaśnienia Rezultaty i uwagi Bezpieczeństwo publiczne i - Dla ryzyka nie należy - Musi zostać osiągnięta uwarunkowania społecznogospodarcze przypisywać wartości zerowej, lecz właściwa proporcjonalność. to znaczące czynniki. Równowaga między tym czynnikami może się zmieniać wraz z odległością. wartość malejącą w funkcji odległości. - W sąsiedztwie zakładów o dużym ryzyku należy jedynie zezwalać na inwestycje, które spowodują, że ryzyko wciąż będzie poniżej poziomu pożądanego. - Są możliwe różnorodne opcje zagospodarowania przestrzennego. Uwarunkowaniom z zakresu LUP, które zapobiegają lub łagodzą skutki poważnych awarii należy przypisywać większą rangę przy wyborze lokalizacji nowego zakładu o dużym ryzyku. Nowy oznacza teren niezagospodarowany lub nowy 6 z powodu zmiany rodzaju działalności podlegającej wymogom Dyrektywy Seveso II. Nowe instalacje o dużym ryzyku powinny zostać uznane za niepożądane tam, gdzie już istnieją inwestycje, które mogłyby być uznane jako niespójne, gdyby zakład dużego ryzyka został uruchomiony. Organy państw członkowskich powinny doprowadzić do zapewnienia odpowiednich odległości od obszarów wskazanych w art. 12 (doprowadzenie a nie zastępowanie ich dodatkowymi środkami technicznymi). Najlepsza praktyka w ocenie ryzyka W zasadzie wszystkie metody oceny ryzyka bez względu na indywidualne zastosowania składają się z tych samych elementów: r Opis zakresu, celów i kryteriów ryzyka. r Charakterystyka przedmiotu lub obszaru zainteresowania. r Identyfikacja zagrożeń. r Identyfikacja celów wrażliwych. r Założenia odnośnie warunków u źródła lub niebezpiecznych zdarzeń. r Opracowanie rozwoju scenariuszy. r Oszacowanie skutków. r Oszacowanie prawdopodobieństwa. r Prezentacja uzyskanego ryzyka i jego porównanie z przyjętymi kryteriami tolerowalności. r Identyfikacja środków łagodzących. r Akceptacja, modyfikacja lub odrzucenie wyniku. Oprócz powyższych elementów właściwa ocena ryzyka powinna zapewnić: poziom szczegółowości proporcjonalny do wagi skutków; zastosowanie uznanych metod (lub wykazanie, że alternatywne metody są 6 Istniejące inwestycje to również zakłady, które wykorzystują substancje niebezpieczne, objęte później wymaganiami dyrektywy w wyniku zarówno zmiany klasyfikacji stosowanej substancji, jak i nowelizacji samej dyrektywy. Istniejące inwestycje pozostają istniejącymi w następstwie zmiany nazwy lub właściciela. 20

21 równoważne); rzetelne dane i stosowne informacje; przejrzystość przebiegu procesu oceny. Ramy czasowe planowania Aby właściwie kierować, regulować i koordynować zagospodarowanie przestrzenne, polityka w sferze LUP musi uwzględniać różne czynniki ekonomiczne, takie jak: zróżnicowanie regionalne, nadmierne obciążenie kosztami infrastruktury, marnotrawstwo zasobów, zapewnienie rozwoju, długoterminowe potrzeby gospodarki dla równoważonych i przewidywalnych warunków. Dlatego ochrona przed skutkami poważnych awarii w większości przypadków nie powoduje natychmiastowych lub w krótkotrwałych efektów, ale determinuje je w typowo dłuższych granicach czasowych charakterystycznych dla planowania przestrzennego. Nie ma żadnych jednoznacznych określeń w latach charakteryzujących terminy długoterminowe lub krótkoterminowe, ale na podstawie europejskich doświadczeń zaproponowano poniższe wartości. Planowanie krótkoterminowe Planowanie średnioterminowe Planowanie długoterminowe Strategiczne planowanie długoterminowe < 1 roku 1-5 lata 5-10 lat do 30 lat (do 50 lat w odniesieniu do dużej skali) Wymagania czasowe stosowane w art. 12 zależną od faktycznego rodzaju inwestycji, zazwyczaj horyzont czasowy w odniesieniu do terminu..w długim okresie.. oznacza nie mniej niż 5-10 lat. Istniejące zakłady Podejście odnoszące się głównie do nowych, planowanych instalacji można zmodyfikować na potrzeby istniejących zakładów, w których wykorzystywane są substancje niebezpieczne. Termin istniejące w kontekście Dyrektywy Seveso II oznacza: r zakłady, które funkcjonowały na podstawach prawnych obowiązujących przed dniem 3 lutego 1999 r. (tj. w dniu wejścia w życie przepisów Dyrektywy Seveso II 7 ), r zakłady, które w wyżej wspomnianym terminie nie przekraczały wartości progowych dla substancji objętych Dyrektywą Seveso II, ale zostały objęte jej wymaganiami w terminie późniejszym w wyniku zmiany wartości progowych lub zmian dokonanych w klasyfikacji substancji. Artykuł 12 dyrektywy ma zastosowanie 7 Sytuacja prawna prowadzącego zakład w świetle przepisów Dyrektywy Seveso I nie ma żadnego odniesienia w tym temacie, ponieważ dyrektywa ta nie regulowała żadnych kwestii związanych z planowaniem przestrzennym. 21

22 tylko w przypadku, gdy zmiany mały miejsce albo w nowym zakładzie, albo w modyfikacji (art. 10) istniejącego zakładu albo w sąsiedztwie istniejącego zakładu. Jeżeli żadnego z tych przypadków nie można zastosować, to na mocy art. 12 nie jest wymagane podejmowanie żadnych działań w stosunku do tych zakładów. Niemniej jednak, w sąsiedztwie istniejących zakładów powinien zostać wprowadzony odpowiedni monitoring, aby nadzorować dalszy rozwój lub dokonywane zmiany. W poniższej tabeli zostały zestawione zasady wspomagające w odniesieniu do istniejących zakładów w kontekście postanowień Dyrektywy Seveso II. Zasady wspomagające Wyjaśnienia Rezultaty i uwagi Informacja o lokalizacji zakładu. Organy właściwe ds. planowania muszą znać lokalizację zakładów typu Seveso II i szczegóły dotyczące potencjalnego ryzyka i zagrożenia. Dostarczenie podstaw do przeprowadzenia oceny ryzyka. Identyfikacja zagospodarowania terenu w sąsiedztwie zakładu. Organy właściwe ds. planowania muszą zidentyfikować zagospodarowanie terenu i uszeregować je w zależności od przypisanego im poziomu ryzyka. Dostarczenie podstaw do przeprowadzenia oceny skutków ryzyka. Proaktywne postanowienia dotyczące odległości lub stref. Uwarunkowania zagadnień społeczno - gospodarczych. Określenie wskaźników zgodności. 3-stopniowe podejście dotyczące istniejącej sytuacji: zapobieganie i złagodzenie u źródła, planowanie przestrzenne, działania poza zakładem (zewnętrzny plan operacyjnoratowniczy). Rozpatrzenie standardów technicznych obowiązujących w okresie, kiedy zakład był uruchamiany 8. Oszacowanie obszaru, który wymaga podjęcia działań z zakresu planowania przestrzennego. Polityka w sferze LUP powinna rozważać skutki społeczno - gospodarcze ograniczające rozwój przyszłych inwestycji. W polityce w sferze LUP należy uwzględnić i ocenić wskaźniki charakteryzujące istniejącą sytuację. Optymalizacja poziomu bezpieczeństwa + (jakościowe) rozważania na temat kosztów i korzyści. Nowe zakładu muszą spełniać ostrzejsze standardy. Ułatwienie rozważań w przypadku planowania/propozycji nowych inwestycji. Potencjalne potrzeby określonych procesów. Potrzeba ciągłej aktualizacji informacji dotyczących np. gęstości zaludnienia itd. Łączenie podejść może ulegać zmianie w czasie, równowaga środków może uwzględniać aktualne prawa prowadzącego zakład. Dla istniejących zakładów działania podejmowane poza ich obszarem mogą być bardziej zasadne. Z powyższych zasad wpierających jasno wynika, że zagadnienia planowania przestrzennego w sąsiedztwie istniejących zakładów typu Seveso powinny zostać uwzględnione w ramach 8 Jednakże w pewnych przepisach legislacyjnych jest wymagane stałe dostosowanie do najnowszych standardów. 22

23 planowania strategicznego i/lub SEA wspólnoty/regionu. 4. Metodologia i kryteria w zakresie ocen ryzyka i zagrożenia Sposób, w jaki zagadnienia ryzyka są przedstawiane a sytuacja zagrożenia jest oceniana, stanowi jeden z najważniejszych elementów polityki państw członkowskich Unii Europejskiej w sferze LUP. Faktycznie, istnienie metody oceny ryzyka lub zagrożenia jest podstawowym wymogiem wdrożenia zasady zgodności podczas, gdy przyjęte kryteria ryzyka i zagrożenia lub granice poziomu szkód i wymagań odnośnie kontroli ryzyka są podstawowymi wymaganiami odnośnie zasady proporcjonalności. Ogólnie planowanie przestrzenne wykorzystuje zasadę, że szczególne użytkowania terenu powinny zostać oddzielone odpowiednią odległością. Wymaga to ustanowienia i stosowania ograniczeń określających, jakie użytkowanie terenu/zagospodarowanie przestrzenne jest dozwolone w różnych strefach wokół zakładu. Strefy te zależą od profilu ryzyka i odpowiednie ograniczenia powinny być proporcjonalne do poziomu ryzyka. Z tego wynika, dlaczego kryteria i metody oceny zagrożeń/ryzyka są tak ważne przy uwzględnieniu problemu ryzyka w planowaniu przestrzennym. Ponadto metody oceny i kryteria powinny być zgodne z ogólną kulturą zarządzania ryzykiem i filozofią każdego państwa członkowskiego lub regionu. Ponad wszelką wątpliwość więcej niż jedna metoda jest stosowana w zależności nie tylko od warunków historycznych i kulturalnych, ale również od uwarunkowań danego przypadku. Wybrane kategorie metod oceny ryzyka i zagrożenia zostały przedstawione poniżej razem ze stosownymi kryteriami w celu wsparcia państw członkowskich w wyborze odpowiedniego i zgodnego systemu. Ponadto oprócz tradycyjnego podejścia stosowanego w planowaniu przestrzennym bazującego na narzucanych ograniczeniach, bardziej dynamiczne podejścia mogą również zostać wdrożone. Celem tych podejść jest w perspektywie średnioterminowej i długoterminowej poprawa sytuacji w zakresie ryzyka w wyniku uwzględnienia w procesie planowania przestrzennego rozważań w tym zakresie. Tak celowo ukierunkowane podejścia mogą również z sukcesem wykorzystywać dotychczasowe doświadczenia i istniejącą sytuację będącą przedmiotem zainteresowania, które nie mogą zostać rozwiązane w wyniku ograniczeń krótkookresowych. Wdrożenie takiej polityki przestrzennej wymaga także istnienia jednoznacznie przyjętych kryteriów oraz metod oceny ryzyka i zagrożenia (na przykład, aby ocenić skuteczność wybranych środków). Ograniczenia związane z niepewnością Oszacowania ryzyka na potrzeby planowania przestrzennego są obciążone pewną niepewnością ze względu na zastosowane dane i modele. W idealnej sytuacji wszystkie dane dotyczące możliwych skutków powodowanych przez inwestycję powinny być dostępne, ale praktycznie jest to niewykonalne. Przy uwzględnieniu tej sytuacji oszacowanie musi zostać uproszczone. Dlatego w przypadku, gdy dane nie są dostępne lub ich jakość nie może zostać zweryfikowana, korzysta się z ocen ekspertów i/lub ze scenariuszy, które uogólniają analizowaną sytuację. W konsekwencji, w procesie podejmowania decyzji w sprawie planowania przestrzennego zazwyczaj nie bierze się pod uwagę niepewności w odniesieniu do zakresu lub zmienności uzyskanych wyników, które zwykle opierają się na pojedynczych liczbach lub jakościowej klasyfikacji akceptowalności ryzyka, która podsuwa najlepszą ostrożną ocenę poziomu ryzyka ( podejście konserwatywne, ale niepesymistyczne ). 23

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Departament Zasobów Wodnych Warszawa, 11-12 czerwca 2015 r. Dyrektywy istotne dla inwestycji wodnych

Bardziej szczegółowo

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej Nadrzędny dokument określający wymogi i standardy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013

Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013 Potrzeba usprawnienia różnych rodzajów oceny wymaganych w ramach prawa ochrony środowiska UE? Konferencja ELNI EIA Wrocław 23 Maja 2013 1 EU framework of Env. impact assessments Ocena skutków międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PORADNIKA SPOTKANIE Z KE 18 MAJA 2015R.

PREZENTACJA PORADNIKA SPOTKANIE Z KE 18 MAJA 2015R. PORADNIK PRZYGOTOWANIA INWESTYCJI Z UWZGLĘDNIENIEM ZMIAN KLIMATU, ICH ŁAGODZENIA I PRZYSTOSOWANIA DO TYCH ZMIAN ORAZ ODPORNOŚCI NA KLĘSKI ŻYWIOŁOWE MINISTERSTWO ŚRODOWISKA DEPARTAMENT ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP.

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. RAMOWY PRZEBIEG STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr 1045. Informacja. Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej. Elżbieta Berkowska KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Udział społeczeństwa we wdrażaniu Ramowej Dyrektywy Wodnej Maj 2004 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 1045 W preambule

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 Analiza wariantowajako przesłanka wskazania wariantu innego niż proponowany przez inwestora lub odmowy wydania decyzji środowiskowej r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 1 PLAN PREZENTACJI Podstawy prawne analizy

Bardziej szczegółowo

Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych

Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych Uwzględniający wyniki konsultacji społecznych Karla Sobocińska Zdrowy deszcz Zdjęcie nagrodzone w konkursie fotograficznym "Woda w kadrze", zorganizowanym przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce NATURA 2000 Dyrektywa Siedliskowa Sieć obszarów chronionych na terenie Unii Europejskiej Celem wyznaczania jest ochrona cennych, pod względem przyrodniczym i zagrożonych, składników różnorodności biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk

Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk Zarządzanie bezpieczeństwem informacji przegląd aktualnych standardów i metodyk dr T Bartosz Kalinowski 17 19 września 2008, Wisła IV Sympozjum Klubu Paragraf 34 1 Informacja a system zarządzania Informacja

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut

Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut Bezpieczeństwo dziś i jutro Security InsideOut Radosław Kaczorek, CISSP, CISA, CIA Partner Zarządzający w IMMUSEC Sp. z o.o. Radosław Oracle Security Kaczorek, Summit CISSP, 2011 CISA, Warszawa CIA Oracle

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH

PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH PODSUMOWANIE ZAWIERAJĄCE UZASADNIENIE WYBORU PRZYJĘTEGO DOKUMENTU W ODNIESIENIU DO ROZPATRYWANYCH ROZWIĄZAŃ ALTERNATYWNYCH Program ochrony środowiska przed hałasem dla Miasta Gliwice na lata 2013-2017

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji

Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji Zarządzanie ryzykiem w bezpieczeństwie informacji Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji zyskują coraz większą popularność, zarówno wśród jednostek administracji publicznej jak i firm z sektora

Bardziej szczegółowo

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego Konwersatorium pn. Dostęp, wymiana, integracja. Możliwości i zasady wykorzystania publicznych baz danych i zasobów informacyjnych Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE

UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE UWARUNKOWANIA PRAWNE REMEDIACJI GLEB W POLSCE Joanna Kwapisz Główny specjalista Tel. 22 57 92 274 Departament Gospodarki Odpadami Obowiązujące Ochrona powierzchni regulacje ziemi prawne Poziom UE: Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego

Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego Strategia Energetyki Województwa Lubuskiego Podsumowanie procedury strategicznej oceny oddziaływania na środowisko www.energoekspert.com.pl Wrzesień, 2013 Spis treści 1. Podstawa prawna i przebieg procedury...

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane zarządzanie zasobami wodnymi w Metropolii Poznań

Zintegrowane zarządzanie zasobami wodnymi w Metropolii Poznań Zintegrowane zarządzanie zasobami wodnymi w Metropolii Poznań Prof. UAM dr hab. Renata Graf Zakład Hydrologii I Gospodarki Wodnej, Instytut Geografii Fizycznej I Kształtowania Środowiska Przyrodniczego,

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny

Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny Przeciwdziałanie poważnym awariom przemysłowym - aktualny stan prawny dr Agnieszka Gajek Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy HISTORIA Dyrektywa Seveso I Dyrektywa Seveso II Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Co to jest przedsięwzięcie?

Co to jest przedsięwzięcie? Wprowadzenie do systemu ocen oddziaływania na środowisko Krzysztof Mielniczuk r. Co to jest przedsięwzięcie? Rozumie się przez to zamierzenie budowlane lub inną ingerencję w środowisko polegającą na przekształceniu

Bardziej szczegółowo

Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania. dr Marcin Pchałek adw.

Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania. dr Marcin Pchałek adw. Czy przyroda w Polsce jest lepiej chroniona po 2 latach: jakość regulacji i praktyki stosowania dr Marcin Pchałek adw. Paulina Kupczyk Kluczowe etapy oceny habitatowej: Etap pierwszy: Screening Etap drugi:

Bardziej szczegółowo

aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z

aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z aktualny stan realizacji zadań ministra właściwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej wynikających z przepisów ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 30.11.2005 KOM(2005) 623 wersja ostateczna 2005/0243 (ACC) Wniosek ROZPORZĄDZENIE RADY zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 384/96 w sprawie ochrony przed

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka

FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka FORMULARZ WNIOSKU Marta Wronka Wydział ds. Programu LIFE Departament Ochrony Przyrody i Edukacji Ekologicznej NA DOBRY POCZĄTEK Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1293/2013 z dnia 11

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka

Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka Spis treści do książki pt. Ocena ryzyka zawodowego Autorzy: Iwona Romanowska-Słomka Adam Słomka WSTĘP... 9 CZĘŚĆ I 1. WPROWADZENIE... 11 2. OCENA RYZYKA... 18 2.1. Definicje... 18 2.2. Cele oceny ryzyka...

Bardziej szczegółowo

ISO Revisions. ISO Revisions ISO 9001. Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością. Jak podchodzić do zmian?

ISO Revisions. ISO Revisions ISO 9001. Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością. Jak podchodzić do zmian? ISO 9001 Znaczenie ryzyka w zarządzaniu jakością Jak podchodzić do zmian? Tło historyczne i przegląd aktualizacji wprowadzonych do ISO 9001:2015 Międzynarodowy Standard ISO 9001 podlega przeglądowi w regularnych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU

SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU P OLITECHNIK A W AR S Z AWSKA FILIA W PŁOCKU ul. Łukasiewicza 17, 09-400 Płock SYSTEM ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W DZIAŁALNOŚCI POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ FILII w PŁOCKU Opracowano na podstawie załącznika do

Bardziej szczegółowo

Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju

Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju Rola usług publicznych i ekosystemowych w kształtowaniu zrównoważonego rozwoju Katowice, 23.11.2012 r. dr Leszek Trząski mgr Małgorzata Kantor Główny Instytut Górnictwa Sfinansowano ze środków Narodowego

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura w Polsce Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura priorytet nowej strategii Realizacja Strategii UE ochrony różnorodności biologicznej na lata 2020

Bardziej szczegółowo

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Autor: Artur Lewandowski Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Przegląd oraz porównanie standardów bezpieczeństwa ISO 27001, COSO, COBIT, ITIL, ISO 20000 Przegląd normy ISO 27001 szczegółowy opis wraz

Bardziej szczegółowo

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ z przeprowadzeniem oceny strategicznej oddziaływania programu środowiska 10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ Poważna awaria, wg ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.

Bardziej szczegółowo

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji? 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne? 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek Kierownik Projektu: mgr inŝ. Ksenia Czachor Opracowanie: mgr Katarzyna Kędzierska

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych Wstęp... 13 1. Wprowadzenie... 15 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji?... 17 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne?... 18 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Jednolita Europejska Przestrzeń Powietrzna. Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012

Jednolita Europejska Przestrzeń Powietrzna. Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012 Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012 Geneza i przyczyny powstania inicjatywy Lata 1975 2000 - ruch lotniczy zwiększył się prawie trzykrotnie Lata 1997-1999 - Komisja Europejska rozpoczęła analizy wzrostu

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 16.12.2011 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 1788/2009, którą złożył M.T. (Bułgaria) w sprawie fabryki asfaltu w Sewliewie w Bułgarii CM\887583.doc

Bardziej szczegółowo

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie w Warszawie Program prac związanych z opracowaniem planów przeciwdziałania skutkom suszy w regionie wodnym Łyny i Węgorapy zgodnie z art. 88s ust. 3 pkt. 1 ustawy Prawo wodne. Zakres planowania w gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych

Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Wzorcowy dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) dla pyłowych atmosfer wybuchowych Celem niniejszego artykułu jest wskazanie pracodawcy co powinien zawierać dokument zabezpieczenia przed wybuchem

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Architektura bezpieczeństwa informacji w ochronie zdrowia. Warszawa, 29 listopada 2011

Architektura bezpieczeństwa informacji w ochronie zdrowia. Warszawa, 29 listopada 2011 Architektura informacji w ochronie zdrowia Warszawa, 29 listopada 2011 Potrzeba Pomiędzy 17 a 19 kwietnia 2011 roku zostały wykradzione dane z 77 milionów kont Sony PlayStation Network. 2 tygodnie 25 milionów

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Radosław Kaczorek, CISSP, CISA, CIA Warszawa, 7 września 2010 r. 1 Zawartość prezentacji Wstęp Ryzyko i strategia postępowania z ryzykiem Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r.

Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka. Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem teoria i praktyka Ewa Szczepańska Centrum Projektów Informatycznych Warszawa, dnia 31 stycznia 2012 r. Zarządzanie ryzykiem - agenda Zarządzanie ryzykiem - definicje Ryzyko - niepewne

Bardziej szczegółowo

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim

Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających. Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim Kryminologiczna i prawna problematyka środków odurzających Temat XIV Narkotyki i narkomania w prawie europejskim Czy istnieje europejska polityka narkotykowa? Podstawy prawne dla ewentualnego kształtowania

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno

Program Ochrony Środowiska dla Gminy Rybno Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013 Wersja Jednostka realizująca Typ Poziom Program Profil Blok Grupa Kod Semestr nominalny Język prowadzenia zajęć Liczba punktów ECTS Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów Liczba

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak

Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak Planowanie strategiczne w gospodarce wodnej Prof. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak Kto wierzy, że powinniśmy.. Zanieczyszczać bardziej niż musimy Wykorzystywać więcej energii niż potrzebujemy Dewastować środowisko

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI.

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. Spis treści PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ROZDZIAŁ 1... BŁĄD! NIE RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZASADY FUNKCJONOWANIA.... BŁĄD! NIE 1.1. RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZMIANY STRUKTURALNE

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji

Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Główny Instytut Górnictwa Zakład Oszczędności Energii i Ochrony Powietrza Krajowe Centrum WdroŜeń Czystszej Produkcji Zarządzanie środowiskowe zgodne z wymaganiami normy ISO 14001 Wprowadzenie Coraz więcej

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM

OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA W WOJEWÓDZTWACH MAŁOPOLSKIM I ŚWIĘTOKRZYSKIM Elementy zarządzania ryzykiem powodziowym 1. Zapobieganie 2. Ochrona 3. Gotowość 4. Postępowanie awaryjne 5. Wyciąganie wniosków Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Przejście od planów transportowych do Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej

Przejście od planów transportowych do Planów Zrównoważonej Mobilności Miejskiej dr Katarzyna HEBEL Prof. dr hab. Olgierd WYSZOMIRSKI Conference Baltic Sea Region advancing towards Sustainable Urban Mobility Planning Gdynia 22-24th of October 2014 Przejście od planów transportowych

Bardziej szczegółowo

30.12.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 401/41

30.12.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 401/41 30.12.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 401/41 DECYZJA KOMISJI z dnia 15 grudnia 2006 r. wykonująca rozporządzenie Rady (WE) nr 21/2004 w odniesieniu do wytycznych i procedur elektronicznej identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Zharmonizowane wymogi Część B. Dokument IV. Składowa opracowania Rekomendacji Agencji zgodnie z postanowieniami art. 15 Dyrektywy 2004/49/WE

Zharmonizowane wymogi Część B. Dokument IV. Składowa opracowania Rekomendacji Agencji zgodnie z postanowieniami art. 15 Dyrektywy 2004/49/WE Zharmonizowane wymogi Część B Dokument IV Celem wykorzystania przez Krajowe Władze Bezpieczeństwa Ruchu przy ocenie zgodności z wymogami certyfikatów bezpieczeństwa Część B wydanych zgodnie z art. 10(2)

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w sprawie. rozpatrywania skarg przez zakłady. ubezpieczeń

Wytyczne w sprawie. rozpatrywania skarg przez zakłady. ubezpieczeń EIOPA-BoS-12/069 PL Wytyczne w sprawie rozpatrywania skarg przez zakłady ubezpieczeń 1/8 1. Wytyczne Wprowadzenie 1. Zgodnie z art. 16 rozporządzenia w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja PWŚK i PGW. Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Aktualizacja PWŚK i PGW. Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Aktualizacja PWŚK i PGW Przemysław Gruszecki, Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej Aktualizacja PWŚK i PGW Art. 11 RDW Każde Państwo Członkowskie zapewnia ustalenie programu działań, dla wszystkich obszarów

Bardziej szczegółowo

apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu

apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu Aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju i planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy apgw/apwśk założenia i stan realizacji projektu Przemysław Gruszecki Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej

Bardziej szczegółowo

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje Załącznik do Zarządzenia nr 70/2015 Rektora UEP z dnia 27 listopada 2015 roku Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu 1 Definicje Określenia użyte w Polityce zarządzania

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk 2-dniowe warsztaty dla beneficjentów projektów drogowych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów

PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 184 ds. Klejów STRESZCZENIE Środowisko biznesowe: Zakres objęty działalnością KT 184 jest niezwykle szeroki i ma charakter wybitnie intersektorowy, gdyż dotyczy nie tylko

Bardziej szczegółowo

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim przemyśle stalowym Wnioski i zalecenia Kwiecień 2015 1 Przypomnienie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja ustawy Prawo Wodne

Nowelizacja ustawy Prawo Wodne dla rozwoju infrastruktury i środowiska Nowelizacja ustawy Prawo Wodne Danuta Drozd Kierownik Zespołu ds. Funduszy Europejskich Katarzyna Cichowicz, Katarzyna Brejt 1 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa -

Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa - Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa - Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Audyt Systemu lata 2007-2013 Krajowe ramy prawne

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem

Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Zarządzenie Nr 24/2012 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie Polityki zarządzania ryzykiem Na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych

Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych Warunki korzystania z wód regionu wodnego /zlewni - znaczenie, możliwości wprowadzenia potrzeb przyrodniczych Przemysław Nawrocki WWF, Ptaki Polskie Jak dbać o obszar Natura 2000 i o wody - w procesach

Bardziej szczegółowo

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego

Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Informacja o zawodzie Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego Tarnów, luty 2012 r. Audytor bezpieczeństwa ruchu drogowego to nowy zawód, który pojawił się w Polsce. Jego powstanie wymusiły wymogi unijne,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne. Wytyczne w sprawie kluczowych koncepcji ZAFI. 13.08.2013 r. ESMA/2013/611

Wytyczne. Wytyczne w sprawie kluczowych koncepcji ZAFI. 13.08.2013 r. ESMA/2013/611 Wytyczne Wytyczne w sprawie kluczowych koncepcji ZAFI 13.08.2013 r. ESMA/2013/611 Data: 13.08.2013 r. ESMA/2013/611 Spis treści I. Zakres 3 II. Definicje 3 III. Cel 4 IV. Zgodność i obowiązki sprawozdawcze

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 PISMO PRZEWODNIE od: Komisja Europejska data otrzymania: 9 czerwca 2008 r. do: Sekretariat Generalny Rady Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Projekt MAGIC impulsem działań administracyjnych w Olsztynie

Projekt MAGIC impulsem działań administracyjnych w Olsztynie Projekt impulsem działań administracyjnych w Olsztynie Urząd Miasta Olsztyna Marzec 2008 Funded by the EU Community Initiative INTERREG III B CADSES Funded by the EU Community Initiative INTERREG III B

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 21.11.2013 2013/0165(COD) PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo