SPOSOBY NA MODĘ WAYS OF PRESENTING FASHION. muzea i kolekcje. Piotr Szaradowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SPOSOBY NA MODĘ WAYS OF PRESENTING FASHION. muzea i kolekcje. Piotr Szaradowski"

Transkrypt

1 Muz., 2014(55): Rocznik, ISSN data przyjęcia data akceptacji DOI: / SPOSOBY NA MODĘ WAYS OF PRESENTING FASHION Piotr Szaradowski Muzeum Narodowe w Poznaniu Abstract: The presence of fashion in a museum, including today s clothes as well as outfits of years, already has its history. Since the 1970s, the number of such exhibitions has been consistently growing, now possibly achieving the peak of popularity. The article outlays a brief history of presenting fashion in museums and indicates the types of exhibitions most popular today. Presenting the output of a selected designer seems to be the most important among these types. This is also related to a change of the status of designers who are nowadays treated almost as artists. However, there is a risk that such exhibitions might be regarded as expensive, prestigious advertisement, deprived of any substantial content. The second popular kind of presenting fashion involves compiling it in one space together with art. In particular, clothes by such designers as Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo, Viktor & Rolf, Martin Margiela or Hussein Chalayan are presented in such manner. The above is accompanied by reflections of an academic nature. Anglo-Saxon experiences clearly show the close relation and mutual stimulation of the two milieus: museum professionals/ curators and academics. Against a background painted in such a way, the author synthetically presents the issue of fashion exhibited in Polish museums. Keywords: 20th century fashion, periodic exhibitions, Diana Vreeland, Metropolitan Museum of Art, Victoria & Albert Museum, Cecil Beaton, Alexander McQueen, Cristóbal Balenciaga, Yves Saint Laurent, museology. W 2011 r. Metropolitan Museum of Art w Nowym Yorku (dalej MET) zorganizowało wystawę prezentującą dorobek Alexandra McQueena, tragicznie zmarłego brytyjskiego projektanta mody 1. Przyciągnęła ona ogromną liczbę widzów ponad 600 tysięcy co uplasowało ją na ósmym miejscu najchętniej oglądanych wystaw czasowych w historii Metropolitan Museum. Nawet w Polsce odbiła się ona dużym echem. Wśród głosów pojawiły się i te, komentujące obecność w muzeum ubiorów dopiero co oglądanych na wybiegu, i to w tak szacownym, jak nowojorskie MET 2. Tymczasem obecność mody w muzeum ma już swoją historię. Pisząc o modzie, mam na myśli współczesne nam tendencje i zjawiska oraz te sięgające maksymalnie lat wstecz. Oddzielenie ubiorów najmłodszych od tych pochodzących z 1. poł. XX w. i starszych uważam za istotne, gdyż ich drogi do muzealnych zbiorów i na ekspozycję biegły odmiennymi torami. Uznanie dla mody przyszło wyraźnie później niż dla ubiorów zabytkowych 3. Zatem wydzielenie przeze mnie mody i poświęcenie uwagi jej obecności w muzeach uwzględnia procesy zachodzące w muzealnictwie europejskim i amerykańskim 4. Dodam jeszcze, że w niniejszym tekście skupiać się będę na wystawach czasowych, gdyż to one okazywały się kamieniami milowymi na drodze zmian w postrzeganiu mody w muzeum 5. Moda w muzeum Victoria & Albert Museum w Londynie to dziś jedno z najsłynniejszych i najważniejszych muzeów kolekcjonujących i prezentujących modę 6. Nawet jednak tam początki były trudne. Otóż w połowie XIX w., myśląc o kolekcjonowaniu aktualnych przykładów najlepszego wzornictwa, zupełnie pomijano ubiór i wyłączano go z zakupów 7. Autorka opracowania poświęconego historii mody jako dyscyplinie naukowej zaznacza, że to płeć (męska) kuratorów deteminowała tę sytuację. Kobiety na kuratorskich stanowiskach w tym muzeum pojawiły się dopiero wraz z II wojną światową, a pierwsza wystawa mody edwardiańskiej i wiktoriańskiej zorganizowana została w 1952 roku 8. Wciąż zatem nie było 135

2 1. Fragment ekspozycji Elegancja-Francja. Z historii mody XX wieku 1. Part of the exhibition Elegance France. Fashion history of the twentieth century 2. Fragment ekspozycji Elegancja-Francja. Z historii mody XX wieku 2. Part of the exhibition Elegance France. Fashion history of the twentieth century mowy o współczesnej modzie, a jedynie tej sprzed kilkudziesięciu lat. Kolejną dekadę później otwarto po remoncie Costume Court, gdzie znalazły się przykłady ubiorów europejskich od 1570 do 1947 roku. Wówczas też pojawiły się wyraźne głosy kuratorek, że w zbiorach brakuje dobrych przykładów mody z lat 30. XX w., a więc trzydziestoletniej 9. Największe jednak zmiany, jak zasygnalizowałem, przynosiły wystawy czasowe. Za przełom w traktowaniu mody uznaje się ekspozycję przygotowaną przez Cecila Beatona w 1971 r. Fashion: an anthology by Cecil Beaton właśnie w Muzeum Wiktorii & Alberta 10. Przełom nie polegał jedynie na tym, że była to wystawa poświęcona także aktualnej modzie. Nową jakość wprowadziła przede wszystkim aranżacja wystawy 11. Była ona zróżnicowana w zależności 3. Fragment ekspozycji Szafa Polska 90_10 3. Part of the exhibition Polish garderobe of 90_10 od dekady, której dotyczyła, śmiało umieszczała obiekty w różnych kontekstach. Na przykład surrealistyczne projekty Elsy Schiaparelli prezentowane były na tle zainspirowanym obrazem Salvadora Dalego współpracującego z włoską projektantką 12. Mniej więcej w tym samym okresie w Metropolitan Museum of Art zatrudniono jako konsultantkę Dianę Vreeland, także związaną ze światem mody, a nie muzeów. Ich działania, choć przez wielu krytykowane, ostatecznie okazały się niezmiernie inspirujące, a ich wpływ można obserwować do dziś 13. Z wystaw czasowych poświęconych modzie, które okazały się kamieniami milowymi należałoby wymienić jeszcze Street Style: from side walk to catwalk, 1940 to tomorrow z 1994 roku. By przygotować tę ekspozycję, potrzebowano ubiorów o zupełnie innym, niż 136 MUZEALNICTWO 55

3 dotychczas, profilu. Do tej pory bowiem tylko ubiory o wysokich walorach artystycznych i najwyższej jakości wykonania miały szanse zaistnieć w muzeum. Wystawa poświęcona modzie na ulicy wymusiła otwarcie się muzealników także na stroje znoszone, o niższych walorach artystycznych, czasem wręcz zniszczonych, jak w przypadku ubiorów punków. Zmiana ta okazała się trwalsza niż sama wystawa 14. Dobrym przykładem prostej prezentacji mody ostatnich dziesięcioleci była dwuczęściowa wystawa w Musée des Arts Décoratifs w Paryżu, koncentrująca się na modzie lat 70. i 80. XX w., a następnie lat 90. i Ekspozycją, która także próbowała uchwycić i opisać dzisiejszą modę, była przygotowana przez muzeum przy Fashion Institute of Technology w Nowym Jorku wystawa Japan Fashion Now. Jej autorka pokazywała nie tylko obecny widok japońskich ulic, ale i podkreślała wpływ japońskich projektantów na modę europejską 16. Proces zmiany pewnych wartości w modzie próbowali zaś uchwycić autorzy wystawy PUNK: Chaos to Couture w MET, prezentującej wybrany problem w dłuższym okresie 17. Widz miał możliwość prześledzenia, jak elementy ubiorów wyrosłych z buntu i sprzeciwu stawały się inspiracją dla wielkiej mody. Rok wcześniej, w 2012, to samo muzeum przygotowało wystawę konfrontującą ubiory stworzone przez dwie Włoszki: Elsę Schiaparelli i Miuccię Pradę 18. Zestawienia projektów dokonane przez kuratora dawały możliwość świeżego spojrzenia na znane już ubiory. Poza sukniami czy żakietami skonfrontowane ze sobą zostały także postawy projektantek 19. Wystawy projektantów W 1973 r. w Metropolitan Museum zorganizowana została pierwsza wystawa prezentująca dorobek jednego projektanta Cristóbala Balenciagi, zmarłego rok wcześniej. Jego suknie, znane z magazynów mody, można było obejrzeć w muzeum. Kluczem do wyjaśnienia tej jakościowej zmiany jest kuratorka wystawy Diana Vreeland. Była ona wieloletnią redaktorką Vogue oraz Harper s Bazaar. Po zakończeniu kariery w mediach, będąc już na emeryturze, dostała propozycję zatrudnienia jako specjalny konsultant właśnie przy Costume Institute w MET. Z ofertą wyszedł ówczesny dyrektor tej placówki Thomas Hoving, chcący odświeżyć i uatrakcyjnić wizerunek muzeum 20. Pomysły Vreeland na realizacje wystaw, co oczywiste, odbiegały od dotychczasowych standardów. Była ona zdania, że wszystko musi być atrakcyjne dla widzów i wyglądać nowocześnie. Wykorzystywała do tego swoje doświadczenie w stylizowaniu sesji zdjęciowych. W osiąganiu zamierzonego efektu nie wahała się przed naciąganiem lub też przekłamywaniem historii i powielaniem funkcjonujących stereotypów. Zawartość merytoryczna była najsłabszym punktem jej wystaw i powodem ostrej krytyki. Mimo tych kontrowersji jej sposób prezentacji znalazł swoich kontynuatorów. Przykładem, bynajmniej nie jedynym, jest Harold Koda, obecny główny kurator Instytutu Kostiumu MET 21. Oczywiście jego wystawy są zdecydowanie bardziej przemyślane pod względem merytorycznym, jednak zachowują charakterystyczny, można powiedzieć teatralny sposób aranżacji. Diana Vreeland raz jeszcze odegrała istotną rolę w historii MET. Otóż w 1983 r. przełamała dotychczas obowiązujące zasady i zorganizowała wystawę żyjącemu, wciąż tworzącemu projektantowi mody Yves Saint Laurentowi. Trzeba dodać, że stroje francuskiego kreatora nie były pokazywane jako rzemiosło artystyczne czy nawet sztuka. Vreeland we wstępie do katalogu wystawy po prostu mówi o dokonaniach i rewolucjach, jakich dokonał on w kobiecej modzie 22. Był to zresztą początek wystaw poświęconych temu projektantowi 23. Te dwie przełomowe ekspozycje (Balenciagi i Saint Laurenta) zapoczątkowały popularny dziś model wystaw poświęcanych jednemu projektantowi. Obecnie każdy rok przynosi takie wydarzenia 24, co świadczy także o zmianie, jaka dokonała się w statusie kreatorów mody, którzy dziś traktowani są jak artyści lub co najmniej celebryci. Nieco inną wystawą była ekspozycja zatytułowana Louis Vuitton Marc Jacobsˮ25. Wyróżniała się tym, że była poświęcona nie tyle jednemu projektantowi, ile jednej marce. Wystawa pozwalała oprócz poznania historii firmy zapoznać się, choć nie było to bezpośrednim tematem, np. ze zmieniającymi się warunkami i sposobami podróży (pokazywano XIX-wieczne kufry i torby podróżne, które produkował Vuitton oraz te dzisiejsze). Prezentacja modnych i pożądanych obecnie torebek mocno kojarzyła się z witrynami sklepów, gdzie można je nabywać 26. Piszę o tym, by przypomnieć problem, z jakim zmagają i zmagać się będą twórcy podobnych prezentacji. Trudność polega na finansowaniu wystaw w taki sposób, by nie zostało to odczytane jako kupno bardzo kosztownej i dającej prestiż reklamy. Na taki zarzut naraził się np. Giorgio Armani, prezentując swoje modele w Muzem Guggenheima w Nowym Jorku w 2000 roku 27. Wśród wystaw poświęconych jednemu twórcy warto wskazać też typ, który jest stosunkowo nowy, czyli prezentacje postaci kobiet uznawanych za twórczynie stylu. W tej grupie należałoby wymienić ekspozycje analizujące styl m.in. księżnej Diany, Jackie Kennedy czy Daphne Guiness 28. W towarzystwie sztuki 4. Fragment ekspozycji Szafa Polska 90_10 4. Part of the exhibition Polish garderobe of 90_10 Jeśli bralibyśmy pod uwagę samo prezentowanie w formie dialogu dzieł sztuki i ubiorów, niekoniecznie w kontekście muzeum, to należałoby przypomnieć wystawy surrealistów, gdzie pojawiały się przecież ubiory współczesne 29. Trzymając się jednak muzealnych wystaw, za prekursorkę zestawiania mody ze sztuką można uznać wspomnianą już Dianę Vreeland i jej wystawę poświęconą Balenciadze. Pre- 137

4 5. Mina Lundgren, Sześcian, 2010, widok ekspozycji Cuda niewidy w CSW Znaki Czasu w Toruniu 5. Mina Lundgren, Cube, 2010, view exhibition of Wonderingmode at Center of Contemporary Art Znaki Czasu in Toruń zentowała ona dorobek projektanta w otoczeniu hiszpańskiej sztuki, głównie obrazów, wśród których były płótna Velázqueza czy Zurbarana. Wybór ten był o tyle uzasadniony, że Hiszpan faktycznie czerpał inspiracje z rodzimej sztuki, także tej religijnej. Znalazło to odbicie w tytule wystawy Świat Balenciagi. Oczywiście nie każdy projektant ma dorobek pozwalający na zestawienie go z dziełami sztuki. Balenciaga jest pod tym względem wyjątkowo inspirujący, co potwierdziła także niedawna wystawa Hamisha Bowlesa Balenciaga and Spain 30. Znakomitym przykładem ekspozycji łączącej dzieła sztuki z ubiorami była też wystawa Madame Grès La couture à l oeuvreˮ, pokazywana w paryskim Musée Bourdelle w 2011 roku 31. Łączyła ona ponadczasowe, drapowane ubrania projektantki z rzeźbami. W ten sposób odwoływano się do powszechnych skojarzeń jej sukni z rzeźbami taborety używane do rzeźbienia pełniły tu funkcję postumentów manekinów. Dodatkowym aspektem był fakt, że praca Antoine a Bourdelle a, któremu poświęcone jest owo muzeum, faktycznie inspirowała projektantkę. Ekspozycja ta, poza wyjątkowymi walorami estetycznymi, prezentowała też inne spojrzenie na ubiór, właśnie jako rodzaj rzeźby. Nieco odmienną wystawą była Inspiration Dior w Muzeum Puszkina w Moskwie, w 2011 roku. Pozwalała ona skonfrontować źródło inspiracji z gotowym projektem. Atrakcyjność wystawy związana była z różnorodnością inspiracji projektantów pracujących dla domu mody Christian Dior. Widzowie mogli zobaczyć zatem m.in. sztukę konstruktywistów, malarstwo XVIII i XIX wieczne, a także sztukę egipską i inne. Mówiąc o prezentowaniu modnych ubiorów w kontekście sztuki, należy podkreślić, że od wielu lat funkcjonuje model wystawy ściśle związany z dyskursem zapoczątkowanym w latach 80. XX wieku 32. Sposób prezentacji z reguły wyraźnie nawiązuje do wystaw sztuki współczesnej duża czysta przestrzeń, znaczne odległości między obiektami itd. Idealnym przykładem może być tu wystawa Art & Fashion. Beetwen skin and clothing, prezentowana w Kunstmuseum w Wolfsburgu w 2011 roku. W narrację tego typu wpisuje się na ogół stały zestaw nazwisk projektantów, takich jak: Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo, Viktor & Rolf, Martin Margiela czy Hussein Chalayan 33. Są to postaci łączone z modą konceptualną, choć tworzące też ubiory do noszenia. Dyskurs mody jako sztuki funkcjonuje do dziś, choć Valerie Steele twierdzi, że kolejne wystawy na razie nie wnoszą niczego nowego Widok ekspozycji Cuda niewidy w CSW Znaki Czasu w Toruniu: po lewej Ana Rajcevic, Zwierzę: druga strona ewolucji, 2012; po prawej Kim Hagelind, Oscylony, View exhibition of Wonderingmode at Center of Contemporary Art Znaki Czasu in Toruń: on the left Ana Rajcevic, Animal: The Other Side of Evolution, 2012; on the right Kim Hagelind, Oscillons, 2012 (Fot. 1, 2 P. Szaradowski, dzięki uprzejmości Centrum Kultury Zamek w Poznaniu; 3, 4 P. Szaradowski, dzięki uprzejmości BWA Dizajn we Wrocławiu; 5, 6 W. Olech, dzięki uprzejmości CSW w Toruniu) Moda i teoria Dochodzimy w ten sposób do bardzo istotnego zagadnienia, jakim jest związek pomiędzy wystawami mody, jej obecnością w kolekcjach muzealnych, a samą historią mody jako dyscypliną naukową. Należy wyraźnie podkreślić wzajemne inspirowanie się muzealników przygotowujących wystawy poświęcone modzie i akademików piszących o modzie. To dzięki ich wspólnej pracy w latach 70. XX w. dokonane zostały znaczące zmiany 35. Akademicy przeszli z opisywania historii ubioru do zajmowania się poszczególnymi problemami w tej historii i włączania w nią kolejnych, mniejszych narracji. Wpłynęło to także na kuratorów w muzeach. Oczywiście zmiany następowały stopniowo i rozciągały się daleko poza wspomnianą dekadę 36. Wystawa z 1997 r. The cutting Edge: fifty years of British Fashion , autorstwa Amy de la Haye, prezentowała np. zagadnienia w układzie tematycznym, co jeszcze wówczas spotykało się z krytyką 37. Ekspozycja ta pokazała też wyraźnie, że o modzie można mówić w różny sposób, niekoniecznie w układzie chronologicznym. Uświadomiła również, że akademickie rozważania nad modą nie dają się łatwo przenosić na język wystaw muzealnych. Na tym też polega jedna z trudności w pracy kuratora wystawy mody i wyzwań przed nim stojących 38. Wystawy mody nie są tworzone tylko z myślą o akademikach. Przede wszystkim odwiedzają je widzowie po prostu zainteresowani tematem. Można śmiało stwierdzić, że tego rodzaju ekspozycje zwiększają powszechną świadomość, czym jest moda, jakie są jej mechanizmy itd. Z racji ograniczonej objętości artykułu nie sposób wymienić nawet części wystaw poświęconych modzie, zorganizowanych w ostatnich latach 39, a wiele z nich poruszało trudne tematy, jak nadmierny konsumpcjonizm, wyzysk krajów Trzeciego Świata itd. 40. Dzięki nim widzowie mogli też uświadomić sobie problemy społeczne związane z przemysłem odzieżowym. Istotne jest również, że wystawy mody okazują się niezwykle cenne dla młodych projektantów ubiorów i są dla nich ważną inspiracją 41. Mogą one dawać więc widzom dużo więcej niż tylko doznania estetyczne, z czym najczęściej są kojarzone i mogą mieć zróżnicowanych odbiorców. Co trzeba wyraźnie podkreślić nie oznacza to, że muzea rezyg- 138 MUZEALNICTWO 55

5 nują z kolekcjonowania czy wystawiania ubiorów dawnych. Wręcz przeciwnie, starają się tworzyć ekspozycje, które pokazywałyby przekrojowo pewne zjawiska w modzie, definiując je w ten sposób na nowo. Doskonałym przykładem tego może być wciąż otwarta wystawa Trend-ology w Fashion Institute of Technology, podejmująca jakże aktualny problem rodzenia się trendów. Uwzględnia ona zakres od początku XVIII w. do dziś 42. Moda w Polsce W Polsce niestety zainteresowanie modą wciąż najczęściej rozumiane jest jako zainteresowanie zakupami, ofertą sklepów, obowiązującymi długościami, kolorami, dodatkami itd. Okazjonalnie pojawiające się wystawy poświęcone modzie 43, podobnie jak słabe jeszcze środowisko naukowe, nie pozwoliły dotychczas przełamać tego sposobu myślenia. W 2013 r. odbyły się trzy wystawy, które poruszały zagadnienia mody. Na początku chciałbym wymienić wystawę, zorganizowaną w poznańskim Centrum Kultury Zamek pt. Elegancja Francja. Z historii mody XX wieku, która mimo że prezentowała także ubiory z 1. poł. XX w., to jednak doprowadzała narrację do dzisiejszych czasów, co uważam za istotne 44. Druga z wystaw, Cuda niewidy, w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu, bardzo wyraźnie wpisywała się w model prezentacji zestawiający ubiory ze sztuką i była czymś nowym w naszym muzealnictwie. Ciekawą próbą uchwycenia, tym razem polskiej mody, była inicjatywa pozamuzealna, związana z BWA we Wrocławiu, a zatytułowana Szafa Polska 90_10. Nawet jeśli wystawa ta była skromna, to warto podkreślić, że stanowiła część większego projektu edukacyjnego, przybliżającego polskich projektantów podczas bezpośrednich spotkań z publicznością. Inicjatywa jest tym ciekawsza, że w bieżącym roku znalazła ona swoją kontynuację w postaci wystawy Gotyk Polski 45. Nie są to oczywiście wszystkie wystawy poświęcone ostatnio tematyce ubioru. W 2013 r. były też te poświęcone dawnej modzie. Wymienić należy m.in.: Dawną modę dziecięcą XVII-XX wieku (Muzeum Narodowe we Wrocławiu), Wiosenny Pokaz Mody z Muzeum Narodowego we Wrocławiu (Muzeum Miedzi w Legnicy), Nowiny Paryskie. Garderoba XIX-wiecznej elegantki (Muzeum w Gliwicach) czy Dyskretny urok buduaru (Muzeum Mazowieckie w Płocku). W marcu bieżącego roku otwarta została też wystawa Krynoliny i koronki. Moda damska w XIX wieku w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Żadna z nich jednak nie nawiązywała dialogu ze współczesnością. Były raczej zamkniętą prezentacją wybranego problemu z przeszłości. Oczywiście można to tłumaczyć brakiem wystarczającej liczby obiektów, jednak moim zdaniem ważniejsze jest pytanie: dlaczego tych obiektów nie ma w muzeach? Dlaczego tylko w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi jest stała ekspozycja powojennej mody? Nawet bez wnikliwej analizy można stwierdzić, że moda w Polsce wciąż nie uzyskała zainteresowania i statusu pozwalającego jej znaleźć się w muzeum. Poza tym wspomniane wyżej zależności pomiędzy muzealnikami i akademikami każą przyjrzeć się także kondycji tych drugich. Niestety, nie ma w Polsce żadnych studiów poświęconych teorii mody, historii mody czy choćby historii ubioru. A jeśli nawet studenci poznają już historię ubiorów w ramach różnych kierunków, to najczęściej ich wiedza pochodzi z książek pisanych przed rokiem 1970, czyli sprzed przełomu, o którym pisałem wyżej 46. Efekt jest taki, że wciąż dominuje w polskich badanich nad historią ubioru sposób opisowego przedstawiania zjawisk. Na szczęście, widać powoli zachodzące zmiany. Od kilku lat działa Klub Kostiumologii i Tkaniny Artystycznej przy Stowarzyszeniu Historyków Sztuki (Oddział Warszawski), który mimo nazwy także zainteresowany jest współczesnymi zjawiskami. W Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, od 2012 r. działa Zespół Badań Mody i Dizajnu, który do tej pory zorganizował np. dwie ogólnopolskie konferencje poświęcone tym zagadnieniom 47. Za słabość działania Zespołu można uznać brak oparcia w obiektach, czyli ubiorach, jednak w sytuacji, gdy funkcjonuje w środowisku akademickim, jest oczywiste, że opiera swoje badania na innych filarach. Piszę jednak o tym specjalnie, by jeszcze raz przypomnieć i podkreślić wagę oraz konieczność współpracy tego środowiska z muzealnikami. Taka współpraca ma szansę zmienić, oczywiście w dłuższej perspektywie czasowej, powszechne traktowanie mody jako zjawiska związanego jedynie z konsumpcją i próżnym dbaniem o wygląd, w wielowymiarową, naukową dyscyplinę. Jak wynika z niniejszego tekstu, nie istnieje pytanie, czy warto, by moda zagościła w polskich muzeach, lecz jedynie jak jej to umożliwić. Wierzę, że nawet to syntetyczne opracowanie okaże się inspirujące i sprowokuje jeśli nie działanie, to przynajmniej dyskusję na ten temat. Widzę też konieczność napisania monografii poświęconej polskim kolekcjom ubioru wraz z analizą porównawczą w stosunku do innych krajów byłego bloku wschodniego 48. W moim odczuciu pozwoliłoby to na podejmowanie świadomych decyzji uwzględniających zarówno słabości, jak i mocne strony, których z pewnością nam nie brakuje. Streszczenie: Obecność mody w muzeum, a więc ubiorów współczesnych i tych letnich ma już swoją historię. Od lat 70. XX w. sukcesywnie przybywa wystaw o tej tematyce, osiągając obecnie, być może, szczyt popularności. Artykuł przedstawia krótką historię eksponowania mody w muzeach i wskazuje najpopularniejsze dziś typy wystaw. Najważniejszym z nich wydaje się być ten, prezentujący dorobek wybranego projektanta. Związane jest to również ze zmianą statusu projektantów, którzy obecnie traktowani są niemal jak artyści. Istnieje jednak ryzyko, że takie wystawy mogą być uznane za drogą, dającą prestiż reklamę, pozbawioną zawartości merytorycznej. Drugim z popularnych typów prezentacji mody jest zestawianie jej w jednej przestrzeni ze sztuką. Zwłaszcza ubiory takich projektantów, jak Yohji Yamamoto, Rei Kawakubo, Viktor & Rolf, Martin Margiela czy Hussein Chalayan eksponowane są w ten sposób. Towarzyszy temu również refleksja akademicka. Doświadczenia krajów anglo-saskich wyraźnie pokazują bliski związek i wzajemną stymulację tych dwóch środowisk: muzealników/kuratorów oraz akademików. Na tak zarysowanym tle autor syntetycznie prezentuje zagadnienie mody eksponowanej w polskich muzeach. 139

6 Słowa kluczowe: Moda XX wieku, wystawy czasowe, Diana Vreeland, Metropolitan Museum of Art, Victoria & Albert Museum, Cecil Beaton, Alexander McQueen, Cristóbal Balenciaga, Yves Saint Laurent, muzealnictwo. Przypisy 1 Alexander McQueen. Savage Beauty, 4 maja 7 sierpnia 2011; [dostęp do tego oraz wszystkich poniżej wymienionych linków: ]. 2 P. Sarzyński, Duch i ciuch, Polityka, ,1,czy-moda-to-juz-sztuka.read; W. Delikta, Mezalians? O związku mody z muzeum, Arteon, październik 2011, s Należałoby tu także wspomnieć o pojawieniu się kuratora tejże wystawy, Andrew Boltona, na poznańskim Art&Fashion Festiwal, w 2013 roku. Jego wykład dotyczył właśnie ekspozycji Alexander McQueen. Savage Beauty 3 Por. V. Cumming, Understanding Fashion History, Batsford, 2004 oraz L. Taylor, Establishing dress history, Manchester University Press, Oczywiście drogi te wyglądały różnie w zależności od kraju, patrz: L. Taylor, Establishing... 5 Jak powiedziała Claire Wilcox, kuratorka w Victoria & Albert Museum, komentując w 2001 r. wystawę swojego autorstwa ( Radical fashion ): Historia muzeum tak samo składa się z jego wystaw jak i z sumy swoich kolekcji. Wystawy wyznaczają nie tylko kolejne punkty na osi czasu, ale także wywołują zmiany w postawie, a kuratorzy mogą dzięki nim zbierać/ kolekcjonować obiekty i pomysły. [za:] L. Taylor, Establishing, s Założone w 1852 r. jako South Kesington Museum. Wyróżniam je tutaj dlatego, że było traktowane jako wzór przez wiele europejskich muzeów. 7 Co prawda wśród darów dla V&A pojawiały się ubiory, lecz były to ubiory antykwaryczne, sięgające XVII wieku. Najmłodsze pochodziły z początku XIX wieku. Nawet, gdy na początku XX w. pojawiała się okazja, by uzupełnić kolekcję aktualnymi ubiorami, świadomie z tego zrezygnowano. Por. rodz. 4 Establishing British dress collection, L. Taylor, Establishing, od s. 105; oraz N. Rothstein (red.), Four Hundred Years of Fashion, V&A Publications, Londyn 1984, od s L. Taylor, Establishing..., s Ibidem. 10 Amy de la Haye wierzy, że dopiero ta wystawa zadecydawała o tym, ze V&A Museum zaczęło się liczyć na mapie mody, L. Taylor, Establishing..., s. 122; zob. też M. Ginsburg (red.) Fashion an antology by Cecil Beaton, Londyn Znaczenie tej wystawy podkreśla też niedawna publikacja Exhibiting Fashion: Before and After 1971, gdzie pojawiająca się w tytule data odnosi się właśnie do Fashion an Antology by Cecil Beaton (J. Clark, A. de la Haye oraz J. Horsley, Exhibiting Fashion: Before and After 1971, Yale University Press, New Heaven i Londyn 2014). 11 Por. J. Clark, 28 Aspects, w: Exhibiting Fashion Dokumentacja ekspozycji, patrz: Exhibiting Fashion..., od s. 89. Por. ze spisem eksponatów M. Ginsburg, Fashion an antology, 13 Por. Exhibiting Fashion...; oraz V. Steele, Moda warta muzeum: o wzrastającej popularności wystaw o modzie, Wolę Oko, Półrocznik Historii Sztuki 2012, nr 2, s L. Taylor, Establishing..., s Wystawa udowodniała też, że efekt schodzenia w dół przez modę (od warst najbogatszych do mniej zamożnych) nie jest jedyny możliwy i może przebiegać także w odwrotnym kierunku. 15 Histoire idéale de la mode contemporaine vol. I: (1 kwietnia 10 października 2010) oraz Histoire idéale de la mode contemporaine vol. II: (25 listopada maja 2011). 16 V. Steele, P. Mears, Japan Fashion Now, Yale University Press, 2010; zob. też stronę internetową wystawy: Japan_Fashion_Now/introduction.html. 17 PUNK: Chaos to Couture, Metropolitan Museum of Art (9 maja 14 sierpnia 2013), 18 Schiaparelli and Prada: Impossible Conversations, Metropolitan Museum of Art (10 maja 19 sierpnia 2012) listings/2012/impossible-conversations. 19 Zrobiono to niemal dosłownie w postaci filmu, gdzie w rolę Schiaparelli wcieliła się aktorka, wypowiadające jej poglądy na modę. Nie była to pierwsza wystawa prezentująca dorobek różnych projektantów. W 1987 r. Fashion Institute of Technology zorganizowało wystawę w Three Women: Madeleine Vionnet, Claire McCardell and Rei Kawakubo. 20 Patrz: T. Hoving, Making the Mummies Dance: Inside The Metropolitan Museum of Art, Simon and Schuster, 1994, s ; Por. D.V. by Diana Vreeland, Alfred A. Knopf, Nowy Jork 1984, s ; oraz A. Mackenzie Stuart, Empress of Fashion: a Life of Diana Vreeland, Thames & Hudson, Londyn 2013, s V. Steele, Moda warta muzeum..., s ; por. A. Mackenzie Stuart, Empress of Fashion, s Jej wpływ na wystawy i na modę prezentowała wystawa Diana Vreeland After Diana Vreeland w Museo Fortuny (Wenecja, 9 marca 6 czerwca 2012). 22 D. Vreeland, Wstęp, w: Yves Saint Laurent, katalog wystawy, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork (14 grudnia września 1984), Clarkson N. Potter, Inc./ Publishers, Nowy Jork 1983, s Por. Kalendarium Yves Saint Laurent, A life entirely intensely przygotowane przez F. Chenoune, w: Yves Saint Laurent, katalog wystawy, Petit Palais, 11 marca 29 siepnia 2010, Paryż 2010, s W 2013 r. The Fashion World of Jean Paul Gaultier: From the Sidewalk to the Catwalk pokazana po raz pierwszy w 2011 r. w Musée des Beaux-Arts w Montrealu, była już prezentowana m. in. w Rotterdamie i Nowym Jorku; w tym roku pokaże ją Barbican w Londynie; The Chanel Legend w ubiegłym roku prezentowana była w Mettingen (Niemcy), następnie pokazało ją Gemeentemuseum w Hadze. W tym roku zawita ona do Museum für Kunst und Gewerbe w Hamburgu. Swoją wystawę miał też Azzedine Alaïa ( Alaïa, Le Palais Galliera w Paryżu), Christian Dior ( Chrian Dior: Designer in Focus, Platt Hall w Manchester) Les Arts Décoratifs, Paryż. 26 Podczas wystawy poświęconej Takashi Murakami ( MURAKAMI, MOCA, Los Angeles, 29 października lutego 2008) prezentowano także jego projekty dla firmy Louis Vuitton. W związku z tym możliwy był zakup torebek Vuittona w muzealnym sklepie, co zacierało różnicę pomiędzy muzealnym obiektem a towarem. 140 MUZEALNICTWO 55

7 27 Patrz: Por. też: V. Steele, Moda warta muzeum...,oraz. L. Taylor, Establishing..., s L. Taylor, Establishing..., s ; Styl Daphne Guinness prezentowało nowojorskie muzeum przy Fashion Institute of Technology, patrz strona internetowa wystawy Daphne_Guinness/. 29 Patrz: L. Kachur, Displaying the Marvelous: Marcel Duchamp, Salvador Dalí, and Surrealist Exhibition Installations, MIT Press, 2003; por. R. Martin, Fashion and Surrealism, Thames and Hudson, Londyn de Young Fine Arts Museums of San Francisco (26 marca 4 lipca 2011) marca 28 sierpnia Patrz: A. Geczy, V. Karaminas (red.) Fashion and Art, BERG, Londyn-Nowy Jork Por. L. Mitchell (red.) The cutting edge. Fashion from Japan, Powerhouse Publishing, Sydney 2005; A. Zborowska, Dekonstrukcyjne praktyki projektantów mody, w: Kultura Współczesna 20213, nr 4 (79), s ; oraz L. Taylor, Establishing, s Por. H. Clark, Conceptual Fashion, w: A. Geczy, V. Karaminas (red.) Fashion and Art, s ; oraz Tamże, M. Maynard, Clothing: Art Clothes or Wearable art?, s V. Steele w rozmowie z Dobrilą Denegri, w: Cuda niewidy, katalog wystawy, Centrum Sztuki Współczesnej, Toruń 2013, s Por. rozdział 2, L. Taylor, Establishing..., s Np. Linda Loppa w rozmowie z Dobrilą Denegri przyznaje, że do stworzenia wystawy Maglin Muses: When Fashion Turns Back zainspirowała ją książka C. Evans, Fashion on the Edge (Yale University Press, 2003), Cuda niewidy, s. 10. Przykładem nowych narracji w histori mody była wystawa A Queer History of Fashion: From the Closet to the Catwalk przygotowana przez Fashion Institute of Technology w 2013 roku. Strona wystawy: 37 L. Taylor, Establishing, s Por. też A. Zborowska, Wywoływanie duchów mody, Czas kultury 2013, nr 2, s Por. rozdział 8 L. Taylor, Establishing, s ; a także rozmowy Dobrili Denegri z kutarorami wystaw mody: z Lindą Loppą, Kaat Debo, Judith Clark, Marią Luisą Frisa, Valerie Steele, Sabine Saymour, Emanuele Quinz & Luca Marchetti, Heleną Hertov i Thomasem Rajnai, Cuda niewidy; oraz B. Heinemann, Curating an Exhibition: Art and Fashion, w: A. Geczy, V. Karaminas (red.) Fashion and Art, s Por. zestawienie An Incomplete Inventory of Fashion Exhibitions since 1971 przygotowane przez Jeffreya Horsleya, Exhibiting Fashion..., od s Np. Fair Fashion w Nordiska museet, Sztokholm Np. Edward C. Blum Design Labolatory w brooklińskim muzeum odegrało rolę w kształceniu amerykańskich projektantów, L. Taylor, Establishing..., s Wystawa czynna do 30 kwietnia tego roku. Można ją również zwiedzać witrtualnie 43 W ostatnich latach np. Grażyna Hase. W pracowni projektanta (Muzeum Okręgowe w Koninie, wrzesień 2003 luty 2004) czy Maciej Zień. X lecie twórczości (Królikarnia, 2008). 44 Wystawa ta, w nowej odsłonie Elegancja-Francja. Z historii haute couture zagości w tym roku w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi 17 maja 31 sierpnia Galeria Dizajn BWA Wrocław, 14 marca 30 kwietnia Główne opracowania: M. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów (Ossolineum, 1968) oraz François Boucher, Historia mody z 1967 r. (w Polsce wydana nakładem wydawnictwa Arkady w 2003 r.). Jest także książka A. Sieradzkiej, Tysiąc lat ubiorów w Polsce, Arkady 2003, która doprowadza narrację do współczesności. Oczywiście, co chciałbym bardzo wyraźnie podkreślić, nie znaczy to, że te książki są złe. Chodzi raczej o to, że ich autorzy po prostu opisują, relacjonują historię ubioru, a nie budują problemów, tak, jak to robi się obecnie w badaniach anglosaskich. Krótko ujmując, uczą one dobrze o faktach z historii mody, ale nie uczą rozumienia mody i myślenia o modzie w sposób nowoczesny. 47 Zob. Warto również dodać, że Zespół stoi także za poświęconym w całości modzie numerem Kultury Współczesnej (2013, Nr 4 (79)). 48 Opracowanie tematu znaleźć można u L. Taylor, Establishing... (rozdz. 5, s ). Z oczywistych względów jest ono niewystarczające. Piotr Szaradowski Kulturoznawca, pracownik Działu Edukacji Muzealnej w Muzeum Narodowym w Poznaniu, wykłada także historię mody XX w. w School of Form w Poznaniu; autor wystawy Elegancja-Francja. Z historii mody XX wieku ; 141

PROGRAM. PROGRAM CFW 2014 *szczegóły mogą ulec zmianie. 22.03.2014 sobota

PROGRAM. PROGRAM CFW 2014 *szczegóły mogą ulec zmianie. 22.03.2014 sobota PROGRAM PROGRAM CFW 2014 *szczegóły mogą ulec zmianie 22.03.2014 sobota 15.00 CRACOW FASHION AWARDS PREMIERY Nowohuckie Centrum Kultury, al. Jana Pawła II 232 (obowiązują zaproszenia) I etap konkursu dla

Bardziej szczegółowo

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA - projekt zajęć muzealnych dla dzieci w wieku przedszkolnym zgodny z założeniami Podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed

Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed Dr Marek Bukowski, Gdańsk GUMed Muzeum Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Abstract The paper presents basic information about the Museum of Medical University of Gdansk: main fields of interests, the collection

Bardziej szczegółowo

MUZEUM CO TO TAKIEGO?

MUZEUM CO TO TAKIEGO? MUZEUM CO TO TAKIEGO? Anita Broda, Alicja Mironiuk Nikolska Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna 2013, Warszawa Muzeum Nazwa muzeum pochodzi od greckiego słowa s museion czyli świątynia Muz. Jest to

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

1. Zoo-Aquarium Berlin

1. Zoo-Aquarium Berlin 1. Zoo-Aquarium Berlin wielki ogród zoologiczny połączony z akwariami, terrariami czy insektariami pełne ryb, gadów, płazów i bezkręgowców z najdalszych zakątków Ziemi. Otwarte: von 18.00-24.00 Uhr pokazy

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

SZTUKA DOSTĘPNA SPOTKANIA ZE SZTUKĄ WSPÓŁCZESNĄ DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU Zachęta Narodowa Galeria Sztuki

SZTUKA DOSTĘPNA SPOTKANIA ZE SZTUKĄ WSPÓŁCZESNĄ DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU Zachęta Narodowa Galeria Sztuki SZTUKA DOSTĘPNA SPOTKANIA ZE SZTUKĄ WSPÓŁCZESNĄ DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU Zachęta Narodowa Galeria Sztuki Od roku 2012 Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie prowadzi spotkania i warsztaty pod

Bardziej szczegółowo

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI!

MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! MAMY SIEDZIBĘ! OTWÓRZ JĄ Z NAMI! Czym jest Muzeum Neonów? Pierwsze w Polsce Muzeum Neonów to pomysł na prezentację wyjątkowych polskich neonów z okresu PRL i ocalenie ich od zapomnienia. Naszą misją jest

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

Wprowadzanie globalnych współzależności i etyki do pracy z uczniami i studentami. MODNIE I ETYCZNIE Projekt edukacyjny PAH

Wprowadzanie globalnych współzależności i etyki do pracy z uczniami i studentami. MODNIE I ETYCZNIE Projekt edukacyjny PAH Wprowadzanie globalnych współzależności i etyki do pracy z uczniami i studentami MODNIE I ETYCZNIE Projekt edukacyjny PAH Typy zajęć dla uczniów i studentów wykłady ćwiczenia warsztaty zajęcia i akcje

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie. Instytucje kultury w 2008 roku 1 Materiał na konferencję prasową w dniu 28 sierpnia 2009 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Urząd Statystyczny w Krakowie Notatka Informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Instytucje kultury w 2008 roku 1 TEATRY I INSTYTUCJE

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję Klasa VId Język polski Scenariusz lekcji języka polskiego w klasie VId SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Z wizytą w muzeum Cel ogólny Doskonalenie słownictwa związanego z muzeami.. Cele operacyjne UCZEŃ: Posiada

Bardziej szczegółowo

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION www.fashionculture.pl OFERTA SPONSORSKA PRZY SZTUCE FASHION CULTURE W ROLI GŁÓWNEJ: Polsko-Brytyjska Kultura i Sztuka SCENA: MUZEUM PAŁAC w Wilanowie Organizator: Polska Wszechnica w Wielkiej Brytanii

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Historia sztuki 2. Rodzaj przedmiotu obowiązkowy. 3. Poziom i kierunek studiów: st. niestacjonarne I

Bardziej szczegółowo

Konferencja NECS 2015 - PROGRAM

Konferencja NECS 2015 - PROGRAM Konferencja NECS 2015 - PROGRAM Konferencja NECS 2015 jest największą w Europie i najbardziej prestiżową cykliczną konferencją poświęconą mediom i kulturze audiowizualnej. Wydarzenie gromadzi około 450

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

Czynniki wpływające na wybór studiów technicznych przez kobiety

Czynniki wpływające na wybór studiów technicznych przez kobiety Ireneusz ZAWŁOCKI, Krzysztof NIEWIADOMSKI, Ewa NIEROBA Politechnika Częstochowska, Polska Czynniki wpływające na wybór studiów technicznych przez kobiety Wprowadzenie W roku 2006, jak podaje Bank Danych

Bardziej szczegółowo

I seria. 1. Symbolem której z marek modowych jest widoczny na zdjęciu wizerunek? a) Dior b) Hermes c) Pinko d) Versace

I seria. 1. Symbolem której z marek modowych jest widoczny na zdjęciu wizerunek? a) Dior b) Hermes c) Pinko d) Versace I seria 1. Symbolem której z marek modowych jest widoczny na zdjęciu wizerunek? a) Dior b) Hermes c) Pinko d) Versace 2. Łódka w terminologii modowej jest rodzajem: a) bluzki b) dekoltu c) rękawu d) sukienki

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla grup gimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Smoczyński retrospektywnie.

Smoczyński retrospektywnie. Smoczyński retrospektywnie. Wywiad z Marcinem Lachowskim, kuratorem cyklu trzech wystaw poświęconych twórczości Mikołaja Smoczyńskiego. Rozmawia Ignacy Oboz Ignacy Oboz: Czy wystawy były swoistym dialogiem

Bardziej szczegółowo

Kto na Śląsku inwestuje w design?

Kto na Śląsku inwestuje w design? Kto na Śląsku inwestuje w design? Wielu osobom design wciąż kojarzy się jedynie z czymś współczesnym podobnie myśli się i na Śląsku. Warto jednak pamiętać, że od dekad o wzornictwie użytkowym i projektowaniu

Bardziej szczegółowo

1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ

1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ PROMOCJA TAŃCA WSPÓŁCZESNEGO POPRZEZ RÓśNORODNE DZIAŁANIA: 1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ Nazwa placówki: Państwowe

Bardziej szczegółowo

CONCEPT STORE Fashion Week Poland

CONCEPT STORE Fashion Week Poland CONCEPT STORE Fashion Week Poland spring/ summer 2014 ŁÓDŹ, 15-20 października 2013r. Zaproszenie Proponujemy Państwu udział w IX edycji Fashionphilosophy Fashion Week w postaci prezentacji na stoisku

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Archeologii

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Archeologii OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Muzealnictwo i ochrona zabytków 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim 3. Jednostka prowadząca przedmiot

Bardziej szczegółowo

Publiczna Salezjańska Szkoła Podstawowa Publiczne Gimnazjum Salezjańskie Publiczne Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. bł. Piątki Poznańskiej

Publiczna Salezjańska Szkoła Podstawowa Publiczne Gimnazjum Salezjańskie Publiczne Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. bł. Piątki Poznańskiej Publiczna Salezjańska Szkoła Podstawowa im. bł. Piątki Poznańskiej tel. 61 875 62 30, fax: 61 875 62 40, e-mail: szkola-poznan@salezjanie.pl, www.szkola-poznan.salezjanie.pl KONKURS DLA MŁODYCH PROJEKTANTÓW

Bardziej szczegółowo

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Tak rozpoczynaliśmy każdą wyprawę na spotkanie ze sztuką! WYJAZD I MUZEUM ARCHEOLOGICZNE Wspomnienie Pan Zdzisław: Pani przewodniczka bardzo ciekawie

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne :

Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Nominacje w kategorii Zarządzanie i organizacja, w tym inwestycje muzealne : Muzeum Narodowe w Krakowie remont i modernizacja Galerii Sztuki Polskiej XIX w. w krakowskich Sukiennicach; Państwowe Muzeum

Bardziej szczegółowo

Wybrane projekty IBM w zagranicznych instytucjach kultury

Wybrane projekty IBM w zagranicznych instytucjach kultury Wybrane projekty IBM w zagranicznych instytucjach kultury Marek Raczyński Document number O czym będzie ta prezentacja? Przypomnienie znanych projektów IBM Nowe projekty - The Metropolitan Museum of Art

Bardziej szczegółowo

K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny Forma studiów

K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny Forma studiów Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE K.1.5 PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU Obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

Fashion&Home Eva Minge

Fashion&Home Eva Minge Fashion&Home Eva Minge 1 Magdalena Woźniak zdjęcia: arch. Evy Minge 22 Rezydencje numer 1/2011 Światowej sławy dyktatorzy mody, obok projektowania odzieży i dodatków konfekcyjnych, aktywnie uczestniczą

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

ACCOUNTICA Miesięcznik

ACCOUNTICA Miesięcznik ACCOUNTICA Miesięcznik Nr 25/Maj 2011/www.gierusz.com.pl Spis treści: 1. Sprawozdanie z 34. Kongresu Europejskiego Stowarzyszenia Księgowychmgr Katarzyna Gierusz Artykuł stanowi sprawozdanie z 34 Kongresu

Bardziej szczegółowo

Dwutygodnik Kurier Kolejowy

Dwutygodnik Kurier Kolejowy tak jak lubisz Dwutygodnik Kurier Kolejowy jedyny w Polsce dwutygodnik branży transportu szynowego magazyn opinii, który przedstawia najważniejsze obszary rynku tematyczne wydania specjalne TEMATYKA: Na

Bardziej szczegółowo

Inspiracje dla branży. Moda

Inspiracje dla branży. Moda Inspiracje dla branży Moda BodenUSA.com hm.com Przymierzalnia wirtualna Pozwól klientowi wykreować własne zestawienie na modelce... Funkcja przymierzalni - klient ma możliwość stworzenia własnej kompozycji

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Wydział Studiów Stosowanych/Katedra Przemysłów Kreatywnych (bud. L), pok. L02 Adres email: marta.ipczynska@byd.pl 1. Wykształcenie (lata studiów, uczelnia, uzyskany

Bardziej szczegółowo

YATENGA - ARCHITEKTURA

YATENGA - ARCHITEKTURA Yatenga zakłada powstanie jednej z największych i może najciekawszych na świece realizacji stosujących techniki alternatywne (low-tech), czyli glinę, słomę i materiały naturalne oraz recyklingowane. YATENGA.

Bardziej szczegółowo

Poised between two cultures and enjoying every minute of it... Kohena Mercer

Poised between two cultures and enjoying every minute of it... Kohena Mercer Yinka Shonibare page 3 Urodził się w Londynie, w 1962 roku. W wieku 3 lat przeprowadził się do Lagos w Nigerii. Powrót do Londynu związany był z podjęciem studiów artystycznych najpierw na Byam Shaw College

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych CAMERIMAGE zaprasza na pierwszą w Polsce wystawę malarstwa i rysunku Boba Dylana.

Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych CAMERIMAGE zaprasza na pierwszą w Polsce wystawę malarstwa i rysunku Boba Dylana. WYSTAWA MALARSTWA I RYSUNKU BOBA DYLANA NA CAMERIMAGE Dodano: 21.10.2014 Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych CAMERIMAGE zaprasza na pierwszą w Polsce wystawę malarstwa i rysunku Boba

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu

Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu Strategia rozwoju Biblioteki Publicznej w Zbąszyniu na lata 2016 2022 I Wstęp Dokument ten, wraz z wszystkimi celami i zadaniami w nim sformułowanymi, jest spójny ze strategią Rozwoju Gminy Zbąszyń na

Bardziej szczegółowo

ROK 2013 Styczeń marzec Luty Copernicana z księgozbioru Pawła Sobotko. W 540. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika.

ROK 2013 Styczeń marzec Luty Copernicana z księgozbioru Pawła Sobotko. W 540. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Styczeń marzec W ramach ogólnopolskiej oceny parametrycznej jednostek naukowych, Odział Informacji Naukowej przeprowadził analizę cytowań dorobku 1374 pracowników UWM w oparciu o bazę Web of Science. Luty

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny?

Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny? Co warto wiedzieć o reklamie w wyszukiwarce Google, gdy prowadzisz lokal gastronomiczny? Czy w Krakowie przez internet restauracji szukają częściej niż w Gdańsku? Gdzie znajdziesz smakoszy kuchni chińskiej?

Bardziej szczegółowo

Reklama w wyszukiwarce

Reklama w wyszukiwarce Reklama w wyszukiwarce RYNEK NIERUCHOMOŚCI Czego użytkownicy szukają częściej? Ile kosztuje jedno kliknięcie w reklamę wyświetlaną po słowie mieszkanie do wynajęcia? Jak wygląda sezonowość na rynku reklamowym

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: Niestacjonarne studia II stopnia, Wzornictwo

3. Poziom i kierunek studiów: Niestacjonarne studia II stopnia, Wzornictwo WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Projektowanie ubioru 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: Niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org

Fundacja Nauka i Pasja. www.naukaipasja.org Fundacja Nauka i Pasja www.naukaipasja.org Witamy w Fundacji Nauka i Pasja Pomagamy finansowo uczniom i studentom pomiędzy 15. a 21. rokiem technicznych życia uzdolnionym w kierunkach i ścisłych. Zwracamy

Bardziej szczegółowo

kultura moda uroda design

kultura moda uroda design kultura moda uroda design OFERTA REKLAMOWA O BE BE to ekskluzywny bezpłatny magazyn, poświęcony kulturze i stylowi życia. Opisujący trendy w modzie, urodzie i designie. Zainspirowany interesującymi ludźmi,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite 1 P R A C O W N I A G R A F I K I W A R S Z T A T O W E J D R U K C Y F R O W Y, G R A F I K A P R Z E S T R Z E N N A Kod przedmiotu: 03.1-WA-GRAF-PGWA Typ przedmiotu: przedmiot do wyboru Język nauczania:

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

WYSTAWA I PROGRAM WYDARZEŃ TOWARZYSZĄCYCH Z OKAZJI JUBILEUSZU 40-LECIA MUZEUM MIASTA ŁODZI

WYSTAWA I PROGRAM WYDARZEŃ TOWARZYSZĄCYCH Z OKAZJI JUBILEUSZU 40-LECIA MUZEUM MIASTA ŁODZI WYSTAWA I PROGRAM WYDARZEŃ TOWARZYSZĄCYCH Z OKAZJI JUBILEUSZU 40-LECIA MUZEUM MIASTA ŁODZI Wystawa czasowa Dziedzictwo dwóch kultur Kolekcja rodziny Poznańskich z Muzeum Polskiego w Rapperswilu 9 października

Bardziej szczegółowo

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 ...tam gdzie marzenia wykraczajà poza rzeczywistoêç. Âwiat, który widzimy, nie zawsze jest tym, w co wierzymy. Oczami dziecka, dostrzegamy szczegóły, które zmieniajà

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla klas ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Monografie: Artykuły opublikowane:

Monografie: Artykuły opublikowane: Monografie: 1. Emigracja polska w Australii w latach 1980 2000, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004, ss. 276, ISBN 83-7322-865-9 2. Zarys historii gospodarczej Australii w XX wieku, Wydawnictwo Adam

Bardziej szczegółowo

kultura moda uroda design

kultura moda uroda design kultura moda uroda design OFERTA REKLAMOWA O BE BE to ekskluzywny bezpłatny magazyn, poświęcony kulturze i stylowi życia. Opisujący trendy w modzie, urodzie i designie. Zainspirowany interesującymi ludźmi,

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki ! Nazwa przedmiotu Jednostka prowadząca Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki Jednostka dla której przedmiot jest przygotowany Rodzaj przedmiotu Rok studiów/

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydział Studiów Stosowanych/Instytut Kulturoznawstwa/Zakład Historii Kultury/Akademicka Przestrzeń Kulturalna (bud.

Bardziej szczegółowo

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu MAGAZYN STAREGO BROAWRU MISJA MAGAZYNU Na 3. urodziny Starego Browaru powstał magazyn BR& w nadziei, że (...) będzie brandem wyjątkowym, że bedzie inspirował do nowych odkryć, do niekonwencjonalnych wyborów,

Bardziej szczegółowo

21 Design Stories Studia Przypadków

21 Design Stories Studia Przypadków 21 Design Stories Studia Przypadków 21 design stories. Studia przypadków press release 2 Wystawa 21 design stories. Studia przypadków. Od 1 czerwca 2010 roku w Sali im. Wandy Telakowskiej IWP dostępna

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi SIERPIEŃ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Egzamin maturalny z języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska

Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Działania nauczycieli średnich szkół plastycznych w celu uzyskania i doskonalenia swoich zawodowych kompetencji multimedialnych dla dalszego rozwoju zawodowego

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ BADAŃ

KWESTIONARIUSZ BADAŃ Dane respondenta: stanowisko/funkcja zawód/zajęcie wiek płeć Muzeum: adres.. telefon. e-mail strona www facebook / inne Historia muzeum / wystawy / izby / galerii 1. Kiedy zostało założone muzeum? 2. Jak

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

FUNKCJE I ZNACZENIE WSPÓŁCZESNYCH MUZEÓW W MIEŚCIE ĆWICZENIA TERENOWE Z GEOGRAFII SPOŁECZNEJ 2 ROK GEOGRAFII

FUNKCJE I ZNACZENIE WSPÓŁCZESNYCH MUZEÓW W MIEŚCIE ĆWICZENIA TERENOWE Z GEOGRAFII SPOŁECZNEJ 2 ROK GEOGRAFII FUNKCJE I ZNACZENIE WSPÓŁCZESNYCH MUZEÓW W MIEŚCIE ĆWICZENIA TERENOWE Z GEOGRAFII SPOŁECZNEJ 2 ROK GEOGRAFII MUZEUM W MIEŚCIE 1. Istotny wyznacznik jakości przestrzeni publicznej miasta Krajobraz miejski

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà

kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà kulik 11/11/2006 14:02 Page 1 Karkonosze Zimà W Y S T A W A F O T O G R A F I I kulik 11/11/2006 14:02 Page 2 kulik 11/11/2006 14:02 Page 3 Są cztery pory roku i można tylko sprzeczać się, która z nich

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Struktura sprzedaży na Allegro.pl

Struktura sprzedaży na Allegro.pl Raport: Struktura sprzedaży na Allegro.pl Wstęp: Ten krótki raport prezentuje zestaw interesujących faktów i danych na temat sprzedaży w ramach serwisu Allegro. Wartość sprzedaży na Allegro w ciągu całego

Bardziej szczegółowo

Moja Przygoda w Muzeum od Konkursu regionalnego do międzynarodowego

Moja Przygoda w Muzeum od Konkursu regionalnego do międzynarodowego Moja Przygoda w Muzeum od Konkursu regionalnego do międzynarodowego Od 1991 roku Muzeum Okręgowe w Toruniu stało się współorganizatorem (obok Ministerstwa Kultury i Sztuki i Ministerstwa Edukacji Narodowej)

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z WIZYT STUDYJNYCH DO EUROPEJSKIEGO UGRUPOWANIA WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ WEST-VLAANDEREN / FLANDRE-DUNKERQUE-CÔTE D OPALE (20-23.11.2013) ORAZ EURO-INSTITUTU W KEHL (25-28.06.2014)

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DOM AUKCYJNY GALERIA W WARSZAWIE

SOPOCKI DOM AUKCYJNY GALERIA W WARSZAWIE 1 WYSTAWA POŁĄCZONA ZE SPRZEDAŻĄ OD 28 PAŹDZIERNIKA DO 15 LISTOPADA 2015 SALVADOR DALI GRAFIKI SOPOCKI DOM AUKCYJNY GALERIA W WARSZAWIE 2. Kosmiczny słoń, 1978 akwaforta, szablon, złocenie, papier, 77

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do programu Myśląc zmysłami czując rozumem

Wprowadzenie do programu Myśląc zmysłami czując rozumem Wprowadzenie do programu Myśląc zmysłami czując rozumem Od dostępności poznawczej do partycypacji Dr Marcin Szeląg Muzeum Narodowe w Poznaniu Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Forum Edukatorów

Bardziej szczegółowo

Przeszłość i przyszłość informatyki

Przeszłość i przyszłość informatyki Przeszłość i przyszłość informatyki Rodzaj zajęć: Wszechnica Popołudniowa Tytuł: Przeszłość i przyszłość informatyki Autor: prof. dr hab. Maciej M Sysło Redaktor merytoryczny: prof. dr hab. Maciej M Sysło

Bardziej szczegółowo

Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów?

Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów? Serwis, proszę! - Czy europejskie sklepy internetowe spełniają oczekiwania swoich klientów? Jak wiadomo, udane zakupy często zależą od dobrego doradztwa. Tak uważają nie tylko klienci w centrach handlowych,

Bardziej szczegółowo

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu

magazyn centrum handlu sztuki i biznesu MAGAZYN STAREGO BROWARU MISJA MAGAZYNU Na 3. urodziny Starego Browaru powstał magazyn BR& w nadziei, że (...) będzie brandem wyjątkowym, że bedzie inspirował do nowych odkryć, do niekonwencjonalnych wyborów,

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie według stanu na 31 lipca 2015 roku

Podsumowanie według stanu na 31 lipca 2015 roku Eksperyment,,psychologiczny Podsumowanie według stanu na 31 lipca 2015 roku Kluczowe pytanie: czy liczba wpisów (czyli tak zwanych postów) na temat danej spółki na forum giełdowym znanego portalu internetowego

Bardziej szczegółowo

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 M i ędzynarodo w e Targ i P oznańsk i e II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego WWW.PEWUKA.PL

Bardziej szczegółowo

Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie Muzeum dla Dzieci im. J. Korczaka Pracownie Etnograficzne, Wystawy. oferta edukacyjna 2013/2014 PRZEDSZKOLA

Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie Muzeum dla Dzieci im. J. Korczaka Pracownie Etnograficzne, Wystawy. oferta edukacyjna 2013/2014 PRZEDSZKOLA Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie Muzeum dla Dzieci im. J. Korczaka Pracownie Etnograficzne, Wystawy PRZEDSZKOLA oferta edukacyjna 2013/2014 www.ethnomuseum.pl rzemiosło sztuka plemiona ludy obiekty

Bardziej szczegółowo

Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów

Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów Case study gemiusadhoc luty 2006 Spis treści Cel i metodologia badania... Wyniki wyszukiwania linki sponsorowane... Wyniki wyszukiwania...

Bardziej szczegółowo

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Idea programu W programie Wolontariat studencki grupy liczące od dwóch do pięciu studentów wolontariuszy prowadzą zajęcia edukacyjne

Bardziej szczegółowo