Doradztwo karier. praca zbiorowa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Doradztwo karier. praca zbiorowa"

Transkrypt

1 Doradztwo karier praca zbiorowa Warszawa

2 Materia y przygotowane dla Komendy G ównej Ochotniczych Hufców Pracy Dla doradców zawodowych Mobilnych Centrów Informacji Zawodowej Dodatkowe informacje na temat OHP sà dost pne w Internecie. Mo na je znaleêç pod adresem OHP Ochotnicze Hufce Pracy, 2005 Powielanie niekomercyjne dozwolone pod warunkiem podania êród a. Wydanie 2005 r. opracowanie i realizacja: DolnoÊlàskie Centrum Informacji Zawodowej i Doskonalenia Nauczycieli w Wa brzychu Warmiƒsko-Mazurski Zak ad Doskonalenia Zawodowego w Olsztynie 2

3 Spis tresci Spis treêci Rozdzia 1 Planowanie rozwoju zawodowego a wykluczenie spo eczne Anthony Watts Rozdzia 2 Rozwój zawodowy m odzie y a Êcie ki tranzycji do rynku pracy Augustyn Baƒka Rozdzia 3 Tworzenie projektów zawodowych a Indywidualny Plan Dzia ania W odzimierz Trzeciak Rozdzia 4 Kariera tworzenie planów yciowych Jacek Grabowski Rozdzia 5 Oczekiwania pracodawców wobec kandydatów do pracy Marek Suchar Rozdzia 6 Przedsi biorczoêç Êwiadomà alternatywà kariery Czes aw Noworol

4 4

5 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne Anthony Watts National Institute for Careers Education and Counselling, Cambridge, United Kingdom Warszawa

6 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne Rozwój zawodowy i wykluczenie spo eczne: wyzwanie dla polityki spo ecznej oraz poradnictwa zawodowego wystàpienie wyg oszone przed Mi dzynarodowym Stowarzyszeniem Poradnictwa Szkolnego i Zawodowego (IA- EVG), podczas konferencji Going for Gold, która odby a si w Vancouver (Kanada) w dniach 6-9 marca 2001 r. Wst p Dawniej problemom polityki spo ecznej nie poêwi ca o si wiele uwagi na konferencjach zwiàzanych z poradnictwem zawodowym. Na konferencji IAEVG g ównym obszarem zainteresowania by y badania naukowe, teoria oraz praktyka. Jednak e polityka spo eczna jest zagadnieniem bardzo istotnym dla doradców zawodowych. W wielu krajach bowiem wi kszoêç us ug poradnictwa zawodowego finansowana jest ze Êrodków publicznych. Poradnictwo zawodowe, w wi kszym stopniu ni inne rodzaje poradnictwa ingeruje w prywatnà sfer ycia jednostek z przyczyn o pod o u publicznym. U podstawy tego faktu znajduje si za o enie, w myêl którego decyzje zawodowe podejmowane przez jednostki nie tylko majà znaczàcy wp yw na ich w asne losy, ale tak e przyczyniajà si do budowania dobrobytu spo- eczno-ekonomicznego ca ych spo ecznoêci. Uwa am, e naszym celem powinno byç umo liwienie dost pu do wysokiej jakoêci poradnictwa zawodowego wszystkim, którzy go potrzebujà w dowolnym momencie ycia. W celu zyskania minimum szans na powodzenie potrzebny jest dialog pomi dzy twórcami strategii a praktykami. Taki dialog musi bazowaç na uêwiadomieniu sobie symbiotycznej relacji mi dzy tymi grupami: ka da ze stron mo e osiàgnàç swoje cele dzi ki wsparciu dla drugiej strony i aktywnej wspó pracy. W aênie dlatego sympozjum dotyczàce rozwoju zawodowego i polityki spo ecznej, które odby o si w dniach 4-5. III r. jest tak istotne. By- o to ju drugie tego rodzaju wydarzenie, po sympozjum w Ottawie, które mia o miejsce w roku 2000 (Hiebert i Bezanson, 2000). Jednak e w czasie tamtego spotkania doradcy zawodowi oraz twórcy strategii prowadzili dyskusje w osobnych pomieszczeniach, z rzadka odwiedzajàc si nawzajem. DziÊ po raz pierwszy stworzyliêmy okazj do prawdziwej rozmowy na szczeblu mi dzynarodowym. Chcia bym serdecznie podzi kowaç Kanadyjskiej Fundacji Rozwoju Zawodowego za entuzjazm i umiej tnoêci, dzi ki którym uda o im si zorganizowaç obydwa spotkania. 6

7 W swoim wystàpieniu chcia bym zajàç si jednym z aspektów tworzenia strategii polityki spo ecznej: problemem wykluczenia spo ecznego. Omówi pokrótce kilka praktycznych implikacji oraz wyzwaƒ zwiàzanych z tym problemem. Pragnà bym podkreêliç, e przedstawiam swój w asny poglàd na spraw, chocia mam nadziej, e b dzie si on wiàza z kilkoma zagadnieniami, nad którymi obradowano w trakcie sympozjum. Zamierzam oprzeç si na pracy, w którà by em zaanga owany w ró nych cz Êciach Europy oraz na najnowszych osiàgni ciach w zakresie tworzenia strategii polityki spo ecznej w Wielkiej Brytanii. Szczególnà uwag poêwi c analizie napi ç pomi dzy dostosowywaniem poszczególnych rozwiàzaƒ problemu wykluczenia spo ecznego do za o enia uniwersalnego dost pu do poradnictwa zawodowego dla wszystkich grup wiekowych. Zaakcentuj mocno równie temat pracy z m odymi ludêmi, którzy zrezygnowali z oficjalnego systemu edukacji, kszta cenia i zatrudnienia. Dla niektórych z doradców b dzie to mia o bezpoêredni zwiàzek z pracà, którà wykonujà. Dla innych niekoniecznie, jednak mam nadziej, e nale- y poruszaç ten temat, gdy taka praca mo e dla nas wszystkich byç istotnà lekcjà. W koƒcowej cz Êci mojego wystàpienia postaram si zidentyfikowaç wnioski, jakie mo emy wyciàgnàç z przedstawionych zagadnieƒ. Poj cie wykluczenia spo ecznego Wst p Wykluczenie spo eczne jest relatywnie nowym poj ciem w dyskursie politycznym, dla niektórych to samym z tradycyjnymi has ami lewicowymi: ubóstwem, nierównoêcià, brakiem przywilejów spo ecznych. Odnosi si ono do procesu odsuni cia od organizacji i Êrodowisk z których sk ada si spo eczeƒstwo oraz pozbawienia praw i obowiàzków, które sà w nie wpisane (Room, 1995 str. 243). Jego korzenie intelektualne wywodzà si z teorii Durkheima dotyczàcych spójnoêci spo ecznej w wysoko uprzemys owionych spo eczeƒstwach. Jest to problem, nad którym od lat szeêçdziesiàtych dwudziestego wieku toczy si debata we Francji (Silver, 1994) i poêwi ca si mu coraz wi cej uwagi w krajach Uniii Europejskiej (np. WE 1994). Poj cie to jest cz sto kontestowane, i w àcza trzy ró ne dyskursy (Levitas 1998). Pierwszy ma zwiàzek z redystrybucjà i opiera si na tradycyjnych celach polityki lewicy, zmniejszania ubóstwa i nierównoêci. Drugi to dyskurs moralny, skoncentrowany wokó prawicowych analiz postulujàcych tworzenie si podklas spowodowane zale noêcià majàtkowà oraz nieodpowiedzialnoêcià moralnà (por. Murray 1990). Trzeci, zasadniczà uwag 7

8 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne poêwi ca integracji spo ecznej, w której udzia w pracy za którà otrzymuje si wynagrodzenie jest kluczowym aspektem w àczenia spo ecznego. W Wielkiej Brytanii, rzàdzonej obecnie przez laburzystów przewa a dyskurs integracji spo ecznej, okraszony gdzieniegdzie tezami o podklasie moralnej. Niewiele uwagi zyskuje problem dystrybucyjnej równoêci. Zamiast tego, definiuje si w àczenie spo eczne w kategoriach udzia u w p atnej pracy. Postrzega si to jako klucz do osiàgni cia innych celów spo eczno- -ekonomicznych, w tym zmniejszenia przest pczoêci i kosztów utrzymania. Taki udzia postrzegany jest jako obowiàzek moralny: prawo do pracy zast powane jest przez obowiàzek jednostki do zabezpieczenia zatrudnienia i w tym celu, do zwi kszania w asnych szans na zatrudnienie dzi ki oêwiacie i kszta ceniu. Rolà paƒstwa jest zapewnienie wszystkim obywatelom dost pu do oêwiaty, kszta cenia i zatrudnienia oraz zach canie do korzystania z oferowanych mo liwoêci przy u yciu metody kija i marchewki. W wielu innych krajach stosuje si bardzo podobne strategie. W ramach takiej polityki, w Wielkiej Brytanii oraz w innych krajach Unii Europejskiej szczególnà uwag poêwi ca o si m odym ludziom, którzy rezygnujà lub mogà zrezygnowaç z systemu oêwiaty, kszta cenia i zatrudnienia. Do grupy tej nale à niewykszta ceni bezrobotni obecnie stanowià oni 7-8 % grupy wiekowej (Robinson 1999) oraz uczniowie w wieku szkolnym, którzy opuêcili szko. W jej sk ad wchodzà równie uczniowie, którzy chodzà do szko y, lecz nie sà obj ci oficjalnym programem szkolnym i z tego powodu istnieje ryzyko, e wypadnà z formalnego systemu oêwiaty. Niektórzy z nich majà problemy osobiste i spo eczne takie, jak rodziny dysfunkcyjne, problemy osobowoêciowe i wychowawcze, oraz traumatyczne prze- ycia (Stone, Otton i Thomas, 2000). Sà bardziej ni rówieênicy zagro eni narkotykami i przest pczoêcià (SEU 1999). Strategie przeznaczone dla tych grup wyp ywajà cz Êciowo z troski o ich dobro a cz Êciowo z ch ci wyeliminowania zagro enia spo ecznego, o jakie cz sto sà posàdzani. Tworzenie odpowiednich reakcji strategicznych na problem wykluczenia spo ecznego zale y od poglàdu na relacj pomi dzy poj ciami spo ecznymi sprawstwa i struktury: do jakiego stopnia ludzie sà kowalami swojego losu a do jakiego ofiarami si spo eczno-ekonomicznych? Ten zwiàzek jest punktem wyjêcia najnowszych teorii spo ecznych (Archer 1995). Ma on równie du e znaczenie praktyczne. Istnieje ryzyko zwiàzane z analizà zjawisk opartà na wàskiej pozycji strukturalnej które prowadzi do poczucia bezradnoêci przy braku zmiany systemu politycznego. Niebezpieczeƒ- 8

9 stwem analizy na podstawie wàsko poj tego sprawstwa jest to, e mo e doprowadziç do powstania naiwnych rozwiàzaƒ, skazanych na pora k. W praktyce wszystkie programy bazujàce na pracy bezpoêrednio z m odymi ludêmi opierajà si na idei sprawstwa samych zainteresowanych. Tak wi c, je eli sytuacja braku zaanga owania u m odych ludzi wynika ze skomplikowanych powiàzaƒ mi dzy sprawstwem a strukturà, co wydaje si prawdopodobne, ta relacja znajduje odbicie w kszta cie przeznaczonych dla nich programów. Po pierwsze w formu owaniu zamierzonych wyników potrzebna jest pewna doza skromnoêci: chocia mogà byç pomocne, nie mo emy oczekiwaç, e przezwyci à nagromadzone efekty braku przywilejów spo eczno-ekonomicznych. Po drugie przy tworzeniu programów nale- y rozpoczàç od za o enia, e brak zaanga owania m odych ludzi mo e nie byç patologià lub opieraç si na fa szywej ÊwiadomoÊci, ale mo e byç racjonalnà reakcjà na ich sytuacj strukturalnà (Piper i Piper 1998/99). Te zagadnienia sà szczególnie istotne dla okreêlenia roli poradnictwa zawodowego zwiàzanej z wykluczeniem spo ecznym. Rol t mo na z grubsza podzieliç na dwie kategorie. Pierwszà z nich jest prewencja, która pomaga m odym ludziom w unikni ciu wykluczenia na przyk ad poprzez pomoc w zrozumieniu zwiàzków pomi dzy naukà a osiàganiem celów zawodowych, czy przekonaniu o koniecznoêci unikania fa szywych kroków prowadzàcych do pora ki stawiajàcej dalsze uczestnictwo pod znakiem zapytania. Do drugiej kategorii zaliczamy dzia ania reintegrujàce, które umo liwiajà osobom wykluczonym ponowny dost p do oêwiaty/kszta cenia oraz do rynku pracy (Killeen, Watts i Kidd 1999). Reintegracja jest zjawiskiem z o onym. Ocenia em sporo projektów europejskich przeznaczonych dla m odzie y, która przedwczeênie opuêci a system oêwiaty, kszta cenia i zatrudnienia. G ówny wniosek jest taki, e takie programy majà ma e szanse na sukces, o ile nie odwo ujà si do aktualnych stylów ycia m odych ludzi i stawiajà je za punkt wyjêcia. To z kolei wymaga starannego przemyêlenia zarówno tradycyjnych modeli konceptualnych, jak i tradycyjnych metod Êwiadczenia us ug. Ekonomia nieformalna Poj cie wykluczenia spo ecznego PowinniÊmy zaczàç od konstatacji, e nie nale y opisywaç m odych ludzi zagro onych wykluczeniem spo ecznym jako niezaanga owanych w nauk czy prac, co cz sto nam si zdarza. Oni pracujà i uczà si, cz Êciej jednak 9

10 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne przy pomocy nieformalnych Êrodków i metod, a nie w oficjalnie uznanych instytucjach (Gershuny i Pahl, 1979/80; 1980; Watts, 1983 rozdz. 9). Rzadko uwzgl dniamy ten aspekt w dzia alnoêci zwiàzanej z poradnictwem zawodowym, cz Êciowo z tego powodu, e cz Êciej odnosimy si do wiedzy psychologicznej (np. nacisk na role) ni do ekonomii. Jednak je eli mamy zajmowaç si problemem wykluczenia spo ecznego w takim brzemieniu, w jakim u ywa si go obecnie, musimy zdaç sobie spraw, jak istotna jest rola ekonomii nieformalnej, istotna nie tylko dla tych, których postrzegamy jako wykluczonych spo ecznie, ale w skali ogólnej. Pierwszym rodzajem nieformalnej ekonomii jest ekonomia gospodarstwa domowego, która zajmuje si produkcjà dóbr na wewn trzny domowy rynek dóbr i us ug, których substytuty mog yby w innych okolicznoêciach byç kupione za pieniàdze. Przyk adem mogà byç rodzice, którzy wychowujà dzieci samodzielnie lub kupujà us ugi opiekunów do dziecka. W USA przed kilkoma laty przeprowadzono badania z których wynika o, e ca oêç pracy, wykowywanej w gospodarstwach domowych przez m czyzn i kobiety w formie pieni nej równa aby si kwotom wynagrodzeƒ pracowników we wszystkich firmach w kraju (Burns 1975). Drugi rodzaj takiej ekonomii to ekonomia spo eczna, obejmuje produkcj dóbr i us ug, konsumowanych przez innych ludzi ni producenci, jednak nie sprzedawanych w formie transakcji pieni nych. Tego typu sytuacj spotyka si od kó opieki nad dzieçmi poprzez systemy wzajemnej wymiany us ug o wi kszym zasi gu, organizacji opartych na handlu wymiennym, wymiany us ug i dóbr mi dzy przyjació mi lub sàsiadami, do pracy za darmo, za którà nie oczekuje si wynagrodzenia ró nych form wolontariatu. Wiele Êrodowisk z ograniczonymi przywilejami spo ecznymi dysponuje g stà siecià wzajemnego wsparcia, co oznacza, e w mniejszym stopniu polegajà one na formalnej ekonomii. Trzecim przyk adem jest ukryta ekonomia, w sk ad której wchodzi praca wykonywana za ca kowitym lub cz Êciowym wynagrodzeniem finansowym, która nie podlega opodatkowaniu czy w adzy administracyjnej. Dzia ania w tego typu ekonomii wahajà si od utajonych praktyk nieetycznych lub przest pczych (takich, jak prostytucja czy handel narkotykami) poprzez drobne kradzie e w biurach czy czerpanie dodatkowych korzyêci s u bowych, do fa szowania zeznaƒ podatkowych. Niektóre z tych dzia aƒ sà niedwuznacznie nielegalne i aspo eczne, inne okreêla si z przymru eniem oka jako na kraw dzi prawa. Kiedy po raz pierwszy zajà em si tà 10

11 Ekonomia nieformalna problematykà (Watts 1983), ich odsetek w Wielkiej Brytanii wynosi ok. 3-15% PKB, we W oszech 10-40%. Obecnie na terenie by ego Zwiàzku Radzieckiego zjawisko to mo e osiàgaç nawet wi ksze rozmiary. Niedawno przeprowadzone badania na terenie osiedla o z ej s awie w pó nocnej Anglii (Johnson i in. 2000) wskaza y szeêç dróg yciowych, którymi mogli podà yç m odzi ludzie wychowani w takim otoczeniu. Co ciekawe, autorzy badaƒ wykorzystali poj cie kariery zawodowej jako narz dzia do teoretycznych rozwa aƒ na temat skomplikowania i ró norodnoêci przejêç i wyborów podejmowanych przez m odych ludzi. Trzy spoêród szeêciu mo liwoêci mieêci y si w nieformalnej ekonomii. Pierwszà by a kariera zorientowana na dom i opiek nad dzieçmi. Drugà zawody wymagajàce zaanga owania w nieformalnà dzia alnoêç ekonomicznà, takà jak wolontariat, samozatrudnienie oraz drobne prace zlecone. W wielu przypadkach o mo liwoêciach takiej pracy dowiadywano si ustnie dzi ki kontaktom lokalnym. Nader cz sto by y to zaj cia legalne w tym sensie, e nie podlega y opodatkowaniu czy innym regulacjom dochodowym, jednak czasami by a powiàzana z organizacjami przest pczymi, np. w przypadku handlu towarem kradzionym lub z przemytu. Trzecià opcjà by y kariery kryminalne w ÊciÊlejszym tego s owa znaczeniu, cz sto zwiàzane ze sprzeda à narkotyków. Wielu m odych ludzi obj tych badaniem nie pozostawa o przez ca y czas w obr bie jednej kategorii, lecz przemieszcza o si w czasie mi dzy tymi, a tak e bardziej formalnymi opcjami. Z ich w asnej perspektywy, nawet w nieformalnych systemach ekonomicznych wykonywali prac. Ponadto, co wydaje si istotne, wielu z nich nie mia o poczucia wykluczenia spo- ecznego. Poczucie bycia cz Êcià w asnego spo eczeƒstwa, dost p do lokalnych informacji oraz umiej tnoêç poruszania si w obr bie lokalnych systemów by a zasadniczym elementem umo liwiajàcym przetrwanie. Z trzech mo liwoêci wymienionych w badaniu najbardziej wyró nia a si grupa przest pcza. M odzi ludzie, którzy jà wybrali postrzegali jà jako alternatywnà form pracy, a mówiàc o niej, wymieniali takie same korzyêci, jak inne grupy mówiàce o korzyêciach p ynàcych z p atnej pracy: mo liwoêç dzia ania, utrzymywania kontaktów spo ecznych, to samoêci spo ecznej, oraz osiàgania celów i za o eƒ w czasie. Badania etnograficzne (np. Cole 1995) wykaza y w jaki sposób jednostki zaanga owane w dzia ania przest pcze mogà osiàgaç kolejne szczeble kariery przest pczej, od aktów chuligaƒskich jako m odzi ludzie, poprzez powa niejsze przest pstwa, by w koƒcu osiàgnàç etap przest pstw instrumentalnych przerywanych pobytem w wi - 11

12 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne zieniu. W niektórych Êrodowiskach zyskanie dost pu do nieformalnego zatrudnienia mo e spowodowaç dost p do sieci spo ecznej, która mo e udost pniç szanse w sk ad których wchodzi nauka interesów przest pczych. Z punktu widzenia jednostki wybór takiej kariery zawodowej mo e byç op acalne z ekonomicznego punktu widzenia, przynajmniej przez krótki czas. Mo e byç równie êród em statusu w lokalnym Êrodowisku rówie- Êniczym zamiast regularnego zatrudnienia za niewielkie pieniàdze, zyskuje si uznanie radzàc sobie bez poddawania si wymogom systemu (Roberts, Noble i Duggan, 1982, str. 174). Wybór niskop atnych schematów i zawodów mo e byç postrzegany w nast pujàcy sposób: harujesz jak niewolnik za g upie 30 funtów tyle to ja mog zdobyç w 10 minut (cytat pochodzi z pracy Rees, Williamson i Instancje, 1996, str. 228). Jakie sà wnioski p ynà wi c z ekonomii nieformalnej dla us ug poradnictwa szczególnie dla us ug skoncentrowanych na klientach, ale dotowanych, bezpoêrednio lub nie, przez paƒstwo? Strategià dla jednostek jest rozwa enie wszystkich za i przeciw uczestnictwa w dzia alnoêci legalnej i nielegalnej. Je- eli us ugi poradnictwa majà spe niç swojà rol w podejmowaniu takich decyzji, us ugodawcy powinni zrozumieç ten punkt odniesienia i byç przygotowani na prac w tym zakresie. W adze sà zainteresowane tworzeniem relacji wspomagajàcych takie decyzje, poniewa zdajà sobie spraw, e jest to wa ne do wywierania wp ywu. Jednak majà równie pewne oczekiwania co do wyników. Paradoksem jest to, e im bardziej rygorystycznie formu uje si wymagania, tym trudniej jest nawiàzaç relacje, które pomog yby w ich osiàgni ciu. OczywiÊcie, muszà tu istnieç ograniczenia. Sytuacjà ekstremalnà by oby twierdzenie, e us ugi rzeczywiêcie zorientowane na potrzeby klienta umo liwi yby mi dzy innymi roztrzàsanie korzyêci i niedogodnoêci zwiàzanych z karierà w prostytucji lub handlu narkotykami. Wi kszoêç z nas odrzuci aby takie argumenty, cz Êciowo na podstawie twierdzenia o nielegalnoêci takich dzia aƒ, ale równie z powodu ich spo ecznej i moralnej szkodliwoêci zarówno dla us ugodawców jak i us ugobiorców. Warto zauwa yç, e rzadko jesteêmy zach cani przez twórców strategii do stosowania takich kryteriów w przypadku formalnej ekonomii tak, jak na przyk ad zach ca projekt zielonego poradnictwa Petera Planta (1997) w odniesieniu do czynników zwiàzanych ze Êrodowiskiem. Jest jednak e wiele rodzajów formalnej dzia alnoêci ekonomicznej, które nie sà nielegalne czy antyspo eczne. Przyk adem mo e tu byç samotne 12

13 rodzicielstwo. Wiele badaƒ wykaza o, e dla niektórych m odych bezrobotnych kobiet, wychowanie i opieka nad dzieçmi jest spo ecznie akceptowanà alternatywà dla ograniczonych mo liwoêci zatrudnienia (Craine, 1997, Wallace, 1987). Jak powinniêmy postrzegaç takie m ode kobiety? Czy sà one nieodpowiedzialne moralnie i przyczyniajà si do zubo enia spo eczeƒstwa? Czy sà jednostkami pozbawionymi dost pu do poradnictwa, które dobrowolnie odcinajà si od mo liwoêci? Czy mo e odpowiedzialnymi m odymi doros ymi, którzy poêwi cajà si jednej z najwa niejszych prac dla ka dego spo eczeƒstwa, które wierzy w przysz oêç? Najnowsze strategie w zakresie poradnictwa najcz Êciej forsujà tez o braku poradnictwa, czasem z elementami postrzegania takich kobiet jako osób nieodpowiedzialnych (por. Levitas, 1998 str. 139). Jednak nie jest to wcale oczywiste. Z ca à pewnoêcià mo emy twierdziç, e wykazujà si one odpowiedzialnoêcià, je eli chcà zajmowaç si dzieçmi, które wyda y na Êwiat. W jakim stopniu w adze sà uprawnione do wydawania takich osàdów lub do pozostawiania dylematów jednostkom do rozstrzygni cia? Nawet je eli wykorzystujà Êrodki finansowe lub inne sposoby pomocy faworyzujàce jeden punkt widzenia, czy powinni przyjmowaç postaw samozaprzeczenia w odniesieniu do ról poradnictwa w takich dziedzinach, umo liwiajàcych przyj cie postawy zorientowanej na klienta w rozwa aniu ró nych za i przeciw? (Watts, 1996) Sposoby Êwiadczenia poradnictwa Ekonomia nieformalna Oprócz zagadnieƒ strategicznych i etycznych zostajà jeszcze problemy kompetencji oraz ograniczeƒ organizacyjnych. Patrzàc na to pod kàtem struktury, poradnictwo zawodowe jest w du ej mierze cz Êcià systemu oêwiaty, kszta cenia i zatrudnienia. Mo emy nie lubiç postrzegania naszego zawodu w tych kategoriach, jednak trudno doprawdy widzieç to inaczej. Nawet w tym systemie nasze us ugi tradycyjnie zwiàzane by y z biurokracjà, jak na przyk ad organizacje i zawody, w których wi kszà wag przyjmuje si do celów edukacyjnych; mniej uwagi poêwi ca o si celom zwiàzanym z przedsi biorczoêcià, takim, jak ma e firmy czy formy samozatrudnienia. Nie jest to zaskoczeniem, bioràc pod uwag fakt, e us ugi poradnictwa zwiàzane sà z paƒstwowym systemem oêwiaty, który jest legitymizowany poprzez system dotacji wspomagajàcych takie us ugi. Przyk adem mogà tu byç szko y Êrednie, w których g ównà podstawà kontroli organizacyjnej jest obietnica, e je eli b dziesz ci ko pracowaç i zdasz egzaminy to dostaniesz (dobrà) prac. Taka obietnica ma o wiele wi ksze znaczenie w zbiurokratyzowanych sektorach rynku pracy ni w sektorze 13

14 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne przedsi biorstw. Kiedy nasze programy poradnictwa faworyzujà sektory zbiurokratyzowane, reprezentujà równie interesy szko y (Watts, 1981). Tendencja instytucjonalizacji us ug poradnictwa zawodowego w obowiàzujàcym systemie oêwiaty, kszta cenia i zatrudnienia wyjaênia, dlaczego wiele strategii zwiàzanych z problemem wykluczenia spo ecznego w Europie koncentruje si na budowaniu powiàzaƒ mi dzy us ugami poradnictwa zawodowego a us ugami na rzecz m odzie y/spo eczeƒstwa (Watts i McCarthy, 1996, Morgan i Hughes 1999). Te ostatnie majà cz Êciej lepszy kontakt i sà bardziej wiarygodne dla m odzie y poniewa lepiej orientujà si w sieciach nieformalnych powiàzaƒ, w których obracajà si m odzi ludzie oraz sà lepiej przygotowane do pracy w takich warunkach i do przyj cia ich punktu widzenia. Z drugiej strony, je eli celem strategii jest zach canie m odych ludzi do powrotu do systemu, us ugi poradnictwa zawodowego mogà s u yç informacjami i wsparciem koniecznymi do osiàgni cia tego celu. Wiedza ulicy us ug na rzecz m odzie y/spo eczeƒstwa jest w za o eniu uzupe niana przez wiedz o mo liwoêciach w ramach obowiàzujàcego systemu dostarczanà przez us ugi poradnictwa zawodowego, metody zorientowane na proces z jednej strony, metody formalne z drugiej. Ponadto niektóre projekty obejmujà tak e wybór mentorów spo ecznych i wspó prac z nimi. Takim mentorem mo e zostaç wa na osoba doros a lub ktoê z rówieêników pozostajàcy w sta ym kontakcie z grupà docelowà lub ktoê, kto móg by nawiàzaç takà relacj w mniej formalnych okolicznoêciach. Najwa niejsze w takich projektach jest znalezienie skutecznych metod wspó pracy mi dzy formalnymi i nieformalnymi doradcami zawodowymi. Niedawno ocenia em europejski program obejmujàcy tego typu zagadnienia w szeêciu krajach: Belgii, Irlandii, Holandii, Portugalii, Hiszpanii i Zjednoczonym Królestwie (Watts i McCarthy 1996). Zastosowane strategie mo na z grubsza podzieliç na trzy grupy. Pierwsza obejmowa a strategie przeznaczone dla nieformalnych dzia aczy poradnictwa zawodowego, majàcych odgrywaç rol punktów odniesienia dla dost pu do grup docelowych przez poradnictwo formalne. Druga zwiàzana by a z zasi giem: us ugi formalnego poradnictwa rozwija y nowe metody pracy z nieformalnymi dzia aczami oraz z samà grupà docelowà. Trzecia koncentrowa a si na budowaniu umiej tno- Êci: pomocy nieformalnym dzia aczom w funkcjonowaniu jako pierwotne êród a informacji dla grup docelowych (Watts i McCarthy 1998). Partnerski charakter takich przedsi wzi ç mo e byç postrzegany jako utworzony nie tylko w celu po àczenia uzupe niajàcych si umiej tnoêci, ale rów- 14

15 Sposoby Êwiadczenia poradnictwa nie do zarzàdzania êród ami napi ç, o których ju mówi em: etycznych i praktycznych dylematów zwiàzanych z tworzeniem strategii poradnictwa w celu uzyskania dobrowolnej wspó pracy m odych ludzi w ramach systemów formalnych, które odrzucili. Takie napi cia i dylematy sà równie oczywiste, przy definiowaniu kryteriów sukcesu poszczególnych projektów. Je- eli cele okreêlone sà zbyt rygorystycznie jako reintegracja z formalnym systemem, za o enie jest takie, e tylko ten cel jest po àdany, i w ten sposób narusza autonomi m odego cz owieka: jego prawo do samostanowienia. Poza dylematem etycznym takie rozwiàzanie mo e zaowocowaç skutkiem odwrotnym od zamierzonego: zbyt usilne próby doprowadzenia do takiego wyniku mogà wywo ywaç opór i w ten sposób zmniejszyç szanse na osiàgni cie celu. Istniejà równie silne argumenty za szeregowaniem kryteriów zewn trznych w kolejne kroki wartoêciowe w odniesieniu do osiàgania stylów ycia spo ecznie akceptowanych i wykonalnych poza ramami systemu, jak równie umo liwienie m odym ludziom przejêcie do formalnego systemu, je eli i w tym momencie, kiedy majà na to ochot. (Watts i McCarthy 1998). W ramach takich projektów wa ne jest równie rozwijanie innowacyjnych form us ug oêwiaty i szkolenia, które zapewnià strukturalne wsparcie dla kroków. W krajach europejskich rozwini to wiele takich projektów. Wi kszoêç àczy oêwiat i kszta cenie z pracà zarobkowà w chronionym otoczeniu, mniej formalnym ni instytucje edukacyjne i szkoleniowe, z ma ym odsetkiem uczniów przypadajàcym na jednego nauczyciela tak, by móc poêwi ciç wi cej uwagi osobistym i spo ecznym potrzebom m odego cz owieka. Ostatnio pracowa em jako ewaluator szerszego programu europejskiego obejmujàcego pi ç takich projektów: w Danii, Niemczech, Irlandii, Hiszpanii oraz Zjednoczonym Królestwie (Watts 2000b). W ka dym z nich poradnictwo postrzegane by o jako najwa niejsza rzecz. W porównaniu z g ównym nurtem us ug we wszystkich przypadkach poradnictwo by o bardziej zintegrowane z procesem nauczania i uczenia si. Bardziej tak e opiera o si na modelu holistycznym, w którym àczy o si poradnictwo szkolne i zawodowe z osobistym i spo ecznym. Takie podejêcie osiàgni to cz Êciowo dzi ki zdefiniowaniu kompetencji holistycznych, jakimi powinien wykazaç si personel pracujàcy w takich programach znaleêliêmy mnóstwo wspólnych punktów pomi dzy ró nymi krajami w definiowaniu takich kompetencji oraz tak e dzi ki osobistemu podejêciu pracowników i wspó pracy mi dzy specjalistami. Zastanawia mnie, e takie formy Êwiadczenia edukacji i kszta cenia, w których poradnictwo stanowi centrum zainteresowania, a nie jest wy- 15

16 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne pchni te na margines, cz sto plasuje si na granicy systemów formalnych i nieformalnych. Innymi przyk adami mogà byç us ugi dla bezrobotnych doros ych (por. Watts i Knasel, 1985), kursy dost pu dla kobiet ponownie podejmujàcych formalnà edukacj, kszta cenie i powrót na rynek pracy po okresie domowej ekonomii przy okazji opieki nad dzieckiem, oraz kursy przedemerytalne przygotowujàce do opuszczenia systemu formalnej ekonomii. We wszystkich przypadkach, orientacja orientation (francuski termin bardziej dzia a na wyobraêni ), jest g ównym zadaniem programowym, równie wa nym, jak budowanie poczucia pewnoêci siebie. Taki kontrast z g ównym nurtem systemu formalnego, w którym poradnictwo przewa nie odgrywa mniej znaczàcà rol, i jest bardziej oddzielone od g ównych procesów nauki i pracy. Problemowi miejsca poradnictwa zawodowego w ró nych systemach po- Êwi c wi cej uwagi w koƒcowej cz Êci pracy. W chwili obecnej wydaje mi si istotne, e zwiàzek z us ugami oêwiaty i kszta cenia by istotnym czynnikiem we wszystkich nowatorskich programach europejskich. Schematy dzia aƒ tworzone by y jako opcja rezerwowa dla m odych ludzi, którzy nie radzili sobie z obowiàzujàcym programem. Innymi s owy, reprezentowa y model deficytowy samych m odych ludzi: wskazywa y, e brakowa o im umiej tnoêci i postaw koniecznych do uzyskania dost pu do g ównego systemu i przetrwania w nim. Mo liwe by o tak e przedstawianie m odych ludzi w znacznie korzystniejszym Êwietle: jako osoby z okreêlonymi stylami uczenia si, i/lub celami, których obowiàzujàcy system nie by w stanie zaspokoiç. W ten sposób mo na by stwierdziç, e deficyty istniejà po stronie systemu, a nie jednostek. RzeczywiÊcie w Êwiadczeniu projektów taki poglàd by jednym ze êróde sukcesów. Jednak eby taki poglàd sta si powszechnà praktykà, nale y umo liwiç równie alternatywny model us ug dla m odych ludzi, którzy sà w stanie radziç sobie z obowiàzujàcym systemem, ale wybierajà alternatywne modele jako bardziej odpowiadajàce ich potrzebom. Taka mo liwoêç by a jak dotàd rzadkoêcià. Zamiast tego, alternatywne formy Êwiadczenia postrzegane by y zazwyczaj jako formy przejêciowe, krótkoterminowe. Cz sto tak e mia y negatywnà etykiet, co ogranicza o ich mo liwoêci, zamiast je zwi kszaç. Mo na by o zaobserwowaç relacj pomi dzy negatywnymi skutkami takiego etykietowania a pozytywnymi skutkami dla okreêlonych grup docelowych, w tym spe nianiem ich oczekiwaƒ zwiàzanych z us ugami poradnictwa zawodowego. Zasadniczym zagadnieniem by o w tym przypadku, czy projekty bazowa y na zape nianiu luk systemowych w obowiàzujàcym sys- 16

17 temie lub by y sprawcami zmian. Wi kszoêç aspirowa a do tego drugiego miana, jednak ich mo liwoêci w tym zakresie by y ograniczone. W ostatecznoêci projekty forsowa y opini, e ich celem nie jest pe na integracja, ale pewien poziom sta ej separacji, choç przy u yciu silniejszej i trwalszej podstawy, oraz z odpowiednimi po àczeniami z obowiàzujàcym systemem. To pozwoli oby na sta y zwiàzek dialektyczny pomi dzy dwoma systemami, z ciàg à interakcjà mi dzy nimi. Zwiàzki Sposoby Êwiadczenia poradnictwa Pozwoli em sobie na analiz kilku szczegó ów, poniewa mo emy z nich wyciàgnàç wnioski co do charakteru poradnictwa i oddzia ywaniami pomi dzy celami polityki spo ecznej a praktykà zawodowà. Zanim splot kilka wàtków w spójnà ca oêç, chcia bym krótko omówiç kilka osiàgni ç strategicznych w Zjednoczonym Królestwie, a dok adniej rzecz bioràc w Anglii, która podà a obecnie zupe nie innà drogà ni Szkocja i Walia w strukturyzacji us ug poradnictwa zawodowego. W Szkocji oraz Walii celem jest obecnie integracja pionowa, której podstaw stanowià procesy restrukturyzacji wszystkich grup wiekowych. W Anglii natomiast odchodzimy w kierunku poziomej integracji, opartej na integrowaniu us ug poradnictwa dla ludzi m odych z innymi us ugami, których adresatami sà m odzi ludzie. Wspomina em wczeêniej, e wiele programów europejskich utworzonych w celu zaspokajania potrzeb m odych ludzi, którzy opuêcili obowiàzujàcy system opiera o si na spó kach pomi dzy formalnymi oêrodkami poradnictwa a nieformalnymi us ugodawcami przede wszystkim pracownikami spo ecznymi, wychowawcami pracujàcymi z m odzie à, mentorami spo ecznymi. W Anglii jesteêmy obecnie zaanga- owani w bardziej radykalne przedsi wzi cie, w którym Centra Kariery (Career Service) g ówne oêrodki us ug poradnictwa zawodowego przekszta cane sà w nowy rodzaj us ug zwany Connexions (Zwiàzki) Nowe oêrodki obejmowaç b dà nie tylko us ugi poradnictwa, ale tak e innà pomoc dla m odzie y przy zaanga owaniu innych specjalistycznych oêrodków, a ich celem stanie si zapewnianie holistycznego wsparcia m odym ludziom w wieku od 13 do 19 lat. Powstanie tego projektu przypisaç nale y zaanga owaniu rzàdu nowych laburzystów pod przewodnictwem Tony ego Blaira w problemy zwiàzane z wykluczeniem spo ecznym. Poprzedni rzàd konserwatystów Margaret Tchatcher i Johna Majora poêwi ca si problemom zwiàzanym z osiàgni ciem bardziej elastycznego rynku pracy i zmian kwalifikacji oraz po- 17

18 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne Êwi ca uwag poradnictwu zawodowemu w ramach wspierania tych celów. Rzàd Blaira przywiàzuje równie wag do elastycznoêci i kwalifikacji, jednak doda do nich trzeci cel polityczny: w àczanie spo eczne. Ponadto w odniesieniu do poradnictwa zawodowego na trzeci cel k adzie znacznie wi kszy nacisk. W czasach rzàdów konserwatystów praca z m odymi ludêmi spoza obowiàzujàcego systemu by a, o czym ju wspomina em, zaj ciem marginalnym, prowadzonym w ramach finansowania europejskiego z minimalnym wsparciem ze strony rzàdu. Jednak e obecnie stanowi ona zasadnicze dzia anie, do tego stopnia, e g ówne zasady tworzenia polityki zorientowane zosta y na potrzeby grupy docelowej. Analiza le àca u podstawy tej polityki jest prosta: kluczowà przyczynà braku skutecznoêci us ug dla m odych ludzi jest rozdrobnienie us ug wielu specjalistycznych agencji, z których ka da zajmowa a si oddzielnà cz Êcià ycia m odego cz owieka. Zgodnie z za o eniami obecnej polityki, agencje te powinny zostaç po àczone. Ponadto, cz Êcià tego procesu powinno byç skontaktowanie ka dej m odej osoby z osobistym doradcà, który móg by nawiàzaç opartà na zaufaniu wi ê, postrzegaç ich problemy w szerszej perspektywie, oraz zapewniaç wsparcie odpowiednich specjalistów. Sugeruje si, eby tacy osobiêci doradcy utworzyli nowà grup zawodowà, jednak ta grupa nie powinna byç hermetyczna: potrzebny jest dost p do takich ról yciowych i Êrodowisk, które by yby bliskie m odym ludziom. DoÊç znaczàcy wydaje si fakt, e propozycje powstania takich us ug wysz y od Departamentu ds. Wykluczenia Spo ecznego dzia ajàcy w ramach Rzàdu (SEU 1999). To oznacza, e pochodzà z wa nych wydzia ów rzàdowych i cieszà si wsparciem samego premiera. Jednak nie zosta y one do koƒca przemyêlane w Êwietle wp ywu, jaki mogà wywieraç na us ugi poradnictwa zawodowego dla wszystkich m odych ludzi. Z ca à pewnoêcià idea by a taka, e nowy system us ug powinien byç uniwersalny. Kluczowym argumentem przy wyborze tego rodzaju rozwiàzania by fakt, e je eli us ugi dla biednych by y dla wszystkich, to by y to biedne us ugi (Wicks 2000, kol. 863). Innymi s owy, uniwersalnoêç cz sto uznawana by a za us ugi gorszego rodzaju. W efekcie podejmowano wysi ki zmierzajàce do dopasowania potrzeb wszystkich m odych ludzi do potrzeb pierwotnej grupy docelowej. Je eli fuzja us ug by a postrzegana jako potrzeba m odych z grup ryzyka, wtedy ca oêç us ug musia a byç poddana fuzji. Je eli ta grupa m odych ludzi potrzebowa a osobistych doradców, to wszyscy m odzi ludzie musieli mieç takowych. 18

19 Te propozycje spotykajà si z dwojakim przyj ciem. Pierwsze, do którego sk aniam si i ja, (Watts 2001), jest takie, e to podejêcie stanowi najwi ksze zagro enie dla poradnictwa zawodowego w Anglii w ciàgu ostatnich kilku dekad. Istnieje ryzyko, e podwa y si wag poradnictwa zawodowego dla wszystkich m odych ludzi, w tym dla tych, którzy dobrze radzà sobie w szkole, e zostanie ona zastàpiona twierdzeniem, i wi kszoêç m odych ludzi mo e daç sobie rad przy minimalnym wsparciu i e finanse publiczne powinny obejmowaç tych m odych ludzi, którzy sà zagro eni opuszczeniem obowiàzujàcego systemu, lub je go opuêcili. Istnieje równie ryzyko, e profesjonalizm doradców zastàpiony zostanie przez bardziej ogólne kompetencje doradców osobistych. W tej kwestii dosz o do nacisków ze strony wielu grup interesów i niektóre ich argumenty zosta y przyj te. Jednak bitwa jeszcze nie jest wygrana. Alternatywà jest poglàd, e Connexions dostarczajà mo liwoêci ucieczki od ograniczeƒ, które stawia polityka spo eczna. Mój kolega po fachu, Bill Law (2000) uwa a, e sà one êród em mo liwoêci zreformowania wsparcia dla poradnictwa na szerszych i bardziej kompleksowych podstawach. Roberts (2000) twierdzi, e doradcy zawodowi d ugo aspirowali do uzyskania kompetencji w zakresie szerszego poradnictwa oraz b dà mieli do tego okazj (str. 27). Taki poglàd jest kuszàcy z perspektywy zawodowej, jednak czy jest on realny z punktu widzenia polityki? W koƒcowej cz Êci mojego wystàpienia chcia bym odnieêç si do tego problemu z szerszej perspektywy, która wykracza poza terytorium Anglii oraz zagadnienie wykluczenia spo ecznego. Podsumowanie Zwiàzki Istnieje silne przekonanie, które forsowa em na równi z innymi znawcami tematu na przestrzeni kilku ostatnich lat (Watts 2000a), e jesteêmy Êwiadkami istotnych przemian struktur pracy oraz kariery zawodowej. Twierdzi si, e w czasie ery przemys owej zarówno nauka, jak i praca skupia y si w znacznym stopniu w formalnych organizacjach: praca w systemie zatrudnienia, nauka w szko ach, szko ach Êrednich i na wy szych uczelniach. Karier pojmowa o si jako wspinanie si po kolejnych szczeblach hierarchii w obr bie oficjalnych struktur; wiele dzia aƒ by o regulowanych przez system sam w sobie, poradnictwo mia o ograniczonà rol w usprawnianiu procesów. Jednak e w okresie postindustrialnym, jesteêmy Êwiadkami rozpadu struktur. Wp yw globalizacji oraz nowych technologii w wielu rzàdowych systemach wsparcia dla elastycznych ryn- 19

20 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne ków pracy oznacza, e organizacje zatrudnienia sà coraz mniej sk onne do d ugoterminowych zobowiàzaƒ wobec jednostek. Tak wi c, jednostki zmuszone sà do zarzàdzania w asnà karierà zawodowà, co cz sto okreêla si jako doskonalenie si jednostki przez sta e pog bianie wiedzy i umiej tnoêci. W tym modelu uczenie si obejmuje nie tylko nauk w oficjalnych systemach oêwiaty i kszta cenia, ale tak e nieformalne sposoby uczenia si, zarówno w miejscu pracy, jak i w innych okolicznoêciach i miejscach. Praca obejmuje nie tylko p atne formy zatrudnienia, ale tak e samozatrudnienie, oraz wiele innych form istotnej spo ecznie pracy w nieformalnych systemach ekonomicznych (np. wychowywanie dzieci czy opieka nad ludêmi starszymi). Doskonalenie wià e si nie tylko z pionowym, ale tak e poziomym rozwojem: jest nabywane zarówno dzi ki stanowisku, jak doêwiadczeniu; zarówno poprzez rozszerzanie zakresu kompetencji jak i awansowanie. W takim modelu rola poradnictwa z marginalnej staje si zasadniczà. W modelu ery przemys owej z definicji by a marginalna, usprawniajàca dzia anie systemu poprzez w àczanie do niego jednostek. Jednak obecnie to indywidualne Êcie ki rozwoju zawodowego wp ywajà na charakter ca- ego systemu oraz stanowià jego si nap dowà. Zadaniem poradnictwa jest pomoc jednostkom w budowaniu ich Êcie ek zawodowych, ich projektów yciowych, poprzez ciàg decyzji, które podejmujà w yciu. Jest to zadanie, które nie ogranicza si do przejêcia do wieku doros ego, ale trwa przez ca e ycie. Jest to równie zadanie wa ne dla wszystkich, a nie tylko dla niektórych. O ile idea kariery zawodowej w erze industrialnej by poj ciem klasy Êredniej niektórzy ludzie mieli kariery zawodowe, inni po prostu pracowali postindustrialna idea kariery jest dost pna dla wszystkich. I rzeczywiêcie najwa niejszym zadaniem, zarówno z punktu widzenia dobrobytu ekonomicznego jak i spójnoêci spo ecznej, tworzenia strategii jest dbanie, by rzeczywiêcie tak by o. Ta wizja jest inspirujàca. Obawiam si jednak, e obecnie dzieli nas od niej jeszcze daleka droga. Zawsze jest dla mnie smutnym zaskoczeniem, gdy dowiaduj si, jak cz sto ludzie, którzy Êwiadomie kierowali swoim yciem zawodowym i osiàgn li sukcesy, namawiani byli przez doradców do rezygnacji ze swoich pomys ów i nak aniani do podj cia bardziej konwencjonalnych zawodów. Zwi kszanie przedsi biorczoêci zdaje si byç osobnym zadaniem le àcym poza zasi giem poradnictwa. Mimo, e cele zwiàzane z naszym zawodem okreêlane sà jako troska o humanistyczne podejêcie do rozwoju osobistego, praktyka jest w tym zakresie ograniczo- 20

21 Podsumowanie na. Ostatni artyku Lindy Stacey i Phila Mignota (2000/01) pokazuje na przyk ad, jak atwo marginalizuje si myêli i odczucia klienta w czasie wywiadu. Zamiast tego pomys ów klientów u ywajà doradcy jako surowca do procesu, w którym mapa ich ÊwiadomoÊci jest wykorzystywana do tworzenia ró norodnych sugestii dla klienta. Takie mapy ÊwiadomoÊci opierajà si na oficjalnej strukturze mo liwoêci. W warunkach Zjednoczonego Królestwa dzieje si tak cz Êciowo z powodu wymogów zarzàdzania, opartych na wytycznych polityki spo ecznej, która ocenia skutecznoêç poradnictwa zawodowego w kategorii udzia u w strukturach formalnych oêwiaty i zatrudnienia. Jednak takie dzia anie wzmocnione jest interesem zawodowym, poniewa ster w adzy spoczywa w r kach doradcy. Jednym z fascynujàcych elementów dialogu pomi dzy twórcami strategii a praktykami, o którym dyskutowaliêmy w tym tygodniu podczas sympozjum, jest to, e ka dy postrzega siebie jako gwaranta interesów jednostki. Doradcy postrzegajà cz sto twórców strategii jako tych, którzy podporzàdkowujà interesy jednostek celom politycznym, natomiast ci ostatni uwa ajà, e doradcy podporzàdkowujà interesy jednostki w asnym interesom zawodowym. Ka da strona postrzega samà siebie jako wyzwoliciela spod w adzy drugiej, niedobrej i podst pnej grupy. W praktyce, jak twierdzà Stacey i Mignot pomi dzy obydwoma grupami istnieje zmowa. Jednak mo e byç i tak, e cz Êç napi ç twórczych pomi dzy nimi polega na ÊwiadomoÊci obydwu grup, e istniejà ograniczenia modelu i radzi sobie w ten sposób, e w asne l ki projektuje na drugà stron. Zagadnienie wykluczenia spo ecznego podaje mo liwoêç rozwiàzania tego problemu. Specjalistycznie rzecz ujmujàc, obecnie przyj te definicje i podejêcia mogà byç postrzegane jako prze ytki ery industrialnej. To stawia poradnictwo w ograniczonej i niewdzi cznej roli stania na stra y granic systemu i upewniania si, e ludzie w nim uczestniczà. Rzeczywi- Êcie ze strategià Connexions àczy si takie ryzyko, dlatego wierz, e nale y pokazywaç, i nasza rola jest znacznie bardziej z o ona; wià e si nie tylko z uczestnictwem, ale równie z post pem i rozwojem; nie tylko dla wybranych, ale dla wszystkich, nie tylko dla ludzi m odych, ale w ka dym wieku. Jednak e patrzàc z szerszej perspektywy, debaty na temat wykluczenia spo ecznego mog yby nas sk oniç do zmiany sposobu jego definiowania. Zamiast postrzegaç wy amywanie si z obowiàzujàcych systemów jako patologi, moglibyêmy uznaç je za kreatywne podejêcie, które pomaga 21

22 Planowanie kariery a wykluczenie spo eczne nam dostrzec niedoskona oêci systemu i wprowadziç zmiany. W miar rozluêniania dyscypliny w obowiàzujàcych systemach, granice i zwiàzki pomi dzy formalnym i nieformalnym systemem powinny równie si zmieniaç, a nieformalnym metodom mo na by by o poêwi ciç wi cej uwagi. Umiej tnoêci niezb dne w ukrytej ekonomii sà bardzo podobne do wymagaƒ formalnej ekonomii. Kompetencje uzyskane w gospodarstwie domowym czy w spo ecznych ekonomiach powinny zyskaç wi kszà wag w formalnej ekonomii. Wszyscy potrzebujemy atwiejszych dróg pomi dzy dwoma systemami ekonomii i nauki, ze wspólnà walutà (np. w formie kwalifikacji opartych na kompetencjach), która przekracza aby granice. Je eli mo emy przeformu owaç debat na otwarcie si na takie problemy, mo liwe stanie si wyzwolenie poradnictwa zawodowego. W moim osobistym odczuciu pe ne wyzwolenie nie jest mo liwe bez powa nych reform podatkowych. Tylko je eli zmienimy nasz skomplikowany system podatków i ulg spo ecznych w prosty system dochodów, który by by prawem ka dego obywatela kobiety, m czyzny i dziecka b dziemy zwolnieni z rygoru obecnych struktur. Wtedy poj cie bezrobocia w uj ciu industrialnym (Garraty, 1978) oka e si zb dne, podobnie, jak pu apki ubóstwa i alternatywa ukrytej ekonomii. Dzia alnoêç wartoêciowa spo ecznie mia aby szanse przejêç do systemu formalnej ekonomii i bardziej elastycznych rozwiàzaƒ. Obywatele mogliby podejmowaç bardziej otwarte i elastyczne decyzje co do form i rodzajów wykonywanej pracy, oraz finansowego wynagrodzenia. Poniewa prywatne wybory nabiera yby wartoêci publicznej, poradnictwo zawodowe, okreêlone w g bszym i szerszym uj ciu, by oby postrzegane przez twórców strategii i polityk jako najwa niejszy element. Co ciekawe, poj cie podstawowego dochodu znalaz o uznanie nie tylko wêród lewicy, z powodu równej podstawy, ale równie na prawym skrzydle sceny politycznej, poniewa uwalnia rynek. Jak na razie, w adnym paƒstwie nie starczy o odwagi, by wprowadziç taki plan. Dopóki sprawa tak wyglàda, podejrzewam, e poradnictwo zawodowe podlegaç b dzie takim samym ograniczeniom, jak inne aspekty polityki spo ecznej. Mimo to musimy trzymaç si tej wizji i znaleêç w niej miejsce do pracy. Podsumowujàc zatem, nie tylko musimy podtrzymywaç dialog z politykami, twórcami strategii poradnictwa zawodowego, ale prowadziç i rozwijaç go na wi kszà skal. 22

23 ROZWÓJ ZAWODOWY A ÂCIE KI TRANZYCJI Z SYSTEMU EDUKACYJNEGO DO RYNKU PRACY of. Dr hab. Augustyn Baƒka Uniwersytet Âlàski Warszawa

24 ROZWÓJ ZAWODOWY A ÂCIE KI TRANZYCJI Z SYSTEMU EDUKACYJNEGO DO RYNKU PRACY 1. ZMIANY W ÂCIE KACH PRZEJÂCIA ZE SZKO Y DO YCIA ZAWODOWEGO W ostatnich 20 latach dokona y si zasadnicze zmiany w Êcie kach przechodzenia m odzie y z nauki szkolnej do rynku pracy. W coraz mniejszej liczbie krajów wyst puje doêç powszechne dawniej zjawisko podejmowania przez wi kszoêç m odzie y pracy zawodowej zaraz po ukoƒczeniu edukacji na poziomie podstawowym (OECD, 1999). Podstawowym wyzwaniem, przed jakim stojà wszystkie paƒstwa, niezale nie od poziomu dochodu narodowego i stopnia rozwoju gospodarczego, jest w nadchodzàcych latach przystosowanie systemów edukacyjnych do zmieniajàcych si regu funkcjonowania rynku pracy. Wymogiem chwili dla dalszego rozwoju spo ecznego jest integracja procesu kszta cenia podstawowego z trendami zmian, jakie dokonujà si na rynku pracy. Wymaga to wprowadzenia zasadniczych zmian w polityce edukacyjnej i rynku pracy, w systemach kszta cenia zawodowego, w zaprojektowaniu nowych instytucji, us ug i Êwiadczeƒ z zakresu poradnictwa zawodowego oraz w sposobach kooperacji podmiotów zajmujàcych si przygotowaniem m odzie y do pracy zawodowej tak na poziomie narodowym (poszczególnych paƒstwa), jak i na poziomie transnacjonalnym. PrzejÊcie z nauki szkolnej do ycia zawodowego (transition form education to working life) jest podstawowà kategorià poj ciowà przyj tà przez OECD dla konceptualizacji wymaganych reform instytucjonalnych, prawnych, metodologicznych i psychologicznych. Podstawowe wytyczne w tym zakresie ustali a m. in. Final Conference on the Transition from Initial Education to Working Life, która zorganizowana zosta a przez Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) we wspó pracy z Directorate for Education, Employment, Labour and Social Affairs Education Committee, Banku Âwiatowego w Budapeszcie w dniach maja 2000 roku. Celem konferencji zatytu owanej Making Transition Work by o dokonanie przeglàdu wieloletnich prac przeglàdowych prowadzonych pod auspicjami OECD i dotyczàcymi wypracowania spójnej koncepcji integracji polityki edukacyjnej i rynku pracy z punktu widzenia najlepszego przystosowania uczniów do edukacji zawodowej na przestrzeni ca ego ycia. Problem ten zosta okreêlony w polityce krajów nale àcych do OECD jako problem centralny ze wzgl du na: a) wzrost znaczenia edukacji w przygotowaniu zawodowym uczniów, 24

25 1. ZMIANY W ÂCIE KACH PRZEJÂCIA ZE SZKO Y DO YCIA ZAWODOWEGO b) ze wzgl du na zwi kszajàcà si ró norodnoêç potrzeb i zainteresowaƒ uczàcych si, coraz bardziej zmieniajàcà si natur pracy, c) coraz wi ksze wymagania w zakresie edukacji zawodowej ze strony rynku pracy oraz d) coraz silniejszà potrzeb przygotowywania wszechstronnie wykszta conej i elastycznej si y roboczej. Pod poj ciem przejêcie ze szko y do ycia zawodowego rozumie si wspó czeênie (Roberts, 1997) nie jednorazowy akt podj cia pracy zawodowej po ukoƒczeniu szko y (a w szczególnoêci akt podj cia pracy po ukoƒczeniu nauczania obowiàzkowego), ale rozciàgni ty w czasie proces przechodzenia od m odzieƒczej zale noêci do doros ej niezale noêci w aspekcie ekonomicznym, rodzinnym i mo liwoêci utrzymania w asnego gospodarstwa domowego. W tym kontekêcie termin przejêcie (transition) implikuje z o onà sekwencj procesów (wymiarów) kompletowania przygotowaƒ do samodzielnego ycia, obejmujàcà: a) sposoby realizacji Êcie ki przejêcia (pathways) ze statusu ucznia do statusu pe noetatowego pracownika; b) sposoby àczenia nauki i pracy; c) sposoby przechodzenia przez ró ne szczeble edukacji, ró ne zwiàzki z rynkiem pracy i ró ne doêwiadczenia zwiàzane z innà aktywnoêcià, które (tak jak sport, rekreacja, podró e zagraniczne) nie majà bezpoêredniego zwiàzku ani z pracà, ani z naukà, ale w ostatecznoêci przek adajà si na dojrza oêç do ycia zawodowego. Poszczególne wymiary wzajemnie si warunkujà, majà dla ró nych osób w ró nych kulturach ró ne priorytety. Mogà te charakteryzowaç si szeregiem wskaêników, jak np. d ugoêcià okresów pozostawania w poszczególnych stadiach aktywnoêci, czy cz stotliwoêcià zmian i zwrotów w sposobach kompletowania przygotowaƒ. Termin przejêcie (transition) z edukacji do ycia zawodowego implikuje wreszcie umacniajàcy si we wszystkich rozwini tych krajach trend, zgodnie z którym m odzi ludzie niezale nie od sposobu (Êcie ki) przechodzenia do rynku pracy przechodzà przez takie samo stadium doêwiadczeƒ: przeplatania ycia zawodowego okresami nauki, jak te sta ego wzbogacania ycia zawodowego wcià nowymi doêwiadczeniami edukacyjnymi. Wyniki badaƒ przeglàdowych dotyczàce 14 krajów OECD szczegó owo zosta y opracowane w raporcie pt. Thematic Review of the Transition from Initial Education to Working Life: Final Cooperative Life (DEL- 25

26 ROZWÓJ ZAWODOWY A ÂCIE KI TRANZYCJI Z SYSTEMU EDUKACYJNEGO DO RYNKU PRACY SA/ED (99) 11). Podstawowe wnioski wynikajàce z raportu dowodzà, i problemy integracji edukacji szkolnej z rynkiem pracy: a. dotyczà wszystkich krajów bez wyjàtku, co oznacza, e nowe problemy z niedostosowaniem edukacji m odzie y do ycia zawodowego jest powszechne, a wi c nie ma ani jednego kraju na Êwiecie, który nie mia by w tym zakresie problemów nie rozwiàzanych; b. jednej kraje radzà sobie z przygotowaniem m odzie y do ycia zawodowego lepiej ni inne kraje, co ma zwiàzek z ró nicami w poziomie rozwoju ekonomicznego z jednej strony, a z drugiej z ró nymi systemami przygotowania szkolnego do zawodu, z ró nymi systemami instytucjonalnego wspomagania przechodzenia ze szko y do czynnego ycia zawodowego, odmienna tradycjà kszta tujàcà wspó dzia anie systemu edukacyjnego i systemu rynku pracy, c. problemy przejêcia ze szko y do rynku pracy sà szczególnie ostre w krajach transformacji gospodarczej, a wi c w takich jak kraje cz onkowskie OECD z Europy Ârodkowej i Wschodniej, d. potencja narodowych doêwiadczeƒ jest tak ró ny, e najwa niejszym i najbardziej naturalnym zadaniem na najbli szà przysz oêç jest przenoszenie pozytywnych doêwiadczeƒ z jednych krajów do innych. e. doêwiadczenia narodowe sà wzajemnie komplementarne; f. nie ma kraju, który doêwiadczy by w polityce przygotowywania m odzie y do ycia zawodowego samych sukcesów, a wi c wszystkie kraje majà czego uczyç si od innych; g. kwestie zwiàzane z przechodzeniem z nauki szkolnej do ycia zawodowego majà charakter ponadnarodowy i tylko nieliczne z nich majà charakter lokalny. PrzejÊcie z nauki szkolnej do ycia zawodowego jest jednym z wielu problemów, jakie m odzie musi rozwiàzaç w dochodzeniu do doros oêci. Innymi problemami zwiàzanymi z przechodzeniem od m odzieƒczoêci do doros oêci sà: uzyskanie niezale noêci ekonomicznej, za o enie domu, rozwój osobowy, za o enie i utrzymanie rodziny. W perspektywie ca o yciowej (lifelong lub life-span) przejêcie z edukacji poczàtkowej (initial education) do ycia zawodowego niezale nie od tego czy b dzie to nauka na poziomie ponadpodstawowym (secondary education) czy wy szym (tertiary education) jest rozumiane jako pierwsze i najwa niejsze do- Êwiadczenie yciowe w ramach wspó zale noêci mi dzy uczeniem si a pracà zawodowà. 26

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

Kraków, 28 października 2008 r.

Kraków, 28 października 2008 r. Możliwości pozyskiwania środków na projekty związane z rynkiem pracy w ramach PO KL Kacper Michna Wojewódzki Urząd d Pracy w Krakowie Kraków, 28 października 2008 r. 1 Działanie anie 6.1 Poprawa dostępu

Bardziej szczegółowo

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka

Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Za àcznik 1. Uk adanka Prawa dziecka Artyku 12. Prawo do wyra ania swoich poglàdów Artyku 13. Swoboda wypowiedzi i informacji Artyku 16. PrywatnoÊç, honor, reputacja Artyku 17. Dost p do informacji i mediów

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r.

Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. Jak zostać przedsiębiorcą, czyli własna firma za unijne pieniądze Anna Szymańska Wiceprezes Zarządu DGA S.A. Poznań, 20 kwietnia 2016 r. UWAGA w obecnej perspektywie UE maksymalna kwota dotacji nie przekracza

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014 PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA Specjalność: PSYCHOLOGIA DIALOGU MIĘDZYLUDZKIEGO Studia: STACJONARNE/ NIESTACJONARNE I. ORGANIZACJA PRAKTYKI Edycja 2014 1. Praktyka zawodowa na

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. Dziennik Ustaw Nr 175 9276 Poz. 1086 1086 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 18 wrzeênia 2008 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego obowiàzkowego rocznego przygotowania

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ AKTUALNOŚCI PERSPEKTYWA FINANSOWA 2004 2006 PERSPEKTYWA FINANSOWA 2007 2013 PERSPEKTYWA FINANSOWA 2014 2020 INNE STRONY DOTYCZĄCE ŚRODKÓW UNIJNYCH PERSPEKTYWA

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego?

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Twój rodzaj CV Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Odpowiedz sobie na pytanie: Na czym polega fenomen dobrego CV jakie informacje powinny być widoczne w dokumencie

Bardziej szczegółowo

Opis projektów planowanych do realizacji w ramach PO WER w 2016 r.

Opis projektów planowanych do realizacji w ramach PO WER w 2016 r. Opis projektów planowanych do realizacji w ramach PO WER w 2016 r. Zgodnie z uchwałą nr 31 Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie zatwierdzenia

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013

Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Europejski Fundusz Społeczny w Województwie Pomorskim w latach 2007-2013 Obszary wsparcia EFS: -Rynek pracy -Integracja społeczna -Przedsiębiorczość -Edukacja -Obszary wiejskie Struktura PO Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

JAK WEJŚĆ NA RYNEK PRACY? Wojewódzkiego Urzędu Pracy

JAK WEJŚĆ NA RYNEK PRACY? Wojewódzkiego Urzędu Pracy JAK WEJŚĆ NA RYNEK PRACY? Gabriela Woźnica-Bańka Kierownik Centrum Metodycznego Poradnictwa Zawodowego Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Katowicach Obecnie karierę zawodową wyznacza trend całoŝyciowego uczenia

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

Wydział Humanistyczny

Wydział Humanistyczny Wydział Humanistyczny W badaniu wzięło udział 343 absolwentów (obrona pracy w roku 212) Kierunki: Administracja 62 osób Filozofia 31 osób Historia 6 osoby Politologia 8 osób Socjologia 36 osób Stosunki

Bardziej szczegółowo

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Przekaż swoją opinię Unii Europejskiej! Projekt dofinansowany w ramach programu Europa dla Obywateli Unii Europejskiej POWITANIE Dlaczego dobrze, że tu jestem?

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MODELE KSZTAŁCENIA I DOSKONALENIA NA ODLEGŁOŚĆ ROLA E-LEARNINGU W WYRÓWNYWANIU SZANS EDUKACYJNYCH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Warszawa, 12-13.10.2010 r. Józef Bednarek ZAŁOśENIA METODOLOGICZNE ANALIZ 1. ZłoŜoność

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

wysoka stopa bezrobocia ponad 28%, bezrobocie dotyczy co 8 mieszkańca (około 27,500 osób bezrobotnych), około 11.000 to osoby, które pozostają bez

wysoka stopa bezrobocia ponad 28%, bezrobocie dotyczy co 8 mieszkańca (około 27,500 osób bezrobotnych), około 11.000 to osoby, które pozostają bez KLUB INTEGRACJI DLACZEGO KLUB INTEGRACJI? wysoka stopa bezrobocia ponad 28%, bezrobocie dotyczy co 8 mieszkańca (około 27,500 osób bezrobotnych), około 11.000 to osoby, które pozostają bez zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Strona1 Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej (WOES) to Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości akredytowany przez

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim III Spotkanie Grupy Sterującej Ewaluacją I Monitoringiem Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim Badanie w ramach projektu pn. Opolskie Obserwatorium Terytorialne

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach i świat wyniki Badanie Manpower Kobiety na kierowniczych stanowiskach zostało przeprowadzone w lipcu 2008 r. w celu poznania opinii dotyczących kobiet pełniących

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej zamawiającego: www.swietokrzyska.ohp.pl. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Inny: Ochotnicze Hufce Pracy.

Adres strony internetowej zamawiającego: www.swietokrzyska.ohp.pl. I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Inny: Ochotnicze Hufce Pracy. Kielce: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia zawodowego: posadzkarz - glazurnik, organizowanego przez Ośrodek Szkolenia Zawodowego w Opatowie, w ramach projektu OHP jako realizator usług rynku pracy,

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS W AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI ZASADY REALIZACJI 2010/2011 I. WSTĘP 1. Decyzję o przystąpieniu Uczelni do Programu Lifelong Learning (dawniej Sokrates) podejmuje Senat Uczelni.

Bardziej szczegółowo

DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI

DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 im. A. Mickiewicza 45 720 Opole ul. Sz. Koszyka 21 tel./fax.: (077) 4743191 DZISIAJ PRZEDSZKOLAKI JUTRO JUŻ PIERWSZAKI program współpracy szkolno - przedszkolnej Magdalena

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania kariery zawodowej absolwenta Wydziału Ekonomicznego ZUT w Szczecinie Absolwenci kierunku Ekonomia (S2)

Wyniki badania kariery zawodowej absolwenta Wydziału Ekonomicznego ZUT w Szczecinie Absolwenci kierunku Ekonomia (S2) Wyniki badania kariery zawodowej absolwenta Wydziału Ekonomicznego ZUT w Szczecinie Absolwenci kierunku Ekonomia (S2) Spis treści: 1. Odpowiedzi absolwentów, którzy zadeklarowali, że: A. Pracują w zawodzie

Bardziej szczegółowo

CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA

CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA Podsumowanie realizacji projektu pn. Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Słubicach w okresie 01.01.2009r. do 31.03.2010r.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia:

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: Page 1 of 5 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pcpr-prudnik.pl Prudnik: Kurs tworzenia stron internetowych z elementami programów

Bardziej szczegółowo

Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu

Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu ZAWODOWY START Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu aktywności zawodowej osób bezrobotnych Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ W dniu 200.. roku, w Płocku pomiędzy: 1. Szkołą Wyższą im. Pawła Włodkowica w Płocku Filia w Wyszkowie, z siedzibą w Wyszkowie przy ul. Geodetów 45a,

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ ZASTOSOWANIE W ADMINISTARCJI PUBLICZNEJ E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw z wykorzystaniem innowacyjnych modeli referencyjnych procesów Administracji Publicznej STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW I JEJ

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Definicja Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

Młodzieżowa Rada Dzielnicy. sposób na zaangażowanie obywatelskie młodzieży

Młodzieżowa Rada Dzielnicy. sposób na zaangażowanie obywatelskie młodzieży Młodzieżowa Rada Dzielnicy sposób na zaangażowanie obywatelskie młodzieży Aktywne uczestnictwo młodych w decyzjach i przedsięwzięciach na szczeblu lokalnym i regionalnym jest niezbędne, jeżeli chcemy budować

Bardziej szczegółowo

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)!

Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! MEMO/11/406 Bruksela, dnia 16 czerwca 2011 r. Zdrowie: wybierasz się na wakacje? Weź swoją europejską kartę ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ)! Na wakacjach bądź przygotowany na wszystko! Planujesz podróż

Bardziej szczegółowo

II CZĘŚĆ. Raportu z monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych. rok 2011. Powiat Międzychodzki

II CZĘŚĆ. Raportu z monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych. rok 2011. Powiat Międzychodzki II CZĘŚĆ Raportu z monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych rok 2011 Powiat Międzychodzki WSTĘP 1. Analiza bezrobocia wśród absolwentów szkół powiatu międzychodzkiego 1.1. Absolwenci roku szkolnego

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

Alternatywne formy opieki rozwojowej dla dzieci poni ej 3 roku ycia.

Alternatywne formy opieki rozwojowej dla dzieci poni ej 3 roku ycia. Alternatywne formy opieki rozwojowej dla dzieci poni ej 3 roku ycia. INSTYTUT MA EGO DZIECKA ASTRID LINDGREN im. INSTYTUT MA EGO DZIECKA ASTRID LINDGREN im. Instytut Ma ego Dziecka to zespó psychologów,

Bardziej szczegółowo

Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie:

Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie: Klub Absolwenta Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie: Pierwszy, problem wysokiego bezrobocia wśród absolwentów uczelni wyższych (gwarancja

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Karty przypuszczeń IDEA

Karty przypuszczeń IDEA Karty przypuszczeń IDEA CO? Karty przypuszczeń IDEA są narzędziem zaprojektowanym aby użyc go w kilku kontekstach: w nauczaniu przedsiębiorczości w ramach studiów wyższych w mentoringu i nauczaniu potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2016. Ośrodek Rozwoju Edukacji Aleje Ujazdowskie 28 00-478 Warszawa www.ore.edu.pl. Konsultacja merytoryczna Valentina Todorovska-Sokołowska

Warszawa 2016. Ośrodek Rozwoju Edukacji Aleje Ujazdowskie 28 00-478 Warszawa www.ore.edu.pl. Konsultacja merytoryczna Valentina Todorovska-Sokołowska Konsultacja merytoryczna Valentina Todorovska-Sokołowska Redakcja i korekta Elżbieta Gorazińska Projekt okładki, redakcja techniczna i skład Barbara Jechalska W projekcie graficznym wykorzystano elementy

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta BYCZYNA na lata 2015-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta BYCZYNA na lata 2015-2020 Rewitalizacja zgodnie z definicją, jaką podaje słownik języka polskiego to odbudowa zniszczonych budynków lub dzielnic miasta. Samo słowo rewitalizacja z łaciny oznacza re- na powrót + vita- życie = ożywienie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Dziennik Ustaw Nr 16 1954 Poz. 84 84 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Regulamin Rady Pedagogicznej Technikum, Zasadniczej Szkoły Zawodowej, Szkoły Policealnej i Technikum Uzupełniającego w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Mokrzeszowie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Forum Społeczne CASE

Forum Społeczne CASE Forum Społeczne CASE Europejska Strategia Zatrudnienia (ESZ) w Polsce. Próba postawienia pytań. Mateusz Walewski, CASE, 14 marca 2003 roku. LICZBOWE CELE HORYZONTALNE ESZ 2005 2010 Ogólna stopa 67% 70%

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 237 13670 Poz. 1654 1654 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli

Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli Regulamin organizacyjny pracowni terapii zajęciowej prowadzonej w ramach działań Spółdzielni Socjalnej Pracownia Radości Kukułka w Nowej Soli Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Organizacyjny

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego U M O W A nr RP -.. o dofinansowanie bezrobotnemu podjęcia działalności gospodarczej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2

Bardziej szczegółowo

Załącznik 13 Definicje wskaźników monitorowania Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 dotyczące realizacji projektów konkursowych w

Załącznik 13 Definicje wskaźników monitorowania Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 dotyczące realizacji projektów konkursowych w Załącznik 13 Definicje wskaźników monitorowania Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 dotyczące realizacji projektów konkursowych w Poddziałaniu 1.2.1. (wyciąg) Wskaźniki kluczowe PO WER,

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik mierzy liczbę osób odbywających karę pozbawienia wolności, które rozpoczęły udział w projektach.

Wskaźnik mierzy liczbę osób odbywających karę pozbawienia wolności, które rozpoczęły udział w projektach. Załącznik 12 Wskaźniki kluczowe PO WER, PI 9i Aktywne włączenie, w tym z myślą o promowaniu równych szans oraz aktywnego uczestnictwa i zwiększaniu szans na zatrudnienie Typ wskaźnika (,, długoterminowy)

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

P R O C E D U R Y - ZASADY

P R O C E D U R Y - ZASADY ZASADY REKRUTACJI DO PUBLICZNYCH PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH PRZY SZKOŁACH PODSTAWOWYCH DLA KTÓRYCH ORGANEM PROWADZĄCYM JEST MIASTO I GMINA POŁANIEC NA ROK SZKOLNY 2016/2017 P R O C E D U R Y

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Na podstawie art. 42 a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo