Spis treœci. angielski francuski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treœci. angielski francuski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski"

Transkrypt

1

2

3 angielski francski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski Nr 4/2004 wrzesieñ/paÿdziernik Rok XLVIII 4(245) ISSN Spis treœci Od Redakcji... 3 JÊZYK I KULTURA Wioletta Piegzik Rola i znaczenie greckich oraz ³aciñskich prefiksów w wybranych jêzykach indoeropejskich... 5 Halina Dziedzic Dywagacje ³aciñskow³oskie Emanela Fiksa Kiedy jest TERAZ, czyli czas Present Perfect na lekcji jêzyka angielskiego i kilka innych kwestii Krzysztof Polok Miejsce t³a kltrowego w ca³oœciowym przekazie informacji jêzykowych podczas lekcji METODYKA Barbara G³owacka Eropejskie porfolio jêzykowe Mimo wszystko jest potrzebny naczyciel Edyta Wajda Eropejskie porfolio jêzykowe dla czniów od 10 do 15 jako forma oceniania alternatywnego Krystyna Herzig, Ma³gorzta Pam³a Techniki i strategie czytania w jêzyk obcym na poziomie gimnazjalnym Marcin Pop³awski Interpnkcja co to takiego? Z PRAC INSTYTUTÓW Pawe³ Poszytek III Edycja Konkrs EUROPEAN LANGUAGE LABEL roztrzygniêta Jadwiga Zarêbska Powszechnoœæ naczania jêzyków obcych w rok szkolnym 2003/ Anna Jrek Jêzyki obce w naczani czniów z dysleksj¹ rozwojow¹. Czêœæ IV Barbara Czarnecka-Cicha Nie bójmy siê nowej matry Anna Jaroszewska Nowe egzaminy Instytt Goethego. Czêœæ II Fit in Detsch Renata Klimek-Kowalska, Marek Zaj¹c Programy Concorde, Hola i Formatore w rok KOMPUTERY, INTERNET, MULTIMEDIA Elbieta Gesing Kompter na lekcji jêzyka rosyjskiego w szkole œredniej Amadesz Lipczak Wykorzystanie Internet do naczania jêzyka niemieckiego 76 Aneta Tomasz-Majoch Udzia³ w miêdzynarodowych projektach: owym i internetowym jako sposób na przygotowanie czniów do czêœci pisemnej nowej matry Agnieszka M. Kaszkr Atmn festivals in the soth of England SZKO A PODSTAWOWA, GIMNAZJUM Renata Meller-Trinczek Jêzyk niemiecki zabaw¹ w przedszkol Aleksandra Glazer Am Gemüsestand Monika Grabowska La grammaire est ne chason doce Dorota Pinczk Jaœ i Ma³gosia Alina Matsz Poznajemy inne kraje i ich kltrê Anna Korczyñska, Ewelina Kndera Jak w gimnazjm przygotowaæ czniów do stnej matry z jêzyka obcego? Z DOŒWIADCZEÑ NAUCZYCIELI Halina Szwajgier Tworzymy poezjê na lekcji jêzyka niemieckiego

4 Izabela Stasiak, Alicja Petrykiewicz Przek³ad tekst literackiego prosta miejêtnoœæ czy trdna sztka? Anna Nakielska-Kowalska, Aleksandra Górna Lektor B. Schlinka na lekcjach jêzyka polskiego i niemieckiego Jolanta Moll Der Vorleser von Bernhard Schlink im Unterricht Maria Sikciñska Plaisir de lectre dre tote la vie Magdalena Ha³asiñska Lekcja o regionie, w którym mieszkamy Bogdan Bernacki Miêdzy korelacj¹ a œcie kami miêdzyprzedmiotowymi Anna W³odarczyk Lekcja z wykorzystaniem artyk³ z prasy rosyjskiej MATERIA Y PRAKTYCZNE Katarzyna Ciechanowicz-Gajewska Brzechwa po angielsk Teresa Mastalerz St. Brigid s Lesson Kalina D³goñska, Wies³aw Reszkowski Kwiz o Irlandii Anna Brzyñska, Gra yna Mojsiej, Alina Pcykowicz Dossier por la préparation des lycéens à la passation de l nité A3 d DELF KONKURSY Jaros³aw Strza³a Konkrs gramatycznoleksykalny z jêzyka angielskiego w gimnazjm Anna Mystkowska-Wiertelak Miêdzyszkolny konkrs jêzyka angielskiego Olga Cpia³ Konkrs jêzyków obcych POLIGLOTA dla gimnazjm Olga Cpia³ Konkrs jêzyków obcych POLIGLOTA dla szkó³ ponadgimnazjalnych 160 CZYTELNICY PISZ Ma³gorzata Lbina, Grzegorz Lbina Ca³a Polska czyta dzieciom... nie tylko po polsk Ma³gorzata Tomczyk Uczniowskie prezentacje Magdalena Schmelzer Od dialog do inscenizacji, czyli sposób na rozwijanie sprawnoœci jêzykowych Danta Gieryn 3 w jednym, czyli jak na jednej lekcji realizowaæ treœci œcie ek, program naczania i przygotowywaæ do matry Joanna Agstynowicz Realioznawstwo na lekcji jêzyka obcego Ewa Michalska Jêzyki obce ci¹gle obce SPRAWOZDANIA Agnieszka Leszczyñska Halloween konkrs na najciekawszy kostim i najpiêkniejsz¹ ozdobê Anna Mystkowska-Wiertelak Pierwszy miêdzyszkolny konkrs jêzyka angielskiego w Kalisz Regina Karczewska Organizacja konkrsów jêzyka rosyjskiego Olga Cpia³, Anna Zgaj Konkrs POLIGLOTA czyli d¹browski wielobój lingwistyczny Ldmi³a Frman Konkrs wiedzy o jednym z regionów Hiszpanii Piotr Wietrzykowski X Wojewódzki konkrs antyczno-³aciñski i V Regionalny konkrs mitologiczny Joanna Kamiñska Integrj¹cy trabant Renata Poœpiech Program M³odzie i œrodowisko wspó³praca transgraniczna Aneta Wêc³awek Zajêcia dla czniów Gra yna Mojsiej Sta w Sèvres RECENZJE Gabriela Smolij Des clips por apprendre Tomasz Nowak Krytyczna ocena czytanek i zwi¹zanych z nimi zadañ w podrêcznik Opportnities pre-intermediate, a nowa matra Lilia Marsza³ek, Marek Marsza³ek Òû çà èëè ïðîòèâ? Materia³y zpe³niaj¹ce z jêzyka rosyjskiego Barbara Ko³odziejczyk Królestwo s³ów 196 Barbara Ko³odziejczyk Jak motywowaæ czniów do naki jêzyka obcego Krystyna Szymankiewicz Dictionnaire de didactiqe d français lange étrangère et seconde

5 Od Redakcji Szanowni Pañstwo W nowym rok szkolnym 2004/2005 mamy dwa wielkie wydarzenia, które bezpoœrednio dotycz¹ naczycieli jêzyków obcych: kazanie siê Eropejskiego portfolio jêzykowego, obowi¹zkowv egzamin matralny z jêzyka obcego. O Eropejskim portfolio jêzykowym pisaliœmy j wiele. Równie i w tym nmerze zamieszczamy dwa artyk³y atorek Portfolio Barbary G³owackiej i Edyty Wajdy. Nie mo na jednak, korzystaj¹c z okazji kazania siê Portfolio drkiem, nie wspomnieæ o wadze, jak¹ nadajemy tej, wydaje siê niepozornej, ksi¹ eczce. Jednym z zadañ Eropejskiego portfolio jêzykowego jest zmiana postaw czniowskich. Portfolio, gdy zostanie j wprowadzone do szkó³, ma siê staæ wy³¹czn¹ w³asnoœci¹ cznia i ma m pomóc w okreœlani celów jego naki, oceniani w³asnych postêpów jêzykowych i dokmentowani swoich osi¹gniêæ. A to oznacza zwrócenie wagi na pozytywne strony proces czenia siê/naczania. Znaj¹c realia szkolne wiemy, e jako naczyciele ograniczamy nasze chwalenie postêpów cznia czêsto do zdawkowych komentarzy: bardzo dobrze, wyœmienicie, oby tak dalej, a wiêcej wagi przyk³adamy do tego, czego jeszcze czeñ msi siê naczyæ. Za ma³o i za rzadko chwalimy, bo ci¹gle gonimy program, podrêcznik i stale mamy poczcie, e jeszcze tyle msimy naczyæ. No i tyl jest tych czniów, tyle prac do sprawdzenia, tyle spraw do zapamiêtania. Portfolio nie spowolni tempa naszej pracy, ale pozwoli samem czniowi dostrzegaæ swoje postêpy. A to oznacza bdowanie wiary w siebie i w swe mo liwoœci. Il mamy takich czniów, którzy stale dostaj¹ s³abe oceny z klasówek i testów, ma³o siê odzywaj¹ na lekcjach, a ich postêpy s¹ zaledwie dostrzegalne. Teraz to oni sami bêd¹ je dostrzegaæ. A dziêki tem wierz¹ w siebie, bo jednak powoli bêd¹ zaznaczaæ swoje osi¹gniêcia w Portfolio, œledziæ na podstawie list miejêtnoœci, czego jeszcze mog¹ siê naczyæ, rozszerzaæ te listy wreszcie dostrzeg¹, e czegoœ siê w ró nych jêzykach naczyli. Nie ma wiêkszego Ÿród³a motywacji ni wiara w siebie. To wiara pozwoli czniowi czyæ siê z coraz wiêkszymi skcesami i dowadniaæ sobie, a jeœli zaistnieje taka potrzeba i naczycielowi, e coœ j mie. Uczeñ dziêki Portfolio staje siê osob¹ bezpoœrednio zainteresowan¹ swoj¹ nak¹. Ci¹g³e powtarzanie j od szko³y podstawowej cz siê jêzyków, bo tym samym stworzysz sobie wiêksze mo liwoœci pracy w przysz³oœci jest niewiele znacz¹cym sloganem. Ale zdanie dostrzegaj sam swoje postêpy, ciesz siê z nich i staraj siê o nowe ma g³êboki sens. W ankietach popilota owych naczyciele cytowali wypowiedzi rodziców, którzy opowiadali, z jakim zaanga owaniem czniowie, zw³aszcza ci s³absi, wykonywali ró ne prace, by je zamieœciæ w Dossier. Jak ros³a ich motywacja i chêæ do naki i to jest w³aœnie ten skces Portfolio tworzenie pozytywnego wizernk cznia. Korzystanie z Eropejskiego portfolio jêzykowego to równie odwo³ywanie siê do emocji. Bo jêzyk to ja ten jêzyk, którym siê pos³gjê, odzwierciedla moj¹ to samoœæ sk¹d pochodzê, kim jestem i dok¹d zmierzam. Mój zasób s³ownictwa, mój akcent i intonacja wypowiadanych przeze mnie zdañ wywo³je ró ne reakcje i ró ne emocje moich rozmówców czy s³chaczy. Uwra liwia i mnie, i ich równie na jêzyki. Zwraca wagê na to samoœæ interkltrow¹. Moja babcia mówi po kaszbsk albo po czesk, albo po wêgiersk, dlaczego ja mam nie mówiæ w tym jêzyk, przecie tyle w nim rozmiem? Umiem coœ wyraziæ w moim ojczystym jêzyk jak to powiedzieæ po hiszpañsk? Albo jak wyraziæ po polsk znaczenie zawarte w jakimœ angielskim idiomie? Tak j myœl¹ nasi czniowie, a taka postawa ³atwia komnikowanie siê z obcojêzycznym partnerem. Z Portfolio pracj¹ czniowie prawie w ca³ej Eropie. Pierwsze polskie Portfolio pozwala rozpocz¹æ z nim pracê czniom w wiek lat. W przysz³ym rok ka e siê Portfolio dla m³od- 3

6 szych dzieci (dla klas O-III) i mamy nadziejê, e da nam siê równie wydaæ Portfolio dla czniów powy ej 16 rok ycia (patrz Matra z jêzyka obcego równie bdzi emocje choæ nie tak pozytywne i strach, zarówno w czniach, jak i w naczycielach. Tyle siê j o niej mówi³o i pisa³o równie na naszych ³amach i wreszcie nadszed³ ten rok, w którym msi siê ona odbyæ. I do niej te trzeba podejœæ z wiar¹. Wszystko to, co sprawdza nowa matra z jêzyka obcego, jest æwiczone prawie na ka dej lekcji kszta³cimy ró ne miejêtnoœci jêzykowe te same, które s¹ sprawdzane na egzaminie matralnym. Nasi czniowie naprawdê nie s¹ tacy Ÿli dadz¹ sobie radê poka my im tylko, e naprawdê coœ potrafi¹. Skorzystajmy z przes³ania Eropejskiego portfolio jêzykowego pochwa³a i wiara we w³asne mo liwoœci jest drog¹ do skces. A wytworzona motywacja zmsi nawet najs³abszego cznia do intensywnej pracy. Z yczeniami wiary w skcesy naszych czniów Maria Gorzelak i Zespó³ Redakcyjny 4

7 JÊZYK I KULTURA Wioletta Piegzik 1) Wroc³aw Rola i znaczenie greckich oraz ³aciñskich prefiksów w wybranych jêzykach indoeropejskich Koncepcja niniejszej pracy polega na przedstawieni zagadnienia zwanego s³owotwórstwem morfologicznym w kontekœcie naczania/ czenia siê jêzyków obcych. Zjawisko tworzenia nowych jednostek wyrazowych przez ³¹czenie s³owa lb temat s³owa j istniej¹cego z okreœlonymi cz¹stkami s³owotwórczymi przedrostkami i przyrostkami nale y do charakterystycznych i wa nych cech wiel jêzyków. W artykle skpiam siê na wybranych przedimkach pochodzenia greckiego i ³aciñskiego 2). Analizjê obecnoœæ staro ytnych cz¹stek s³owotwórczych w powszechnie naczanych dzisiaj dwóch jêzykach obcych jêzyk francskim oraz jêzyk angielskim. W cel pe³niejszej analizy wspomnianych jêzyków cytjê tak e polskojêzyczne przyk³ady, bêd¹ce odpowiednikami obcojêzycznych terminów. Proponowana poni ej próba komparatystyczna zmierza do kazania zjawiska wspó³przenikania siê jêzyków oraz zjawisk zwi¹zanych z etymologi¹. O cz¹stkach s³owotwórczych greckich i ³aciñskich mo na jednak mówiæ niezale nie, tj. bez prób konfrontacji dwóch lb, tak jak w niniejszej pracy, trzech jêzyków. Zajêcia z zakres s³owotwórstwa prefiksalnego wa am za wa ne z wiel powodów. Po pierwsze, dobra znajomoœæ prefiksów pozwala osobom pos³gj¹cym siê danym jêzykiem obcym na zrozmienie lb przynajmniej przybli enie siê do istoty nieznanego s³owa. Prawie nigdy bowiem nie zdarza siê, aby ytkownik danego jêzyka obcego lb nawet ojczystego nie napotka³ na nowe s³owo. W przypadk s³owotwórstwa morfologicznego w³aœciwie nie mamy do czynienia z obocznoœciami lb innego typ wyj¹tkami. Znajomoœæ wyraz stanowi¹cego rdzeñ oraz sens prefiksa zapewnia prawid³owe zrozmienie obcej do tej pory jednostki leksykalnej. Po drgie, s³owotwórstwo prefiksalne greckie i ³aciñskie jest wa ne dla jêzyka specjalistycznego. Wiele wyrazów z greckimi i ³aciñskimi morfemami mo e wydawaæ siê pocz¹tkowo zbyt,,czone, lecz ze wszystkimi (lb prawie wszystkimi) pojêciami poznaj¹cy jêzyk spotykaj¹ siê na zajêciach z ró nych przedmiotów. Znajomoœæ s³ownictwa z wiel dziedzin naki pozwala na wprowadzenie do pos³giwania siê obcojêzyczn¹ literatr¹ fachow¹ i jest doskona- ³ym treningiem do przysz³ej pracy zawodowej. Mowa t oczywiœcie o grpach, których stopieñ znajomoœci jêzyka obcego kszta³tje siê na poziomie œrednim lb zaawansowanym. 1) Atorka jest naczycielk¹ jêzyka francskiego w Licem Ogólnokszta³c¹cym nr VII we Wroc³awi. 2) Omawiane w pracy cz¹stki s³owotwórcze gramatycy mieszczaj¹ w rozdzia³ach poœwieconych derywacji. Grammaire Larosse wymienia je wœród innych prefiksów pochodzenia ³aciñskiego i greckiego. Nale y zawa yæ jednak, co czyni M. Grevisse, e omawiane cz¹stki nie wp³ywaj¹ na zmianê kategorii gramatycznej s³owa, z którym siê ³¹cz¹, lecz jedynie wzmacniaj¹ jego znaczenie, tak wiêc niektóre z nich stanowi¹ samodzielne wyrazy, np.: sper, extra, ltra, a co siê z tym wi¹ e, cz¹stki te nie s¹ ewidentnymi prefiksami. Por. M. Grevisse (1986), Le bon Usage. Grammaire française, 12ème édition refonde par A. Gopsse, Paris: Dclot, s

8 Po trzecie, znajomoœæ s³owotwórstwa prefiksalnego przyczynia siê do dba³oœci o jêzyk codziennej komnikacji oraz do ekonomii œrodków wyraz. Zamiast powiedzieæ, e ktoœ zna dwa jêzyki obce lb przyj¹³ dwie narodowoœci, mo na yæ okreœleñ bilinge / bilingal i binational. Oczywiœcie nie nale y zapominaæ, aby pojêcia te nie pojawia³y siê w niedba³ym i potocznym jêzyk, o co zreszt¹ osoby zaawansowane w nace jêzyka trdno raczej podejrzewaæ. Po czwarte, lekcje poœwiêcone tworzeni nowych s³ów za pomoc¹ greckich i ³aciñskich prefiksów mog¹ okazaæ siê dobrym wprowadzeniem do naczania dwjêzycznego, zw³aszcza przedmiotów przyrodniczych, lecz tak e œcis³ych i hmanistycznych. atwiej bêdzie cz¹cym siê poznawaæ nowe treœci z ró nych dyscyplin wiedzy, jeœli jêzyk przekaz nie bêdzie stanowi³ dodatkowej trdnoœci. Po pi¹te, dziêki afiksom pochodzenia greckiego i ³aciñskiego œwiadamiamy sobie jednoœæ kltrow¹ Eropy. Obecnoœæ greki i ³aciny dwóch prajêzyków œwiadczy o wp³ywie przesz³oœci na teraÿniejszoœæ. Ci¹g³oœæ historycznojêzykowa oraz zwi¹zki staro ytnoœci z nowo ytnoœci¹ stanowi¹ dziedzictwo kltrowe, o którym nale y naczaæ i którego nale y byæ œwiadomym. Przyjrzyjmy siê grpom wyrazów z wybranymi prefiksami pochodzenia greckiego i ³aciñskiego. - Préfixe 1 arch- archi- bi-,bis- Jêzyk francski Jêzyk angielski Jêzyk polski Sens Exemples Prefix Sense Examples Prefiks Znaczenie Przyk³ady 2 degré spérier de la qalité o de la dignité dex, dex fois, doble 3 archange archiconfrérie archiconn achicrédle archidiaconnat archidc archiépiscopal archifax archifo archiplein archipr tre archisûr architectral architrave archiviex archiviste archev qe le pire ennemi biatomiqe biaxe biceps bicolore bicentenaire bicycle bigame bihebdomadaire bilatéral bilinge bimensel binaire binational binôme bipède biplace biplan bipolaire bisannel bisexel - 4 arch(i)- arch- archi- - - arch- - archi- - archiarch- bi- - bi- 5 of the highest class or rank two, twice, doble 6 archangel archconfraternity very well known very credlos archdeacon archdke archiepiscopal absoltely false extremly stpid pack-fll archpriest completly sre architectral architrave ot of date archivist archbishop arch-enemy biatomic biaxal biceps bicolor(ed) bicentenary bicycle bigamos biweekly pblication bilateral bilingal bimonthly binary binational binominal biped two-seater biplane bipolar biennal bisexal - 7 arch- arcy- - - arcy- archi- - archi- arcy- - dw- bi- dw- dwóch- bi- \dwbidw- bi- 8 9 cecha lb archanio³ godnoœæ arcybractwo ponadprzeciêtne niezwykle ³atwowierny doskonale znany arcydiakonat arcyksi¹ ê arcybiskpi arcyfa³szywy arcyg³pi przepe³niony pra³at zpe³nie pewny architektralny architraw przestarza³y archiwista arcybiskp najgorszy wróg dwa, dwkrotny, podwójny dwatomowy dwosiowy biceps dwbarwny dwóchsetny bicykl, dwko³owy bigamista dwtygodnik dwstronny dwjêzyczny dwtygodniowy podwójny, binarny dwnarodowoœciowy dwmian dwno ny dwmiejscowy dwp³atowy dwbiegnowy dwletni biseksalny 6

9 extraction extra-fin extra-fort extrajdiciaire extraordinaire extra-mral extra-terrestre extra-territorial extravagance extrapolation extra-scolaire hyperactif hyperboliqe hypercritiqe hypermarché hypernervex hypersensible hypersrface hypertension hypervitaminose hypothermie hypofonction hypotension hypothétiqe monoatomiqe monobasiqe monochromatiqe monoclaire monocltre monogamie monogramme monolinge monologe monôme monomoter monopole monosyllabe monothéisme polyatomiqe polybasiqe polychromatiqe polycliniqe polycltre polycycliqe polyester polygamiqe polyglotte polysémiqe polysyllabiqe polytechniqe polythéisme speracide sperfin sperfinition sperfide spérier sperman spermarché sperprodction spersoniqe sperstar sperpissance sperviser extrahyperhypomonopolysperen dehors d ne norme, hors a-desss de la norme a-dessos de la norme n sel, niqe mltiple a desss de la norme extrasperextrahyper- - hyperhypomon- - mono- - mono- poly- - polysperotside norm, ot of more than sal less than sal one, single many more larger greater or more powerfl than sal extraction sperfine extremly strong extrajdicial extraordinary extramral extraterrestrial extraterritorial extravagance extrapolation extra-crriclar hyperactive hyperbolic hypercritical hypermarket extremly nervos hypersensitive hypersrface hypertention hypervitaminose hypothermia hypofnction hypotension hipothetical monatomic monobasic monocromatic one-eyed monocltre monogamy monogram monolingal monologe monominal single-engined monopoly monosyllabic monotheism polyatomic polybasic polychromatic polyclinic mixt farming polycyclic polyester polygamos polyglot polysematic polysyllabic polytechnic polytheism speracide sperfine sperfinish sperflosness sperior sperman spermarket sperprodction spersonic sperstar sperpower spervisor ekstra- - - poza- nad- - pozaeksterextrapozanadhiper- - nadhipernadhiperniepodhipojednomonojednomonojednomonojednomonowielopoliwielopoliwielopolinad- - sper- - spernadsper- - poza norm¹, poza ponad normê poni ej normy jeden, pojedyñczy liczny ponad normê ekstrakcja wyborny, przedni niezwykle mocny pozas¹dowy nadzwyczajny spoza niwersytet pozaziemski eksterytorialny ekstrawagancja ekstrapolacja pozaszkolny nadpobdliwy hiperboliczny\przesady hiperkrytyczny hipermarket bardzo nerwowy nadwra liwy hiperpowierzchnia nadciœnienie hiperwitaminoza hipotermia niedoczynnoœæ podciœnienie hipotetyczny jednoatomowy jednozasadowy jednobarwny jednooki monokltra monogamia monogram jednojêzyczny monolog jednomiam jednosilnikowy monopol jednozg³oska monoteizm wieloatomowy wielozasadowy wielobarwny wielospecjalistyczny polikltra wielocykliczny poliester poligamiczny poliglota wieloznaczny\polisemiczny wielozgloskowy politechniczny politeizm\wielobóstwo nadkwaœnoœæ pierwszorzêdny sperfinisz sperp³ynny wspanialszy sperman spermarket sperprodkcja (po)naddÿwiêkowy sperstar spermocarstwo kontrolowaæ

10 ltra- a desss de la norme, en dehors ltra- above in a range - ltra- ltra-chic tra-cort ltra-libéral ltra-marine ltra-moderne ltra- secret ltra-sensible ltra-soniqe ltra-léger ltra-violet - ltra- - ltra- ltra-fashionable ltrashort extremly liberal ltramarin ltramodern top secret ltrasensitive ltrasonic ltra-light ltraviolet - ltrawyj¹tkowo elegancki ltrakrótki ltraliberalny ltramaryna ltranowoczesny top sekret ltracz³y ltradÿwiêkowy ltralekki ltrafilet Grecki morfem arch(-i), wskazj¹cy na cechê lb godnoœæ ponadprzeciêtn¹, najliczniej wystêpje w jêzyk francskim. W tym to jêzyk istnieje wiele rzeczowników s³ ¹cych do okreœlania pierwszeñstwa, przewodnictwa oraz wiele przymiotników, których pierwszy cz³on wydatnia wysoki stopieñ nasilenia ich treœci np.: archiconn, archiplein, archifo, archifax. Jêzyk angielski pos³gje siê czêsto morfemem arch(-i) przy tworzeni rzeczowników okreœlaj¹cych wysokie godnoœci koœcielne. Francskie przymiotniki z omawian¹ cz¹stk¹ nie znalaz³y swoich morfologicznych odpowiedników angielskich. Jêzyk polski w wiêkszoœci obcojêzycznych wyrazów przyjmje morfem arch(-), tak przy oznaczani zwierzchnictwa, jak i przy nasilani cech przymiotników. aciñski morfem bi-, bis- pisany ³¹cznie i wskazj¹cy na wystêpowanie danej cechy lb element dwkrotnie, podwójnie, obstronnie s³ y do tworzenia jednostek leksykalnych, których zakres ycia obejmje naki techniczne, przyrodnicze, choæ tak e ekonomiczne, nakê o jêzyk i inne. Za pomoc¹ przedimka bi-, bisi s³owa okreœlaj¹cego dany przedzia³ czasowy jêzyk francski oraz jêzyk angielski tworz¹ powszechnie ywane przymiotniki i rzeczowniki zwi¹zane z czasem, np.: bicentenaire/ bicentenary; bihebdomadaire/ biweekly pblication; bimensel/ bimonthly; biannel/ biennal. Nale y zawa yæ, e jêzyk polski tak w terminologii specjalistycznej, nakowej, jak i w innego typ s³ownictwie preferje rodzimy morfem dwbêd¹cy odpowiednikiem ³aciñskiego bi-, bis-. W tekstach nakowych adresowanych do specjalistów danej dziedziny wiedzy mo emy spotkaæ po³¹czenia typ: bilateralne porozmienia czy bilingwalne s³owniki, choæ s³owa z ³aciñskim bi- nie nale ¹ do licznej grpy wyrazów. Wyj¹tek stanowi rzeczownik bigamista, który opar³ siê rodzimej cz¹stce dw-. Z zebranego materia³ leksykalnego wynika, e prefiks bi- jest doœæ powszechnie stosowanym afiksem w ob analizowanych jêzykach obcych, rzadko natomiast ywa siê go w jêzyk polskim. Cz¹stka pochodzenia ³aciñskiego extrawystêpje w s³ownictwie specjalistycznym extrajdiciaire/ extrajdicial; extrapolation; extraction. Przymiotniki, których pierwszym cz³onem jest extra- i które s¹ ywane w jêzyk potocznym, s³ ¹ wydatniani niezwyk³oœci tego, co oznacza drgi cz³on np.: extra-fin/ extrafine, extraordinaire/ extraordinary. Przymiotniki te wskazj¹ na w³aœciwoœæ o nacechowani pozytywnym, zaœ przymiotniki takie jak: extra-mral/ extramral i extra-scolaire/ extra-crriclar s¹ zwi¹zane z jêzykiem edkacji. Jêzyk polski tylko w czterech wyrazach z tej grpy zapo yczy³ cz¹stkê extra-, innymi morfemami s¹ poza- i nad-. Grpa wyrazów z cz¹stk¹ s³owotwórcz¹ hyper- oraz grpa wyrazów z cz¹stk¹ hypow ob analizowanych jêzykach obcych zachowje siê w podobny sposób, tj. te same wyrazy przyjmj¹ te same przedimki. W tworzonym korpsie jedynie s³owo nervos nie ³¹czy siê z przedimkiem hyper-, jêzyk angielski w cel wzmocnienia cechy przymiotnika ywa przys³ówków, np. extremly. Jêzyk polski w licznej czêœci wyrazów opowiada siê za polskojêzycznym morfemem nad-, czasami posi³kje siê przys³ówkiem bardzo wzmacniaj¹cym intensywnoœæ cechy przymiotnika. Grecki afiks mono- oznaczaj¹cy obecnoœæ jednej cechy lb jednego element s³ y do tworzenia szereg jednostek leksykalnych, nale ¹cych do jêzyka specjalistycznego ró nych dziedzin, choæ tak e do jêzyka codziennej komnikacji. S³owotwórstwo posi³kj¹ce siê morfemem mono- w ob analizowanych jêzykach obcych wygl¹da podobnie. Zdarza siê, e jêzyk 8

11 angielski dysponj¹c przymiotnikiem single i liczebnikiem one, pe³ni¹cymi tê sam¹ fnkcjê znaczeniow¹ co mono-, wybiera czasami inny ni,,grecki sposób tworzenia s³ów. Jêzyk polski zachowje siê w omawianej grpie wyrazów podobnie do wyrazów z ³aciñskim bi-, bis-, tj. zastêpje greckojêzyczny mono- polskojêzycznym jedno-. Wyrazy, które opar³y siê rodzimem s³owotwórstw, s¹ jednak liczniejsze ni wyrazy z grpy bi-, bis-, pozostaj¹cej w opozycji semantycznej do omawianej grpy mono-. Tak wiêc we wszystkich trzech jêzykach, które stanowi¹ przedmiot naszego zainteresowania, spotykamy: monogram, monopol i monotonny. Monoteizm czasami staje siê jednobóstwem, ale wiêkszoœæ polskojêzycznych atorów wybiera wersjê greckojêzyczn¹. Morfem poly- oznaczaj¹cy,,wiele tworzy jêzyk takich dziedzin jak: chemia, medycyna, naka o jêzyk, teologia i inne. Nale y zawa- yæ, e o ile jêzyk angielski oraz jêzyk francski siêgaj¹ chêtnie po czony morfem poly-, o tyle jêzyk polski opiera siê obcojêzycznem s³owotwórstw. Wyj¹tek stanowi¹: poligamia, poliglota, politechnika, rzadziej, choæ tak e poliklinika. Wyrazy z grpy ³aciñskiego morfem sper-, oznaczaj¹cego tyle co greckie hyper-, i hypotj. wykraczaj¹cy poza normê, w znacznej czêœci nie nale ¹ do jêzyka specjalistycznego, tak jak mia³o to miejsce w innych grpach wyrazów. Sperman, sperfinish, sperpower, spermarket, sperior to terminy z jêzyka codziennego, znane w³aœciwie j od poziom pocz¹tkowego naki jêzyków obcych. W jêzyk polskim, o ile nie mamy do czynienia ze s³owami obcymi, odpowiednikami sper- s¹: pierwszo- i nad-. aciñska cz¹stka ltra- zaadoptowa³a siê we wszystkich omawianych jêzykach praktycznie w podobnym stopni. Spotykamy zatem ltra- moderne / ltramodern i ltranowoczesny, podobnie jak okreœlenia barw ltra-violet / ltraviolet i ltrafioletowy. 90 % s³ów z tej grpy nale y do kategorii przymiotników. Francski wyraz ltra-secret nie znajdje ani w jêzyk angielskim, ani w jêzyk polskim odpowiednika, w którym by³by obecny morfem ltra-. Uwagê w tej grpie nale y zwróciæ na ortografiê. W jêzyk francskim przedimek ltra- jest pisany z myœlnikiem; w jêzyk angielskim ltrapisze siê ³¹cznie lb roz³¹cznie zarówno z rzeczownikami jak, i przymiotnikami; jêzyk polski wydaje siê byæ w tym zakresie konsekwentny, tj. morfem ltra- pisze siê zawsze ³¹cznie. Jak wynika z powy szego, czone morfemy s³owotwórcze pochodzenia greckiego (archi-, hyper-, hypo-, mono-, poli-) i ³aciñskiego (bi-, extra-, sper-, ltra-) we wszystkich omawianych jêzykach indoeropejskich ³¹cz¹ siê z rzeczownikami i przymiotnikami. Od wiêkszoœci s³ów nie mo na tworzyæ czasowników. Czasowniki istniej¹ od nastêpj¹cych s³ów francskich: sperviser / sperviser; extraction / extraire; extrapolation / extrapoler; extradition / extrader; monologe / monologer oraz s³ów angielskich: sperviser\ spervise, extraction / extract. Jêzykiem, w którym obecnoœæ klasycznych morfemów s³owotwórczych wydaje siê najwiêksza, jest jêzyk francski. W jêzyk angielskim obecnoœæ s³ownictwa posiadaj¹cego staro ytne cz¹stki s³owotwórcze jest nieco rzadsza, choæ d o bardziej czêsta ni w jêzyk polskim (powy szy wniosek zadecydowa³ o zaproponowanej w tabeli kolejnoœci analizowanych jêzyków). Zebrane s³ownictwo nale y w przewa aj¹cej wiêkszoœci do jêzyka specjalistycznego. Pojawiaj¹ce siê s³ownictwo netralne nale y z reg³y do grpy przymiotników. Warto równie zawa yæ tendencjê do powszechniania staro ytnych cz¹stek. Uczone morfemy spotkamy w jêzyk codziennej komnikacji. Szczególnie przesycone greckimi i ³aciñskimi prefiksami zdaj¹ siê byæ wypowiedzenia z zaznaczon¹ fnkcj¹ emotywn¹, czyli te wypowiedzenia, w których obecne s¹ emocje i czcia. Upowszechnienie to widaæ we wszystkich trzech omawianych jêzykach. Zaobserwowana tendencja stanowi przejaw elitaryzm jêzykowego polegaj¹cego na przechodzeni wyrazów z jêzyka czonego do jêzyka potocznego. Zjawisko wydaje siê byæ tym bardziej ciekawe, e wystêpje na równi z demokratyzacj¹ jêzyka, tj. przenikaniem s³ów potocznych do jêzyka oficjalnego oraz z innymi procesami internacjonalizacji i terminologizacji. Prefiksy w dydaktyce W cel rozwijania czniowskich kompetencji jêzykowych proponjê nastêpj¹ce æwiczenia do przeprowadzenia na zajêciach z jêzyka francskiego i angielskiego. 9

12 Æwiczenie nr 1. Trovez les contraires. monothéisme bilinge polycltre binôme Æwiczenie nr 2. Répartissez les adjectifs sivants en dex gropes: appréciation positive appréciation négative. hypercritiqe monotonne spérier sperman ltra-moderne extraordinaire hyperactif Find the opposites. monotheism bilingal polycltre binominal Divide the adjectives into two grops: positive appreciation negative appreciation. hypercritical monotonne sperior sperman ltramodern extraordinary hyperactive Æwiczenie nr 3. Complétez avec les préfixes convenables....cliniqe;...fin;...cycliqe;...pole;...moter;...conn;...hebdomadaire;...terrestre;...critiqe,...sémiqe. Complete the words sing the correct prefixes....chromatic;...dke;...lateral;...man;...sonic;...fin;...clinic;...tectral;...modern;...critical. Æwiczenie nr 4. Répondez ax qestions. Qel adjectif qalifie ne voix qi ne change pas?... Qel adjectif qalifie n objet qi est très léger?... Comment appelle-t-on n contrat signé par dex pays o dex organisations?... Comment appelle-t-on ne information qi est tot à fait fasse?... Comment appelle-t-on ne personne o ne opinion qi est très critiqe?... Comment appelle-t-on celi qi marche sr dex pieds?... Answer the qestions. How do we call a person who speaks many langages?... How do we call a prodction which costs a lot of money?... How do we call one of the contries in the world that has great military or economic power and a lot of inflence?... How do we call a long speech by one person?..... Which adjective describes someone who is very active?... Which adjective describes a person who is very fashionable?... Æwiczenie nr 5. Associez les prefixes avec les mots. 1. archi- a. pède 2. bi- b. chic 3. mono- c. gramme 4. hypo- d. dc 5. ltra- e. thétiqe 6. sper- f. soniqe 7. poly- g. atomiqe Match the prefixes in the first colmn with the words in the second colmn. 1. arch- a. power 2. extra- b. modern 3. bi- c. angel 4. poly- d. polar 5. hyper- e. technic 6. ltra- f. crriclar 7. sper- g. critical BIBLIOGRAFIA: Doroszewski W. red. (1996), S³ownik jêzyka polskiego tom I- XI, Warszawa: Wydawnictwo Nakowe PWN. Dbisz St. red. (1998), Naka o jêzyk dla polonistów, Warszawa: Ksi¹ ka i Wiedza. Gniadek St. (1979), Grammaire contrastive franco-polonaise, Warszawa: PWN. Forbes P., Smith M., (1994), The Wordswosth French Dictionary French-English, English-French, Wordsworth Editions Ltd.Cmberland Hose. Grevisse M. (1986), Le Bon Usage. Grammaire française, Paris: Dclot. Pisarek W. (2002), Nowa retoryka dziennikarstwa, Kraków: Universitas. Rey-Debove J. red. (1987), Le Robert Méthodiqe, Dictionnaire méthodiqe d français actel, Paris XI. Rober P., (1987), Petit Robert 1 Dictionnaire alphabéthiqe et analogiqe de la lange française, Paris-XI. Sassre de F. (2002), Krs jêzykoznawstwa ogólnego prze³. K. Kasprzyk, Warszawa: PWN. Szymczak M. red.(1978), S³ownik jêzyka polskiego, Warszawa: PWN. Wielki s³ownik francsko-polski tom I - II, (1986), Warszawa: Wiedza Powszechna. Wielki s³ownik angielsko-polski tom I - II, (1984), Warszawa: Wiedza Powszechna. (marzec 2004) 10

13 Halina Dziedzic 1) Kraków Dywagacje ³aciñsko-w³oskie acina z jednej strony przedstawia siê nam jako system niezmiernych, wiecznych reg³ (latino classico), z drgiej strony jako tradycja, która zosta³a poddana g³êbokim zmianom (latina volgare). Jêzyk w³oski wywodzi siê z ³aciny. Jest spokrewniony z jêzykiem francskim, rmñskim, hiszpañskim, portgalskim. Podobieñstwo tych jêzyków jest wyraÿnie widoczne. Nale ¹ one wœród jêzyków wywodz¹cych siê ze wspólnego pnia indoeropejskiego do grpy jêzyków romañskich. Dla wyjaœnienia relacji miêdzy jêzykami konieczne jest poznanie historii, historii m.in. wyrazów i modyfikacji morfologicznych i synyaktycznych. Oto kilka przyk³adów pokazj¹cych drogê od jêzyka ³aciñskiego do w³oskiego, kilka obserwacji i porównañ miêdzy linga madre i linga figlia. I. Stdenci w œredniowiecz, kiedy jeszcze pisa³o siê po ³acinie, œpiewali weso³o: Bibit ille, bibit illa, bibit servs cm ancilla, bibit miles, bibit clers, bibit velox, bibit piger, bibit soror, bibit frater, bibnt centm, bibnt mille. jêzyk w³oski Beve egli, beve ella, beve il servo con l ancella, beve il soldato, beve il clero, beve il veloce, beve il pigro, beve la sorella, beve il fratello, bevono cento, bevono mille. Podobieñstwa miêdzy ³acin¹ i jêzykiem w³oskim s¹ oczywiste: miles > milite > milizia, militare, militante velox > veloce piger > pigro soror > sorella (zdrobnienie od sora) frater > fratello (zdrobnienie od frate) Sora bierze swój pocz¹tek od soror, jak foco od focs. W bardzo wiel s³owach samog³oska o przekszta³ci³a siê w dytfong o, np: novs > novo bons > bono rota > rota homo > omo schola > scola II. W œredniowiecz, chocia imperim rzymskie j pad³o, nieznany poeta napisa³ te wersy w cel wys³awienia Rzym: (³ac.) O Roma nobilis, orbis et domina, cnctarm rbim excellentissima. (w³.) O Roma nobile, del mondo signora, di ttte le città eccellentissima. Niektóre ze s³ów ³aciñskich pozosta³y prawie niezmienione w jêzyk w³oskim. Excellentissima zmieni³o siê trochê. Popatrzmy na nastêpj¹ce wyrazy ³aciñskie i wyrazy w³oskie od nich pochodz¹ce: exceptio > eccezione excitare > eccitare excelss > eccelso excedere > eccedere excidim > eccidio Spó³g³oska x poprzedzaj¹ca c przekszta³ca siê w c, mamy w ten sposób podwójn¹ spó³g³oskê c. Pierwsza litera sta³a siê równa drgiej. Inne s³owa ³aciñskie zmieni³y siê nie tylko pod wzglêdem fonetycznym, ale i semantycznym: domina > domna > donna Uleg³a zanikowi najpierw samog³oska i. Potem nastêpje zjawisko asymilacji: pierwsza spó³g³oska m staje siê równa drgiej czyli n, mamy wiêc podwójne nn. Domina znaczy³o signora, padrona di casa a teraz przyjê³o znaczenie szersze donna (tak e domins > domns > donno > don). Podobne zjawisko zanik samog³oski i i asymilacji pierwszej spó³g³oski v z drg¹ t, z czego mamy w jêzyk w³oskim podwójne tt: 1) Atorka jest naczycielk¹ jêzyka ³aciñskiego i jêzyka w³oskiego w IX Licem Ogólnokszta³c¹cym w Krakowie. 11

14 civitatem > civ(i)tate(m) > civtate > cittate >cittade >città cittadino Potem t staj¹c siê d zanika w koñc, poci¹gaj¹c za sob¹ koñcowe e. Pozostaje s³owo città akcentowane na ostatniej sylabie. III. Przyjrzyjmy siê z kolei imieni: ³ac: Petrs w³: Pietro a tak e innym s³owom ³aciñskim i ich odpowiednikom w³oskim: decem > dieci metit > miete venit > viene tenet > tiene vetat > vieta Akcentowana samog³oska e przesz³a w dyftong ie. IV. Pesce pochodzi od ³aciñskiego pisce(m). Pierwsza sylaba pi staje siê pe. Samog³oska i wyraz ³aciñskiego staje siê w jêzyk w³oskim samog³osk¹ e. To samo obserwjemy w innych s³owach: mittit > mette pinna > penna silva > selva siccs > secco dictm > detto V. Zaimki osobowe (w fnkcji podmiot): jêzyk ³aciñski: jêzyk w³oski: ego > io t > t ille, illa > egli, ella nos > noi vos > voi ipsi (illi) > essi Zaimek t nie zmieni³ siê, inne zosta³y przekszta³cone, ale mo emy je rozpoznaæ: ille > egli illa > ella ipsi > essi Ille, illa od nich wywodz¹ siê tak e rodzajniki okreœlone: il (rodz. mêski), la (rodz. eñski), formy skrócone odpowiadaj¹cych im s³ów ³aciñskich: il(le) > il (il)la > la VI. Liczebniki rzymskie. Liczymy do dziesiêci: jêzyk ³aciñski: jêzyk w³oski: ns no do de tres tre qattor qattro qinqe cinqe sex sei septem sette octo otto novem nove decem dieci Jak widzimy, liczebniki w³oskie s¹ œciœle spokrewnione z ³aciñskimi, przesz³y niewielk¹ transformacjê. Liczebniki w³oskie koñcz¹ siê na samog³oskê, podczas gdy liter¹ koñcow¹ niektórych ³aciñskich liczebników jest spó³g³oska. Czêsto zanika spó³g³oska koñcowa wyrazów ³aciñskich, które przesz³y do jêzyka w³oskiego, np: amat > ama ladat > loda narrat > narra VII. acina dla wyra enia czynnoœci przesz³ych mia³a mniej czasów ni jêzyk w³oski i w stronie czynnej by³y one proste. Passato prossimo (czas przesz³y bliski) jest na przyk³ad, innowacj¹ nelatyñsk¹, jak i inne czasy z³o- one strony czynnej. Natomiast passato remoto (czas przesz³y daleki) jest dziedzictwem ³aciñskim i trzeba odwo³ywaæ siê do ³aciny dla wyjaœnienia ró norodnoœci form. Odpowiada ³aciñskiem perfectm activi zakoñczonem na vi i si, np. ³aciñskie amavi (1os. perfecti od amare) interwokaliczne v zanika: ama(v)i > amai. Inne przyk³ady: ladavi > lodavi > lodai complevi > compievi > compiei servivi > servii Kompletny schemat: jêzyk ³aciñski: jêzyk w³oski: amavi amai amavisti amasti amavit amò amavims amammo amavistis amaste amavernt amarono Drga koñcówka si znajdje siê w wiêkszoœci w³oskich czasowników niereglarnych: jêzyk ³aciñski: jêzyk w³oski: dividere divisi divisi ridere risi risi 12

15 ardere arsi arsi scribere scripsi scrissi vivere vixi vissi dicere dixi dissi Powstanie jêzyka w³oskiego nie ma okreœlonej daty. By³ to proces d³gotrwa³y. Je eli interesj¹ nas zmiany zachodz¹ce w jakimœ jêzyk, porównajmy jêzyki ywane w ró nym czasie. Historiê jêzyka w³oskiego warto analizowaæ zaczynaj¹c od ³aciny, jêzyka, którym mówili Rzymianie ponad dwa tysi¹ce lat tem, a który by³ powszechnie stosowanym jêzykiem Eropejczyków jeszcze do niedawna. (grdzieñ 2002) Emanela Fiksa 1) Brzeg Kiedy jest TERAZ?, czyli czas Present Perfect na lekcji jêzyka angielskiego i kilka innych kwestii Nigdy nie zastanawia³am siê nad tym, dlaczego tak bardzo lbiê czas Present Perfect. Kiedy siê wreszcie na tym moim odczci skoncentrowa³am, dosz³am do przekonania, e czas Present Perfect jest moim lbionym czasem, poniewa jest w³aœnie bardzo angielski. Nie mogê wolniæ siê od przekonania, e czenie siê /i czenie/ jêzyka obcego jest w pe³ni skteczne tylko wtedy, gdy równolegle czymy siê /czy czymy/ MYŒLENIA KATEGORIAMI tego jêzyka. Chc¹c naczyæ czniów mówiæ po angielsk, msimy ich jednoczeœnie czyæ myœleæ po angielsk. Czasy gramatyczne i czas w sensie fizycznym to dwie ró ne kategorie. Obrazje to dobrze w³aœnie jêzyk angielski, w którym dla tych dwóch ró nych czasów s¹ dwie ró ne nazwy: tense i time. Czas w sensie fizycznym jest to kontinm. Nikt nie jest w stanie orzec, kiedy jest jeszcze kiedyœ, a kiedy j teraz. TeraŸniejszoœæ mo na redkowaæ do absrdalnego minimm, a chwili nie da siê w grncie rzeczy zdefiniowaæ. Có to jest now? My w naszym jêzyk jesteœmy przyzwyczajeni do myœlenia o czasie w kategoriach trychotomii. Dzielimy kontinm czasowe na trzy czêœci, nazywaj¹c je kolejno czasem przesz³ym, teraÿniejszym i przysz³ym. Ten podzia³ jest podzia³em mownym. Jêzyk angielski dzieli kontinm czas w inny sposób. Podstawowym problemem dla Polaków cz¹cych siê angielskiej gramatyki jest: jak zrozmieæ czas, który po polsk raz t³maczy siê jako teraÿniejszy, raz jako przesz³y. W moim przekonani zadaniem naczyciela jest namówiæ czniów na to, eby wchodz¹c na lekcjê jêzyka angielskiego przestali na chwilê myœleæ kategoriami: czas przesz³y, teraÿniejszy, przysz³y. Kiedy mówiê po polsk: Jestem t od dwóch godzin., to w zdani tym zawieram CO NAJMNIEJ dwie informacje: e jestem t teraz oraz e by³am t dwie godziny tem. W rzeczywistoœci zawieram t wiele innych informacji typ: by³am t godzinê tem, pó³ godziny tem itd. A zatem ycie ttaj czas teraÿniejszego wi¹ e siê z pewnym przek³amaniem. Gramatyce pod¹ a na pomoc leksyka i owe od dwóch godzin wyjaœnia wszystko, zapobiegaj¹c nieporozmieni. W jêzyk angielskim wszystko rozgrywa siê na p³aszczyÿnie gramatycznej. Zdanie I ve been here for 2 hors nie mieszcza naszego ttaj bycia ani wy³¹cznie w teraÿniejszoœci, ani wy³¹cznie w przesz³oœci. St¹d trdnoœæ. Przecie NASZE myœlenie (kszta³towane, jak dawno j zawa yli Lakoff i Johnson, przez NASZ jêzyk) kategorycznie rozgranicza przesz³oœæ i teraÿniejszoœæ. Co zatem oznacza zdanie Jestem t od dwóch godzin. e t jestem, czy e t by³em? Present Perfect zawsze sprawia³ na mnie wra enie czas eleganckiego. Mo e w³aœnie dziêki tem brakowi kategorycznoœci? 1) Atorka jest naczycielk¹ jêzyka angielskiego. 13

16 Myœlimy tak jak mówimy, a nie odwrotnie. Jêzyk interpretje œwiat. Ka de potem zmienia siê w teraz, ka e teraz zmienia siê w przedtem. By móc o czasie mówiæ, w czasie lokalizowaæ ró ne doœwiadczenia, trzeba nad tym zapanowaæ, myœlowo to p³ynne kontinm nierchomiæ, a narzêdziem tego panowania jest jêzyk. Ka de jestem jest jednoczeœnie by³em. Nie ka de by³em jednak jest jestem. I to w³aœnie pokazje rozró nienie na Simple Past i Present Perfect. Co zrobiæ, eby czeñ zechcia³ zrozmieæ tê ró nicê? Ma³a lekcja fizyki? Filozofii? Mo e, mówi¹c j ca³kiem serio, rzeczywiœcie interdyscyplinarnoœæ jest opcj¹ nie do pogardzenia? Kiedy mówiê czniom o zdaniach czasowych, warnkowych, zdaniach typ: Im... tym..., czyli o wszelkich zdaniach, które opisj¹ jak¹œ zale noœæ, narzca mi siê wrêcz pojêcie fnkcji, ze zmiennymi zale nymi i zmiennymi niezale nymi (zmienna niezale na to zawsze zdanie pozbawione will). Albo kiedy mówiê o mowie zale nej pojêcie translacji o wektor; ka dy czas cofa siê w tym samym kiernk i o tê sam¹ wartoœæ. Nie mówi¹c j o tym, jak czêsto patrzê na jêzyk, którego czê, przez zasady logiki w jêzyk angielskim jest respektowana zasada, e zdanie i jego zaprzeczenie maj¹ tê sama wartoœæ logiczn¹ i dlatego po angielsk mówimy I have never been there, a nie jak po polsk, Nigdy tam nie by³em. Pos³gj¹c siê kategoriami Noama Chomsky ego, mo na by t mówiæ o wspólnych deep strctres. Oczywiœcie, mo na by powiedzieæ, e taka metoda zak³ada czniów znajomoœæ modeli, paradygmatów, do których siê odwo³je. Niew¹tpliwie. Ale dlaczego mamy takiego za³o enia nie przyjmowaæ? Naka jêzyka w szkole jest tylko sk³adow¹ ogólnego kszta³cenia i nic nie przemawia za tym, by j¹ izolowaæ. Moje w³asne doœwiadczenie pocza mnie, e zawsze znajdzie siê grpa czniów, których takie w³aœnie nawi¹zywanie do innych obszarów ich wiedzy intrygje i inspirje. Przyjrzyjmy siê na koniec karierze s³ów byæ i mieæ odpowiednio w jêzyk polskim i angielskim. I m 27 years old powie Anglik. Mam 27 lat s³yszymy od Polaka. Yo are right. w ten sposób przyznaje racjê Anglik. My mówimy Masz racjê. To be lcky to odpowiednik polskiego mieæ szczêœcie. How are yo? to polskie Jak siê masz? To be to do sth to po polsk mieæ coœ zrobiæ, a to be abot to do sth to w³aœnie mieæ coœ zrobiæ. Inny jêzyk to inny sposób postrzegania rzeczywistoœci i odnoszenia siê do niej. Naka jêzyka to tak e doœwiadczenie kltrowe. Kwestie to pozornie ró ne: interdyscyplinarnoœæ jako propozycja metody naczania jêzyka obcego i problem relacji jêzyka (w ogóle) do rzeczywistoœci. Gdy siê im bli ej przyjrzeæ, dotycz¹ prawie tego samego; w ob pnktem centralnym jest próba jrzenia w jêzyk strktry, czegoœ, czego Ÿród³em jest nie rzeczywistoœæ, lecz ldzki mys³ i to nie w sensie biologicznym, ale kltrowym. (czerwiec 2002) Krzysztof Polok 1) Racibórz Miejsce t³a kltrowego w ca³oœciowym przekazie informacji jêzykowych podczas lekcji Naczyciel jêzyka obcego podczas zajêæ zajmje szczególne miejsce. Staje siê on mimowolnym ³¹cznikiem miêdzy nadawcami, krytymi za informacjami mniej lb bardziej wyraÿnie zwi¹zanymi z kltr¹ kraj, którego jêzyka czy, a odbiorcami, obracaj¹cymi siê w kltrze od- 1 Dr Krzysztof Polok jest adinktem w Naczycielskim Kolegim Jêzyków Obcych w Raciborz. 14

17 rêbnej od tej, któr¹ reprezentj¹ docieraj¹ce do nich informacje. Na fakt ten zwraca³o wagê wiel badaczy (m. in. Brooks, 1964, Valette, 1977, Valdes, 1986) wymieniaj¹c i omawiaj¹c zarówno fnkcje, na które powinni naczyciele zwróciæ szczególn¹ wagê podczas zajêæ (Brooks, 1964: 88 96), jak i problemy, pojawiaj¹ce siê w czasie transmisji przekaz jêzykowego, o których nie powinno siê zapomnieæ (Valdes, 1986: ). Istotn¹ wagê w tym wzglêdzie czyni³ Santoni, wskazj¹c na socjokltrowe podejœcie do akwizycji i percepcji jêzyka, gdy stwierdzi³: (...) jêzyk ywany przez pojedynczego przedstawiciela spo- ³eczeñstwa jest nie tylko wyra eniem myœli tej osoby, lecz równoczeœnie jego, lb jej, kltry. Kltra robotnika ró na jest od tej, któr¹ reprezentje intelektalista lb te czeñ szko³y œredniej, a ró nica ta znajdje równie odbicie w formach przez nich ywanych. (Santoni, 1976: 358 t³m. w³asne). Brooks zwraca wagê na trdnoœæ zdefiniowania pojêcia kltra, szczególnie w oczach niezbyt doœwiadczonego, lb te zbyt tradycyjnie pojmj¹cego otaczaj¹c¹ go rzeczywistoœæ naczyciela jêzyka. Osoby te bardzo czêsto s¹ sk³onne ³¹czyæ pojêcie kltra albo z dziedzictwem kltrowym narod, albo te z og³ad¹ towarzysk¹, trdno im bêdzie jednak dostrzec pierwiastki kltrowe w formach wypowiedzeñ, albo te powszechnie wykorzystywanych przez czestników danego jêzyka strategiach dialogowych (Brooks, 1964:83 84). Nastêpje w tym momencie dosyæ niebezpieczne dla spójnoœci przekaz jêzykowego rozszczepienie, w efekcie czego jêzyk jest traktowany jako na wpó³ abstrakcyjna, nie wynikaj¹ca z niczego i z niczym nie po³¹czona jednostka, wykorzystywana w cel dokonania przekaz informacyjnego, na podobnej zasadzie jak telefon, który jest równie wykorzystywany do przekaz informacji. Z reg³y znaje siê wtedy ekwiwalentnoœæ istniej¹cych w ob jêzykach okreœleñ (na zasadzie wyraz za wyraz ), zak³adaj¹c a priori ich idealn¹ zdolnoœæ do przekazania tych samych informacji semantycznych przy wykorzystani ró nych kodów jêzykowych. W tym kontekœcie poplarne ostatnio okreœlenie naczanie komnikacji czêsto w efekcie technicznie nie oznacza nic innego jak przedstawienie, a nastêpnie wyæwiczenie strktr syntaktycznych wraz z informacj¹, e danej konkretnej strktry ywa siê w jêzyk w danej konkretnej sytacji. Dzia³ania takie powodj¹ w myœle cz¹cych siê jednostkowe przyporz¹dkowanie strktr i sytacji, stwarzaj¹c z³dzenie zarówno istnienia ekwiwalentnoœci semantycznej w ob jêzykach, jak i brak chêci do poszkiwania semantycznych strktr g³êbokich w napotykanych zdarzeniach jêzykowych. Nie jest to, niestety, koniec niezbyt przemyœlanych, jak s¹dzimy, dzia³añ wobec cz¹cego siê jêzyka obcego. W chwili, kiedy pragnie on zrozmieæ, co dane wyra enie oznacza w jego rodzinnym jêzyk, kierje siê jego wagê w stronê gramatyk ob jêzyków, przedstawiaj¹c m formê syntaktyczo-semantyczn¹ pojawiaj¹c¹ siê co cz¹cy siê z pewnoœci¹ wkrótce zawa y w wiel ró nych sytacjach spo³eczno-semantycznych. Pojawia siê w tym momencie niepo ¹dana z pnkt widzenia akwizycji jêzykowej sytacja, w trakcie której czeñ nie jest w stanie dokonaæ podobnego jednostkowego przyporz¹dkowania strktry do desygnat semantycznego, jaki zaproponowano m w jêzyk, którego siê czy. Wzmaga to w nim poczcie chaos i brak organizacji w œwiecie jêzyka. Sytacja, w której siê znalaz³, œwiadamia m, e atomatyczne przyporz¹dkowanie strktr wykorzystywanych w obrêbie jednego kod jêzykowego do tych, które istniej¹ w drgim, nie na wiele siê przyda. Jeœli bowiem na przyk³ad czeñ przyswoi³ sobie informacjê, e w jêzyk polskim i angielskim mo e byæ wykorzystywana strktra jêzykowa, w której miêdzy przymiotnikiem a rzeczownikiem pojawi siê przyimek (np. Jestem z³y na Ewê, ang. I am angry with Eva), to z pewnoœci¹ bêdzie wa- a³, e podobna sytacja mo e mieæ miejsce w jêzyk niemieckim, tym bardziej, e jêzyk ten nale y do tej samej rodziny jêzykowej. Msi wiêc doœwiadczaæ sporego, jak s¹dzimy, zaskoczenia, gdy stwierdzi, e podany powy ej desygnat semantyczny wyra a siê w zpe³nie inny sposób (Ich bin Eva böse). Opisana sytacja prowadzi wiêc do wytworzenia siê w myœle cznia poczcia niestabilnoœci jêzykowej, co z kolei objawia siê podœwiadom¹ odmow¹ tzw. otwarcia siê na jêzyk. Bêdzie to wiêc sytacja nieco przypominaj¹ca tezê Sprengera, dotycz¹c¹ wewnêtrznego wymówienia pracy (Oppermann i Weber, 15

18 2000:103), komentowan¹ przez atorki w sposób nastêpj¹cy: Demokracja zaczyna siê zawsze od góry i schodzi w dó³. Nasze wewnêtrzne nastawienie jawnia siê w naszym zachowani. Je eli wewnêtrzna harmonia jest widoczna, prowadzi to do bdowy zafania i zwiêkszenia wp³ywów danej osoby. Natomiast jej brak prowadzi do demotywacji i frstracji (t³m. J. Mañkowska). S¹dzimy, e dostrze enie dosyæ bliskiego pokrewieñstwa miêdzy przytoczonym komentarzem a sytacj¹, w której znalaz³ siê odczwaj¹cy silnie brak stabilnoœci i porz¹dk w poznawanych strktrach jêzykowych czeñ, wa nem czytelnikowi nie sprawi wiele k³opot. Uczeñ stwierdza bowiem, e w jêzyk, którego ma siê czyæ, istnieje zbyt d o do wewnêtrznego systematyzowania desygnatów strktralno-sytacyjnych, a brak takiego systematyzowania msi doprowadziæ do pope³nienia b³êd (czyli znalezienia siê w sytacji psychicznego dyskomfort). W ten w³aœnie sposób zarówno czeñ, jak i jego naczyciel trafiaj¹ do œlepego za³ka, trdno bowiem oczekiwaæ, aby naczyciel za ka dym razem wyjaœnia³ czniowi, e napotkane przez niego trdnoœci mog¹ zostaæ pokonane w inny sposób. Naczyciel sam jest jednak sobie winny. Gdyby wczeœniej dostarczy³ czniowi podstawy, na której ten móg³by zawsze siê oprzeæ, czeñ z pewnoœci¹ sam wybrn¹³by z sytacji. Tak w³aœnie mœci siê oddzielenie jêzyka od tkanki kltrowej, z któr¹ ten jest zroœniêty. W ten sposób objawia siê zasadnicza dolegliwoœæ naczania i czenia siê jêzyków obcych. Niedocenianie lb te zapominanie o tym, e czenie (siê) jêzyka to przede wszystkim czenie (siê) zjawisk kltrowych wyra anych za pomoc¹ jêzyka, przekonanie, e jêzyk jest tworem hierarchicznym, a nie sekwencyjnym, stawianie istotnoœci tzw. celów strategicznych podczas naki jêzyka, msi doprowadziæ do sytacji zagbienia siê cznia w rozleg³ym i trdnym procesie akwizycji jêzykowej. S³sznie zawa a wiêc Brooks, e jedynym rokj¹cym skces postêpowaniem naczyciela podczas pracy z czniem w trakcie lekcji jêzyka jest znanie pierwiastków kltrowych za najistotniejsze w ca³ym procesie akwizycji jêzyka, dziêki czem zapewni siê im sta³e miejsce podczas naki jêzyka obcego (Brooks, 1964:89). Nie ma w tym momencie mowy o tym, aby stalaæ cele koñcowe lekcji stwierdzaj¹c, e lekcja zostanie poœwiêcona nace pisania, czytania, mówienia itd. Lekcja przyjmje wtedy wyraÿne ramy, w których nie ma za d o miejsca na dzia³ania zwi¹zane z po³¹czeniem jej treœci (tzn. zarówno jej ca³oœciowego obraz, jak i poszczególnych wype³niaj¹cych go desygnatów strktralno-semantycznych) z pod³o em kltrowym, z którego wszystkie z nich wyros³y. Nie wystarczy wiêc wyjaœniæ czniom (jak to siê czêsto czyni), e dane wyra enie (np. Can yo sign the register, please?) mo e siê pojawiæ podczas rozmowy recepcjonistki z goœciem hotelowym, w ten sposób mimo woli przyporz¹dkowj¹c wyra enie do jednostkowej sytacji, bo podobne wyra enie mo e siê pojawiæ w kilkdziesiêci przynajmniej innych okolicznoœciach. Nale y raczej zawa yæ, e dane wyra enie oznacza przejme pewnienie siê osoby pe³ni¹cej pewn¹ fnkcjê s³ bow¹, czy zosta- ³y dope³nione przepisane prawem obowi¹zki. Postêpowanie takie, wzmocnione informacj¹ z dziedziny pod³o a kltrowego, i formê powy - sz¹ stosje siê w danej spo³ecznoœci w konkretnych wy ej wymienionych okolicznoœciach doprowadzi do tego, e w myœle cz¹cego siê nie nast¹pi jednostkowe zaszeregowanie wyra enia z sytacj¹ spo³eczn¹, ale raczej systematyczne okreœlenie sytacji kltrowej, w której dana jednostka m o e siê pojawiaæ. Co wiêcej, w cel bardziej wyraÿnego zostawienia œlad informacyjnego w pamiêci czniów wskazane by³oby zgodnie z zasadami Pedagogiki Gestalt bardziej holistyczne spojrzenie na omawiany problem kltrowy i wspólne poszkanie kilk innych podobnych sytacji, w której mog³aby byæ zastosowana omawiana strktra syntaktyczna. Nie jest tajemnic¹, e nie zawsze tak siê dzieje, a przyczyny tego typ postêpowania naczycieli (i czniów) znajdj¹ siê w ró nych miejscach ogólnie pojêtego proces edkacyjnego. Brooks (1964:88) wskazje, e jedn¹ z przyczyn oddzielania pojêæ kltrowych od warstwy syntaktycznej jest podrêcznik. Czêsto atorzy podrêczników, podaj¹c ró nego rodzaj informacje zwi¹zane np. z klimatem, geografi¹ lb yciem ekonomicznym danego kraj, nie ³¹cz¹ ich z najbardziej charakterystycznymi zjawiskami kltrowymi, istniej¹cymi wewn¹trz obszar wystêpowania danego jêzyka. Valette, cytj¹c bada- 16

19 nia Santoniego (1976), zawa a brak chêci analizy poszczególnych wypowiedzi s³ownych, s³yszanych lb dostrze onych w jêzyk przyswajanym z pnkt widzenia nadawcy konkretnego komnikat, stoj¹c wspólnie z cytowanym badaczem na stanowisk, e ka da wypowiedÿ s³owna jawnia zespó³ cech kltrowych mówcy, bêd¹cych pochodn¹ t³a kltrowego, w którym istnieje nadawca komnikat. Na tej podstawie, wskazje Valette, istnieje mo liwoœæ przeprowadzenia szerszej generalizacji zwi¹zanej z zakresem ywania danych desygnatów s³ownych przez cz³onków spo³ecznoœci jêzyka przyswajanego (Valette, w: Valdes, 1986:195). W innym miejsc cytowanej pracy Valette wskazje na istotnoœæ pierwiastków kltrowych w ca³ym procesie kszta³cenia jêzykowego, poœwiêcaj¹c nieco miejsca sposobom i formom ewalacji informacji kltrowych przez naczycieli (ibid: ). Analizj¹c formy planów kltrowych, które powinny zostaæ przekazane cz¹cym siê, Brooks wymienia oko³o 60 ró nych sytacji kltrowych, wymagaj¹cych ró nego typ informacji werbalnych i niewerbalnych. Ka da z wyszczególnionych informacji jest opatrzona seri¹ pytañ, których celem jest zarówno wiêksze skonkretyzowanie sytacji pod wzglêdem socjologicznym, jak i wypklenie ich socjolingwistycznych konotacji (Brooks, 1964:90 95). Niektóre z nich dotycz¹ w miarê w¹skiego krêg kltrowego (np. przywitania i po egnania ), lecz i ttaj nale y je wszystkie zegzemplifikowaæ oraz skontrastowaæ zarówno endo-, jak i egzolingwalnie; inne (np. sporty lb mzyka ) to ogromne treœciowo zjawiska kltrowe posiadaj¹ce niezliczon¹ iloœæ wyra eñ werbalnych i niewerbalnych, zwi¹zanych zarówno z tzw. jêzykiem rzêdowym, jak i jêzykiem potocznym. Ale i ttaj trzeba odnaleÿæ te wyra enia, które pomog¹ czniom zrozmieæ wypowiedzi ldzi zwi¹zanych tak ze œwiatem sport, jak i œwiatem mzyki, a nastêpnie na odebrane komnikaty odpowiedzieæ. Nie nale y wobec tego sgerowaæ siê jedynym pytaniem Brooksa mieszczonym po nazwie plan kltrowego mzyka, dotycz¹cym mo liwoœci, które s¹ proponowane osobom fnkcjonj¹cym w danym krêg kltrowym w zakresie rozwijania swoich zdolnieñ mzycznych i wokalnych. Pytanie to zawiera w sobie równie i propozycjê analizy ró norodnych wypowiedzi zwi¹zanych z omawianym mzycznym planem kltrowym (np. zjawisko nagrywania taœmy demo, wyra enia typ live, on concert itp.), a wiêc pokaÿn¹ iloœæ ró nego rodzaj zachowañ kontekstowo-jêzykowych, które pojawi¹ siê lb te mog¹ siê pojawiæ w trakcie fnkcjonowania cz¹cych siê w danym krêg kltrowym. Z drgiej strony nie nale y równie zapominaæ, e pewne wyra enia ywane w jednym krêg kltrowym mog¹ byæ (lb te s¹) wykorzystywane (czêsto przy niewielkich przeróbkach) w innym obszarze kltrowym kltry jêzyka przyswajanego (przyk³adowo pojawiaj¹ce siê w jêzyk angielskim wyra enia zapo yczone z mzycznego plan kltrowego, np. off-beat, jazzy, b¹dÿ te bardzo poplarne powiedzenie face the msic). Fakty te równie nale a³oby zaakcentowaæ w trakcie proces akwizycji jêzykowej. Wp³ynie to z pewnoœci¹ na poprawê psychiki cz¹cego siê, który w ten sposób bêdzie mia³ szansê dostrze enia sekwencyjnoœci jêzyka i zobaczenia jego paradygmantycznoœci. Podobnym zjawiskiem pojawiaj¹cym siê w trakcie kontakt kltrowego cz¹cego siê z jêzykiem przyswajanym jest ca³a seria wyra eñ powsta³ych w obrêbie danego plan kltrowego, które jakkolwiek dalej zwi¹zane z konkretnym krêgiem kltrowym s¹ wykorzystywane do okreœlania sytacji bardziej ogólnych. W ten sposób na przyk³ad zwi¹zane z baseballem wyra enia ball lb strike, oznaczaj¹ce b³¹d miotacza albo pa³karza, s¹ ywane w sytacjach, które z gr¹ t¹ nie maj¹ wiele wspólnego. Podobnie wyra enie the ball is in yor cort (dos³.: pi³ka znajdje siê w pana /twojej czêœci kort) oznacza nie tylko zagrywkê w tenisie, lecz równie osobê, do której nale y nastêpny rch, np. w biznesie. Na marginesie tych form postêpowania endolingwalnego, w trakcie których wyjaœnia siê sekwencyjnoœæ form werbalnych wewn¹trz jêzyka przyswajanego, nie nale y zapominaæ je eli jest to tylko mo liwe o podobnych procedrach egzolingwalnych. Dobrym przyk³adem tego typ jest wyjaœnienie pochodzenia poplarnego w jêzyk polskim s³owa rower i wskazanie, i Ÿród³os³ów tego s³owa istnieje na terenie Wielkiej Brytanii do dnia dzisiejszego, a jest nim nazwa fabryki ROVER, która obecnie zamiast rowerów prodkje eleganckie samochody. Kro- 17

20 ki takie jak podany powy ej, choæ traktowane jak ciekawostki, pomog¹ byæ mo e niektórym cz¹cym siê w ich wysi³kach po³¹czenia elementów wywodz¹cych siê z ró nych krêgów kltrowych w bardziej przejrzyst¹ dla nich ca³oœæ, na pewno zaœ ka ¹ proces wzajemnego przenikania siê krêgów zwi¹zanych z ró nymi kltrami. Zawa enie przez cz¹cych siê, e proces wzajemnej wspó³pracy krêgów kltrowych przebiega w obie strony oraz e ka de wyra enie werbalne okreœla desygnat semantyczny, pomo e, jak s¹dzimy, cz¹cym siê w ich pracy nad jêzykiem. Oznaczaæ to bêdzie miêdzy innymi, e proces akwizycji jêzyka bêdzie przebiegaæ w sposób bardziej zharmonizowany, a czeñ nie bêdzie szatkowa³ pojêæ leksykalnych, za ka dym razem szkaj¹c ich idealnych, nie zawsze przecie mo liwych do znalezienia, ekwiwalentów w drgim jêzyk. Rebecca Valette proponje skpienie siê w trakcie pracy nad jêzykiem nad piêcioma podstawowymi krêgami kltrowymi (w: Valdes, 1986: ), okreœlaj¹c je nastêpj¹co (t³m. moje): 1. Ogólne informacje kltrowe (general considerations). 2. Œwiadomoœæ kltrowa (cltral awareness). 3. Znajomoœæ wzorców postêpowania (command of etiqette). 4. Rozmienie zewnêtrznych ró nic kltrowych (nderstanding of otward cltral differences). 5. Rozmienie wartoœci kltrowych (nderstanding of cltral vales). S¹dzê, e dla cznia staj¹cego przed problemem akwizycji jêzyka obcego bardzo istotne bêd¹ jeszcze dwa inne elementy rzeczywistoœci kltrowej, które Valette mieszcza wewn¹trz przestawionych powy ej piêci planów kltrowych nazywaj¹c je odpowiednio: 6. Znajomoœæ kltrowych odnoœników jêzykowych (lingistic cltral referents). 7. Obecnoœæ elementów kltry wysokiej / potocznej jêzyka przyswajanego w kltrze œwiatowej (contribtions of the target cltre). Propozycjê powy sz¹ czyniê z wagi na istotnoœæ ob elementów w ca³ym procesie akwizycji jêzykowej oraz mo liwoœæ ich przeoczenia lb niedocenienia przez naczycieli jêzyka, pragn¹cych poœwiêciæ wiêcej wagi problematyce kltrowoœci jêzykowej. W zakres ogólnych informacji kltrowych wchodz¹ zagadnienia zwi¹zane zarówno z cywilizacj¹, jak i elementami spo³eczno-historycznymi krajów danego jêzyka przyswajanego. W cel nikniêcia zbyt szerokiego z jednej strony, zbyt w¹skiego zaœ z drgiej potraktowania temat, Valette proponje dok³adn¹ analizê celów krs. Wydaje siê jednak, i w przypadk gdy koñcowym celem krs ma byæ taka znajomoœæ jêzyka, która mo liwia³aby cz¹cym siê w miarê swobodn¹ komnikacjê z (ogólnie pojêtymi) rodzimymi ytkownikami jêzyka przyswajanego, tematyka kltrowa powinna nie tylko wzglêdniaæ szeroko pojêt¹ znajomoœæ dotycz¹cych cywilizacji i tematyki spo³eczno-historycznej elementów, które Brooks mieœci³ na wspomnianej wczeœniej liœcie, lecz równie znajomoœæ tych zjawisk kltrowych, których na tej liœcie nie ma, a które naczyciel zna za istotne w ca³ym holistycznym procesie kszta³cenia jêzykowego (np. sprawy dotycz¹ce religii lb te techniczne szczegó³y korzystania z Internet). Grpa pojêciowa, któr¹ Valette krywa pod nazw¹ œwiadomoœæ kltrowa, oznacza dwie podstawowe sprawy: istotnoœæ i otwarcie na kltrê rodzim¹ cznia oraz œwiadomoœæ równorzêdnego fnkcjonowania (oraz akceptacji) innych od rodzimego elementów kltrowych. Rozwijanie ob sprawnoœci oznacza nie tylko dzia³ania w cel zyskania wiêkszej œwiadomoœci istnienia zjawisk kltrowych w kltrze rodzimej (oraz ich ilstracji werbalnych), czy te ich istotnoœci warnkj¹cej faktycznie odkrycie indywidalnego pnkt widzenia cz¹cych siê na podobne zjawiska, zawa one przez nich w kltrze œwiatowej. Dzia³ania te maj¹ równie na cel zyskanie zgody cz¹cych siê na inne od rodzimych rozwi¹zanie pewnych zjawisk kltrowych i spo³ecznych (tak e na p³aszczyÿnie werbalnej), a tak e poszerzenie znajomoœci kltry wysokiej krajów jêzyka przyswajanego. Okreœlenie znajomoœæ wzorców postêpowania dotyczy g³ównie form tzw. kltry osobistej powszechnie akceptowanej w krajach jêzyka przyswajanego. Inn¹ grpê stanowi¹ ogólnie znawane na danym obszarze formy postêpowania i/lb zachowania siê wyra aj¹ce konkretne, schowane niejako za nimi, wyra enia semantyczne (np. ywanie form sir/ madam 18

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV ROK SZKOLNY 2015/2016 PODRĘCZNIK : World Explorer 1 Zakres tematyczny/ słownictwa : -członkowie rodziny - przymiotniki określające charakter - wygląd zewnętrzny

Bardziej szczegółowo

Gramatyka i słownictwo

Gramatyka i słownictwo WYMAGANIA PROGRAMOWE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KL. 4 a/b SP4 Gramatyka i słownictwo uczeń potrafi poprawnie operować niedużą ilością struktur prostych (czasownik to be - w formie pełnej i skróconej, zaimki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1 KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1 Opis Przedmiotu Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu Język obcy Wersja przedmiotu 1 A. Usytuowanie przedmiotu w toku studiów Poziom kształcenia Studia I stopnia/studia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2

Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2 1 Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2 Ocena 2 3 4 5 UNIT 1 Znajomość środków językowych dane osobowe, miejsce zamieszkania, nazwy członków rodziny oraz popularnych zawodów, nazwy

Bardziej szczegółowo

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Audio Kurs W gierski Kurs podstawowy Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Copyright Edgard, Warszawa 2007 Audio Kurs Opracowanie w gierskiej wersji j zykowej oraz gramatyki: Dorottya urawska Redakcja:

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA

Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA 1 Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA Kryteria oceniania proponowane przez wydawnictwo Macmillan zostały sformułowane według założeń Nowej Podstawy Programowej i uwzględniają środki językowe, czytanie,

Bardziej szczegółowo

Steps in English 1: Kryteria oceny Oxford University Press Strona 1

Steps in English 1: Kryteria oceny Oxford University Press Strona 1 Wymagania edukacyjne Język angielski Klasa IV Steps in English 1 Ogólne zasady: 1. Uczeń ma prawo do zgłoszenia nieprzygotowania lub braku zadania lub braku podręczników raz na semestr. Każde następne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1-A2. Rozdział Starter: Join Discovery Web!

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1-A2. Rozdział Starter: Join Discovery Web! WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1-A2 Znajomość środków Zna i stosuje niektóre słowa z rozdziału Starter. Rozdział Starter: Join

Bardziej szczegółowo

New English Zone 3. Szczegółowe wymagania edukacyjne z języka angielskiego (klasy 6.) (rok szkolny 2015/2016)

New English Zone 3. Szczegółowe wymagania edukacyjne z języka angielskiego (klasy 6.) (rok szkolny 2015/2016) New English Zone 3 Szczegółowe wymagania edukacyjne z języka angielskiego (klasy 6.) (rok szkolny 2015/2016) Wymagania edukacyjne zostały sformułowane według założeń Nowej Podstawy Programowej i uwzględniają

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka?

Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Co każdy rodzic powinien wiedzieć o rozwoju mowy swojego dziecka? Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi nauczycielami mowy swojego dziecka Mowa jest podstawowym środkiem komunikacji i ma szczególne znaczenia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM 1. Ocenianie wewnątrzszkolne wykorzystuje elementy oceniania kształtującego i obejmuje podanie uczniom na początku każdego roku szkolnego wymagań

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM ROZSZERZONY

WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM ROZSZERZONY WYMAGANIA EDUKACYJNE DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM ROZSZERZONY 1 WYMOGI EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KRYTERIA OCENIANIA ACCESS 4 Starter zwrotów z Modułu 0. wyrazów i zwrotów

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 JĘZYK ANGIELSKI Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 1. Obszary podlegające ocenianiu: - wiedza i umiejętność jej stosowania oraz aktywność i zaangażowanie ucznia 2. Skala ocen: - w ciągu semestru

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: 1. Cele wychowawcze Nauczanie języka obcego jest częścią kształcenia ogólnego i powinno przyczynić się do wszechstronnego rozwoju osobowości

Bardziej szczegółowo

Gry i zabawy matematyczne

Gry i zabawy matematyczne Krystyna Wojciechowska Gry i zabawy matematyczne w przedszkolu Opole 2008 Spis n treœci Uwagi wstêpne...4 1. U³ó tyle samo...10 2. Autobus....12 3. Co mówi bêbenek?... 14 4. ZnajdŸ swoje miejsce....16

Bardziej szczegółowo

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI ALEKSANDRA SŁABIAK Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI Zgodnie z WZO, śródroczne i roczne oceny z języka angielskiego w klasach IV VI wyrażone są stopniem w następującej skali: stopień

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III I TREŚCI NAUCZANIA KLASA I SZKOŁY PODSTAWOWEJ Język obcy nowożytny. Wspomaganie dzieci w porozumiewaniu się z osobami,

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N z języka niemieckiego w klasach gimnazjalnych

K R Y T E R I A O C E N z języka niemieckiego w klasach gimnazjalnych K R Y T E R I A O C E N z języka niemieckiego w klasach gimnazjalnych opracowała: Anita Waluch Kamienna Góra, 18.05.2006 r. KLASA I Uczeń otrzymuje ocenę celującą, gdy: swoimi wiadomościami i umiejętnościami

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego na poszczególne oceny klasa V

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego na poszczególne oceny klasa V Wymagania edukacyjne z języka angielskiego na poszczególne oceny klasa V WELCOME Opis miejsc Uczeń opisuje swój dom, uwzględniając położenie różnych przedmiotów, popełniając błędy Uczeń opisuje swój dom,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r.

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. W ramach projektu: Poznad mądrośd świata przez doświadczenie Zadanie nr 11 Klub Master

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI NA ROK 2014/2015, podręcznik Starland 2

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI NA ROK 2014/2015, podręcznik Starland 2 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI NA ROK 2014/2015, podręcznik Starland 2 Module 6 Our wonderful world Uczeń posługuje się bardzo podstawowym zasobem środków językowych: leksykalnych,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek

Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Data publikacji : 10.01.2011 Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego przez nauczycieli szkół i placówek Procedura uzyskiwania awansu zawodowego na stopień nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z języka angielskiego dla klasy 4a w roku szkolnym 2015/2016

Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z języka angielskiego dla klasy 4a w roku szkolnym 2015/2016 Wymagania edukacyjne na poszczególne śródroczne oceny klasyfikacyjne z języka angielskiego dla klasy 4a w roku szkolnym 2015/2016 First Steps PODSTAWY językowe uwzględnione w rozdziale First Steps i wykonuje

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego warsztaty: Dokumentowanie awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego opracowanie: E. Rostkowska Wojewódzki Ośrodek

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM Załącznik nr 1 do Uchwały Prezydium Polskiej Izby Turystyki nr 3/2015/P/E Regulamin powoływania i pracy Egzaminatorów biorących udział w certyfikacji kandydatów na pilotów wycieczek I. Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO I. Organizator konkursu Organizatorem konkursu jest Zarząd Powiatu w Środzie Śląskiej, zwany dalej Organizatorem. Koordynatorem konkursu z ramienia Organizatora

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bohaterów 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bohaterów 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty Założenia ogólne: Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI Ocenianie ucznia ma na celu: 1. Informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie;

Bardziej szczegółowo

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy.

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy. Po wejściu na stronę pucharino.slask.pl musisz się zalogować (Nazwa użytkownika to Twój redakcyjny pseudonim, hasło sam sobie ustalisz podczas procedury rejestracji). Po zalogowaniu pojawi się kilka istotnych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO pt. Świat w Tobie Odsłoń przed nami świat swojej wyobraźni

REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO pt. Świat w Tobie Odsłoń przed nami świat swojej wyobraźni REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO pt. Świat w Tobie Odsłoń przed nami świat swojej wyobraźni 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin określa zasady, zakres i warunki uczestnictwa w Konkursie pt.,,świat

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Załącznik nr 6 REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Na podstawie atr.55 Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku (Dz.U. z 1991 roku nr 59 poz.425) ze zmianami

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania Język polski

Przedmiotowy System Oceniania Język polski Przedmiotowy System Oceniania Język polski II etap edukacyjny PSO jest spójny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania opracowanym na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden).

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden). Przetłumaczono przez Biuro Tłumaczeń przy Gminie Bergen, strona 1/6 GMINA BERGEN Wydział Urzędu Miejskiego d/s Szkół i Przedszkoli OKÓLNIK Okólnik nr: 28/2013 Data: 25 września 2013 Numer sprawy: 201300138-28

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

1 W Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania gimnazjum wprowadza się następujące zmiany:

1 W Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania gimnazjum wprowadza się następujące zmiany: Uchwała Nr 89/2010 Rady Pedagogicznej Gimnazjum im. Feliksa Szołdrskiego w Nowym Tomyślu z dnia 23 listopada 2010 r. w sprawie zmian w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania Gimnazjum Działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych (zwany dalej Regulaminem), określa organizację i tok praktyk

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Zespole Szkół w Przykonie Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Przykonie.

Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Zespole Szkół w Przykonie Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Przykonie. Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Zespole Szkół w Przykonie Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Przykonie. Strona 1 z 5 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO W KLASIE I (Podręcznik Francofolie Express 1)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO W KLASIE I (Podręcznik Francofolie Express 1) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO W KLASIE I (Podręcznik Francofolie Express 1) Unité 1/ Rozdział 1 czasowniki I grupy. wymienić zaimki osobowe. czasowniki I grupy. czasowniki avoir i être. osobowe.

Bardziej szczegółowo

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH (CYKL A I B) I NIESTACJONARNYCH

1. NAUCZANIE JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH (OBOWIĄZKOWYCH) W RAMACH PROGRAMU STUDIÓW STACJONARNYCH (CYKL A I B) I NIESTACJONARNYCH 1 Szczegółowe przepisy wykonawcze na rok akadem. 2010/11 wprowadzające w życie Zarządzenie Rektora PWT we Wrocławiu w sprawie nauczania języków obcych na PWT we Wrocławiu z dnia 29 września 2009 r. 1.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Zasady ogólne Ocenianie wewnątrzszkolne na przedmiocie język niemiecki ma na celu: 1) informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i jego

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU Z J

REGULAMIN KONKURSU Z J REGULAMIN KONKURSU Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO MAŁA MATURA I. Założenia ogólne 1. Organizatorzy. Organizatorem konkursu jest Gimnazjum nr 3 im. Jana Pawła II w Toruniu, 2. Regulamin szczegółowy konkursu języka

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach.

Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach. Przedmiotowe Zasady Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI w Szkole Podstawowej im. Janusza Korczaka w Biedaszkach. Założenia ogólne Ocenianie ucznia ma na celu: 1. Informowanie ucznia o poziomie

Bardziej szczegółowo

UNIT 1 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA

UNIT 1 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA Przedmiotowy System Oceniania język angielski klasa II LO New Matura Solutions Intermediate UNIT 1 słownictwo z Unitu 1; bezbłędnie lub niemal bezbłędnie posługuje się czasami present simple, present continuous;

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

1. Uczniowie kończący gimnazja, dla których organem prowadzącym jest Miasto Bielsko-Biała, wprowadzają swoje dane do komputera w swoich gimnazjach.

1. Uczniowie kończący gimnazja, dla których organem prowadzącym jest Miasto Bielsko-Biała, wprowadzają swoje dane do komputera w swoich gimnazjach. Regulamin rekrutacji do klas pierwszych VIII Liceum Ogólnokształcącego w Zespole Szkół Medycznych i Ogólnokształcących w Bielsku - Białej w roku szkolnym 2015/2016 Na podstawie postanowienia Śląskiego

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji do klas pierwszych na rok szkolny 2016/2017 w I Liceum Ogólnokształcącym im. Gen. Józefa Bema w Ostrołęce

Regulamin rekrutacji do klas pierwszych na rok szkolny 2016/2017 w I Liceum Ogólnokształcącym im. Gen. Józefa Bema w Ostrołęce Regulamin rekrutacji do klas pierwszych na rok szkolny 2016/2017 w I Liceum Ogólnokształcącym im. Gen. Józefa Bema w Ostrołęce Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Komputer i urządzenia z nim współpracujące

Komputer i urządzenia z nim współpracujące Temat 1. Komputer i urządzenia z nim współpracujące Realizacja podstawy programowej 1. 1) opisuje modułową budowę komputera, jego podstawowe elementy i ich funkcje, jak również budowę i działanie urządzeń

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 19 Strona 2 z 19 Strona 3 z 19 Strona 4 z 19 Strona 5 z 19 Strona 6 z 19 Strona 7 z 19 W pracy egzaminacyjnej oceniane były elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej II. Założenia do projektu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w Miejskim Gimnazjum nr 2 w Oświęcimiu

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w Miejskim Gimnazjum nr 2 w Oświęcimiu Wymagania edukacyjne z języka angielskiego w Miejskim Gimnazjum nr 2 w Oświęcimiu Gramatyka i słownictwo 6 dobrze opanował i swobodnie stosuje w praktyce zagadnienia gramatyczne określone w rozkładzie

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie

Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Opracowanie: mgr Robert Orłowski Śrem 2014 Wstęp Zważywszy na coraz większe zapotrzebowanie rynku pracy na osoby swobodnie posługujące się językami obcymi,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan

Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan Venusian Script Collection of Texts Part III - Copyright 2000 by Omnec Onec Zbiór tekstów Part III - Copyright 2000 by Omnec Onec Kopiowanie i rozpowszechnianie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 29/11/15

Zarządzenie nr 29/11/15 Zarządzenie nr 29/11/15 a Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sulechowie z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie: wdrożenia procedury Zasady prowadzenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sulechowie Na

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI

JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Głównym celem zajęć z języka niemieckiego jest opanowanie

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły

Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły Rozdział VIII Zasady przyjmowania uczniów do szkoły 68 1. Do klasy pierwszej Technikum przyjmuje się kandydatów po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego. 2. Kandydat przy ubieganiu się o przyjęcie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Płaziak Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 1.6 Temat zajęć: Moje kompetencje przedsiębiorcze 1. Cele lekcji: Uczeń: zna pozytywne i negatywne cechy własnej osobowości, zna cechy osoby przedsiębiorczej

Bardziej szczegółowo

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 1. Celem praktyk pedagogicznych jest: 1) zapoznanie studentów z całokształtem pracy nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego przeprowadzonego w roku szkolnym 2011/2012 w części z języka francuskiego

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego przeprowadzonego w roku szkolnym 2011/2012 w części z języka francuskiego Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego przeprowadzonego w roku szkolnym 2011/2012 w części z języka francuskiego Egzamin gimnazjalny z języka francuskiego miał formę pisemną i został przeprowadzony 26

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKI TEST ORTOGRAFICZNY 2014. Opracowanie wyników

OGÓLNOPOLSKI TEST ORTOGRAFICZNY 2014. Opracowanie wyników OGÓLNOPOLSKI TEST ORTOGRAFICZNY 2014 Opracowanie wyników 21753 Warszawa; 1 grudnia 2014 r. Szanowna Dyrekcjo oraz Szanowni Nauczyciele, Serdecznie dziêkujemy wszystkim zaanga owanym w organizacjê Ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 3 PLAN WYNIKOWY UNIT 1. Środki językowe. Umiejętności językowe wg NPP

Evolution plus 3 PLAN WYNIKOWY UNIT 1. Środki językowe. Umiejętności językowe wg NPP Evolution plus 3 PLAN WYNIKOWY WYMAGANIA PODSTAWOWE WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE Umiejętności wg UNIT 1 Przeważnie poprawnie podaje formy pełne i skrócone czasownika be i have got w czasie Present Simple;

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI 1 UWAGI OGÓLNE 1 Zespół Szkół w Miękini powołany został przez Radę Gminy Miękinia Uchwałą nr XX/149/04 Rady Gminy w Miękini z dnia 25 maja 2004r. w sprawie utworzenia Zespołu

Bardziej szczegółowo

1. Podstawy budowania wyra e regularnych (Regex)

1. Podstawy budowania wyra e regularnych (Regex) Dla wi kszo ci prostych gramatyk mo na w atwy sposób napisa wyra enie regularne które b dzie s u y o do sprawdzania poprawno ci zda z t gramatyk. Celem niniejszego laboratorium b dzie zapoznanie si z wyra

Bardziej szczegółowo

ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW

ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW ZA CZNIKI ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW Pola, do których wprowadzamy dane, mog¹ byæ: znakowe, numeryczne, typu daty oraz typu memo (pola tekstowe). Istniej¹ ró nice w wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku.

Regulamin. I edycji. Konkursu Teatralnego. Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. Regulamin I edycji Konkursu Teatralnego Gdyńskie Centrum Filmowe, 28-30 września 2016 roku. 1. Organizator Organizatorami Festiwalu są: A) Stowarzyszenie Scena Kultury B) Miasto Gdynia 2. Miejsce oraz

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI UCZNIÓW/SŁUCHACZY DO ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. KAZIMIERZA WIELKIEGO W BUSKU-ZDROJU

REGULAMIN REKRUTACJI UCZNIÓW/SŁUCHACZY DO ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. KAZIMIERZA WIELKIEGO W BUSKU-ZDROJU do Statutu ZSTiO REGULAMIN REKRUTACJI UCZNIÓW/SŁUCHACZY DO ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. KAZIMIERZA WIELKIEGO W BUSKU-ZDROJU 2 Wstęp Zasady rekrutacji uczniów regulują: - Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

UNIT 1 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA. imię w odpowiedzi na pytanie o nie,

UNIT 1 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA. imię w odpowiedzi na pytanie o nie, Kryteria oceniania - język angielski I etap edukacyjny klasa III Zespół Szkół Publiczna Szkoła Podstawowa w Minkowicach Oławskich mgr Karolina Kownacka UNIT 1 ustne Uczeń wita się i żegna, podaje swoje

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU ARTYSTYCZNEGO MÓJ MURANÓW MOJE BAŁUTY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH WARSZAWY I ŁODZI

REGULAMIN KONKURSU ARTYSTYCZNEGO MÓJ MURANÓW MOJE BAŁUTY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH WARSZAWY I ŁODZI REGULAMIN KONKURSU ARTYSTYCZNEGO MÓJ MURANÓW MOJE BAŁUTY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH WARSZAWY I ŁODZI I Organizatorzy konkursu: Muzeum Historii Żydów Polskich (dalej MHŻP)

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE Zespół Szkół Nr 2 im. Emilii Plater w roku szkolnym 2013/2014 proponuje następujące kierunki kształcenia: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE klasa dziennikarska (rozszerzone przedmioty: historia, wiedza o społeczeństwie)

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO

PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PROCEDURY PRZYJĘCIA UCZNIA DO TRZYLETNIEGO (Z MOŻLIWOŚCIĄ ROCZNEGO WYDŁUŻENIA) XIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCACEGO SPECJALNEGO PRZY SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM PN. CENTRUM AUTYZMU I CAŁOŚCIOWYCH

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W GIMNAZJUM ZESPÓŁ JĘZYKA ANGIELSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W GIMNAZJUM ZESPÓŁ JĘZYKA ANGIELSKIEGO I. KRYTERIA OCENIANIA NA LEKCJACH JĘZYKA ANGIELSKIEGO W grupach gimnazjalnych ocena śródroczna i końcoworoczna uwzględnia poziom wiedzy i umiejętności, systematyczność oraz wkład pracy przewidywany w procesie

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

W przypadku kandydatów do klasy o ukierunkowaniu politechnicznym brane będą pod uwagę oceny z następujących przedmiotów: a) matematyka b) fizyka

W przypadku kandydatów do klasy o ukierunkowaniu politechnicznym brane będą pod uwagę oceny z następujących przedmiotów: a) matematyka b) fizyka Szczegółowe warunki rekrutacji Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Władysława Broniewskiego w Strzelcach Opolskich w roku szkolnym 2016/2017 opracowany na podstawie: Ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH

JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH MACIEJ MATASEK JĘZYK ANGIELSKI GRAMATYKA DLA POCZĄTKUJĄCYCH GIMNAZJUM / LICEUM HANDYBOOKS 1 Copyright by Wydawnictwo HANDYBOOKS Poznań 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości

Bardziej szczegółowo