Profilowanie studiów związane z wdrożeniem Krajowych Ram Kwalifikacji - przewidywane problemy, rozwiązania, dobre przykłady

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Profilowanie studiów związane z wdrożeniem Krajowych Ram Kwalifikacji - przewidywane problemy, rozwiązania, dobre przykłady"

Transkrypt

1 Profilowanie studiów związane z wdrożeniem Krajowych Ram Kwalifikacji - przewidywane problemy, rozwiązania, dobre przykłady Andrzej Kraśniewski Warszawa, sierpień 2010 r.

2 i Profilowanie studiów związane z wdrożeniem Krajowych Ram Kwalifikacji - przewidywane problemy, rozwiązania, dobre przykłady Streszczenie Celem opracowania jest przedstawienie propozycji profilowania studiów w kontekście wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji w systemie szkolnictwa wyższego w Polsce. Przedstawienie tej propozycji jest poprzedzone analizą sytuacji i trendów w zakresie profilowania studiów w innych krajach europejskich. Analiza ta pozwala dostrzec znaczną różnorodność rozwiązań i wyraźną korelację między profilowaniem kwalifikacji, tzn. przypisaniem różnych profili kwalifikacjom umieszczonym na danym poziomie w krajowych ramach kwalifikacji a strukturą systemu szkolnictwa wyższego (system zunifikowany, binarny lub zróżnicowany w inny sposób). Nie dostarcza ona jednak wyraźnych przesłanek, które ułatwiłyby podjęcie decyzji o wprowadzeniu bądź niewprowadzeniu profili do opisu Krajowych Ram Kwalifikacji w Polsce. Procesowi pożądanego różnicowania polskich uczelni i oferowanych przez nie programów studiów, a zwłaszcza rozwojowi kształcenia o orientacji zawodowej, sprzyjałoby formalne przypisywanie każdej kwalifikacji uzyskanej w wyniku ukończenia studiów profilu, wskazującego na charakter kompetencji posiadanych przez absolwenta (zorientowane bardziej teoretycznie lub bardziej praktycznie). Dlatego uznano, że wprowadzenie profili kształcenia do opisu Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego jest celowe. W przedłożonym opracowaniu: - zaproponowano dwa, koncepcyjnie dość zbliżone warianty realizacji postulatu wprowadzenia profili kształcenia do opisu Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego, - posługując się przykładem studiów technicznych, dokonano weryfikacji koncepcji profilowania studiów, która pokazała, że wyodrębnienie profili kształcenia jest możliwe i sensowne, - przedstawiono analizę istotnych aspektów związanych z wdrożeniem profilowania studiów na poziomie systemu i poszczególnych uczelni. Wdrożenie profilowania studiów związane jest m.in. z rozstrzygnięciem następujących kwestii: - Ile jest profili? Jak są nazwane? Czy pozostać przy tradycyjnych nazwach akademicki i zawodowy, czy też poszukiwać nowych nazw, trafniej oddających charakter kształcenia? - Czy profil jest zdeterminowany przez typ uczelni prowadzącej studia, czy też uczelnie różnych typów mogą prowadzić studia o danym profilu, a dana uczelnia może prowadzić studia o różnych profilach? - Czy takie same profile występują na wszystkich poziomach kwalifikacji (na studiach I, II i III stopnia)?

3 ii - Czy takie same profile występują we wszystkich obszarach (dziedzinach) kształcenia? - Czy celowe jest zróżnicowanie kluczowych parametrów ilościowych związanych z kwalifikacją danego poziomu, takich jak liczba punktów ECTS i odpowiadająca jej długość studiów, w zależności od profilu studiów prowadzących do jej uzyskania? - Jaki jest status formalny profili? Czy nazwa profilu jest elementem pełnej nazwy kwalifikacji? W jaki sposób nazwa profilu jest uwidoczniona na dyplomie ukończenia studiów? - Czy, a jeśli tak, to w jakim stopniu ukończenie studiów o danym profilu ogranicza dostęp do pełnego spektrum studiów wyższego poziomu? W wyniku dokonanej analizy sformułowano wnioski i rekomendacje dotyczące niektórych z ww. kwestii, pozostawiając jednak pewne pytania bez wyraźnej odpowiedzi. Biorąc pod uwagę skomplikowany charakter problemu profilowania studiów oraz brak jak dotychczas - szerszej dyskusji tego tematu, przedstawione koncepcje, rozwiązania i rekomendacje należy traktować jako propozycje wymagające konsultacji w środowisku akademickim oraz wśród interesariuszy zewnętrznych. Skuteczne wprowadzenie profilowania kwalifikacji (studiów): - powinno być powiązane z innymi zmianami w systemie szkolnictwa wyższego, - stać się elementem serii planowanych przedsięwzięć związanych z procesem wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego i dla uczenia się przez całe życie. Przedstawiono propozycje stosownych działań w tym zakresie.

4 iii Profiling of degree programmes in the context of the implementation of the National Qualification Framework - problems, solutions, examples Summary The objective of the report is to present the concept of profiling degree programmes in the context of the ongoing work on the development and implementation of the National Qualifications Framework for higher education. The presentation of the proposed solutions and recommendations for Poland is preceded by a short description of the state of affairs in other European countries. It can be seen that different solutions are adopted in different countries and that there exists some correlation between the existence of different qualifications (characterised by different profiles) at each level of the national qualifications framework and the structure of the higher education system (unified, binary or diversified in some other way). However, the presented analysis does not result in a clear message on whether or not to introduce profiles into the National Qualifications Framework in Poland. The profiling of qualifications, i.e. assigning - to any qualification obtained upon completion of a degree programme - a profile that would indicate whether the competences of the graduate are more academically or more vocationally oriented, would support the process of desirable diversification of the Polish higher education institutions and degree programmes offered to the students, and in particular would stimulate the development of vocationally oriented programmes. Therefore, it has been recommended to introduce profiles into the Polish National Qualifications Framework. In the presented report: - two conceptually similar variants of introducing profiles into the National Qualifications Framework are proposed, - using an example of engineering studies, the concept of assigning profiles to qualifications awarded upon the completion of the first and second cycle programmes is verified and found feasible and effective, - key problems associated with the diversification of qualifications with regard to their profiles are discussed. The presented analysis addresses, inter alia, the following key questions associated with the introduction of profiles into the National Qualifications Framework: - How many profiles should be defined? What should be the names of these profiles? Should the traditional names (academic and vocational) be adopted or some other names, better representing the character of the graduate s competences be sought? - Is the profile assigned to a particular qualification determined by the type of the higher education institution that awards the qualification? Can institutions of different type offer degree programmes of a particular profile? Can a particular institution offer both academically and vocationally oriented programmes?

5 iv - Are the same profiles assigned to qualifications of different levels (degrees awarded upon the completion of the first, second and third cycle studies)? - Are the same profiles assigned to qualifications for all groups of fields of study defined in the National Qualifications Framework? - Should the diversification of profiles be reflected in the diversification of key characteristics of the degree programme a given level (number of ECTS points and the corresponding length of the studies)? - What is the formal status of profiles? Is the profile name a part of the full name of the qualification? Where is the profile name placed on the diploma? - Can, and if so, to what extent, the profile of a qualification constrain the access of the qualification holder to the full spectrum of programmes leading to higher level qualifications? The presented analysis has resulted in a number of recommendations addressing these questions. The answers to some of them have, however, been left open. Taking into account the complexity of the problem and a very limited scope of discussion on the introduction of profiles into the National Qualifications Framework, the presented ideas, solutions, and recommendations should be considered as propositions that require further consideration and discussion in the academic community and among other stakeholders. To be effective, the profiling of degree programmes should: - be coordinated with changes in the regulations concerning some other aspects of the higher education system, - be an integral part of multiple activities associated with the development and implementation of the National Qualifications Framework for higher education and for life long learning. Recommendations that address these issues are presented.

6 1. Wprowadzenie 1.1. Co to jest profil studiów? Pojęcie profil w kontekście ram kwalifikacji pojawiło się zapewne po raz pierwszy w dokumencie tak wysokiej rangi w komunikacie z konferencji ministrów odpowiedzialnych za szkolnictwo wyższe w krajach uczestniczących w Procesie Bolońskim, która odbyła się w Berlinie w 2003 r. W dokumencie tym znajduje się następujące stwierdzenie [Berlin2003]: Ministers encourage the member states to elaborate a framework of comparable and compatible qualifications for their higher education systems, which should seek to describe qualifications in terms of workload, level, learning outcomes, competences and profile. They also undertake to elaborate an overarching framework of qualifications for the European Higher Education Area. Ministrowie stwierdzili także: First and second cycle degrees should have different orientations and various profiles in order to accommodate a diversity of individual, academic and labour market needs. W ślad za podjętymi przez ministrów decyzjami rozpoczęto prace nad rozwinięciem koncepcji i opracowaniem projektu Europejskich Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego (Ram Kwalifikacji dla Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego). W dokumencie zawierającym wyniki tych prac profil jako jeden z atrybutów charakteryzujących daną kwalifikację (uzyskany tytuł, stopień itp.) - został zdefiniowany w następujący sposób [FQEHEA2005]: Profile: either the specific (subject) field(s) of learning of a qualification or the broader aggregation of clusters of qualifications or programmes from different fields that share a common emphasis or purpose (e.g. an applied vocational as opposed to more theoretical academic studies). W myśl tej definicji profil określa zatem ogólny charakter uzyskanych efektów kształcenia związanych z daną kwalifikacją (np. profil zawodowy/praktyczny, profil akademicki, profil badawczy) lub też specyficzny obszar tematyczny (dziedzinę) kształcenia (np. profil humanistyczny, profil techniczny). W toku prowadzonych w Polsce od 2006 r. prac nad opracowaniem projektu Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego (KRK_SzW) ukształtowało się nieco inne rozumienie pojęcia profil. Przyjęto mianowicie, że ogólny charakter efektów kształcenia związanych z daną kwalifikacją (dyplomem, świadectwem) określają dwa atrybuty:

7 2 - profil, charakteryzujący kwalifikację ze względu na przygotowania jej posiadacza do podjęcia określonego typu pracy zawodowej lub kontynuacji kształcenia (np. profil zawodowy/praktyczny, profil akademicki, profil badawczy), - obszar, określający szeroko rozumiany zakres tematyczny (dziedzinę) kształcenia (np. humanistyka, technika, sztuka). Zgodnie z tym ustaleniem w dalszej części opracowania przyjęto, że Profil jest atrybutem kwalifikacji, a także prowadzącego do jej uzyskania programu kształcenia, charakteryzującym tę kwalifikację ze względu na ogólne przygotowanie jej posiadacza do podjęcia pracy i kontynuowania kształcenia. Ze względu na to, że określone w KRK_SzW kwalifikacje uzyskiwane są w wyniku ukończenia studiów, profil kwalifikacji może być utożsamiany z profilem studiów i w dalszej części opracowania pojęcia te będą używane wymiennie Różnicowanie kompetencji absolwentów a profilowanie studiów Jest oczywiste, że kompetencje absolwentów, osiągających ten sam poziom kwalifikacji (np. kończących studia I stopnia) mogą i powinny się różnić wynika to przede wszystkim z potrzeby zaspokojenia zróżnicowanych potrzeb społecznych (w tym potrzeb rynku pracy), ale także ze zróżnicowania misji uczelni, czy też zróżnicowanego potencjału kandydatów podejmujących studia. Zróżnicowanie kompetencji (efektów kształcenia) posiadaczy kwalifikacji danego poziomu jest więc naturalne i występuje w systemie szkolnictwa wyższego każdego kraju. To pożądane zróżnicowanie kompetencji może, lecz nie musi znaleźć odzwierciedlenie w regulacjach prawnych dotyczących systemu szkolnictwa wyższego przyjętych w danym kraju, a w szczególności w opisie krajowych ram kwalifikacji. Mówiąc inaczej, możliwe są dwa podejścia do rozwiązania problemu różnorodności kompetencji związanych z określonym poziomem kwalifikacji wyróżnionym w krajowych ramach kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego: a) studia nieprofilowane: odpowiednio elastyczne ( szerokie ) sformułowanie efektów kształcenia związanych z danym poziomem kwalifikacji, tak aby obejmowały one całe spektrum pożądanych, zróżnicowanych kompetencji osób uzyskujących w wyniku ukończenia studiów - kwalifikacje tego poziomu; b) studia profilowane: podzielenie spektrum pożądanych, zróżnicowanych kompetencji osób uzyskujących kwalifikacje danego poziomu na pewne kategorie (profile), opisane przez różniące się od siebie efekty kształcenia, odpowiadające zróżnicowanemu przygotowaniu posiadaczy tych kwalifikacji do podjęcia dalszego kształcenia lub konkretnej pracy zawodowej. W przypadku, gdy w systemie szkolnictwa wyższego danego kraju przyjęto podejście (b), tzn. wyodrębniono profile, istotne są rozstrzygnięcia dotyczące następujących kwestii: - Ile jest profili? Jak są nazwane?

8 3 - Czy profil jest zdeterminowany przez typ uczelni prowadzącej studia, czy też uczelnie różnych typów mogą prowadzić studia o danym profilu, a dana uczelnia może prowadzić studia o różnych profilach? - Czy takie same profile występują na wszystkich poziomach kwalifikacji (na wszystkich stopniach studiów)? - Czy takie same profile występują we wszystkich obszarach (dziedzinach) kształcenia? - Jaki jest status formalny profili? Czy nazwa profilu jest elementem pełnej nazwy kwalifikacji? W jaki sposób nazwa profilu jest uwidoczniona na dyplomie ukończenia studiów? Istotną kwestią jest także określenie, czy, a jeśli tak, to w jakim stopniu ukończenie studiów o danym profilu ogranicza dostęp do pełnego spektrum studiów wyższego poziomu Problemy terminologiczne W bogatej literaturze angielskojęzycznej zajmującej się szkolnictwem wyższym używane są najczęściej następujące terminy charakteryzujące profil kwalifikacji, programu studiów, czy też profil uczelni prowadzącej studia: - vocational (vocationally-oriented), professional (professionally-oriented), occupationallyoriented, applied dla określenia kształcenia zorientowanego praktycznie, często specjalistycznego, - academic, research (research-oriented) dla określenia kształcenia o charakterze bardziej teoretycznym i ogólnym Jakkolwiek terminy w pierwszej z tych grup nie są synonimami, są w odniesieniu do kształcenia używane w podobnym kontekście, często wymiennie. Typowy kontekst ich użycia to: vocational lub professional jako przeciwstawienie academic. Z kolei termin research lub research-oriented jest zwykle używany jako szczególny przypadek academic (niekiedy zwłaszcza w kontekście studiów II stopnia jako przeciwstawienie taught; przykładowo, research Master jako przeciwstawienie taught Master) [Davis2009]. Niezależnie od wielości i niejednoznaczności używanych nazw, występują istotne problemy związane z klasyfikacją programów studiów, tzn. przypisaniem im określonego profilu. Wiąże się to zwłaszcza z interpretacją pojęcia studia zawodowe. Działające pod patronatem Komisji Europejskiej instytucje i organizacje, takie jak Eurostat czy Eurydice, a także OECD, używają do celów klasyfikacji różnych form kształcenia opracowanego przez UNESCO standardu ISCED (International Standard Clessification of Education), w którym na poziomie 5, odpowiadającym studiom wyższym, wyróżnione są dwa rodzaje studiów [EC2007]: ISCED 5A: studia o orientacji akademickiej, oparte w znacznym stopniu na teorii, przygotowujące do dalszego kształcenia lub wykonywania pracy wymagającej wysokich umiejętności, ISCED 5B: studia o orientacji zawodowej, przygotowujące do bezpośredniego wejścia na rynek pracy.

9 4 W oparciu o standard ISCED, w dokumentach Eurydice studia prowadzone przez niemieckie Fachhochschulen są traktowane jako akademickie (ISCED 5A); jako zawodowe (ISCED 5B) są natomiast traktowane 3-letnie (rzadziej 4-letnie) studia prowadzone przez Berufsakademien, Fachschulen i Fachakademien [Eurydice2007]. Tymczasem w większości opracowań naukowych dotyczących szkolnictwa wyższego studia prowadzone przez Fachhochschulen, a przynajmniej ich wyraźna większość (oferta edukacyjna tych uczelni jest obecnie dość szeroka), są traktowane jako zawodowe (przykładem są cytowane w różnych miejscach tego opracowania publikacje [Arum2007], [HuKa2001], czy [Teichler2008]. Podobnie, zgodnie z klasyfikacją przyjętą przez Komisję Europejską i jej agendy - Eurydice i Eurostat w Holandii nie ma programów typu ISCED 5B (programy prowadzone przez uczelnie zawodowe - hogeschoolen są obecnie klasyfikowane w grupie ISCED 5A), podczas gdy w literaturze Holandia jest jednym z najczęściej omawianych przypadków kraju, w którym funkcjonuje system szkolnictwa wyższego o strukturze binarnej (system z wyodrębnionymi sektorami kształcenia akademickiego i kształcenia zawodowego) [Arum2007, HuKa2001]. Problemy terminologiczne związane z ewentualnym wprowadzeniem profilowania studiów do systemu szkolnictwa wyższego w Polsce są przedmiotem dyskusji w punkcie 5.1. Dla potrzeb sformułowania problemu i przedstawienia jego międzynarodowego kontekstu w celu uniknięcia problemów związanych z interpretacją różnych nazw spotykanych w materiałach źródłowych - przyjęto, że dwa podstawowe profile charakteryzujące kwalifikacje (i programy studiów prowadzące do ich uzyskania) mają nazwy: akademicki i zawodowy. 2. Cel opracowania Celem opracowania jest przedstawienie propozycji rozwiązania problemu profilowania studiów w kontekście opracowywania i wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji w systemie szkolnictwa wyższego w Polsce. Przedstawione zostaną wariantowe propozycje rozwiązania tego problemu wraz analizą różnych aspektów proponowanych rozwiązań, związanych z próbą odpowiedzi na pytania postawione w punkcie 1.2. Propozycje te wynikają między innymi z doświadczeń autora związanych z udziałem w pracach Grupy Roboczej zajmującej się projektowaniem Krajowych Ram Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego w Polsce (KRK_SzW) oraz powołanego w 2009 r. zespołu, którego zadaniem było opracowanie opisu efektów kształcenia dla ośmiu wyodrębnionych obszarów kształcenia. Omówienie propozycji wprowadzenia profili do opisu Krajowych Ram Kwalifikacji dla polskiego szkolnictwa wyższego jest poprzedzone analizą sytuacji w zakresie profilowania studiów w innych krajach, a także oceną aktualnej sytuacji w Polsce.

10 5 3. Profilowanie studiów w szkolnictwie wyższym innych krajów Rozważania dotyczące profilowania studiów w szkolnictwie wyższym innych krajów ze względu na powiązanie tego zagadnienia z Europejskimi Ramami Kwalifikacji, a ściślej z Ramami Kwalifikacji dla Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (Qualifications Framework for European Higher Education Area) - koncentrują się na krajach europejskich; odniesienia do krajów pozaeuropejskich występują jedynie sporadycznie Kształcenie akademickie a kształcenie zawodowe Występujące w wielu krajach profilowanie studiów, tzn. formalne różnicowanie kształcenia o charakterze akademickim i zawodowym, ma ścisły związek z ogólną strukturą systemu szkolnictwa wyższego, a zwłaszcza ze zróżnicowaniem instytucji (uczelni) funkcjonujących w tym systemie [Teichler2008]. Struktura ta może mieć w ogólności charakter [Arum2007]: - zunifikowany (unified), gdzie występują w zasadzie uczelnie jednego typu uniwersytety, oferujące programy studiów o charakterze całkowicie lub w znacznym stopniu akademickim (zorientowanymi teoretycznie), przygotowujące do dalszych studiów, badań lub innej pracy wymagających wysokich kwalifikacji; - zróżnicowany (diversified), gdzie występują uczelnie różnych typów. Szczególnym przypadkiem systemu o strukturze zróżnicowanej jest system binarny, gdzie występują dwa podstawowe typy uczelni: uczelnie akademickie (uniwersytety) oraz uczelnie zawodowe (nieakademickie). Przykładem uczelni zorientowanych zawodowo są: niemieckie Fachhochschulen (FH), francuskie Instituts Universitaires de Technologie (IUT). czy rosyjskie Sriednieje Specjalnoje Uczebnoje Zawiedienia (SSUZy). W niektórych krajach, w procesie ewolucji systemu szkolnictwa wyższego uczelniom zawodowym został nadany status uczelni akademickich (przykładowo, w 1992 r. w Wielkiej Brytanii polytechnics zostały ustawowo przekształcone w universities i w ten sposób z formalnego punktu widzenia system binarny został przekształcony w system zunifikowany) w praktyce jednak szkolnictwo w tych krajach zachowuje nadal istotne cechy systemu binarnego. Jako przykłady krajów, w których występują różne ww. struktury systemów szkolnictwa wyższego, wymieniane są często [Arum2007, HuKa2001, Teichler2008]: - system zunifikowany: Włochy, Czechy, Wielka Brytania (zgodnie z [Teichler2008]; w [Arum2007, HuKa2001] klasyfikowany jako system binarny); - system zróżnicowany (niebinarny): USA, Japonia, Korea, Izrael, Tajwan, Szwecja (zgodnie z [Arum2007]; w [HuKa2001] klasyfikowany jako system binarny); - system binarny: Niemcy, Austria, Szwajcaria, Francja, Wielka Brytania (zgodnie z [Arum2007, HuKa2001]; w [Teichler2008] klasyfikowany jako system zunifikowany), Holandia, Belgia (Flandria), Dania, Finlandia, Rosja, Szwecja (zgodnie z [HuKa2001]; w [Arum2007] klasyfikowany jako system zróżnicowany); - system mieszany (trudny do sklasyfikowania): Australia. Różnice w dokonanych przez różnych autorów klasyfikacjach struktur systemów szkolnictwa wyższego wskazują, że nie ma ostrych kryteriów klasyfikacyjnych i wiele zależy od przyjętej interpretacji i momentu, kiedy taka klasyfikacja została dokonana (struktury systemów ewoluują).

11 6 Systemy zróżnicowane, w tym binarne, funkcjonujące w poszczególnych krajach mogą się znacznie od siebie różnić, w szczególności ze względu na: - wielkość poszczególnych sektorów, - strukturę aktów prawnych regulujących funkcjonowanie systemu, - rodzaje i długość studiów (zwłaszcza zawodowych), - drożność systemu możliwość kontynuacji kształcenia w innym sektorze, - system akredytacji. a) wielkość sektorów W przypadku systemu zróżnicowanego, a zwłaszcza binarnego, wielkość sektorów określa udział poszczególnych sektorów (typów uczelni) w podziale puli studentów. Określenie tej proporcji nie jest jak pokazują podane niżej dane zaczerpnięte z różnych źródeł zadaniem prostym. Różnice w danych liczbowych wynikają z różnego podejścia do klasyfikowania systemów szkolnictwa wyższego, a także do klasyfikowania rodzajów studiów (o czym była mowa w punkcie 1.3). Według szacunków European Network for Universities of Applied Sciences (UASNET) ok. 30% studentów w krajach Europejskich realizuje programy studiów o orientacji zawodowej (professionally-oriented), przy dużym zróżnicowaniu między poszczególnymi krajami (Holandia: 60-70%, Austria: 10-15%) [UASNET2007]. Szacunki Komisji Europejskiej mówią natomiast, że w uczelniach zawodowych w krajach Unii Europejskiej kształci się obecnie ok. 13% studentów [EC2010]. Występujące między poszczególnymi krajami różnice w wielkości obu sektorów kształcenia dobrze ilustrują dane w tab. 1 [HuKa2001]. Względnie mała wielkość sektora kształcenia zawodowego często wynika z ograniczonego zakresu obszarów kształcenia, gdzie następuje formalne zróżnicowanie ma to miejsce w Austrii i Finlandii, a w mniejszym stopniu w Niemczech. Tab. 1. Udział poszczególnych sektorów (typów uczelni) w podziale puli studentów (na podstawie [HuKa2001]) uczelnie uniwersyteckie inne uczelnie Austria 98 % 2 % Belgia (Flandria) 38 % 62 % Dania 30 % 70 % Finlandia 76 % 24 % Francja 58 % 42 % Holandia 37 % 63 % Niemcy 76 % 24 % Szwecja 100 % Wielka Brytania 100 %

12 7 b) strukturę aktów prawnych regulujących funkcjonowanie systemu W niektórych krajach o binarnej strukturze systemu szkolnictwa wyższego ustawodawstwo obejmuje cały system, w innych każdy sektor ma swoje własne regulacje prawne. Przykładowo, spośród krajów wymienionych w tab. 1 Holandia, Szwecja i Wielka Brytania mają ustawodawstwo odnoszące się do całego systemu, zaś w Austrii, Belgii, Danii, Finlandii i Francji funkcjonowanie obu sektorów regulują oddzielne akty prawne. Niemiecki system jest bardziej skomplikowany ze względu na ustawodawstwo federalne obejmujące cały system i regionalne (na poziomie landów), różne w poszczególnych regionach. c) rodzaje i długość studiów Długość studiów w systemach o zróżnicowanej strukturze może być różna. W szczególności istniejące w systemach zróżnicowanych kolegia (USA, Japonia, Tajwan) oferują dwuletnie studia o charakterze zarówno akademickim, jak i zawodowym, przygotowujące do podjęcia dalszego kształcenia w ramach 4-letnich studiów prowadzonych w uczelniach innego typu. Uczelnie zawodowe w różnych krajach oferują studia o różnej długości. Przykładowo, niemieckie Fachhochschulen prowadzą typowo studia 4-letnie, zaś uzyskanie Diplome Universitaire de Technologie (DUT) we francuskim Institut Universitaire de Technologie (IUT) wymaga jedynie 2 lat studiów. Co ciekawe, uczelnie typu IUT mają ostrzejsze kryteria selekcji (więcej kandydatów) niż francuskie uniwersytety, podczas gdy Fachhochschulen mają zwykle bardziej liberalne kryteria selekcji (mniej kandydatów) niż niemieckie uniwersytety [Arum2007]. d) drożność systemu możliwość kontynuacji kształcenia w innym sektorze W niektórych krajach ograniczona drożność systemu szkolnictwa wyższego jest związana z binarną strukturą szkolnictwa średniego. Przykładowo, w Holandii dwie rozłączne ścieżki kształcenia w szkolnictwie średnim (prowadzące do uzyskania różnych kwalifikacji VWO lub HAVO/MBO) przygotowują absolwentów do studiowania odpowiednio na uniwersytetach lub wyższych szkołach zawodowych (hogeschoolen). W istocie obraz jest bardziej skomplikowany, bo VWO uprawnia także do podjęcia studiów w uczelni zawodowej, zaś po ukończeniu 1. roku studiów w uczelni zawodowej istnieje możliwość podjęcia studiów na uniwersytecie [HuKa2001]. Podobny system występuje w Niemczech, gdzie absolwent szkoły średniej uzyskuje kwalifikację o charakterze ogólnym (Hochschulreife) bądź zawodowym (Fachhochschulreife), przy czym ta druga umożliwia podjęcie studiów wyłącznie w sektorze szkolnictwa zawodowego. Jednak w większości krajów bez względu na strukturę systemu szkolnictwa wyższego - odpowiednia kwalifikacja związana z ukończeniem szkoły średniej (świadectwo ukończenia szkoły średniej, w niektórych krajach połączone ze spełnieniem dodatkowych wymagań o charakterze zbliżonym do zdania egzaminu maturalnego w Polsce) uprawnia do ubiegania się o przyjęcie do dowolnej uczelni. Nie wyklucza to możliwości stosowania dodatkowych mechanizmów selekcyjnych przez poszczególne uczelnie lub grupy uczelni (concours stosowane przez grand ecoles we Francji, czy A-levels wymagane w Wielkiej Brytanii).

13 8 Możliwości kontynuacji kształcenia na studiach o profilu akademickim po ukończeniu studiów o profilu zawodowym (chodzi głównie o możliwości podjęcia studiów II stopnia przez osoby posiadające kwalifikacje zawodowe) jest regulowana różnie w różnych krajach w niektórych z nich kwestia nie jest określona w ustawodawstwie (może być zawieszona do czasu wprowadzenia krajowych ram kwalifikacji) [Davies2009]. W większości krajów absolwenci studiów o charakterze zawodowym mają często uwarunkowaną spełnieniem dodatkowych wymagań - możliwość kontynuowania kształcenia na studiach akademickich [Eurydice2007]. Takim wymaganiem może być realizacja programu uzupełniającego (Francja), mającego niekiedy formę ostatniego roku studiów I stopnia o profilu akademickim, lub realizacja skróconego w wyniku transferu punktów ECTS - programu studiów I stopnia o profilu akademickim (Holandia, Szwecja, Wielka Brytania) [Davies2009]. Problemy z drożnością systemu szkolnictwa wyższego wiążą się nie tylko z podjęciem kształcenia o profilu akademickim po ukończeniu pewnego etapu kształcenia zawodowego. Zdarza się, że problemy z kontynuacją kształcenia w innym sektorze mają posiadacze kwalifikacji o profilu akademickim. Przykładowo, w Finlandii warunkiem przyjęcia na studia II stopnia w uczelni zawodowej absolwenta uniwersytetu jest co najmniej 3-letnie doświadczenie zawodowe [Davies2009]. W Komunikacie Berlińskim [Berlin2003] sformułowano postulat, aby - niezależnie od zróżnicowania charakteru studiów I stopnia - absolwent studiów I stopnia miał możliwość kontynuowania kształcenia na studiach II stopnia, przy czym zwłaszcza w przypadku studiów I stopnia o profilu akademickim powinno to oznaczać możliwość kontynuowania kształcenia w różnych dziedzinach. Mówiąc inaczej, jest pożądane, aby poszczególne stopnie studiów były niezależne i otwarte dla kandydatów o różnym profilu dotychczas uzyskanego wykształcenia. W tym kontekście rozwiązania wymuszające spełnienie dodatkowych wymagań przez absolwenta studiów I stopnia o profilu zawodowym ubiegającego się o przyjęcie na studia II stopnia o profilu akademickim, wynikające często z tradycji ukształtowanej w danym kraju, nie są zgodne z duchem Procesu Bolońskiego. Przełamanie tej tradycji może być jednak trudne i być długotrwałym procesem [UASNET2007]. e) system akredytacji Systemy szkolnictwa wyższego o strukturze binarnej różnią się ze względu na sposób organizacji procesu zapewniania jakości kształcenia [HuKa2001]. We Francji, Szwecji, Danii i Wielkiej Brytanii agencje akredytujące - działając w oparciu o określone procedury - sprawują nadzór nad całym systemem. W Holandii i Belgii (Flandrii) akredytacja/ewaluacja jest prowadzona przez różne agencje, choć w oparciu o podobne procedury. W Austrii istnieje wyraźna różnica w organizacji zewnętrznego systemu zapewniania jakości w obu sektorach: w uniwersytetach jest on oparty na ewaluacji przeprowadzanej w oparciu o dokonaną przez uczelnię analizę funkcjonowania wewnętrznego systemu zapewniania jakości, zaś w szkołach zawodowych na akredytacji opartej na badaniu różnych aspektów działalności w obszarze kształcenia. W Niemczech istnieje sieć agencji, z których żadna nie jest związana z konkretnym sektorem.

14 9 Przedstawione wyżej rozważania pozwalają stwierdzić, że pojęcie system o strukturze binarnej bynajmniej nie jest jednoznaczne, a systemy o takiej strukturze funkcjonujące w różnych krajach mogą się od siebie znacznie różnić. Przykładowo, wśród krajów wymienionych w tab. 1 można wyróżnić następujące grupy krajów, różniące się ze względu na stopień binarności systemu [HuKa2001]: - w Austrii i Finlandii system ma charakter silnie binarny, z wyraźnym rozdzieleniem obu sektorów ze względu na profil oferowanych programów studiów, ich długość, strukturę ustawodawstwa, sposób finansowania i system akredytacji; - w Wielkiej Brytanii i Szwecji rozdział granice między sektorami, zarówno w sferze legislacyjnej, jak i w praktyce są bardzo rozmyte; - pozostałe kraje (Francja, Niemcy, Holandia, Belgia, Dania) lokują się między tymi skrajnymi przypadkami pewne cechy funkcjonujących w nich systemów są typowe dla systemów binarnych, inne dla systemów unitarnych Profilowanie studiów a krajowe ramy kwalifikacji Jakkolwiek struktura systemu studiów, a zwłaszcza skala zróżnicowania uczelni funkcjonujących w systemie, ma ścisły związek z profilowaniem studiów, to jednak najistotniejszą przesłanką pozwalającą określić, czy i w jakim stopniu profilowanie takie występuje, jest opis krajowych ram kwalifikacji. Występowanie na danym poziomie krajowych ramach kwalifikacji dwóch lub większej liczby kwalifikacji o nazwach zawierających określenia różnych profili kształcenia (akademicki, zawodowy itp.) oznacza formalne profilowaniem studiów. W tabeli 2 zamieszczono fragmenty opisu ram kwalifikacji dla systemów szkolnictwa wyższego w kilku krajach europejskich, przedstawiające kwalifikacje pełne (uzyskiwane w wyniku ukończenia studiów) na poziomie odpowiadającym ukończeniu studiów I i II stopnia wraz z odpowiadającą im liczbą punktów ECTS. Zamieszczone w tab. 2 dane pochodzą przede wszystkim z witryny portalu Qrossroads, stworzonego z inicjatywy European Consortium for Accreditation (ECA) [Qrossroads] (na witrynie tej znajduje się opis ram kwalifikacji sporządzony na podstawie informacji przekazanych przez agencje akredytacyjne zrzeszone w ECA). Profilowanie, rozumiane w kontekście krajowych ram kwalifikacji jako istnienie w opisie ram dwóch lub więcej kwalifikacji na danym poziomie z przypisanymi (jawnie, jako element nazwy kwalifikacji, lub niejawne) różnymi profilami, występuje w niektórych krajach, a w innych nie występuje. Z danych zamieszczonych w tab. 2 wynika ponadto, że: - profilowanie może występować na poziomie kwalifikacji odpowiadających ukończeniu studiów I stopnia (Belgia, Dania, Francja, Niemcy, Holandia, Słowenia), a także na poziomie kwalifikacji odpowiadających ukończeniu studiów II stopnia (Francja, Niemcy); - profil kwalifikacji może też być podany w przypadku, gdy na danym poziomie istnieje tylko jedna kwalifikacja (kwalifikacja odpowiadająca ukończeniu studiów I stopnia w Austrii, kwalifikacja odpowiadająca ukończeniu studiów II stopnia w Słowenii). Porównując dane zamieszczone w tab. 2 z przedstawionym w punkcie 3.1 rozważaniami dotyczącymi struktury systemu studiów można dostrzec znaczną korelację między wyróżnieniem w ramach kwalifikacji profili a stopniem binarności systemu.

15 10 Tab. 2. Kwalifikacje odpowiadające ukończeniu studiów I i II stopnia (na podstawie [Qrossroads]) poziom studiów I stopnia Austria Bachelor (professional orientation): min. 180 Belgia (Flandria) Bachelor (professional orientation): min. 180 Bachelor (academic orientation): min. 180 Bachelor of Advanced Studies (a) (professional orientation): min. 60 Dania(c) Professional Bachelor/Diploma: (najczęściej 210) Bachelor: 180 Master (a) : 60 Francja Bachelor - Licence: 180 Bachelor - Licence Professionelle: 180 Niemcy Bachelor: Holandia Słowenia W. Brytania - Anglia, Walia, Płn. Irlandia (e) Diplom (FH) Bachelor (professional orientation): 240 Bachelor (academic orientation): 180 Bachelor (professional orientation): Bachelor (academic orientation): Bachelor with Honours Bachelor poziom studiów II stopnia Master - min. 120 Master - min. 60 Master of Advanced Studies (b) : min. 60 Candidatus: 120 Master: 120 Master (engineering/management): 300 (d) Master (more practice-oriented): Master (more research-oriented): Diplom, Magister Artium lub Staatsprufung Master (professional/academic orientation): min. 60 Master (professional orientation): long Master (for professions regulated by EU directives): 300 Master, np. MPhil, MLitt, MA, MSc, ale także MRes (Master of Research) Integrated Master, np. MEng, MPhys, MPharm (a) wymaga uprzedniego uzyskania kwalifikacji odpowiadającej ukończeniu studiów I stopnia (b) wymaga uprzedniego uzyskania kwalifikacji odpowiadającej ukończeniu studiów II stopnia (c) na podstawie [QF_Denmark] (d) program zintegrowany obejmujący CPGE (Classes preparatoire aux Grandes Ecoles): 120 ECTS (e) na podstawie [QF_UK] 3.3. Studia ukierunkowane na badania Większość programów studiów II stopnia prowadzonych przez uniwersytety europejskie zawiera pewien komponent związany z badaniami naukowymi. Ma jednak zwykle charakter teoretyczny program studiów obejmuje przede wszystkim zajęcia prowadzone w grupach, zaś wymiar prowadzonych przez studenta prac badawczych jest mocno ograniczony [Davies2009].

16 11 Niektóre uczelnie oferują jednak studia II stopnia wyraźnie ukierunkowane na badania, w programie których dominują prowadzone przez studenta badania naukowe. Szczególny charakter takich studiów znajduje często odzwierciedlenie w nazwie programu (Research Master Programme in...). Zbiorowo studia takie są określane jako research-intensive Master programmes, co stanowi pewnego rodzaju przeciwieństwo określenia taught Master programmes, używanego w odniesieniu do typowych studiów II stopnia [Davis2009]. Studia II stopnia ukierunkowane na badania służą często jako przygotowanie do studiów doktoranckich. Taki charakter mają m.in. oferowane przez uczelnie brytyjskie programy prowadzące do uzyskania dyplomu Master of Research (MRes). Niektóre uczelnie w Holandii i w Niemczech oferują programy Top Masters zwykle 2-letnie, przy czym drugi rok może być zaliczony na poczet realizacji studiów doktoranckich. Studiami o profilu badawczym są oczywiście studia doktoranckie (studia III stopnia). Ich funkcjonowanie opiera się na powszechnie przyjętej w europejskim środowisku akademickim zasadzie, że podstawowym elementem kształcenia na poziomie doktorskim są realizowane przez doktoranta badania naukowe, a nie zajęcia przygotowujące do prowadzenia takich badań (training by research, not training for research) [Doct2005]. W ramach tak rozumianego kształcenia na poziomie doktorskim następuje jego różnicowanie, zmierzające do uwzględnienia zmieniających się potrzeb rynku pracy (pracodawców innych niż uczelnie). Odbywa się ono w szczególności przez upowszechnienie studiów prowadzących do uzyskania doktoratu o charakterze zawodowym/specjalistycznym (professional doctorate). Studia takie, nastawione podobnie jak klasyczne studia doktoranckie na kształtowanie umiejętności analitycznych i metodologicznych, stawiają zwykle nieco niższe wymagania dotyczące nowatorskiego charakteru wyników przeprowadzonych badań, a tematyka rozprawy doktorskiej wynika najczęściej z doświadczeń zawodowych. Tego typu programy studiów są często tworzone i zarządzane przy współudziale instytucji gospodarczych (collaborative doctoral education) [Borrell2009]. Programy takie noszą często specjalne nazwy (np. New Route PhD w Wielkiej Brytanii) i mogą, lecz nie muszą prowadzić do uzyskania kwalifikacji formalnych (dyplomów) o nazwach innych niż tradycyjny doktorat badawczy (PhD) używane są nazwy Doctor of Engineering, Doctor of Education, Doctor of Business Administration itp. [Eggins2009, Gill2009]. Warto przy okazji stwierdzić, że nie ma odzwierciedlenia w rozwiązaniach międzynarodowych przewijająca się w dyskusjach prowadzonych w naszym kraju koncepcja studiów doktoranckich o profilu zawodowym, charakteryzujących się programem odmiennym od tradycyjnych studiów doktoranckich (mniej naukowym ) i adresowanych do osób niemających żadnego doświadczenia zawodowego ( świeżych absolwentów studiów magisterskich), pragnących realizować karierę zawodową poza środowiskiem naukowym Profile studiów a typy uczelni ewolucja Profilowanie studiów ma związek z różnorodnością uczelni (ich misji) - w wielu krajach jest ono naturalną konsekwencją binarnej struktury systemu szkolnictwa wyższego. Nie oznacza to jednak, że typ uczelni determinuje charakter (profil) prowadzonego programu studiów. Wydaje się, że wraz z upływem czasu korelacja między typem uczelni a profilem

17 12 prowadzonych studiów staje się coraz mniej widoczna. W Europie można zaobserwować tendencję do zmiękczania przynajmniej formalnie - stopnia binarności systemów, które mają ten charakter [Davies2009], i do konwergencji obu sektorów [UASNET2007]. Coraz większa liczba uczelni uniwersyteckich oferuje programy studiów o orientacji zawodowej, w szczególności w Holandii, Wielkiej Brytanii i Francji [HuKa2001]. Równocześnie wzrasta zainteresowanie uczelni zawodowych prowadzeniem programów o profilu akademickim, zawierających często elementy badań o charakterze aplikacyjnym [Reichert2009], zwłaszcza w krajach, gdzie regulacje sprzyjają powstawaniu trendu określanego jako academic drift. Niekiedy ma to związek z długością procesu kształcenia przykładowo, w uczelniach zawodowych w Belgii (Flandrii) kształcenie obejmujące jedynie I stopień studiów ma charakter zawodowy, a kształcenie rozciągające się na 2 cykle studiów (studia I stopnia + studia II stopnia) - charakter bardziej akademicki [HuKa2001]. W ogólności, wprowadzanie studiów II stopnia w uczelniach zawodowych przebiega wprawdzie dość wolno, ale przekroczyło już poziom, kiedy mogło być traktowane jako zjawisko marginalne [UASNET2007]. Przejawem konwergencji sektorów kształcenia akademickiego i zawodowego jest wzrastający poziom współpracy między uczelniami obu sektorów. W Holandii, Belgii (Flandrii) i do pewnego stopnia w Szwecji współpraca taka, m.in. w zakresie wspólnie prowadzonych studiów, występuje dość często, jednakże w Austrii i Danii krajach o silnym poziomie binarności systemu - praktycznie nie istnieje [HuKa2001]. Obserwowane trendy sprzyjają przełamywaniu stygmatyzacji kształcenia o charakterze zawodowym, które jednak nadal często traktowane jest jako coś gorszego w porównaniu z kształceniem o charakterze akademickim [Rauner2005] Wnioski Zróżnicowanie kompetencji osób uzyskujących kwalifikacje formalne (dyplomy ukończenia studiów) odpowiadające pewnemu poziomowi ram kwalifikacji występuje w mniejszym lub większym stopniu niemal w każdym kraju europejskim. Jest ono naturalne i pożądane. Istotny jest zwłaszcza rozwój kształcenia zawodowego na poziomie wyższym i udrożnienie systemów szkolnictwa wyższego, tak aby umożliwić realizację elastycznych ścieżek kształcenia obejmujących zarówno kształcenie o charakterze zawodowym jak i akademickim - jest jeden z postulatów Komisji Europejskiej [EC2010]. To pożądane zróżnicowanie kompetencji może mieć charakter formalny lub nieformalny. Formalne profilowanie kształcenia znajduje wówczas odzwierciedlenie w regulacjach prawnych dotyczących systemu szkolnictwa wyższego w danym kraju, a w szczególności w opisie krajowych ram kwalifikacji. Analiza sytuacji i trendów w zakresie profilowania studiów w różnych krajach europejskich nie dostarcza wyraźnych przesłanek, które ułatwiłyby podjęcie decyzji o wprowadzaniu bądź niewprowadzeniu profili do opisu krajowych ram kwalifikacji.

18 13 Z jednej strony, formalne profilowanie studiów, odzwierciedlone w ramach kwalifikacji, występuje w wielu krajach europejskich, a w tym w krajach, które są naszymi poważnymi partnerami w przedsięwzięciach edukacyjnych i potencjalnym miejscem pracy absolwentów naszych uczelni (Niemcy, Francja). Doświadczenia niektórych krajów wskazują ponadto, że formalne wyodrębnienie profili ułatwia stosowanie mechanizmów, w tym mechanizmów finansowych, które przeciwdziałałyby zjawisku określanemu jako academic drift. Z drugiej strony, można zaobserwować postępującą konwergencję sektorów kształcenia akademickiego i zawodowego. Uczelnie akademickie oferują programy o orientacji zawodowej i włączają do swoich tradycyjnych programów zajęcia kształtujące umiejętności praktyczne, zaś uczelnie zawodowe coraz częściej oferują studia II stopnia o profilu akademickim, zawierające elementy badań o charakterze aplikacyjnym. Zasadne jest wobec tego pytanie, czy tworzenie bariery dzielącej na dwie części w znacznej mierze ciągłe ze względu na charakter efektów kształcenia - spektrum oferowanych programów studiów jest celowe. Wydaje się zatem, że rozstrzygnięcie problemu profilowania studiów prowadzonych przez polskie uczelnie, tzn. udzielenie odpowiedzi na pytanie Czy wprowadzić profile do opisu Krajowych Ram Kwalifikacji dla polskiego szkolnictwa wyższego?, powinno być dokonane w oparciu o strategiczną wizję rozwoju szkolnictwa wyższego w naszym kraju. 4. Profilowanie studiów w Polsce stan aktualny Ze względu na profilowanie kształcenia obecną sytuację w szkolnictwie wyższym w Polsce można scharakteryzować następująco: - Biorąc pod uwagę, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym definiuje dwa zasadnicze typy instytucji funkcjonujących w systemie szkolnictwa wyższego (uczelnie akademickie i uczelnie zawodowe), system ma charakter binarny. - Binarność instytucjonalna nie ma odzwierciedlenia w różnicowaniu kwalifikacji nie ma formalnego profilowania studiów (pomijając szczególne, wyróżnione nazwy kwalifikacji związane z określonymi kierunkami studiów). - Zapis w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym stwierdzający, że absolwenci studiów wyższych uzyskują tytuł zawodowy (licencjata, inżyniera, magistra), sugeruje, że wszystkie programy studiów wyższych w Polsce mają charakter/profil zawodowy, co nie odzwierciedla rzeczywistego charakteru kształcenia realizowanego w wielu uczelniach, a ponadto wydaje się merytorycznie niezasadne. - Charakter studiów wyższych prowadzonych przez różne uczelnie jest mocno zróżnicowany od czysto akademickich, zawierających elementy prac badawczych (na studiach II stopnia), do czysto zawodowych, zdominowanych przez zajęcia praktyczne. - Regulacje dotyczące standardów kształcenia (centralna lista kierunków studiów), a zwłaszcza wzorów dyplomów uniemożliwiają bezpośrednie odzwierciedlenie na dyplomie (w nazwie kwalifikacji) profilu kształcenia; może on w sposób pośredni wynikać z informacji zawartych w suplemencie do dyplomu.

19 14 5. Wprowadzenie profili do opisu Krajowych Ramach Kwalifikacji dla polskiego szkolnictwa wyższego Rozwiązanie problemu profilowania studiów jest jednym z trudniejszych zadań w procesie projektowania ram kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego w Polsce. Jakkolwiek Grupa Robocza zajmująca się projektowaniem KRK_SzW przedstawiła propozycję rozwiązań w tym zakresie, a podobne rozwiązanie zostało zaproponowane w dokumencie Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego projekt środowiskowy [Strategia2009], kwestia profilowania kształcenia w systemie szkolnictwa wyższego w Polsce jest daleka od ostatecznych rozstrzygnięć. Przestawione niżej rozważania obejmują propozycje Grupy Roboczej jako jeden z możliwych wariantów rozwiązania problemu profilowania studiów. Przedstawione w dalszej części opracowania rozważania mają charakter ogólny odnoszą się do systemu szkolnictwa wyższego jako całości. Nie obejmują specyficznych problemów związanych z kształceniem wymagającym niestandardowego podejścia, a w szczególności kształceniem nauczycieli oraz kształceniem przygotowującym do wykonywania zawodów, w których obowiązują regulacje sektorowe (kształcenie medyczne itp.) lub innych zawodów regulowanych, gdzie realizacja szczególnych wymagań związanych z programem studiów jest niezbędna do uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu. Analiza profilowania w kontekście ram kwalifikacji dotyczy tylko kwalifikacji pełnych (związanych z ukończeniem studiów). Zakres rozważań nie obejmuje kwalifikacji związanych z poziomem kształcenia odpowiadającym poziomowi 5 w Europejskich Ramach Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie Kwestie terminologiczne Wprowadzenie profilowania studiów wiąże się z koniecznością przyjęcia odpowiedniej, spójnej terminologii. W szczególności, istotne jest przyjęcie właściwych nazw na określenie dwóch typowych profili kształcenia (profili studiów): - kształcenia zorientowanego praktycznie, często specjalistycznego - odpowiednika używanych w języku angielskim w podobnym kontekście terminów vocational, professional, occupationally-oriented itp., - kształcenia o charakterze bardziej teoretycznym i ogólnym - odpowiednika używanego w języku angielskim w podobnym kontekście terminu academic. Można rozpatrywać określenia kształcenie (studia) o profilu zawodowym, kształcenie (studia) o profilu praktycznym lub kształcenie (studia) o profilu specjalistycznym oraz kształcenie (studia) o profilu akademickim, kształcenie (studia) o profilu ogólnoakademickim, kształcenie (studia) o profilu ogólnym lub kształcenie (studia) o profilu teoretycznym. Decyzja o wyborze najbardziej trafnych nazw jest trudna, o czym może świadczyć choćby to, że w projekcie z dn. 30 marca 2010 r. nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym używane są określenia profil zawodowy oraz profil akademicki [Nowelizacja2010a], zaś

20 15 w projekcie z dn. 30 lipca 2010 r. - określenia profil praktyczny oraz profil teoretyczny [Nowelizacja2010b]. Bez względu na przyjętą terminologię, istotne znaczenie ma właściwe rozumienie nazw profili, a zwłaszcza pojęcia profil zawodowy (lub innej terminu opisującego ten typ kształcenia). Zgodnie z ideami Procesu Bolońskiego ukończenie studiów wyższych połączone z uzyskaniem potwierdzającej to kwalifikacji musi - bez względu na ewentualny profil określający charakter tej kwalifikacji (akademicki/zawodowy) - skutkować osiągnięciem efektów kształcenia (kompetencji) stwarzających szansę zatrudnienia (employability). Oznacza to, że: - Profil zawodowy przyporządkowany kwalifikacji danego poziomu (np. licencjatowi lub magistrowi) nie może oznaczać, że posiadacz takiej kwalifikacji jest przygotowany do wykonywania pracy zawodowej, bo zgodnie z przedstawioną wyżej ideą kształcenie o dowolnym charakterze, także o profilu akademickim, musi spełniać postulat przygotowania absolwenta do znalezienia i utrzymania pracy. - Profil zawodowy może natomiast oznaczać, że używając języka opisu efektów kształcenia wiedza i umiejętności absolwenta mają charakter praktyczny, tzn. zostały przynajmniej częściowo zweryfikowane i potwierdzone w środowisku zawodowym (w miejscu pracy typowym dla absolwenta danego kierunku studiów lub zbliżonym), a absolwent ma pewne doświadczenie zawodowe. Przeniesienie tego postulatu na poziom definicji programu studiów oznaczałoby, że proces kształcenia obejmuje znaczny komponent zajęć praktycznych, w tym zajęcia realizowane poza uczelnią - w warunkach bliskich środowisku pracy. - Profil zawodowy może także oznaczać, że wiedza i umiejętności absolwenta mają charakter bardziej ukierunkowany (specjalistyczny) i koncentrują się w węższym zakresie tematycznym, niż to mam miejsce w przypadku profilu akademickiego. Jest kwestią dyskusyjną, czy właściwe jest używanie nazwy profil akademicki do scharakteryzowania kwalifikacji odpowiadających efektom kształcenia uzyskiwanym w wyniku ukończenia typowego programu studiów w uczelni akademickiej (a zwłaszcza uczelni nieakademickiej). Słowo akademicki jest bowiem często utożsamiane z badaniami naukowymi, a więc w odniesieniu do kształcenia - z kształceniem obejmującym komponent badawczy lub przynajmniej opartym na badaniach. Kształcenie takie jest trudne do realizacji w warunkach masowego charakteru studiów wyższych. Z tego względu nazwa profil ogólny, choć też niepozbawiona mankamentów, mogłaby być rozpatrywana jako alternatywna opcja wobec profilu akademickiego. Formalne wprowadzenie profili kształcenia byłoby dobrą okazją do uporządkowania terminologii stosowanej w systemie szkolnictwa wyższego w Polsce. Istotne byłoby zwłaszcza nadanie właściwego znaczenia pojęciu zawodowy. W szczególności: - należałoby zaniechać używania w ustawodawstwie terminu tytuł zawodowy przy określeniu kwalifikacji związanych z ukończeniem studiów I i II stopnia (zamiast tego mógłby być używany termin tytuł lub stopień (jako odpowiednik angielskojęzycznego degree); - należałoby zaniechać utożsamiania kształcenia na poziomie studiów I stopnia z kształceniem o profilu zawodowym (zgodnie z obecnie obowiązującymi regulacjami -

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Uniwersytet Rzeszowski, 18-19.01.2010 Proces Boloński (1999) Stworzenie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009. Uniwersytet Ekonomiczny. ziolek@amu.edu.pl

Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009. Uniwersytet Ekonomiczny. ziolek@amu.edu.pl KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI Maria Ziółek ekspert boloński Poznań, 22 maja 2009 Uniwersytet Ekonomiczny ziolek@amu.edu.pl Kwalifikacje, kompetencje, RK - definicje Kwalifikacja (qualification), to tytuł,

Bardziej szczegółowo

Studia doktoranckie: nowe regulacje prawne, nowe rozwiązania a jakość kształcenia - kontekst międzynarodowy (europejski)

Studia doktoranckie: nowe regulacje prawne, nowe rozwiązania a jakość kształcenia - kontekst międzynarodowy (europejski) Studia doktoranckie: nowe regulacje prawne, nowe rozwiązania a jakość kształcenia - kontekst międzynarodowy (europejski) Andrzej Kraśniewski Politechnika Warszawska ekspert boloński Seminarium Bolońskie

Bardziej szczegółowo

Diagramy europejskich systemów edukacji 2014/15 Eurydice Fakty i liczby

Diagramy europejskich systemów edukacji 2014/15 Eurydice Fakty i liczby Diagramy europejskich systemów edukacji 2014/15 Eurydice Fakty i liczby Edukacja i szkolenia at is Eurydice The Eurydice Network provides information on and analyses of European education systems and policies.

Bardziej szczegółowo

Po czym poznać lidera? roczne brytyjski czterech

Po czym poznać lidera? roczne brytyjski czterech Po czym poznać lidera? Wyższa Szkoła Zarządzania / Polish Open University we współpracy z brytyjskim partnerem, Oxford Brookes University (Oxford, Wielka Brytania), już od września 2011 roku uruchamia

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH v Informatyka oraz nie studia pierwszego stopnia inżynierskie Podstawowym kryterium kwalifikacji na studia jest zdany egzamin maturalny/dojrzałości. Jeżeli liczba

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr AR001-3 -I/2015

Uchwała Nr AR001-3 -I/2015 Uchwała Nr AR001-3 -I/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad wydziałów w zakresie projektowania programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture

Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture Przygotowanie i realizacja wspólnych studiów na przykładzie MediaAC: Media Arts Culture Prof. dr hab. Ryszard Kluszczyński i dr Dagmara Rode, Uniwersytet Łódzki Beata Skibińska, Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie Beata Balińska III Zjazd AZDS, Efektywność

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH v Informatyka studia pierwszego stopnia inżynierskie Podstawowym kryterium kwalifikacji na studia jest zdany egzamin maturalny/dojrzałości. Jeżeli liczba zapisów

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE. z dnia 9 czerwca 2015 r.

UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE. z dnia 9 czerwca 2015 r. UCHWAŁA NR 327/V/VI/2015 SENATU PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W KONINIE z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie organizacji potwierdzania efektów uczenia się Na podstawie art. 170f oraz art. 170g ustawy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp / 13. Introduction / 19

Spis treści. Wstęp / 13. Introduction / 19 Spis treści Wstęp / 13 Introduction / 19 I II III IV Zasady dydaktyczne procesu kształcenia w uniwersytecie / 27 Istota i geneza zasad dydaktycznych oraz ich klasyfikacja / 30 Treści zasad dydaktycznych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r.

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych dotyczących tworzenia programów kształcenia na studiach

Bardziej szczegółowo

Prezentacja zagranicznych systemów edukacji

Prezentacja zagranicznych systemów edukacji Prezentacja zagranicznych systemów edukacji Wielka Brytania Marta Klimaszewska Jeden system? Wielka Brytania to jedno państwo, jednak ze względu na podział administracyjny istnieją tam: 3 oddzielne ogólne

Bardziej szczegółowo

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA NIEMIECKIEGO (KOD 233011) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód Nauczyciel języka niemieckiego to jeden z 2360 zawodów ujętych w obowiązującej od 1 lipca

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 51/2015 z dnia 10 lipca 2015 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 51/2015 z dnia 10 lipca 2015 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 51/2015 z dnia 10 lipca 2015 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

Na postawie 3 Uchwały 353/01/2012 Senatu UR z 26 stycznia 2012 zarządza się co następuje: PRZEPISY OGÓLNE

Na postawie 3 Uchwały 353/01/2012 Senatu UR z 26 stycznia 2012 zarządza się co następuje: PRZEPISY OGÓLNE Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16 C; 35 959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@univ.rzeszow.pl Zarządzenie nr 18/2012 z

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się?

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Seminarium Bolońskie Proces Boloński: nowe wyzwania dla polskich uczelni Uniwersytet w Białymstoku, 12 maja 2010 r. Ewa Chmielecka, Andrzej Kraśniewski

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. w polskim prawie o szkolnictwie wyższym

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie. w polskim prawie o szkolnictwie wyższym Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Program Wspólne Erasmus studia Mundus w polskim prawie o szkolnictwie wyższym Beata Skibińska, Fundacja Rozwoju

Bardziej szczegółowo

RAPORT SAMOOCENY OCENA INSTYTUCJONALNA. Informacja o prowadzonych w jednostce kierunkach studiów i ocenach, jakie zostały sformułowane przez PKA:

RAPORT SAMOOCENY OCENA INSTYTUCJONALNA. Informacja o prowadzonych w jednostce kierunkach studiów i ocenach, jakie zostały sformułowane przez PKA: WZÓR RAPORT SAMOOCENY Nazwa szkoły wyższej: OCENA INSTYTUCJONALNA założona przez 1... w roku... Nazwa podstawowej jednostki organizacyjnej podlegającej ocenie instytucjonalnej: Informacja o prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Spotkanie dla Dziekanów i Prodziekanów

Spotkanie dla Dziekanów i Prodziekanów Spotkanie dla Dziekanów i Prodziekanów Zasady kształcenia obowiązujące w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi od roku akademickiego 2012/2013 - Prorektor ds. Kształcenia prof. dr hab. n.med. Anny Jegier Zasady

Bardziej szczegółowo

Tomasz Saryusz-Wolski

Tomasz Saryusz-Wolski 1 SYSTEMY AKUMULACJI I TRANSFERU OSIĄGNIĘĆ NA PRZYKŁADZIE ECTS I ECVET. Rola systemu ECTS w świetle obowiązujących przepisów Prawa o Szkolnictwie Wyższym. Politechnika Łódzka, ekspert boloński 12 czerwca

Bardziej szczegółowo

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ...

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ... WZÓR RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA Nazwa szkoły wyższej:. Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek.. Nazwa ocenianego kierunku ze wskazaniem: profilu kształcenia: poziomu kształcenia:..

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHDNIPMRSKI UNIWERSYTET TECHNLGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDWNICTWA I ARCHITEKTURY PRGRAM KSZTAŁCENIA studiów doktoranckich w dyscyplinie budownictwo oraz architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 6 Rektora AMG z 24.02.2014 r. pieczęć urzędowa Wzór suplementu do dyplomu AKADEMIA MORSKA w GDYNI Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne w Polsce dotyczące studiów doktoranckich

Regulacje prawne w Polsce dotyczące studiów doktoranckich Regulacje prawne w Polsce dotyczące studiów doktoranckich SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH Warszawa, 26 kwietnia 2012 r. Ekspertka Bolońska Uniwersytet im. A.

Bardziej szczegółowo

ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PO UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA MATERIAŁ INFORMACYJNY OPRACOWANY PRZEZ WYDZIAŁ UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA POLSKI ENC-NARIC Warszawa, 2016 r.

Bardziej szczegółowo

RAMY KWALIFIKACJI. Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć. Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw

RAMY KWALIFIKACJI. Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć. Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw RAMY KWALIFIKACJI Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw Po co Ramy? Proces Boloński => Europejski Obszar Szkolnictwa WyŜszego EOSzW

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ Katowice, 01.10.2015 r. I. PRZEPISY OGÓLNE 1 1. Regulamin potwierdzania efektów uczenia się określa organizację i przebieg procesu weryfikacji posiadanych efektów

Bardziej szczegółowo

Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Dr Paweł Ścigaj

Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Dr Paweł Ścigaj Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Seminarium Krajowe Ramy Kwalifikacji. Budowa programów studiów na bazie efektów kształcenia Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji

Krajowe Ramy Kwalifikacji Krajowe Ramy Kwalifikacji wdrażanie problemy - interpretacje Elżbieta Kołodziejska Pełnomocnik Rektora ds. Jakości Kształcenia Regulacje prawne Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. REGULAMIN STOSOWANIA SYSTEMU ECTS W AKADEMII IGNATIANUM W KRAKOWIE Podstawę prawną regulaminu

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych Seminarium Bolońskie Zadania uczelni wynikające z aktualnych uregulowań prawnych dotyczących Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego i systemów zapewniania jakości Akademia im. Jana Długosza

Bardziej szczegółowo

mgr Michał Goszczyński

mgr Michał Goszczyński mgr Michał Goszczyński Czy studia w USA to tylko Harvard? Nie! Szkolnictwo wyższe w USA to system ponad 4000 Uczelni słynących z: Jakości Mnogości wyboru Zróżnicowania (również kulturowego) Wartości Elastyczności

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH. Edukacja techniczno-informatyczna

WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH. Edukacja techniczno-informatyczna WYDZIAŁ INFORMATYKI I NAUKI O MATERIAŁACH Edukacja techniczno-informatyczna wszystkich kandydatów odbędzie na podstawie konkursu świadectw dojrzałości. Dla kandydatów z NOWĄ MATURĄ: O kolejności przyjęć

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI SYSTEM TRANSFERU I AKUMULACJI PUNKTOW - ECTS

EUROPEJSKI SYSTEM TRANSFERU I AKUMULACJI PUNKTOW - ECTS Rekomendacja IKdsJK: EUROPEJSKI SYSTEM TRANSFERU I AKUMULACJI PUNKTOW - ECTS Punktacja ECTS, stanowiąca jeden z filarów procesu bolońskiego, powstała w celu zapewnienia porównywalności efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

MOBILNOŚĆ STUDENTÓW, PRACOWNIKÓW NAUKOWYCH I SYSTEM PUNKTÓW KREDYTOWYCH ECTS IMPLEMENTACJA POSTULATÓW BOLOŃSKICH W POLSKICH SZKOŁACH WYŻSZYCH

MOBILNOŚĆ STUDENTÓW, PRACOWNIKÓW NAUKOWYCH I SYSTEM PUNKTÓW KREDYTOWYCH ECTS IMPLEMENTACJA POSTULATÓW BOLOŃSKICH W POLSKICH SZKOŁACH WYŻSZYCH Zarządzanie Publiczne vol. 4(13) pp. 135-149 Kraków 2011 Published online February 10, 2012 MOBILNOŚĆ STUDENTÓW, PRACOWNIKÓW NAUKOWYCH I SYSTEM PUNKTÓW KREDYTOWYCH ECTS IMPLEMENTACJA POSTULATÓW BOLOŃSKICH

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 2/I/2012 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 25 stycznia 2012 r.

Uchwała nr 2/I/2012 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 25 stycznia 2012 r. Uchwała nr 2/I/2012 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie: wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu Jagiellońskiego w zakresie projektowania

Bardziej szczegółowo

"1. Pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z niżej wymieniowych warunków:

1. Pracownikiem socjalnym może być osoba, która spełnia co najmniej jeden z niżej wymieniowych warunków: Załącznik Nr 1 do ogłoszenia Na stanowisko pracownika socjalnego KWALIFIKACJE PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH wskazane ustawą z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z dnia 30 stycznia

Bardziej szczegółowo

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz Obszar 3. System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji dla wiarygodności edukacji i kwalifikacji w kraju i w Europie Katarzyna Trawińska-Konador Elżbieta Lechowicz

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Konferencja Reforma szkolnictwa wyższego a jakość kształcenia i ochrona własności intelektualnej Warszawa. 11

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC A A A Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC dr Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz Zespół badawczy PIAAC, Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 20 listopada

Bardziej szczegółowo

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1.

IX Kongres Ekonomistów Polskich. Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych. 1. IX Kongres Ekonomistów Polskich Prof. dr hab. Andrzej Gospodarowicz Rektor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Problemy kształcenia na studiach trzeciego stopnia (doktoranckich) z zakresu nauk ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka trzech stopni kształcenia (z uwzględnieniem szczegółowych rekomendacji wypływających z Deklaracji Bolońskiej)

Charakterystyka trzech stopni kształcenia (z uwzględnieniem szczegółowych rekomendacji wypływających z Deklaracji Bolońskiej) Charakterystyka trzech stopni kształcenia (z uwzględnieniem szczegółowych rekomendacji wypływających z Deklaracji Bolońskiej) Materiał do dyskusji. I. Ogólne ustalenia wstępne. 1. Podział studiów wyższych

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. pieczęć urzędowa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez Komisję Europejską, Radę Europy oraz UNESCO/CEPES.

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ WYŻSZA SZKOŁA EDUKACJI I TERAPII REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ Poznań 2015 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne... 3 ROZDZIAŁ II. Organy dokonujące potwierdzania efektów uczenia się...

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r.

Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon. Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Opole-Moguncja-Dijon Seminarium Wspólne studia - korzyść czy kłopot? Warszawa, 7 listopada 2014 r. Program Europa Master Czym jest? STUDY EUROPE LIVE EUROPE! Program Europa Master

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SYSTEMY EDUKACJI. Marzena Deć

EUROPEJSKIE SYSTEMY EDUKACJI. Marzena Deć EUROPEJSKIE SYSTEMY EDUKACJI Marzena Deć ORGANIZACJA SZKOLNICTWA OBOWIĄZKOWEGO (ISCED 1-2) W EUROPIE, 2014/15 ISCED 0: WCZESNA EDUKACJA I OPIEKA Kształcenie na tym etapie jest ukierunkowane na rozwój dziecka

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią

Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią Walidacja i uznawanie efektów uczenia się zdobytych poza uczelnią RECOGNITION OF PRIOR LEARNING AND VALIDATIONOF NON-FORMAL AND INFORMAL LEARNING, A CHALLENGE FOR POLISH HIGHER EDUCATION SYSTEM University

Bardziej szczegółowo

Magnificencje, Szanowni Rektorzy,

Magnificencje, Szanowni Rektorzy, DSW.ZLS.6031.2.2014 Warszawa, 13 listopada 2014 r. Magnificencje, Szanowni Rektorzy, od dnia 1 października br. obowiązuje ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA ZDROWIA, URODY I EDUKACJI w POZNANIU REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

WYŻSZA SZKOŁA ZDROWIA, URODY I EDUKACJI w POZNANIU REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ WYŻSZA SZKOŁA ZDROWIA, URODY I EDUKACJI w POZNANIU REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ POZNAŃ 2015 Na podstawie: art. 6 ust. 1 pkt 7, art. 170e, art. 170f, 170g oraz art. 98 ust. 1 pkt 3a ustawy

Bardziej szczegółowo

3) do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej

3) do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej KWALIFIKACJE PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH wskazane ustawą z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.) oraz ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o

Bardziej szczegółowo

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA WŁOSKIEGO (KOD 233014) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód Nauczyciel języka włoskiego to jeden z 2360 zawodów ujętych w obowiązującej od 1 lipca 2010

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów

Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Regulamin potwierdzania na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu efektów uczenia się uzyskanych poza systemem studiów Przepisy ogólne 1 1. Regulamin określa obowiązujące na Uniwersytecie Ekonomicznym w

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIA PODYPLOMOWE. Bezpieczeństwo w utrzymaniu dróg

PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIA PODYPLOMOWE. Bezpieczeństwo w utrzymaniu dróg Wzór karty programu Załącznik nr 4 PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIA PODYPLOMOWE Bezpieczeństwo w utrzymaniu dróg I. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów podyplomowych 1. nazwa kierunku studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus Mundus

Program Erasmus Mundus Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie Program Erasmus Mundus dotychczasowe doświadczenia Warszawa, 9 lutego 2010 I etap lata 2004-2008 II etap lata 2009-2013

Bardziej szczegółowo

Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego

Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 430/01/2015 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

podpisana w Warszawie dnia 28 maja 2008 r. (M.P. z dnia 16 kwietnia 2009 r.)

podpisana w Warszawie dnia 28 maja 2008 r. (M.P. z dnia 16 kwietnia 2009 r.) M.P.09.23.299 UMOWA między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Francuskiej o wzajemnym uznawaniu dokumentów uprawniających do wstępu na studia wyższe, okresów studiów, dyplomów, tytułów

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Informacje prasowe sieci Eurydice Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Ján Figel, komisarz UE ds. edukacji, kształcenia, kultury i młodzieży, powiedział: Chociaż obserwujemy pewne

Bardziej szczegółowo

Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej. na lata 2012 2015

Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej. na lata 2012 2015 Strategia Polskiej Komisji Akredytacyjnej na lata 2012 2015 Cele ogólne Cele operacyjne Zadania Termin realizacji Oczekiwane rezultaty 1. Akredytacja i ocena 1.1. Realizacja ustawowych zadań PKA. 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

KARTA SAMOOCENY JEDNOSTKI

KARTA SAMOOCENY JEDNOSTKI Załącznik nr 2 do zarządzenia nr 51 Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 29 maja 2013 r. w roku akademickim... KARTA SAMOOCENY JEDNOSTKI Jednostka... 1. Czy jednostka posiada strategię rozwoju

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 151/XI/2014 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 26 listopada 2014 r.

Uchwała nr 151/XI/2014 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 26 listopada 2014 r. Uchwała nr 151/XI/2014 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie: wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych Uniwersytetu Jagiellońskiego w zakresie projektowania

Bardziej szczegółowo

po co nam one? Akademia Wychowania Warszawa, 20.01.2012 Maria Misiewicz Ekspert Boloński 20.01.2012 Maria Misiewicz, Ekspert Boloński

po co nam one? Akademia Wychowania Warszawa, 20.01.2012 Maria Misiewicz Ekspert Boloński 20.01.2012 Maria Misiewicz, Ekspert Boloński Certyfikaty ECTS Label i DS Label po co nam one? Akademia Wychowania Fizycznego Warszawa, 20.01.2012 Maria Misiewicz Ekspert Boloński 1 Historia konkursu ECTS/DS Label 2 Deklaracja Bolońska, 1999 Przyjęcie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody i techniki prowadzenia zajęć dydaktycznych. Ryszard M. Janiuk, Zakład Dydaktyki Chemii rmjaniuk@poczta.umcs.lublin.

Nowoczesne metody i techniki prowadzenia zajęć dydaktycznych. Ryszard M. Janiuk, Zakład Dydaktyki Chemii rmjaniuk@poczta.umcs.lublin. Nowoczesne metody i techniki prowadzenia zajęć dydaktycznych Ryszard M. Janiuk, Zakład Dydaktyki Chemii rmjaniuk@poczta.umcs.lublin.pl Proszę przesłać na mój adres następujące informacje: nazwa Zakładu,

Bardziej szczegółowo

12. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych dla przedmiotu/modułu oraz zrealizowanych przedmiotów:

12. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych dla przedmiotu/modułu oraz zrealizowanych przedmiotów: OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim: Harmonia 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim: Harmony 3. Jednostka prowadząca przedmiot: Katedra Muzykologii

Bardziej szczegółowo

KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI

KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI KRAJOWE RAMY KWALIFIKACJI Rola uczelni w procesie uczenia się przez całe życie Warszawa, 20.I.2012 Jolanta Urbanikowa, Uniwersytet Warszawski Krajowy system kwalifikacji Ogół działań państwa związanych

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 5 (2014/2015) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 24 października 2014 roku

Uchwała nr 5 (2014/2015) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 24 października 2014 roku Uchwała nr 5 (2014/2015) Senatu Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 24 października 2014 roku w sprawie struktury programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz sposobu ich

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na. Wydziale Turystyki i Rekreacji

Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na. Wydziale Turystyki i Rekreacji Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na Wydziale Turystyki i Rekreacji w sprawie dostosowania programów kształcenia dla kierunku studiów, poziomów i profili kształcenia prowadzonych w uczelni

Bardziej szczegółowo

Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych.

Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych. Europejskie Ramy kwalifikacji a Polska Rama Kwalifikacji. Standardy Kompetencji Zawodowych. System ECTS i ECVET. Kształcenie z udziałem różnych partnerów i podmiotów. Idea Europejskich Ram Kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

obowiązujących przepisów prawa o szkolnictwie wyższym

obowiązujących przepisów prawa o szkolnictwie wyższym Rola systemu ECTS w świetle obowiązujących przepisów prawa o szkolnictwie wyższym ROLA SYSTEMU PRZENOSZENIA OSIĄGNIĘĆ (ECTS) W ORGANIZACJI PROCESU KSZTAŁCENIA. ARCHIWIZACJA DOKUMENTACJI STUDENTÓW MOBILNYCH

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

LLP Erasmus 17 marca 2009

LLP Erasmus 17 marca 2009 REKRUTACJA 2009/2010 LLP Erasmus 17 marca 2009 Program Erasmus Erasmus jest programem edukacyjnym Unii Europejskiej, adresowanym do szkolnictwa wyższego Celem programu Erasmus jest podnoszenie poziomu

Bardziej szczegółowo

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego DOFINANSOWANIE NA DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNĄ JEDNOSTEK NAUKI Priorytety MNiSW w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój stanowią: Podniesienie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 63/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2015 roku

Uchwała Nr 63/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2015 roku Uchwała Nr 63/2014/2015 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2015 roku w sprawie: określenia organizacji potwierdzania efektów uczenia się w Akademii

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów kształcenia. uregulowaniami prawnymi

Projektowanie programów kształcenia. uregulowaniami prawnymi Projektowanie programów kształcenia zgodnie z KRK i aktualnymi uregulowaniami prawnymi Seminarium bolońskie Zadania uczelni wynikające z. Akademia Finansów, Warszawa 30 marca 2012 r. Ewa Chmielecka, Ekspertka

Bardziej szczegółowo

Jak studiować w warunkach reformy szkolnictwa wyższego?

Jak studiować w warunkach reformy szkolnictwa wyższego? Jak studiować w warunkach reformy szkolnictwa wyższego? Marek Wilczyński Ekspert boloński Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie Połaniec 3 grudnia 2012 r. W prezentacji wykorzystano materiały opracowane

Bardziej szczegółowo

2. Otwartością na innych: Pozytywne nastawienie i traktowanie innych ludzi oraz okazywanie chęci ich zrozumienia.

2. Otwartością na innych: Pozytywne nastawienie i traktowanie innych ludzi oraz okazywanie chęci ich zrozumienia. INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE EKONOMISTA (KOD 263102) Zawód ekonomista to jeden z 2360 zawodów ujętych w obowiązującej od 1 stycznia 2015 r. klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Dörthe Hagenguth. Oferta stypendialna DAAD dla Polaków w roku akademickim 2015/2016

Dörthe Hagenguth. Oferta stypendialna DAAD dla Polaków w roku akademickim 2015/2016 Dörthe Hagenguth Oferta stypendialna DAAD dla Polaków w roku akademickim 2015/2016 1 Oferta stypendialna DAAD dla Polaków DAAD DAAD (Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej) jest wspólną organizacją niemieckich

Bardziej szczegółowo

Trendy rozwoju kształcenia dorosłych w krajach Unii Europejskiej

Trendy rozwoju kształcenia dorosłych w krajach Unii Europejskiej Trendy rozwoju kształcenia dorosłych w krajach Unii Europejskiej Systemy kształcenia dorosłych w różnych krajach europejskich, podobnie jak całe systemy edukacyjne, różnią się pod wieloma względami, jednak

Bardziej szczegółowo

Opis procesu kształcenia dla kierunku ZARZĄDZANIE studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim

Opis procesu kształcenia dla kierunku ZARZĄDZANIE studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim Opis procesu kształcenia dla kierunku ZARZĄDZANIE studiów I stopnia o profilu ogólnoakademickim 1. Przyporządkowanie kierunku studiów do obszarów kształcenia opisanych w Krajowych Ramach Kwalifikacji dla

Bardziej szczegółowo