Mechanizm egzekwowania przepisów o finansowaniu partii najlepsze praktyki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Mechanizm egzekwowania przepisów o finansowaniu partii najlepsze praktyki"

Transkrypt

1 Anni Jatsa Transparency International Estonia Mechanizm egzekwowania przepisów o finansowaniu partii najlepsze praktyki 1. Wprowadzenie (organ egzekwujący) 2. Kontrola (nadzór, dochodzenie, sankcje)doradztwo i szkolenia 4. Przejrzystość i publikowanie informacji 5. Finansowanie pośrednie (czas antenowy, przywileje podatkowe, podatki na partię ) 6. Kultura polityczna 1. Wprowadzenie Z raportów grupy GRECO (Grupy Państw Przeciwko Korupcji) wynika, że większość państw europejskich posiada wystarczające ramy prawne (ustanawiające kontrolę i ewentualne sankcje) dotyczące finansowania partii zarówno ze źródeł publicznych, jak i prywatnych. Jednak w większości przypadków mechanizmy egzekwowania przepisów okazują się nieskuteczne: odpowiednim organom brakuje niezależności, zasobów oraz prawnych środków nacisku. Niniejszy dokument zawiera opis powszechnie uznanych dobrych praktyki w kwestii egzekwowania przepisów dotyczących finansowania partii. Podstawową zasadą skutecznej egzekucji jest przyjęcie osobnej ustawy regulującej finansowanie partii politycznych. Ustawa taka powinna zawierać zasady dotyczące sprawozdawczości i ujawniania oraz upoważniać jeden organ do egzekwowania tych przepisów. (van Biezen, 2003: 54) W sytuacji, w której istnieje jedna ustawa regulująca finansowanie partii, powinien istnieć również jeden organ odpowiedzialny za egzekwowanie ujętych w niej przepisów. Organ egzekwujący Wszystkie kraje ocenione wysoko w raportach grupy GRECO (Niemcy, Irlandia i Wielka Brytania) posiadają jeden organ sprawujący kontrolę nad rejestracją i finansowaniem partii, jak również pozyskiwaniem funduszy na kampanie wyborcze. Ważne jest, by członkowie takiego organu byli niezależni politycznie. W ten sposób funkcjonuje to w trzech wspomnianych państwach (Niemczech, Wielkiej Brytanii i Irlandii), w których członkowie partii nie zasiadają w organie egzekwującym. Ma to na celu zapewnienie niezależności i wiarygodności tej instytucji. (Raport GRECO dotyczący Wielkiej Brytanii, 2008: 19) Należy również stworzyć warunki, które pozwolą unikać stronniczości organu. Następujące mechanizmy mogą chronić przed wpływem ze strony ugrupowań politycznych, a w szczególności partii rządzących: Oczekiwania ze strony opinii publicznej lub długa tradycja niezależności podobnych organów; Status sędziego sądu najwyższego, audytora lub rzecznika praw obywatelskich;

2 Obecność w komisji przedstawicieli dwóch głównych partii lub kilku partii, z obowiązkiem uwzględnienia członków partii mniejszościowych lub opozycyjnych (jeśli organ ma charakter polityczny); Zakaz ponownego przyjmowania członków organu na stanowisko w organie egzekwującym (kadencja dożywotnia albo możliwość zajmowania stanowiska tylko przez jedną kadencję); Brak powiązań z budżetem państwa (jeśli organ zaczął być niewygodny dla rządu); oraz Brak presji politycznej ze strony rządu lub partii przy obsadzaniu stanowisk. (Austin & Tjernström 2003: 145) Pełne ujawnianie, regularna sprawozdawczość, niezależna kontrola i skuteczna egzekucja są niezbędne do uzyskania przejrzystego systemu finansów politycznych. Ujawnianie wymaga systematycznego składania sprawozdań, przeprowadzania kontroli, publicznego dostępu do ewidencji i jawności. Kontrola wymaga organu wykonawczego mającego do dyspozycji sankcje prawne, a egzekucja wymaga silnego organu posiadającego dostateczne uprawnienia do nadzorowania, weryfikowania, prowadzenia dochodzeń i, jeżeli okaże się to konieczne, wszczynania postępowania prawnego. (tamże). Wszystkie z tych elementów są potrzebne do wspierania tworzenia odpowiedniego procesu finansowania partii. Skuteczność każdego systemu zależy też od współpracy rozmaitych zainteresowanych stron oraz od mechanizmów monitorowania zapewnianych przez partyjnych urzędników ds. finansowych, audytorów, instytucje bankowe, organy rządowe, organizacje pozarządowe zajmujące się zwalczaniem korupcji oraz media. (Walecki 2007: 84) Z tego powodu należy zachęcać te organizacje do współpracy. Co do zasady finansowanie partii politycznych ze środków publicznych uważa się za korzystne zjawisko, jak również fakt, że wysokość przyznanych funduszy zależy od rozmiaru partii, liczby miejsc w parlamencie lub liczby głosów. System powinien również wspierać mniejsze partie, które nie znalazły się w parlamencie, by w ten sposób zapewnić równe traktowanie oraz reprezentację różnych interesów społecznych. Z drugiej strony pozyskiwanie funduszy ze środków prywatnych jest wpisane w kulturę demokracji. Nie wolno jednak dopuszczać do sytuacji, w której jedna z partii jest w stanie kupić wygraną w wyborach lub używać pieniędzy do sterowania polityką - dlatego należy wprowadzić przepisy regulujące finansowanie ze źródeł prywatnych. Co za tym idzie, należy publikować sprawozdania z wydatkowania środków pozyskanych zarówno ze źródeł publicznych, jak i prywatnych, zaś deklaracje powinny być przygotowywane zgodnie z konkretnymi przepisami. Powszechnie przyjęte najlepsze praktyki wyglądają następująco: Finansowanie partii z budżetu państwa Zgodne z przepisami finansowanie ze źródeł prywatnych Jedna ustawa regulująca finansowanie partii politycznych oraz wprowadzająca górne limity wydatków Jeden organ egzekwujący z prawem do przeprowadzania kontroli, analizy, dochodzenia oraz nakładania sankcji Członkowie organu egzekwującego powinni być niezależni (politycznie niezrzeszeni)

3 Organ egzekwujący powinien mieć jasno określone obowiązki oraz prawo do monitorowania, prowadzenia dochodzenia oraz przekazywania spraw policji bądź sądom Współpraca między różnymi zainteresowanymi stronami 2. Kontrola Zanim zostaną omówione istniejące skuteczne mechanizmy egzekwowania przepisów o finansowaniu partii, warto przedstawić wykaz zasad dotyczących sprawozdawania źródeł finansowania. Zasady ujawniania różnią się od siebie znacznie co do tego, które treści podlegają ujawnianiu, przez kogo i komu. Co do zasady uważa się, że organy egzekwujące były dość skuteczne w sprawowaniu kontroli nad transakcjami przeprowadzanymi ze środków państwowych (Smilov, 2007: 7). W związku z tym należy skupić się na tym, w jaki sposób można bardziej skutecznie uregulować finansowanie ze źródeł prywatnych i wprowadzić nad nim kontrolę. Publiczne prawodawstwo w zakresie ujawniania powinno przyjąć następujące wytyczne: Przepisy dotyczące ujawniania powinny czynić rozróżnienie między przychodami a wydatkami. Darowizny przekraczające określony próg minimalny powinny być ujawniane. Darowizny powinny być przedstawiane w ustandaryzowanych kategoriach. Przepisy dotyczące ujawniania powinny rozróżniać między finansowaniem partii politycznych a finansowaniem kandydatów. Przepisy dotyczące ujawniania powinny odróżniać zwykłe finanse partii od finansów wyborczych. Zasady ujawniania powinny obejmować finanse zarówno partii krajowych, jak i lokalnych (oraz fundacji politycznych). Za ujawnianie powinni odpowiadać zarówno darczyńcy, jak i partie oraz kandydaci otrzymujący darowizny. Sprawozdania partii powinny być ujawniane oficjalnemu organowi kontroli oraz podawane do wiadomości publicznej. Ponadto, ujawnianie darowizn na cele polityczne ułatwia wykrycie (a tym samym potencjalne uniknięcie) korupcji w polityce. (van Biezen, 2003: 56) Od 1984 r. Niemcy stanowią dobry przykład tego, w jaki sposób należy sporządzać sprawozdania finansowe partii. Muszą one zawierać dochody i wydatki, aktywa i pasywa całej organizacji partyjnej na wszystkich szczeblach (w tym oddziałów lokalnych, a także siedzib krajowych i federalnych). Okazało się, że praktyka przekazywania pieniędzy za pośrednictwem fundacji politycznych lub zaprzyjaźnionych stowarzyszeń, których nie obowiązują zasady przejrzystości, jest ryzykowna wykazały to przypadki Węgier, Włoch i Słowenii. Stąd ważne jest, by sprawozdania dotyczyły kont partii krajowych, lokalnych oraz ich fundacji (TI, 2012: 2). W Niemczech sprawozdania te przestrzegają standardów określonych w prawodawstwie. Kompleksowa sprawozdawczość oraz ustandaryzowany format sprawozdań finansowych stanowią dodatkowe środki sprawowania skutecznej kontroli, umożliwiające dokonywanie porównań na przestrzeni czasu oraz między poszczególnymi partiami. (van Biezen, 2003: 57) Dlatego zasady sprawozdawczości powinny być jasne, a wszystkie partie powinny sporządzać sprawozdania w oparciu o ten sam model. To ułatwia organowi egzekwującemu sprawdzanie audytów, ponieważ wiedzą oni czego się od nich oczekuje oraz co stanowi naruszenie zasad sprawozdawczości.

4 Należy również wprowadzić odpowiednie progi, powyżej których kwoty darowizn są ujawniane, łącznie z danymi osobowymi darczyńcy. Jeśli próg jest zostanie ustalony na zbyt niskim poziomie, organ egzekwujący będzie miał zbyt wiele danych do analizy; jeśli zaś próg zostanie ustalony zbyt wysoko, otworzy się więcej możliwości do pozyskiwania pieniędzy z niewłaściwych źródeł. Możliwe jest, że zamożni darczyńcy będą przekazywać po kilka mniejszych darowizn, które nie wymagają zgłoszenia stąd progi muszą być na odpowiednim poziomie. Ponadto, skoro organ egzekwujący może łatwo sprawować kontrolę transakcjami bankowymi, należy wprowadzić ograniczenia na dotacje w gotówce, których nie sposób skutecznie kontrolować; w pewnym wymiarze powinny jednak być dozwolone, w przeciwnym razie prywatni fundatorzy mogą zrezygnować z dotowania partii i w ten sposób główna zasada wspierania partii politycznych w ustroju demokratycznym zostanie podważona. Organ egzekwujący powinien również sprawdzać tożsamość prywatnych darczyńców by ustalić, czy nie znajdują się wśród nich osoby związane z dużymi przedsiębiorstwami, które w ten sposób wykorzystują pieniądze korporacji do wpływania na politykę (van Biezen, 2003: 58-59). Zaledwie 10 1 państw opowiedziało się za udostępnianiem tożsamości darczyńców i wysokości przekazanych kwot do wiadomości publicznej, lecz zasada ta powinna być wprowadzona we wszystkich krajach w celu wyeliminowania anonimowych dotacji. (TI, 2012: 2) Składki członkowskie stanowią kolejną istotną do poruszenia kwestię. Często trudno ustalić kwotę, którą dany członek partii osobiście przekazał na jej konto, ponieważ wpłaty w wysokości od jednego do kilkuset euro mogą być zaksięgowane jako składki członkowskie, często bez górnych limitów (czego przykładem jest Estonia). Można poprawić taki stan rzeczy. Należy wprowadzić rozróżnienie między składką członkowską a dotacjami, a ustanowienie górnego limitu dla wysokości składek uprościłoby system. Kwestia ta powinna być wyjaśniona we wszystkich państwach (górny limit składek członkowskich oraz informacje o kwotach, które wpłacił każdy członek partii). 2 Walecki dodaje, że szczególnie istotne jest ustanowienie wewnętrznej kontroli partyjnej (przeprowadzanie wewnętrznych audytów i przedstawianie raportów podczas konwencji partyjnych). (Walecki 2007: 79-80) Praktyka ta jest stosowana w Niemczech, gdzie wyniki wewnętrznych audytów przedstawiane są członkom partii do oceny. Mechanizm egzekwowania przeprowadzania audytów w opinii GRECO działa najskuteczniej w Wielkiej Brytanii i w Niemczech. Jednak wadą systemu niemieckiego jest fakt, że wydatki na kampanię nie podlegają audytowi. Z kolei w Wielkiej Brytanii fundusze związane z kampanią wyborczą podlegają szczególnej kontroli. W Niemczech Ustawa o partiach politycznych zawiera szczegółowe przepisy dotyczące informacji podlegających ujawnieniu w sprawozdaniach z przychodów i wydatków oraz w oświadczeniach majątkowych. (raport GRECO dotyczący Niemiec, 2009: 12) W Wielkiej Brytanii Ustawa o partiach politycznych, wyborach i referendach z 2000 r. (PPERA) wprowadziła zasady określające źródła, z których partie polityczne oraz inne organizacje lub osoby prywatne mogą pozyskiwać fundusze, jakie kwoty mogą przeznaczyć na kampanię w danych wyborach, oraz przejrzystość systemu politycznego. Oba organy analizują oraz publikują informacje o dotacjach; kwestie związane z publikacją zostaną omówione później. W obu przypadkach niezależne ciała monitorujące sprawdzają do jakiego stopnia zasady są przestrzegane oraz interweniują w przypadku ewentualnych naruszeń tychże zasad (kierując sprawy do sądów w 1 Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Francja, Litwa, Łotwa, Polska, Portugalia, Słowacja i Hiszpania (TI, 2012: 4) 2

5 Niemczech i w Wielkiej Brytanii). Organy mogą również nakładać sankcje w przypadku łamania zasad (sankcje zostaną omówione później). Podczas audytu partie polityczne oraz kandydaci muszą zgłosić wszelkie dotacje, pożyczki i konta, aby umożliwić Komisji publikację tych informacji. Następnie Komisja upewnia się, czy dotacje zostały przekazane z dozwolonych źródeł, jak na przykład osoby prywatne wpisane do rejestru wyborców. Komisja również sprawdza czy partie i kandydaci przestrzegają limitów wydatków podczas kampanii wyborczych i referendalnych. (Komisja Wyborcza 2010: 1) W Irlandii obowiązuje tu dodatkowy wymóg. Każda partia wyznacza krajowego agenta, który sprawuje kontrolę nad partyjnymi wydatkami wyborczymi i odpowiada za ich przejrzystość. Każdy kandydat również musi posiadać takiego agenta (lub może działać jako swój własny agent). Agenci ci odpowiadają za prawidłowe zarządzanie kampanią wyborczą i czuwają nad terminowym oddawaniem poprawnie wypełnionych deklaracji oraz zwrotów wydatków na kampanię wyborczą do właściwych organów (Komisja ds. Standardów). (raport GRECO dotyczący Irlandii, 2009: 6) Ułatwia to organom egzekucyjnym sprawowanie kontroli nad deklaracjami oraz znalezienie osób za nie odpowiedzialnych, z którymi można się kontaktować w przypadku problemów. Wyznaczenie jednej osoby odpowiedzialnej za stan ksiąg może również utrudnić przekazywanie podejrzanych dotacji. Konta powinny podlegać audytowi wykonywanemu przez niezależne organy (firmy audytowe), co zapewnia wiarygodność i przejrzystość. Innym możliwym rozwiązaniem jest spisanie przez organ egzekwujący przepisów dotyczących wymagań względem organów audytowych. To rozwiązanie trudniej narzucić kandydatom, ponieważ audyty mogą być kosztowne (raport GRECO dotyczący Wielkiej Brytanii, 2008: 18). Innym rozwiązaniem jest przyznanie organowi egzekwującemu środków na wyznaczanie niezależnych audytorów do kontroli partii, kampanii wyborczych oraz kandydatów. Aby zapewnić skuteczną pracę organów egzekwujących należy wprowadzić jasne zasady lub instrukcje dotyczące tego, które konta podlegają deklaracji i jak należy jej dokonać. To samo dotyczy przepisów o przeprowadzaniu audytów i monitorowania oraz sposobu publikacji raportów (należy wprowadzić wewnętrzne procedury w organie egzekwującym). Przykład stanowi rozwiązanie stosowane w Wielkiej Brytanii, gdzie Komisja Wyborcza opublikowała zasady nadzoru, wszczynania dochodzeń oraz nakładania sankcji na stronie internetowej. Na podstawie tych zasad organ podejmuje decyzje dotyczące ewentualnych nieprawidłowości, co przekłada się na większą przejrzystość procedury. Rola nadzorcza Komisja Wyborcza w Wielkiej Brytanii może: Zwrócić się o informacje (dokumenty) do kontrolowanych przez siebie instytucji oraz przeprowadzić rewizję ich lokali. W przypadku odmowy dostępu do dokumentów w siedzibie po uprzednim wezwaniu, Komisja może zwrócić się do sędziego pokoju lub (w Szkocji) do szeryfa z wnioskiem o wydanie nakazu rewizji, który umożliwi wejście do lokali wykorzystywanych do przechowywania dokumentów (jedynie na podstawie istotnych przesłanek). Wydać nakaz ujawnienia, w którym wzywa badaną organizację lub osobę prywatną do przedstawienia odpowiednich dokumentów lub informacji (aby wykazać zgodność w krytycznym przedziale czasu lub w związku z innymi kwestiami związanymi z interesem

6 publicznym; lub gdy organizacja nie przestrzega zasad bądź nie wykazała chęci dobrowolnej współpracy). W przypadku niewywiązywania się z obowiązków Komisja może zdecydować się nałożyć sankcje cywilne lub wszcząć dochodzenie. Komisja opracowała również politykę ujawniania, która ustanawia zasady składania oświadczeń majątkowych. 3 Rola dochodzeniowa Dochodzenie może być wszczęte z rozmaitych powodów na przykład w przypadku niezłożenia wymaganego ustawowo sprawozdania, lub gdy złożone sprawozdanie wskazuje na możliwe naruszenie prawa. Inne sytuacje, które mogą doprowadzić do rozpoczęcia dochodzenia, to doniesienie Komisji o możliwości naruszenia prawa lub gdy Komisja dowiaduje się o potencjalnych nieprawidłowościach z innego źródła, np. z doniesień prasowych. (EC 2010: 7) W takim przypadku Komisja może: zwrócić się z wnioskiem o dobrowolne wydanie dokumentów, informacji lub wyjaśnień do osób prywatnych lub organizacji w określonym przedziale czasowym wykorzystać swoje uprawnienia ustawowe i wydać wezwanie do przedstawienia dokumentacji do wglądu lub zwrócić się z wnioskiem o rozmowę w niektórych przypadkach (gdy istnieje obawa, że informacja została zniszczona lub usunięta), Komisja może wezwać do natychmiastowej współpracy (opracowano zasady przeprowadzania rozmowy w takich przypadkach) Niezastosowanie się do wezwania bez dostatecznego uzasadnienia stanowi wykroczenie, w związku z tym w takiej sytuacji Komisja wystąpi o nakaz sądowy, który ma wymóc zastosowanie się do wezwania Może również wnieść sprawę do sądu (jeśli organizacja nie wydaje informacji), lecz bardziej prawdopodobne jest, że będzie się starała wyegzekwować nakaz ujawnienia w związku z niezastosowaniem się do nakazu sądu. (EC 2010: 9) Zgodnie z raportem GRECO dotyczącym Wielkiej Brytanii, Komisja Wyborcza powinna być bardziej aktywna w działaniach dochodzeniowych i przekazywaniu spraw policji (Raport GRECO dotyczący Wielkiej Brytanii, 2008: 10). Również osoby prywatne powinny mieć możliwość zwrócenia uwagi Komisji na ewentualne naruszenie prawa. Sankcje Sankcje mogą być nakładane na osoby fizyczne lub prawne. W Wielkiej Brytanii następujące sankcje mogą być nałożone na osobę, która popełnia wykroczenie w rozumieniu ustawy o partiach politycznych, wyborach i referendach z 2000 r. (PPERA) lub złamie jeden z przepisów tej ustawy: Brak sankcji i wydanie pouczenia w kwestii dobrych praktyk w przypadku drobnych naruszeń przepisów Grzywnę w ustalonej wysokości (200 GBP) w przypadku naruszenia pierwszego stopnia (np. dostarczenie raportu z opóźnieniem) 3 data/assets/pdf_file/0010/79705/disclosure-policy-final.pdf

7 Grzywny w zmiennej wysokości (od 250 GBP do GBP) za bardziej poważne naruszenia przepisów; decyzje o ich nałożeniu zapadają w sądzie Wezwanie do podjęcia działań zapobiegających powtórnym naruszeniom (szkolenie pracowników lub zmiana systemu sprawozdawczości) Wezwanie do podjęcia działań w celu przywrócenia stanu sprzed naruszenia (zwrot korzyści uzyskanych wskutek naruszenia) Wezwanie skierowane do osoby prywatnej lub organizacji do podjęcia bądź zaniechania konkretnych działań do chwili spełnienia wymogów zawartych w wezwaniu Postępowanie egzekucyjne mające doprowadzić osobę prywatną lub organizację do stanu, w którym znajdowałaby się, gdyby nie doszło do naruszenia Zajęcie (na podstawie nakazu sądowego) pieniędzy przyjętych z niedozwolonego źródła (kwoty dotacji) lub ukrywanych przychodów Sankcje karne za występki i wykroczenia stanowią grzywny w wysokości do 5000 GBP, grzywny o nieograniczonej wysokości lub kara pozbawienia wolności (do 12 miesięcy). Decyduje o nich sąd i Komisja powinna przekazać mu sprawę, z reguły gdy w grę wchodzą znaczne kwoty. (EC 2010: 10-14) W Wielkiej Brytanii Komisja Wyborcza ma prawo prowadzić dochodzenie w kwestii doniesień o potencjalnym naruszeniu prawa, jak również naruszeń, które sama wykryła. Komisja nie ma prawa nakładać sankcji w przypadku naruszenia przepisów dotyczących wydatków i dotacji kandydatów, lecz może skierować postępowanie do organów ścigania lub wnieść sprawę do sądu tak samo, jak może to uczynić inna zainteresowana organizacja lub osoba prywatna. (EC 2010: 2) Następnie publikuje się streszczenia wyników prowadzonych przez nich studiów przypadku. 4 Komisja decyduje, czy doszło do naruszenia prawa. Komisja ponosi odpowiedzialność za swoje decyzje. Jeśli naruszenie prawa zostanie potwierdzone, zostaną zastosowane sankcje. Przy określaniu dotkliwości sankcji Komisja bierze pod uwagę okoliczności obciążające i łagodzące. (EC 2010: 15-16) Również do wdrażania sankcji opracowano dobre praktyki i działania, które stanowią podstawę do obliczania wysokości grzywien, wyznaczania terminów, odpowiedzialnych działań pracowników, procedur wpłacania grzywny, przedstawiania powodów nałożenia grzywny - powinny być one przestrzegane przez Komisję oraz przez osoby prywatne i organizacje objęte sankcjami. Stąd konieczne jest opracowanie sankcji dla różnych rodzajów naruszeń, z uniknięciem luk prawnych. Sankcje powinny być proporcjonalne, zaś partie powinny być dobrze poinformowane w kwestii tego, które działania uznawane są za naruszenia. Dlatego partie i kandydaci powinni być informowani o dobrych praktykach. W Wielkiej Brytanii istnieją szkolenia, infolinie oraz internetowe strony informacyjne, które pozwalają dowiedzieć się, jakie działania stanowią naruszenie przepisów i jakie sankcje za nie grożą. Aby odnieść skutek, sankcje powinny być stosowane w odpowiednim momencie. 4

8 Doświadczenia z wielu krajów wykazały, że bardziej skuteczne okazują się kary finansowe (łącznie z wykluczeniem z dostępu do finansowania ze skarbu państwa) niż poważne sankcje karne. (IFES TIDE Manual or the International IDEA Handbook on Funding of Political Parties w Walecki 2007: 87) Najlepsze praktyki ułatwiające pracę organu egzekucyjnego w kontekście audytu wyglądają następująco: Prawo do audytu zarówno stałych źródeł finansowania, jak i funduszy na kampanię wyborczą Poddawanie zarówno wewnętrznemu, jak i zewnętrznemu, niezależnemu audytowi dotacji, pożyczek i kont Wprowadzenie ustawowego zakazu finansowania partii przez korporacje, przyjmowania dotacji w gotówce lub z anonimowych źródeł oraz wprowadzenie górnych limitów dotacji Wprowadzenie ograniczeń bądź zakazów dla dotacji z zagranicy Ustanowienie jednej osoby odpowiedzialnej za przygotowywanie deklaracji i sprawozdawczość finansową partii i poszczególnych kandydatów Wprowadzenie jasnych zasad odróżniających składki członkowskie od dotacji (ograniczenia kwot i jasne zasady sprawozdawczości) Określenie jakie rodzaje wkładu w naturze są dopuszczalne i w jakim stopniu powinny być uwzględnione w sprawozdaniach Publikowanie raportów z audytów Podawanie do wiadomości publicznej danych osobowych darczyńców oraz przekazanych przez nich kwot (należy wprowadzić zasadne progi, powyżej których przekazywane kwoty są ujawniane, razem z tożsamością darczyńców) Streszczenia studiów przypadku sporządzone przez organ egzekwujący (w celu przeanalizowania schematów finansowania, a nie tylko sprawdzenia poprawności obliczeń) Raporty powinny obejmować dochody i wydatki, aktywa i pasywa całej organizacji partyjnej na wszystkich szczeblach (na poziomie krajowym i oddziałów lokalnych) System proporcjonalnych i elastycznych sankcji Organ egzekwujący powinien być niezależny oraz dysponować zasobami i prawami do nadzoru, prowadzenia dochodzenia i nakładania sankcji 3. Doradztwo i szkolenia Specjalne wysiłki (w zakresie edukacji i szkoleń oraz usług wsparcia, takich jak telefoniczna infolinia oraz moralne i materialne zachęty) mające na celu zachęcanie do przestrzegania wymogów prawa są pomocne zarówno dla partii, jak i dla kandydatów. Rzekomo takie działania zostały upowszechnione w Stanach Zjednoczonych, lecz według raportów GRECO brakuje ich w większości państw europejskich. (Austin & Tjernström 2003: 147) Wytyczne OBWE z zakresu finansowania partii politycznych (2011 r.) mają na celu wsparcie partii politycznych w rozwiązywaniu kwestii związanych z finansowaniem. GRECO również przygotowuje i publikuje raporty dotyczące sytuacji i zmian w finansowaniu partii politycznych w poszczególnych państwach Unii Europejskiej oraz proponuje sposoby na poprawę. Wielka Brytania i Irlandia oferują dostęp do tego rodzaju wskazówek i szkoleń. Poniżej zawarto ich krótki opis.

9 W Wielkiej Brytanii Komisja Wyborcza opracowała wskazówki i materiały edukacyjne dla partii politycznych, kandydatów, agentów i uczestników kampanii dotyczące prywatnych dotacji i ich deklarowania. Komisja uruchomiła także infolinię, stronę internetową oraz system internetowych szkoleń mających na celu przeszkolenie kandydatów tak, by byli w stanie lepiej zdawać raporty z ich finansów, dotacji, wydatków i kredytów. Komisja Wyborcza posiada również dokument dotyczący egzekwowania tej polityki, którym się kieruje. Dotyczy on roli nadzorczej i dochodzeniowej oraz wprowadzania sankcji przy ocenie raportów (co omówiono wcześniej). (Komisja Wyborcza 2010: 2) Zawierają one proste wprowadzenie do roli zarejestrowanej partii i jednostek odpowiedzialnych za finanse oraz wskazówki dotyczące zarządzania dotacjami i kredytami. Komisja opublikowała również noty wyjaśniające dotyczące poszczególnych aspektów jej zadań regulacyjnych, łącznie z tym, w jaki sposób traktować zarzuty i jak udostępniać informacje o swojej pracy do wiadomości publicznej. (EC 2010: 2) Jej celem jest podejmowanie działań tylko wtedy, gdy jest to niezbędne i w proporcjonalnym wymiarze. Nadzór należy do czynności rutynowych przy zapewnianiu zgodności z przepisami. Komisja może wykorzystać swoje uprawnienia dochodzeniowe (wezwania do udostępniania dokumentów, informacji lub stawienia się na rozmowę) wobec dowolnej osoby lub organizacji, jeśli ma wystarczające powody by sądzić, że doszło do naruszenia prawa dotyczącego finansowania partii i kampanii wyborczej. (EC 2010: 4) Również organ egzekucyjny w Irlandii (Komisja ds. Standardów) przygotował zestaw wytycznych dotyczących partii, kandydatów, urzędników, kampanii wyborczych, finansowania ze skarbu państwa i dotacji. 5 Opublikował on kilka dokumentów przeznaczonych dla różnych urzędników, które miały pomóc im prowadzić sprawozdawczość finansową oraz informować ich o tym, co uznawane jest za niedozwolone dotacje. Praktyki te mogą być powielane w innych krajach w celu uniknięcia pomyłek w sprawozdawczości, co w rezultacie ułatwiłoby pracę organu egzekwującego. Organy egzekwujące powinny kierować się jasnymi zasadami (wytycznymi), które dla zwiększenia przejrzystości powinny być publikowane w Internecie. Oto lista najlepszych praktyk w obszarze wskazówek i szkoleń: Zalecenia i materiały informacyjne dla partii politycznych, kandydatów i agentów, które pozwalają im we właściwy sposób deklarować przychody i wydatki Szkolenia organizowane przez organ egzekwujący, wyjaśniające w jaki sposób należy ujawniać przychody i wydatki Publikowanie przydatnych materiałów w Internecie i zakładanie infolinii Rozsyłanie do urzędników analiz porównawczych najlepszych praktyk (na przykład raportów GRECO) 4. Przejrzystość i publikowanie informacji Podstawową myślą przewodnią w przygotowywaniu sprawozdań z partyjnych przychodów i wydatków jest uczynienie finansowania partii tematem publicznej debaty. Publiczna debata ma w założeniu doprowadzić do bardziej ostrożnego doboru darczyńców i bardziej odpowiedzialnego korzystania z funduszy. Skuteczne upublicznianie wymaga zatem udostępniania sprawozdań ogółowi społeczeństwa i mediom. Stwarza to dla agencji szansę do kontroli działalności finansowej i zgłaszania wątpliwości do dowolnej części sprawozdania. (Austin & Tjernström 2003: 148) 5

10 Większość europejskich państw nie udostępnia wystarczającej liczby informacji do wiadomości publicznej lub agencje nie przeprowadzają kontroli, która wspierałaby krytyczne przypadki wykorzystania dostępnych informacji. W Niemczech, Wielkiej Brytanii, na Litwie i w Estonii wprowadzono internetowe systemy publikacji, w których ujawnia się dane dotyczące działalności finansowej partii politycznych (w przypadku Wielkiej Brytanii i Estonii do publikacji dochodzi raz na kwartał, zaś w Niemczech i na Litwie raz do roku; wszędzie oprócz Niemiec publikuje się również dane przy okazji kampanii wyborczych) W Niemczech internetowy system publikacji przyjął najbardziej podstawową formę sprawozdania publikowane są każdego roku w formie pliku w formacie pdf i zawierają zestawienie przychodów i wydatków wszystkich partii. Trudno jednak wyszukać w tych sprawozdaniach konkretne informacje, choć dokumenty posiadają logiczną strukturę, zaś ujęcie przychodów i wydatków jest wystarczająco szczegółowe. 6 W litewskiej internetowej bazie danych zastosowano rozwiązanie zbliżone do niemieckiego - publikowane są w niej pliki w formacie pdf, w których można wyszukać poszczególne pozycje. System przyjęty w Wielkiej Brytanii pozwala na wyszukiwanie informacji na witrynie internetowej, jednak jest mało przyjazny użytkownikowi: wyszukanie informacji o finansach partii z danego okresu lub z czasu wyborów jest czasochłonne. 7 Internetowa baza danych w Estonii zawiera zestawienie wydatków w czasie kampanii wyborczej oraz zwykłe, kwartalne sprawozdania finansowe. Łatwo jest wyszukać informacje o finansach danej partii, jak również nazwiska darczyńców. Często jednak trudno zrozumieć naturę wydatków, ponieważ wśród przyjętych kategorii znalazły się "inne drobne wydatki"; z tego względu trudno jest odróżnić kwoty przekazane jako składki członkowskie od dotacji. Innym rozwiązaniem, które ułatwia wyszukiwanie informacji na stronie w Wielkiej Brytanii, jest publikowanie kredytów i pożyczek w osobnym dokumencie. Ujawnia się również nazwy i adresy pożyczkodawców oraz warunki udzielenia kredytu lub pożyczki. Jednak na stronie internetowej estońskiej Komisji Wyborczej brakuje procedur oraz zaleceń, które stosuje się do badania kont partii. Procedury są z kolei publikowane na stronie Wielkiej Brytanii. Są one bardzo przejrzyste i nadają jasne uprawnienia członkom komisji. To rozwiązanie może stanowić przykład upubliczniania procedur, uprawnień i obowiązków członków komisji. W Irlandii strona internetowa Komisji również zawiera zestawienie praw i obowiązków organu egzekwującego, lecz jej struktura utrudnia nawigację. To samo dotyczy kancelarii przewodniczącego niemieckiego Bundestagu, która zajmuje się sprawdzaniem sprawozdań. Strona internetowa tej instytucji ma mało przejrzysty układ. W związku z tym ogólny układ strony internetowej w Wielkiej Brytanii stanowi dobry przykład, ponieważ zawiera ona zasady, których partie powinny przestrzegać, procedury, informacje dotyczące Komisji i jej uprawnień oraz sprawozdania finansowe. System estoński z kolei stanowi dobry przykład podziału raportów na kategorie, podczas gdy rozwiązanie przyjęte w Wielkiej Brytanii jest nieco zbyt skomplikowane, choć pozwala na wyszukiwanie za pomocą słów-kluczy. W Irlandii sprawozdania finansowe oraz roczne analizy są publikowane w Internecie, jednak w formacie plików tekstowych, co utrudnia wyszukiwanie konkretnych danych. Strona internetowa zawiera szczegółowy przegląd finansów poszczególnych partii, kandydatów i kampanii wyborczych https://pefonline.electoralcommission.org.uk/search/searchintro.aspxw

11 Organ egzekwujący w Irlandii (Komisja ds. Standardów) publikuje roczny raport dotyczący przepisów zarządzających finansowaniem partii, jej działalności oraz skarg, w których sprawie prowadzono dochodzenie w ciągu roku. Stanowi to przykład bardzo dobrej praktyki, ponieważ raport ten zawiera streszczenia najbardziej istotnych przypadków oraz umożliwia wgląd w finanse partii na przestrzeni roku. Podobną analizę przeprowadza się na Litwie. Sprawozdania finansowe mogą być publikowane zarówno w Internecie, jak i w formie dokumentu parlamentarnego. Rozwiązanie to jest stosowane w Niemczech, Austrii, Francji, Włoszech i Portugalii. (Austin & Tjernström 2003: 148) Najlepsze praktyki w zakresie przejrzystości i publikowania: Publikowanie sprawozdań finansowych w Internecie i w formie dokumentów parlamentarnych Internetowe bazy danych powinny mieć logiczną i przejrzystą strukturę oraz umożliwiać wyszukiwanie według słów-kluczy Organ egzekwujący powinien podać swoje procedury do wiadomości publicznej Regularne (kwartalne lub roczne) publikowanie informacji o finansach partii i kampanii wyborczych Organ egzekwujący powinien przygotować i opublikować analizę porównawczą partyjnych finansów (z uwzględnieniem napotkanych problemów lub pożądanych zmian) Współpraca między różnymi interesariuszami (organizacjami pozarządowymi, mediami) w celu prowadzenia debaty publicznej w kwestii finansowania partii politycznych 5. Finansowanie pośrednie Oprócz dotacji bezpośrednich na rzecz wsparcia działalności operacyjnej, kampanii wyborczych i pracy grup parlamentarnych, partie mogą również otrzymywać różnego rodzaju dotacje rzeczowe i określone formy finansowania pośredniego, takie jak bezpłatne audycje radiowe i telewizyjne, rabat na opłaty pocztowe lub różnego rodzaju zwolnienia z podatku czy niekiedy możliwość nieodpłatnego korzystania z publicznych sal spotkań. Mimo że nie w sposób bezpośredni, ten rodzaj wsparcia publicznego pomaga partiom w prowadzeniu ich ogólnej działalności i wspiera ich podstawowe funkcje w państwie demokratycznym. (van Biezen, 2003: 39) Nieodpłatny czas antenowy i dostęp do mediów Udzielanie nieodpłatnego czasu antenowego i dostępu do mediów należy do najbardziej popularnych cech współczesnego życia politycznego. Polega na przydzielaniu czasu antenowego partiom politycznym i umożliwianie im nieodpłatnego nadawania przekazów radiowo-telewizyjnych. Biorąc pod uwagę ogromne znaczenie telewizji jako medium dla komunikatów politycznych, ten nieodpłatny czas antenowy jest istotnym świadczeniem rzeczowym, chociaż niełatwo jest obliczyć jego wartość handlową. Metody i zasady przyznawania nieodpłatnego czasu antenowego z reguły przypominają te stosowane przy finansowaniu bezpośrednim: partie otrzymują albo równą ilość czasu antenowego albo czas na audycje polityczne partii przydzielany jest proporcjonalnie do wyniku partii w poprzednich wyborach ogólnokrajowych. Aby spełnić wymogi uzyskania od państwa takiego wsparcia, partia musi uzyskać minimalną liczbę głosów lub startować w określonej liczbie okręgów wyborczych. (van Biezen, 2003: 40)

12 Przywileje podatkowe Popularnym środkiem wykorzystywanym jako zachęta do przekazywania darowizn prywatnych jest zwolnienie z podatku lub możliwość odliczenia ich od podatku. Przywileje podatkowe dla darowizn i składek członkowskich stanowią mieszany rodzaj finansowania, ponieważ zachęcają do finansowania prywatnego poprzez środki publiczne. Publiczny aspekt tego rodzaju finansowania polega na subsydiowaniu takich datków (w całości lub w części) przez skarb państwa poprzez rezygnację z podatku, który w przeciwnym razie byłby należny od tej kwoty. Aby zagwarantować, że system ten nie faworyzuje bogatych darczyńców, ulgi podatkowe powinny być ograniczone jedynie do małych lub średnich darowizn. (van Biezen, 2003: 41) System ulg podatkowych, dzięki któremu darowizny podlegają odliczeniu od podatku, zmniejsza zobowiązanie podatkowe w zależności od krańcowej stawki podatkowej darczyńcy. Względna korzyść podatkowa jest więc większa dla darczyńców osiągających wyższy dochód. Może to powodować problemy w zakresie równości szans partii politycznych. W tym kontekście w 1958 r. niemiecki Bundesverfassungsgericht (Trybunał Konstytucyjny) orzekł, że przywilej podatkowy przysługujący w równym stopniu wszystkim partiom i darczyńcom jest niekonstytucyjny, ponieważ daje nieproporcjonalne korzyści darczyńcom osiągającym wyższy dochód. (van Biezen, 2003: 41) Podatki na partie Bardziej kontrowersyjną formą finansowania pośredniego byłyby wpłaty od parlamentarzystów, określane niekiedy mianem podatków na partie. Jest to forma finansowania, poprzez którą parlamentarzyści przekazują określoną kwotę ze swojej diety poselskiej na rzecz partii, którą reprezentują. Podatki na partie, a w szczególności wpłaty od wybranych przedstawicieli, stanowią powszechną praktykę w państwach europejskich. Mogą one obejmować znaczne kwoty i stanowić ważne źródło dochodu dla niektórych partii (przykładem czego są Polska i Rumunia). (van Biezen, 2003: 42) Chociaż ten rodzaj dochodów jest czasami traktowany jako darowizna prywatna, być może lepiej interpretować go jako pośrednią lub, zdaniem niektórych, zamaskowaną formę finansowania publicznego. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy istnieje obowiązek wpłat od deputowanych do parlamentu na rzecz ich partii. (van Biezen, 2003: 43) Ponadto można by zadać pytanie, czy nie narusza to przepisów prawa w niektórych krajach, takich jak te przewidziane w niemieckiej ustawie zasadniczej, która stanowi, że niezależność parlamentarzystów należy zagwarantować poprzez wypłatę odpowiedniego wynagrodzenia. Jeżeli deputowani przekazują znaczne kwoty na rzecz swojej partii, może to sugerować zagrożenie dla ich niezależności. Może to też sugerować, że ich wynagrodzenie jest znacznie wyższe niż jest to absolutnie konieczne. (van Biezen, 2003: 43) W związku z tym ustanowienie górnego limitu składek członkowskich i wpłat na rzecz partii byłoby skutecznym środkiem zapobiegającym wywieraniu wpływu na obieranych polityków. Podsumowanie najlepszych praktyk w zakresie finansowania pośredniego: Przyznawanie nieodpłatnego, lecz ograniczonego dostępu do czasu antenowego (w radio i telewizji) oraz przestrzeni reklamowej (wszystkim partiom)(rozwiązanie stosowane w Republice Czeskiej) Zagwarantowanie, że system ten nie faworyzuje bogatych darczyńców poprzez ustanowienie ulg podatkowych jedynie do małych lub średnich darowizn

13 Wprowadzenie górnego limitu składek członkowskich i wpłat na rzecz partii, by zapobiec wywieraniu wpływu na polityków 6. Kultura polityczna Warto zwrócić uwagę, że w państwach nordyckich istnieje niewiele przepisów i mechanizmów egzekwujących dotyczących zasad finansowania partii. W Szwecji finansowanie publiczne podlega pewnym regulacjom: fundusze mogą być przyznawane dopiero, gdy partia opublikuje doroczny raport finansowy. Finansowanie ze źródeł prywatnych (dotacje, składki członkowskie, pożyczki, publikacje, loterie, przychód z majątku lub innej działalności gospodarczej) nie podlega regulacjom, podobnie jak nie obowiązują limity wydatków na kampanię wyborczą. Partie nie są zobowiązane do publikowania żadnych informacji dotyczących ich kont. (Raport OBWE dotyczący Szwecji, 2010: 8) Często państwa nordyckie postrzegane są jako te, w których w ciągu ostatnich dwóch dekad rzadziej dochodziło do korupcji politycznej niż we Włoszech, Francji czy Portugalii. (Sousa, 2005: 6) Można to wyjaśnić silną tradycją liberalną, zgodnie z którą partie powinny wyznaczać standardy uczciwości własnym członkom, zaś ich postępowanie w środowisku politycznym ograniczają powszechnie akceptowane reguły gry. Reguły te stosują się również do kwestii finansowych. (Raport OBWE dotyczący Szwecji, 2010: 8-9) W Szwecji finansowanie partii nie podlega formalnym regulacjom, co oznacza że wszystkie siedem partii dobrowolnie podpisało Wspólne Porozumienie o możliwie jak najbardziej otwartym księgowaniu przychodów partyjnych. W szczególności partie uzgodniły, że (i) wpłaty od osób prawnych powinny być ujęte w księgach, razem z danymi darczyńcy oraz przekazaną kwotą, (ii) liczba wpłat ze źródeł prywatnych oraz ich suma ogółem powinny być ujawniane (iii) końcowe sprawozdania finansowe partii powinny być podane do wiadomości publicznej, zaś (iv) partyjni skarbnicy powinni opracować wspólne formy sprawozdawczości. Wspólne Porozumienie nie przewiduje żadnych sankcji za naruszanie jego postanowień. (Raport OBWE dotyczący Szwecji, 2010: 8) Dlatego Szwecja stanowi dobry przykład państwa, w którym partie same wprowadziły regulacje w tym zakresie i dbają o przejrzystość, tak, by zdobyć publiczne zaufanie. Uzyskanie takiego poziomu kultury politycznej wymaga czasu i jest trudne do wymuszenia na drodze legislacji; wynika z wieloletniego kształtowania wartości i ogólnej kultury państwa. Nawet w Finlandii, kraju powszechnie uważanym za wolny od korupcji, w 2007 r. wybuchł skandal związany z finansowaniem partii. Podczas wyborów parlamentarnych w 2007 r. nie ujawniono w pełni finansowania ze źródeł korporacyjnych (Helsingin Sanomat, ) Stąd nawet w pozornie dobrze funkcjonujących systemach partyjnych mogą zdarzyć się problemy z przejrzystością finansowania. Normy nakładane przez partie na siebie mogą funkcjonować jedynie wtedy, gdy wszystkie partie stosują te same normy etyczne. Oznacza to, że z reguły potrzeba więcej przepisów i silnego ich egzekwowania, zaś pozostawienie opracowywania regulacji w gestii partii nie zawsze stanowi najlepsze rozwiązanie. Źródła 1. Austin, R. & Tjernström, M. eds. (2003). Funding of Political Parties and Election Campaigns, IDEA Handbook Series, Stockholm 2. Electoral Commission (EC) (2010). Enforcement Policy, data/assets/pdf_file/0010/79705/disclosure- Policy-Final.pdf

14 3. GRECO (Council of Europe) (2007- ) Third Evaluation Round EU Countries Evaluation Reports on Transparency of Party Funding (Theme II), Strasbourg, 4. GRECO (Council of Europe)(2008). Evaluation Report on UK on Transparency of Party Funding (Theme II), Third Evaluation Round, Strasbourg 5. GRECO (Council of Europe)(2009). Evaluation Report on Germany on Transparency of Party Funding (Theme II), Third Evaluation Round, Strasbourg 6. GRECO (Council of Europe)(2009). Evaluation Report on Ireland on Transparency of Party Funding (Theme II), Third Evaluation Round, Strasbourg 7. Helsingin Sanomat (2008). Election financiers: Did the ministers and others know whose money they were getting? issue: 8. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR)(2010). Guidelines on Political Party Regulation, Warsaw-Strasbourg 9. OSCE report on Sweden (2010). Sweden: General Elections 19 September Warsaw 10. Smilov, D. (2007). Introduction: Party Funding, Campaign Finance and Corruption in Eastern Europe in Smilov, D. & Toplak, J. (eds.) Political Finance and Corruption in Eastern Europe: the Transition Period, Ashgate Publishing 11. Sousa, Luis de (2005). Challenges to Political Financing Regulation: Sound External Monitoring/Enforcement and Sensible Internal Party Accountability, Paper prepared for the international conference Corruption Control in Political Life and the Quality of Democracy: A Comparative Perspective Europe Latin America, ISCTE, Lisbon, May 12. Transparency International (TI) (2012). Regional Policy Paper #2, Political Party Integrity: More Accountable, More Democratic 13. Walecki, M. (2007). Challenging the Norms and Standards of Election Administration: Political Finance. In IFES, Challenging the Norms and Standards of Election Administration (pp ). 14. van Biezen, I. (2003). Financing political parties and election campaigns guidelines, Council of Europe Publishing

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Deklaracja zasady: Pracownicy firmy 3M i te osoby trzecie, do których ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne i zalecenia. Wytyczne i zalecenia dotyczące zakresu rozporządzenia w sprawie agencji ratingowych. 17 czerwca 2013 ESMA/2013/720.

Wytyczne i zalecenia. Wytyczne i zalecenia dotyczące zakresu rozporządzenia w sprawie agencji ratingowych. 17 czerwca 2013 ESMA/2013/720. Wytyczne i zalecenia Wytyczne i zalecenia dotyczące zakresu rozporządzenia w sprawie agencji ratingowych 17 czerwca 2013 ESMA/2013/720. 17 czerwca 2013 r. ESMA/2013/720 Spis treści I. Zakres stosowania

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE I REJESTRACJA KOMITETÓW WYBORCZYCH ORAZ FINANSOWANIE KAMPANII WYBORCZEJ

TWORZENIE I REJESTRACJA KOMITETÓW WYBORCZYCH ORAZ FINANSOWANIE KAMPANII WYBORCZEJ TWORZENIE I REJESTRACJA KOMITETÓW WYBORCZYCH ORAZ FINANSOWANIE KAMPANII WYBORCZEJ komitety wyborcze: 1) rozdział 11 dział I ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112 z

Bardziej szczegółowo

Pytania i odpowiedzi: wniosek Komisji w sprawie statutu i finansowania europejskich partii politycznych i europejskich fundacji politycznych

Pytania i odpowiedzi: wniosek Komisji w sprawie statutu i finansowania europejskich partii politycznych i europejskich fundacji politycznych Bruksela, dnia 12 września 2012 r. Pytania i odpowiedzi: wniosek Komisji w sprawie statutu i finansowania europejskich partii politycznych i europejskich fundacji politycznych Jaki jest cel wniosku? Celem

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE. z dnia 26 lipca 1994 r. ROZPORZĄDZENIE KOMISJI NR 1831/94/WE z dnia 26 lipca 1994 r. w sprawie nieprawidłowości i odzyskiwania kwot niesłusznie wypłaconych w związku z finansowaniem z Funduszu Spójności oraz organizacji systemu

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

Forum Darczyńców w Polsce Warszawa, 12 września 2013 r. Bénédicte MENANTEAU

Forum Darczyńców w Polsce Warszawa, 12 września 2013 r. Bénédicte MENANTEAU Forum Darczyńców w Polsce Warszawa, 12 września 2013 r. Bénédicte MENANTEAU Firmy-mecenasi 31 % firm zatrudniających ponad 20 osób to mecenasi (dla porównania: 27 % w 2010), czyli ok. 40 000 przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wytyczne w sprawie. rozpatrywania skarg przez zakłady. ubezpieczeń

Wytyczne w sprawie. rozpatrywania skarg przez zakłady. ubezpieczeń EIOPA-BoS-12/069 PL Wytyczne w sprawie rozpatrywania skarg przez zakłady ubezpieczeń 1/8 1. Wytyczne Wprowadzenie 1. Zgodnie z art. 16 rozporządzenia w sprawie ustanowienia Europejskiego Urzędu Nadzoru

Bardziej szczegółowo

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Załącznik do zarządzenia Rektora UŚ nr 38 z dnia 28 lutego 2012 r. Uniwersytet Śląski w Katowicach Zatwierdzam: Rektor Uniwersytetu Śląskiego Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Katowice,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji

ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia... 2016 r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów

Bardziej szczegółowo

Finansowanie partii politycznych w Unii Europejskiej i Ameryce Łacińskiej

Finansowanie partii politycznych w Unii Europejskiej i Ameryce Łacińskiej ASAMBLEA PARLAMENTARIA EUROLATINOAMERICANA REZOLUCJA: Finansowanie partii politycznych w Unii Europejskiej i Ameryce Łacińskiej na podstawie sprawozdania Komisji Spraw Politycznych, Bezpieczeństwa i Praw

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Banku Spółdzielczego w Trzebnicy

INFORMACJA Banku Spółdzielczego w Trzebnicy Załącznik do Uchwały nr 47 /2016 Zarządu Banku Spółdzielczego w Trzebnicy z dnia 16 sierpnia 2016r. INFORMACJA Banku Spółdzielczego w Trzebnicy wynikająca z art. 111a ustawy Prawo bankowe Stan na 31 grudnia

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 1.11.2013 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 KOMISJA EUROPEJSKA, DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 31 października 2013 r. dotycząca dostosowania rocznych limitów emisji państw członkowskich

Bardziej szczegółowo

Na straży finansów UE

Na straży finansów UE PL Na straży finansów UE EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY Kontrola środków UE na całym świecie Europejski Trybunał Obrachunkowy jest instytucją Unii Europejskiej powołaną w 1977 r. z siedzibą w Luksemburgu.

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 59/2012 Starosty Lipnowskiego z dnia 31 grudnia 2012 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO PROWADZONEGO W STAROSTWIE POWIATOWYM W LIPNIE I JEDNOSTKACH ORGANIZACYJNYCH POWIATU LIPNOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Parlament Rumuński uchwala następujące przepisy. Rozdział

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego

Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Głosowanie w wyborach do Parlamentu Szkockiego Niniejszy dokument zawiera informacje na temat wpisu na listę wyborców, reguł głosowania oraz znaczenia głosu każdego wyborcy. Czy wiesz, że... Wybory do

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

Przy tej okazji przyjęli do wiadomości następujące jednostronne deklaracje:

Przy tej okazji przyjęli do wiadomości następujące jednostronne deklaracje: PROTOKÓŁ Z PODPISANIA KONWENCJI W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA REPUBLIKI CZESKIEJ, REPUBLIKI ESTOŃSKIEJ, REPUBLIKI CYPRYJSKIEJ, REPUBLIKI ŁOTEWSKIEJ, REPUBLIKI LITEWSKIEJ, REPUBLIKI WĘGIERSKIEJ, REPUBLIKI MALTY,

Bardziej szczegółowo

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH

Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH Pytania dotyczące CZĘŚCI III DPSN - DOBRE PRAKTYKI CZŁONKÓW RAD NADZORCZYCH 1. (Ad. III. 1) Jakie informacje powinna zawierać samoocena rady nadzorczej jako odrębny dokument (punkt III.1.2 Dobrych Praktyk)

Bardziej szczegółowo

Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska. Jakub Han Sedlak & Sedlak

Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska. Jakub Han Sedlak & Sedlak Komitety ds. wynagrodzeń świat i Polska Jakub Han Sedlak & Sedlak Kraków, 06.06.2006 Geneza powstania komitetów 1. Wysokie wynagrodzenia prezesów najwięcej zarabiają prezesi w USA sposoby walki z wysokimi

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik do Zarządzenia Nr 49/12 Wójta Gminy Kwidzyn z dnia 24 lipca 2012r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Nazwa i adres JSFP Gmina Kwidzyn z siedzibą w Kwidzynie przy ul Grudziądzkiej 30. Cel dokumentu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego

Karta audytu wewnętrznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 0050.149.2015 Burmistrza Miasta Lędziny z dnia 08.07.2015 Karta audytu wewnętrznego 1. Karta audytu wewnętrznego określa: cel oraz zakres audytu wewnętrznego; zakres niezależności

Bardziej szczegółowo

Instytucje Unii Europejskiej

Instytucje Unii Europejskiej Instytucje Unii Europejskiej Parlament Europejski Wybierany w bezpośrednich wyborach organ ustawodawczy UE, posiadający funkcje nadzorcze i budżetowe. Posłowie wybierani są w wyborach bezpośrednich co

Bardziej szczegółowo

Tomasz Schimanek. Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów "Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie"

Tomasz Schimanek. Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie Tomasz Schimanek Najważniejsze wnioski z paneli ekspertów organizowanych w ramach cyklu seminariów "Rola i modele fundacji w Polsce i w Europie" Zakładanie fundacji i likwidacja Rozwiązania prawne, które

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE

PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE Procedury odnoszące się do wyborów do Parlamentu Europejskiego reguluje zarówno prawodawstwo europejskie, które definiuje zasady wspólne dla wszystkich państw członkowskich,

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA. (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2014/208/UE)

ZALECENIA. (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2014/208/UE) 12.4.2014 L 109/43 ZALECENIA ZALECENIE KOMISJI z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie jakości sprawozdawczości dotyczącej ładu korporacyjnego (podejście przestrzegaj lub wyjaśnij ) (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 28.3.2013 DECYZJA KOMISJI z dnia 26 marca 2013 r. określająca roczne limity emisji państw członkowskich na lata 2013 2020 zgodnie z decyzją Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZARZĄDU STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ SZKOŁY ZAWSZE RAZEM

REGULAMIN ZARZĄDU STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ SZKOŁY ZAWSZE RAZEM REGULAMIN ZARZĄDU STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ SZKOŁY ZAWSZE RAZEM.1 1. Zarząd STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ SZKOŁY ZAWSZE RAZEM jest organem wykonawczo-zarządzającym Stowarzyszenia i działa na podstawie Statutu,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym

USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym /Projekt po zwolnieniu z komisji/ USTAWA z dnia.. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym Art. 1. W ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn.

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r.

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r. Dz.Urz.MF.06.9.70 KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia "Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych" i "Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Mandat Komitetu ds. Audytu

Mandat Komitetu ds. Audytu EBC-JAWNE Mandat Komitetu ds. Audytu Komitet wysokiego szczebla ds. audytu ustanowiony przez Radę Prezesów zgodnie z art. 9a regulaminu EBC umacnia istniejące mechanizmy kontroli na płaszczyźnie wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe)

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Uwagi wstępne 1. Powołana w 1949 roku Rada Europy dostała potrójny mandat: aby dbać o prawa człowieka, o rządy prawa,

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 24.7.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie wdrożenia dyrektywy 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 29 września 2014 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RADY w sprawie nałożenia na Hiszpanię grzywny za manipulowanie danymi dotyczącymi deficytu we Wspólnocie Autonomicznej Walencji

DECYZJA RADY w sprawie nałożenia na Hiszpanię grzywny za manipulowanie danymi dotyczącymi deficytu we Wspólnocie Autonomicznej Walencji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.5.2015 r. COM(2015) 209 final Embargo vista Zalecenie DECYZJA RADY w sprawie nałożenia na Hiszpanię grzywny za manipulowanie danymi dotyczącymi deficytu we Wspólnocie

Bardziej szczegółowo

STATUT STRZELECKIEGO KLUBU SPORTOWEGO ARDEA

STATUT STRZELECKIEGO KLUBU SPORTOWEGO ARDEA STATUT STRZELECKIEGO KLUBU SPORTOWEGO ARDEA Rozdział I. Nazwa, teren działania, siedziba władz i charakter prawny Stowarzyszenie nosi nazwę: STRZELECKI KLUB SPORTOWY ARDEA, zwany dalej "Klubem". Terenem

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Dyrektora Szkoły Podstawowej im.t.j.działyńskich w Plewiskach z dnia 14 stycznia 2011r. w sprawie ustalenia Regulaminu Kontroli Zarządczej

Zarządzenie Dyrektora Szkoły Podstawowej im.t.j.działyńskich w Plewiskach z dnia 14 stycznia 2011r. w sprawie ustalenia Regulaminu Kontroli Zarządczej Zarządzenie Dyrektora Szkoły Podstawowej im.t.j.działyńskich w Plewiskach z dnia 14 stycznia 2011r. w sprawie ustalenia Regulaminu Kontroli Zarządczej Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w powiązaniu z art.

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik do Zarządzenia Nr143/ZAWiK/2016 Prezydenta Miasta Słupska z dnia 1 marca 2016 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W SŁUPSKU Postanowienia ogólne 1. 1. Karta audytu wewnętrznego jest

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A.

REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Załącznik Nr 2 do Uchwały Rady Nadzorczej Banku BPH S.A. Nr 42/2014 REGULAMIN KOMITETU AUDYTU RADY NADZORCZEJ BANKU BPH S.A. Uchwalony Uchwałą Rady Nadzorczej Nr 8/2014 z dnia 1 kwietnia 2014 r. Zmieniony

Bardziej szczegółowo

OSWIADCZENIE DLA CZŁONKÓW

OSWIADCZENIE DLA CZŁONKÓW [w górnym lewym rogu logo IWGB] NIEZALEŻNY ZWIĄZEK PRACOWNIKÓW WIELKIEJ BRYTANII (IWGB) OSWIADCZENIE DLA CZŁONKÓW OŚWIADCZENIE DLA CZŁONKÓW ZWIĄZANYCH Z ROZLICZENIEM PODATKOWYM ZWIĄZKU ZAWODOWEGO IWGB

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI

POLITYKA PRYWATNOŚCI POLITYKA PRYWATNOŚCI 1. Ogólne wymagania dotyczące przetwarzania danych 1.1. Przetwarzanie danych oznacza zbieranie, rejestrowanie, organizację, przechowywanie, wprowadzanie zmian, ujawnianie, konsultację,

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE

PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE PARLAMENT EUROPEJSKI: PROCEDURY WYBORCZE Procedury odnoszące się do wyborów do Parlamentu Europejskiego reguluje zarówno prawodawstwo europejskie, które definiuje zasady wspólne dla wszystkich państw członkowskich,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna nr 2.5/2014/FPJWP/ Procedura Składania Rozliczeń Operacji

Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna nr 2.5/2014/FPJWP/ Procedura Składania Rozliczeń Operacji Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna nr 2.5/2014/FPJWP/ Procedura Składania Rozliczeń Operacji Terminy zdefiniowane w Umowie Operacyjnej posiadają to samo znaczenie w niniejszym załączniku,

Bardziej szczegółowo

Oferta produktów ubezpieczeniowych (działalność komercjna)

Oferta produktów ubezpieczeniowych (działalność komercjna) Oferta produktów ubezpieczeniowych (działalność komercjna) KUKE KUKE jest specjalistą w ubezpieczaniu należności eksportowych realizowanych na warunkach kredytowych do blisko 200 krajów świata. Polski

Bardziej szczegółowo

Deklaracja Etyczna Fundraisingu. z dnia 14 październik a 2011 roku

Deklaracja Etyczna Fundraisingu. z dnia 14 październik a 2011 roku Deklaracja Etyczna Fundraisingu z dnia 14 październik a 2011 roku Warszawa 2011 Motywowani pragnieniem służby ideałom filantropii, poświęceniu na rzecz obrony godności ludzkiej i dbania o dobro wspólne

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH DLA DOBRA PACJENTA

KODEKS ETYKI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH DLA DOBRA PACJENTA KODEKS ETYKI ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH DZIAŁAJĄCYCH DLA DOBRA PACJENTA Preambuła Sygnatariusze Kodeksu organizacji pozarządowych działających dla dobra pacjenta (zwanego dalej Kodeksem) deklarują, że będą

Bardziej szczegółowo

Zakres treści z przedmiotu Podatki dla klas, III i IV TE

Zakres treści z przedmiotu Podatki dla klas, III i IV TE Zakres treści z przedmiotu Podatki dla klas, III i IV TE Moduł Dział Temat I. Polski system podatkowy i organizacja administracji skarbowej podstawowy Zakres treści ponadpodstawowy 1. Pojęcie i rola dochodów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna dla start-upów nr 4.1/2014/FPJWM/.. Procedura Składania Rozliczeń Operacji

Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna dla start-upów nr 4.1/2014/FPJWM/.. Procedura Składania Rozliczeń Operacji Załącznik nr 11 do Umowy Operacyjnej Pożyczka Globalna dla start-upów nr 4.1/2014/FPJWM/.. Procedura Składania Rozliczeń Operacji Terminy zdefiniowane w Umowie Operacyjnej posiadają to samo znaczenie w

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2014-2019 Komisja Petycji 27.5.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0194/2013, którą złożył D. G. (Niemcy), w sprawie niejednorodności szkoleń dla koordynatorów ds. bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Nowa Ustawa o Ochronie Konkurencji w Portugalii 2015-12-19 17:37:40

Nowa Ustawa o Ochronie Konkurencji w Portugalii 2015-12-19 17:37:40 Nowa Ustawa o Ochronie Konkurencji w Portugalii 2015-12-19 17:37:40 2 9 lipca br. weszła w życie w Portugalii nowa Ustawa o Ochronie Konkurencji nr 19/2012 z dnia 8 maja 2012 r. Dokument uchyla dotychczas

Bardziej szczegółowo

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce WPROWADZENIE Niniejsze Dobre praktyki komitetów audytu odzwierciedlają najlepsze międzynarodowe wzory i doświadczenia w spółkach publicznych. Nie jest to zamknięta

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach

BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach BANK SPÓŁDZIELCZY w Krzeszowicach Polityka informacyjna Banku Spółdzielczego w Krzeszowicach dotycząca adekwatności kapitałowej Krzeszowice, 2014. r. Spis treści 1. Postanowienia ogólne... 3 2. Zakres

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) 14.6.2014 L 175/9 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 634/2014 z dnia 13 czerwca 2014 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1126/2008 przyjmujące określone międzynarodowe standardy rachunkowości zgodnie z rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego

Karta Audytu Wewnętrznego Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 120.12.2016 Burmistrza Miasta i Gminy Siewierz z dnia 11 lutego 2016 r. Karta Audytu Wewnętrznego Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Karta Audytu Wewnętrznego określa zasady

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/XLI/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 8/IX/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W NOWYM DWORZE GDAŃSKIM

KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W NOWYM DWORZE GDAŃSKIM Załącznik do Zarządzenia Nr: 595 Burmistrza Nowego Dworu Gdańskiego z dnia 30-11- 2009 r. KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO W URZĘDZIE MIEJSKIM W NOWYM DWORZE GDAŃSKIM WSTĘP Podstawą, na której opiera

Bardziej szczegółowo

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego Załącznik do zarządzenia nr 91 Rektora UŚ z dnia 16 września 2016 r. Zatwierdzam: Rektor Uniwersytetu Śląskiego Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego Katowice, wrzesień 2016 rok 1 Postanowienia ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) AKTY PRAWNE DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca skład Parlamentu Europejskiego

RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) AKTY PRAWNE DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca skład Parlamentu Europejskiego RADA EUROPEJSKA Bruksela, 17 czerwca 2013 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2013/0900 (NLE) EUCO 110/1/13 REV 1 INST 234 POLGEN 69 AKTY PRAWNE Dotyczy: DECYZJA RADY EUROPEJSKIEJ ustanawiająca

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 13/09 Burmistrza Miasta Hajnówka z dnia 30 stycznia 2009 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta Hajnówka zwany dalej Jednostką. 2. Adres Jednostki 17-200

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 29.3.2010 B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR.. o przeprowadzenie audytu zewnętrznego wydatkowania środków finansowych na naukę

UMOWA NR.. o przeprowadzenie audytu zewnętrznego wydatkowania środków finansowych na naukę UMOWA NR.. o przeprowadzenie audytu zewnętrznego wydatkowania środków finansowych na naukę W dniu. w Warszawie pomiędzy: Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, ul. Dewajtis 5, 01-815

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli

USTAWA. z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli LexPolonica nr 672. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2012.82 (U) Najwyższa Izba Kontroli zmiany: 2012-02-11 Dz.U.2011.240.1429 art. 3 2012-06-02 Dz.U.2010.227.1482 art. 1 USTAWA z dnia 23 grudnia 1994 r. o

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 18/11 BURMISTRZA MIASTA KOŚCIERZYNA. z dnia 17 stycznia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 18/11 BURMISTRZA MIASTA KOŚCIERZYNA. z dnia 17 stycznia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 18/11 BURMISTRZA MIASTA KOŚCIERZYNA z dnia 17 stycznia 2011 r. w sprawie organizacji systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Kościerzyna i jednostkach organizacyjnych Miasta Na podstawie:

Bardziej szczegółowo

Biznes na polu minowym?

Biznes na polu minowym? Biznes na polu minowym? Nadużycia w czasach zwiększonego ryzyka Badanie Nadużyć Gospodarczych Europa, Bliski Wschód, Indie i Afryka (EMEIA) Maj 2013 Sposób badania i profil uczestników Między listopadem

Bardziej szczegółowo

Autor opracowania Jarosław Zbieranek FINANSOWANIE PARTII POLITYCZNYCH CZY I JAKIE ZMIANY? Streszczenie

Autor opracowania Jarosław Zbieranek FINANSOWANIE PARTII POLITYCZNYCH CZY I JAKIE ZMIANY? Streszczenie Autor opracowania Jarosław Zbieranek FINANSOWANIE PARTII POLITYCZNYCH CZY I JAKIE ZMIANY? Streszczenie Drugie pytanie wrześniowego referendum dotyczące utrzymania lub zmiany obecnego systemu finansowania

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR PMKS.. o wsparcie realizacji zadania publicznego z zakresu sportu w 2014 roku zawarta w dniu w Kędzierzynie-Koźlu między:

UMOWA NR PMKS.. o wsparcie realizacji zadania publicznego z zakresu sportu w 2014 roku zawarta w dniu w Kędzierzynie-Koźlu między: Załącznik Nr 1.3 do ogłoszenia otwartego konkursu wniosków na realizację zadań z zakresu rozwoju sportu w 2014 r. UMOWA NR PMKS.. o wsparcie realizacji zadania publicznego z zakresu sportu w 2014 roku

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 327/2016 Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 20 października 2016 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1 I. Postanowienia ogólne 1. Karta audytu wewnętrznego ustala zasady funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Suwałkach

Bank Spółdzielczy w Suwałkach Bank Spółdzielczy w Suwałkach POLITYKA INFORMACYJNA Banku Spółdzielczego w Suwałkach 1. Postanowienia ogólne 1. 1. Bank prowadzi przejrzystą politykę informacyjną, uwzględniającą potrzeby informacyjne

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO

Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr z dnia listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO Załącznik do uchwały Zarządu Powiatu Pabianickiego nr..165... z dnia..19... listopada 2007 roku KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNĘTRZNEGO LISTOPAD 2007 WSTĘP Kodeks Etyki Audytora Wewnętrznego w jednostkach sektora

Bardziej szczegółowo

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna

Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że dyrektywa w sprawie zatrzymywania danych jest nieważna Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej KOMUNIKAT PRASOWY nr 54/14 Luksemburg, 8 kwietnia 2014 r. Kontakty z Mediami i Informacja Wyrok w sprawach połączonych C-293/12 i C-594/12 Digital Rights Ireland

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2012 Burmistrza Gminy i Miasta Miechowa z dnia 20 stycznia 2012 r. Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy i Miasta w Miechowie oraz w gminnych jednostkach organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96. z dnia 11 listopada 1996 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96. z dnia 11 listopada 1996 r. ROZPORZĄDZENIE RADY (EURATOM, WE) NR 2185/96 z dnia 11 listopada 1996 r. w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji

mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji Wyrok Trybunału Konstytucyjnego 2 Warszawa, dnia 9 kwietnia 2015 r. WYROK

Bardziej szczegółowo

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr

przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym w, legitymującą/-ym się dowodem osobistym nr Umowa nr o wykonanie inicjatywy lokalnej polegającej zawarta w dniu. w. między: Gminą 1, z siedzibą w, reprezentowaną przez: Wójta, przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy 2, a Panią/Panem, zamieszkałą/-ym

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ.

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ. Zał. do zarządzenia Prezesa NFZ Nr 6 /2006 z dnia 5 września 2006 r. REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA I. Ogólne zasady i cele audytu wewnętrznego 1. Celem przeprowadzania audytu

Bardziej szczegółowo

PL Zjednoczona w róŝnorodności PL B7-0571/2010 } B7-0577/2010 } B7-0578/2010 } RC1/Am. 10. Poprawka

PL Zjednoczona w róŝnorodności PL B7-0571/2010 } B7-0577/2010 } B7-0578/2010 } RC1/Am. 10. Poprawka B7-0578/2010 } RC1/Am. 10 10 Punkt F a preambuły (nowy) Fa. mając na uwadze, Ŝe nie wszystkim partiom pozwolono kandydować we wszystkich prowincjach kraju, B7-0578/2010 } RC1/Am. 11 11 Ustęp F b (nowy)

Bardziej szczegółowo

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej

Wymiana informacji podatkowych w zakresie podatków dochodowych w ramach pomocy administracyjnej Niemieckie regulacje zawierają m.in. unormowanie zasad odmowy udzielania informacji podmiotom zagranicznym oraz przekazywania informacji korzystnych dla podatnika na jego wniosek. Wymiana informacji podatkowych

Bardziej szczegółowo

Sposób uzyskiwania środków finansowych i płacenia składek członkowskich Zasady wprowadzania zmian w statucie Sposób rozwiązania się stowarzyszenia

Sposób uzyskiwania środków finansowych i płacenia składek członkowskich Zasady wprowadzania zmian w statucie Sposób rozwiązania się stowarzyszenia SPIS TREŚCI WSTĘP 7 CZĘŚCI Fundacje i stowarzyszenia - prawne i podatkowe aspekty funkcjonowania 9 ROZDZIALI Prawne aspekty funkcjonowania fundacji 10 1. Ogólna definicja, cele i tryb powoływania fundacji

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH

OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH W SYSTEMIE INFORMACYJNYM SCHENGEN ROLA GENERALNEGO INSPEKTORA OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH SYSTEM INFORMACYJNY SCHENGEN - Elektroniczna baza danych umożliwiająca wymianę informacji

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Suskiego Nr 35/2010 z dnia 30 lipca 2010 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Karta audytu wewnętrznego reguluje funkcjonowanie audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Konwencja haska z dnia 13 stycznia 2000 r. o międzynarodowej ochronie osób pełnoletnich

Konwencja haska z dnia 13 stycznia 2000 r. o międzynarodowej ochronie osób pełnoletnich DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT TEMATYCZNY C: PRAWA OBYWATELSKIE I SPRAWY KONSTYTUCYJNE KWESTIE PRAWNE Konwencja haska z dnia 13 stycznia 2000 r. o międzynarodowej ochronie osób

Bardziej szczegółowo

ZASTRZEŻENIE PRAWNE. A. Ogólne warunki stosowania

ZASTRZEŻENIE PRAWNE. A. Ogólne warunki stosowania Ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych (rozp. 651/2014) - dokument roboczy Pomoc o charakterze społecznym w zakresie transportu na rzecz mieszkańców regionów oddalonych Najpierw należy sprawdzić

Bardziej szczegółowo

1. Postanowienia ogólne

1. Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Nr 65/2011 Burmistrza Gminy Żukowo z dnia 06.06.2011r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE ŻUKOWO 1. Postanowienia ogólne 1 1. Celem Karty Audytu Wewnętrznego w Gminy Żukowo jest

Bardziej szczegółowo

Administrator Bezpieczeństwa informacji

Administrator Bezpieczeństwa informacji Administrator Bezpieczeństwa informacji - teraźniejszość i przyszłość Jarosław Żabówka proinfosec@odoradca.pl 15 grudzień 2011 VI Internetowe Spotkanie ABI Plan prezentacji Dyrektywa i ustawa Praktyka

Bardziej szczegółowo

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010,

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010, 17.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 286/239 REZOLUCJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO z dnia 10 maja 2012 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r.

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 274 ust. 3 i art. 276 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu Najwyższa Izba Kontroli Delegatura we Wrocławiu Wrocław, dnia 3 sierpnia 2010 r. Pan TADEUSZ KRZAKOWSKI P/10/167 LWR-4101-03-02/2010 Prezydent Legnicy WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 2

Bardziej szczegółowo

8741/16 KW/PAW/mit DGG 2B

8741/16 KW/PAW/mit DGG 2B Rada Unii Europejskiej Bruksela, 10 czerwca 2016 r. (OR. en) Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2012/0102 (CNS) 8741/16 FISC 70 ECOFIN 378 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DYREKTYWA

Bardziej szczegółowo

Regulamin Parku Przemysłowego Boruta Zgierz

Regulamin Parku Przemysłowego Boruta Zgierz Załącznik nr 1 Regulamin Parku Przemysłowego Boruta Zgierz 1. Siedzibą Parku Przemysłowego Boruta Zgierz, zwanego dalej Parkiem, jest miasto Zgierz. Park używa pieczęci Park Przemysłowy Boruta Zgierz i

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY. sporządzony na podstawie art. 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY. sporządzony na podstawie art. 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 22.4.2014 r. COM(2014) 229 final KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY sporządzony na podstawie art. 395 dyrektywy Rady 2006/112/WE PL PL KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY sporządzony na

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie finansowe a ocena kondycji NGO

Sprawozdanie finansowe a ocena kondycji NGO Sprawozdanie finansowe a ocena kondycji NGO Projekt Drogowskaz dla NGO. Profesjonalizacja Trzeciego Sektora poprzez wypracowanie i upowszechnienie zasad zarządzania finansowego Wilga, 5-7 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 88/2016 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 10 lutego 2016 r.

Zarządzenie Nr 88/2016 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 10 lutego 2016 r. Zarządzenie Nr 88/2016 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 10 lutego 2016 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego. Na podstawie art. 274 ust. 3 i art. 276 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR WÓJTA GMINY DOBROMIERZ. z dnia 10 wrzesień 2014 r.

ZARZĄDZENIE NR WÓJTA GMINY DOBROMIERZ. z dnia 10 wrzesień 2014 r. ZARZĄDZENIE NR 0050.104. 2014 WÓJTA GMINY DOBROMIERZ z dnia 10 wrzesień 2014 r. w sprawie organizacji zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Dobromierz Na podstawie art. 68 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Rodzina katolicka - In vitro w ustawodawstwie krajów Europy i pozaeuropejskich wtorek, 30 października :06

Rodzina katolicka - In vitro w ustawodawstwie krajów Europy i pozaeuropejskich wtorek, 30 października :06 Metoda zapłodnienia in vitro ma swoje regulacje w prawodawstwie większości państw europejskich. Rozwiązania są różne i nie można wskazać jednego wzorcowego rozwiązania prawnego dla tego zagadnienia. Według

Bardziej szczegółowo