Analiza wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych ICT w regionach Unii Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych ICT w regionach Unii Europejskiej"

Transkrypt

1 Salvador Barrios Matilde Mas Elena Navajas Javier Quesada Analiza wykorzystania technologii Lokalizacja, zatrudnienie, czynniki atrakcyjności i wpływ gospodarczy Wydanie polskie Tarnów, grudzień 2009 nr20

2 Misją IPTS (The Institute for Prospective Technological Studies Instytut Perspektywicznych Studiów Technologicznych) jest dostarczenie wsparcia popartego badaniami klientom unijnego procesu tworzenia polityki poprzez naukowe badanie reakcji na wyzwania polityki o wymiarze zarówno socjo-ekonomicznym jak i naukowym czy technologicznym. Wydanie polskie Tłumaczenie: ISC s.c. Stowarzyszenie Miasta w Internecie, 2009 Redakcja: Krzysztof Głomb Opracowanie graficzne: Studio PirusMTL Biblioteka erozwoju SMWI publikacja nr 20 Opracowanie polskie podręcznika zrealizowano w ramach projektu Zachodniopomorski Alians dla Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego RGB: 223 / 155 / 24 CMYK: 0 / 46 / 100 / 0 Pantone 1375 RGB: 0 / 151 / 159 CMYK: 100 / 0 / 40 / 0 Pantone 3272

3 Słowo wstępne Niniejsza analiza bazuje na dwóch przesłankach: z jednej strony nowa Strategia Lizbońska podkreśla potrzebę zwiększenia wzrostu, konkurencyjności i spójności w Unii Europejskiej. Z drugiej strony, okazało się, że istotą dynamiki wzrostu i produktywności w ciągu ostatniego dziesięciolecia były technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT). W coraz większym stopniu dostrzegany jest również fakt, że technologie informacyjnokomunikacyjne (ICT) silnie determinują nadążanie przez regiony UE za procesem globalizacji i korzystanie z niego. Jednakże w istniejącej literaturze dotyczącej lokalizacji przemysłu technologii informacyjno-komunikacyjnych w regionach UE i wpływu inwestycji ICT na wzrost i spójność regionalną niewiele jest danych na ten temat. Celem niniejszej analizy jest zatem zbudowanie pomostu między problemami poruszanymi przez polityki a istniejącymi danymi empirycznymi na szczeblu regionalnym poprzez: ϝϝodwzorowanie lokalizacji regionalnej i powiązanej z tym dynamiki przemysłu technolo- gii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), ϝϝanalizę regionalnego zastosowania europejskiego przemysłu technologii informacyj- no-komunikacyjnych (ICT), ϝϝocenę atrakcyjności regionów europejskich dla bezpośrednich inwestycji zagranicz- nych związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi (ICT), oraz ϝϝdostarczenie danych empirycznych na temat wpływu technologii informacyjno-komu- nikacyjnych (ICT) na wzrost i konwergencję regionalną. Dużą korzyścią dla niniejszej analizy były dyskusje i wkład wniesiony na różnych etapach jej powstawania. W szczególności dyskusje i prezentacje na warsztatach zorganizowanych przez Instytut Perspektywicznych Studiów Technologicznych (IPTS) i Uniwersytet Pablo de Olavide z Sewilli w czerwcu 2006 r. na temat Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) a rozwój regionalny zachęciły autorów do podjęcia dalszych badań w tym obszarze. Z korzyścią dla analizy były również komentarze otrzymane od uczestników wewnętrznego warsztatu Instytutu Perspektywicznych Studiów Technologicznych (IPTS) zorganizowanego w czerwcu 2007 r. Autorzy pragną podziękować w szczególności Marcowi Bogdanowiczowi (IPTS) za aktywne wsparcie w trakcie badań. 3

4 Spis treści Słowo wstępne... 3 Streszczenie... 6 Wprowadzenie Technologie informacyjno-komunikacyjne i rozwój regionalny: główne argumenty teoretyczne Przemysł technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozwój regionalny i gospodarka oparta na wiedzy: lokalizacja (nadal) ma znaczenie Co determinuje atrakcyjność regionów dla lokalizacji działalności związanej z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi? Wpływ inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne na wzrost regionalny i różnice produktywności Lokalizacja przemysłu ICT i specjalizacja regionalna w UE Najważniejsze rezultaty Wzór lokalizacji sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych w regionach UE Wzór lokalizacji: dane na poziomie krajowym Wzorzec lokalizacji: dane na szczeblu regionalnym Wzorzec specjalizacji: dane na szczeblu regionalnym Zatrudnienie w sektorze ICT w regionach UE Najważniejsze rezultaty Zmiany w zatrudnieniu w sektorze ICT w UE Zmiany w zatrudnieniu w przemyśle ICT: dane na poziomie krajowym Zmiany zatrudnienia w przemyśle ICT: dane na poziomie regionalnym Charakter zatrudnienia w sektorze ICT w UE: charakterystyka kompetencji i zawodów Charakter zatrudnienia w sektorze ICT: dane na poziomie krajowym Charakter zatrudnienia w sektorze ICT: dane na szczeblu regionalnym Ocena atrakcyjności regionów UE dla lokalizacji firm ICT: bliższe spojrzenie na firmy międzynarodowe oraz małe i średnie przedsiębiorstwa Główne rezultaty Analiza lokalizacji małych i średnich przedsiębiorstw oraz międzynarodowych firm ICT: założenia Dane opisowe na temat lokalizacji firm ICT w UE Wzorce lokalizacji międzynarodowych firm ICT Wzorce lokalizacji małych i średnich przedsiębiorstw ICT Analiza ekonometryczna wyborów lokalizacyjnych firm międzynarodowych w przemyśle ICT Czynniki determinujące wybory lokalizacyjne firm międzynarodowych w przemyśle ICT Ocena atrakcyjności regionów UE jako lokalizacji firm międzynarodowych

5 5. Wpływ inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne na wzrost regionalny i różnice produktywności Najważniejsze rezultaty Wpływ inwestycji w ICT na wzrost i produktywność: przesłanki i dane Wpływ inwestycji w ICT na wzrost i produktywność regionalną: dane z regionów hiszpańskich Zasoby kapitałowe ICT w regionach hiszpańskich Wpływ kapitału ICT na wzrost i konwergencję: rezultaty dekompozycji wzrostu Podsumowanie i implikacje polityczne Główne rezultaty analizy Implikacje polityczne Przyszłe badania Bibliografia Spis załączników Załącznik 1: Dodatkowe tabele i mapy Dodatkowe tabele dotyczące regionalnego charakteru zatrudnienia w sektorze ICT Lokalizacja nowych spółek zależnych firm międzynarodowych Lokalizacja nowych małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) Załącznik 2: Noty metodologiczne Definicja sektora produkcji technologii informacyjno-komunikacyjnych Dane regionalne Nota na temat wskaźnika Balassy Nota na temat analizy przesunięć udziałów Analiza charakteru zatrudnienia z wykorzystaniem Badania Siły Roboczej (LFS) Analiza wzorców lokalizacyjnych firm Modelowanie empiryczne wyborów lokalizacyjnych nowych firm Spis wykresów Spis map

6 Streszczenie Pojawienie się technologii informacyjno-komunikacyjnych wywołało gorącą debatę publiczną w ciągu ostatnich kilku lat, zarówno w kręgach politycznych jak i akademickich. W szczególności, w nowej Strategii Lizbońskiej podkreślono potrzebę wzmacniania wzrostu, konkurencyjności i spójności w Unii Europejskiej. Różny wkład ICT we wzrost gospodarczy w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej wskazywany jest często jako jeden z głównych powodów różnic wzrostu tych dwóch obszarów od połowy lat tych. Twarde dane wskazują na to, że wzrost bazujący na technologiach informacyjno-komunikacyjnych jest silnie związany z położeniem geograficznym. Przykładowo, pojawiają się częste wzmianki w prasie i mediach o zadziwiających wynikach gospodarczych Doliny Krzemowej, Drezna czy Bangalore, by wymienić tylko kilka. Co z tego wynika, regiony są w coraz większym stopniu uznawane za właściwy wymiar obserwacji i analizy zachodzących transformacji i zmian strukturalnych /technologicznych wywoływanych przez technologie ICT. Z perspektywy politycznej zmiany, o których mowa powyżej podnoszą istotne kwestie na temat przyszłych działań dotykające bezpośrednio Unii Europejskiej. W szczególności, świadomość potrzeby przyjęcia obok inicjatyw na szczeblu krajowym również polityk regionalnych jest coraz powszechniejsza. Z uwagi na to, że charakter zachodzącej dynamiki zmian i innowacji technologicznych ma istotny wymiar lokalny /regionalny, konieczne jest tworzenie polityk publicznych również na tym szczeblu. Jednakże niewiele wiadomo jeśli w ogóle cokolwiek na temat regionalnego wpływu ICT. Celem niniejszej analizy jest udokumentowanie regionalnego wpływu technologii ICT poprzez odwzorowanie lokalizacji przemysłu informatycznego w krajach UE-25, analizę zakresu i charakteru zastosowania ICT w regionach europejskich, wskazanie czynników warunkujących atrakcyjność regionów UE dla lokalizacji przemysłu ICT, a także ocenę wkładu inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne we wzrost i konwergencję regionalną. Najważniejsze rezultaty można podsumować następująco: ϝϝanaliza pokazuje, że przemysł technologii informacyjno-komunikacyjnych zwykle koncentruje się pod względem geograficznym w łuku biegnącym od południowej części Wielkiej Brytanii, przez kraje Beneluksu, północną część Włoch, południową część Niemiec do regionu Île de France. Działalność w tym obszarze zwykle odgrywa bardzo ważną rolę w specjalizacji przemysłowej tych regionów. Niedawne zmiany w zatrudnieniu i wzrost liczby pracowników wykwalifikowanych w sektorze ICT również są w dużej mierze wywołane przez szybko rozwijający się podsektor usług informatycznych (Nace 70). Co ciekawe, wprawdzie ten sektor również jest zwykle zlokalizowany w najbogatszych regionach UE, ale w ciągu ostatniej dekady UE odnotowała również pojawienie się klastrów regionalnych w szczególności w regionie Madrytu, ale również na południu Szkocji, w Irlandii, w południowej Finlandii i zachodnich regionach Szwecji, a także niektórych regionach UE-10, zazwyczaj mieszczących się niedaleko stolic. Oprócz tego, spadek zatrudnienia w unijnych podsektorach wytwórstwa ICT przełożył się na znaczny wzrost odsetka pracowników wykwalifikowanych w najbogatszych regionach UE. Różnicy tej nie zrekompensował ekwiwalentny wzrost zatrudnienia w UE-10, gdzie dodatkowo charakter zatrudnienia również oznacza niższy wkład kwalifikacji. Od roku 2000 coraz większa liczba firm międzynarodowych otwierała siedziby spółek zależnych w UE-10, podczas gdy wcześniej firmy międzynarodowe zwykle wolały lokalizację w regionach Wielkiej Brytanii, Irlandii, Holandii i Niemiec. Również w tym przypadku zmiany w sektorze ICT są w dużej mierze zdeterminowane szybko rozwijającym się podsektorem usług informatycznych ICT. 6

7 W przypadku tego konkretnego sektora, bieguny ICT wskazane powyżej są jak dotąd najbardziej atrakcyjne dla inwestorów zagranicznych. Szereg czynników ma szczególnie istotne znaczenie, jeśli chodzi o przyciągnięcie firm międzynarodowych, np. poziom produktu regionalnego brutto, stopień specjalizacji przemysłowej, poziom wykształcenia i liczba MSP z sektora ICT w danym regionie. Poziom specjalizacji przemysłowej wydaje się mieć szczególne znaczenie w przypadku przemysłu usług informatycznych, podczas gdy obecność małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) z sektora ICT ma większe znaczenie w przypadku produkcji informatycznej. Rezultaty te zdają się przemawiać na korzyść koncepcji, że imponujący wzrost podsektora usług informatycznych ICT miał miejsce, ogólnie rzecz biorąc, w regionach już wysoko wyspecjalizowanych w usługach informatycznych. ϝϝjeżeli chodzi o wpływ inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne na kon- wergencję regionalną, niniejsza analiza dostarcza szeregu nowych i potencjalnie istotnych rezultatów poprzez przyjrzenie się konkretnemu przykładowi regionów hiszpańskich. Powodem koncentracji na Hiszpanii w niniejszej analizie jest fakt, że niedawno zostały udostępnione wiarygodne dane na temat inwestycji w ICT poszczególnych regionów w tym kraju, natomiast do dnia dzisiejszego brak porównywalnych danych dla pozostałych krajów UE. Z literatury i istniejących danych wynika, że większe prawdopodobieństwo odniesienia korzyści gospodarczych z technologii informacyjno-komunikacyjnych mają kraje (i regiony) wysoko wyspecjalizowane w przemyśle produkcji ICT. Z uwagi na dominację regionu Madrytu w hiszpańskim przemyśle technologii informacyjno-komunikacyjnych, o której była mowa wcześniej, należałoby się spodziewać znacznie większego wpływu rozpowszechnienia ICT na wzrost gospodarczy w tym konkretnym regionie oraz tego, że te technologie niekoniecznie przyczynią się do większej konwergencji regionalnej w Hiszpanii. Pomimo tego, rezultaty niniejszej analizy wskazują na to, że inwestycje w ICT przyczyniły się znacznie do konwergencji regionalnej, pomimo silnej koncentracji przestrzennej hiszpańskiego przemysłu ICT wokół Madrytu. Rezultaty otrzymane w ramach niniejszej analizy niosą ze sobą szereg istotnych implikacji politycznych. Analiza dostarczyła dowodów potwierdzających rolę odgrywaną przez sektor usług informatycznych w niedawnych zmianach, jakie zaszły w przemyśle technologii informacyjno-komunikacyjnych pod względem zatrudnienia i kompetencji oraz na pojawienie się nowych biegunów wzrostu regionalnego w UE. ϝϝodchodząc od tradycyjnych modeli biznesowych, ten sektor działalności ma stosun- kowo niskie koszty utracone, szczególnie pod względem wymogów kapitału fizycznego, przy dużej innowacyjności i wysokich kompetencjach. W szczególności niskie koszty utracone wpływają na zmianę alokacji dostępnych zasobów na rzecz inwestycji w kapitał ludzki i zdolność innowacyjną. Aby sprostać wyzwaniom poprawy produktywności i konkurencyjności, Europa powinna postawić na swoje silne strony. Powinna rozwijać istniejące bieguny wzrostu i sprzyjać powstawaniu nowych, jak to widać na przykładzie nowych biegunów usług ICT takich jak Madryt, południowa Irlandia i północna Szkocja. Regiony te są dobrymi przykładami potencjału, jaki niosą w sobie działania związane z usługami ICT, a także roli odgrywanej przez kompetencje pracowników w tworzeniu się nowych biegunów wzrostu. Z pewnością infrastruktura ma kluczowe znaczenie a konkretnie infrastruktura telekomunikacyjna w promowaniu rozwoju regionalnego innowacyjnych działań w obszarze ICT. Jednakże, przyszłe programy polityki spójności powinny uwzględniać zmiany relatywnej wagi i charakteru podejmowanych środków. Promując infrastrukturę, powinny jednocześnie promować kompetencje ICT pracowników oraz korzystanie z ICT przez małe i średnie przedsiębiorstwa, gdyż czynniki te mogą podnieść atrakcyjność regionów europejskich, w szczególności jeśli chodzi o bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Wreszcie, rezultaty dotyczące wpływu inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne na konwergencję regionalną dostarczają szeregu nowych informacji, które 7

8 mają bezpośrednie znaczenie dla tworzenia polityki, w szczególności unijnej polityki spójności. W szczególności analiza wykazuje, że kapitał ICT zwykle promuje regionalną konwergencję gospodarczą. Polityki regionalne, których celem jest promocja spójności regionalnej muszą zatem uwzględnić rozpowszechnienie technologii informacyjnokomunikacyjnych jako potencjalnie ważne narzędzie promowania konwergencji w UE. Jednakże polityk promujących rozpowszechnienie ICT nie można traktować jako polityk wyizolowanych. Bardzo ważną rolę odgrywają w szczególności edukacja i kompetencje. Niniejsza analiza dowodzi również, że brak wysokiej specjalizacji w ICT, tak jak miało to miejsce w przypadku większości regionów w Hiszpanii analizowanych w niniejszym raporcie, nie powinien być traktowany jako istotna bariera w promowaniu wpływu ICT na rozwój regionalny. 8

9 Wprowadzenie Pojawienie się technologii informacyjno-komunikacyjnych wywołało gorącą debatę publiczną w ciągu ostatnich kilku lat, zarówno w kręgach politycznych jak i akademickich. Debata ta koncentrowała się na dwóch głównych kwestiach. Po pierwsze, różny wkład ICT we wzrost gospodarczy w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej wskazywany jest często jako jeden z głównych powodów różnic wzrostu tych dwóch obszarów od połowy lat 1990-tych. Druga kwestia dotyczy ważnej roli odgrywanej przez sektor ICT w promowaniu zmiany technologicznej i zdolności innowacji. Również pod tym względem Unia Europejska pozostaje w tyle za Stanami Zjednoczonymi i w coraz większym stopniu musi stawiać czoła konkurencji z innych części świata, przede wszystkim coraz liczniejszej grupie państw azjatyckich, takich jak Japonia, Chiny i Korea. Uważa się zatem, że zarówno rozpowszechnianie jak i produkcja technologii informacyjno-komunikacyjnych odgrywają kluczową rolę w przyszłej konkurencyjności gospodarki UE. Ogólnie rzecz biorąc, coraz powszechniej uznaje się fakt, że ICT silnie determinują nadążanie za procesem globalizacji przez gospodarki i społeczeństwa i czerpanie z niego ewentualnych korzyści. Z kolei twarde dane wskazują na to, że wzrost bazujący na technologiach informacyjno-komunikacyjnych ICT jest silnie związany z położeniem geograficznym. Przykładowo, pojawiają się częste wzmianki w prasie i mediach o zadziwiających wynikach gospodarczych Doliny Krzemowej, Drezna czy Bangalore, by wymienić tylko kilka. Przedstawiane są jako przykłady regionów, które z powodzeniem czerpią znaczne korzyści z rozpowszechnienia ICT i globalizacji. Co z tego wynika, regiony są w coraz większym stopniu uznawane za właściwy wymiar obserwacji i analizy zachodzących transformacji i zmian strukturalnych /technologicznych wywoływanych przez ICT. Po bliższym przyjrzeniu się lokalizacji przemysłu ICT w UE okazuje się, że sektor ten silnie koncentruje się w większości przypadków w najbogatszych regionach UE. Jednakże z uwagi na silniejsza konkurencję międzynarodową, niektóre regiony UE specjalizujące się w działalności w obszarze technologii informacyjno-komunikacyjnych stawiają czoła konkurencji zewnętrznej w sposób bardziej bezpośredni, w szczególności w przypadku regionów specjalizujących się w towarach ICT przeznaczonych do obrotu handlowego, takich jak podsektory wytwarzające ICT i rosnąca liczba usług w zakresie ICT. Oprócz tego, korzyści gospodarcze płynące z szybkiego rozpowszechnienia ICT nadal w dużej mierze trafiają do UE. W rzeczy samej, przyjęcie ICT i wpływ na produktywność były szczególnie dynamiczne w niektórych państwach członkowskich (np. Irlandii, Finlandii), a w większości krajów UE efekt ten jeszcze nie nastąpił (patrz van Ark i Inklaar (2005)). Wyzwanie dla polityki Z perspektywy polityki, zmiany opisane powyżej mają istotne znaczenie dla przyszłości Unii Europejskiej. W szczególności, świadomość potrzeby przyjęcia obok inicjatyw na szczeblu krajowym również polityk regionalnych jest coraz powszechniejsza, z uwagi na to, że charakter zachodzącej dynamiki zmian i innowacji technologicznych ma istotny wymiar lokalny /regionalny, konieczne jest tworzenie polityk publicznych również na tym szczeblu. W szczególności, cytując komunikat w sprawie strategii i2010, technologie informacyjno-komunikacyjne postrzegane są jako istotny czynnik wzrostu i zatrudnienia... a różnice w wynikach gospodarczych krajów uprzemysłowionych można w dużej mierze wyjaśnić poziomem inwestycji w ICT, badaniami i wykorzystaniem tych technologii oraz konkurencyjnością społeczeństwa informacyjnego. Usługi, kompetencje i treść ICT są coraz istotniejszą częścią gospodarki i społeczeństwa. Cele te zostały uwzględnione w szeregu polityk UE. Przykładowo, w ramach nowych programów polityki spójności, państwa członkowskie są coraz częściej zachęcane do Analiza wykorzystania technologii Technologie informacyjnokomunikacyjne determinują sposób, w jaki gospodarki funkcjonują w odniesieniu do procesu globalizacji......a twarde dane wskazują na to, że ICT mają istotny wymiar regionalny Z perspektywy polityki, regionalny wymiar ICT ma coraz większe znaczenie Z perspektywy polityki, regionalny wymiar technologii informacyjnokomunikacyjnych ma coraz większe znaczenie 9

10 jednakże niewiele wiadomo na temat wpływu ICT na gospodarki regionalne Niniejsza analiza podejmuje trzy kwestie badawcze: wykorzystywania funduszy strukturalnych i spójności na realizację Strategii Lizbońskiej i promowanie społeczeństwa obywatelskiego (patrz w szczególności Wspólnotowe wytyczne strategiczne w sprawie polityki spójności na lata , Komisja Europejska (2005)). Cele inicjatywy i2010 ujęte są również w Wytycznych zintegrowanych, które służą do monitorowania wdrażania Strategii Lizbońskiej poprzez Krajowe Programy Reform. W niedawno przeprowadzonej ocenie inicjatywy i2010 Komisja Europejska przyznaje, że Europa czyni stałe postępy pod względem rozpowszechniania technologii informacyjno-komunikacyjnych. Jednakże ocena ta wskazuje również na to, że rozpowszechnienie technologii informacyjno-komunikacyjnych jeszcze nie wyczerpało się pod względem potencjału produktywności i wzrostu patrz Komisja Europejska (2007). Kwestie badawcze Analizując istniejące dane empiryczne, trzeba przyznać, że niewiele wiadomo na temat wpływu regionalnego technologii informacyjno-komunikacyjnych ani na temat lokalizacji przemysłu ICT w regionach UE. Istotna jest zatem możliwość podjęcia tych kwestii z perspektywy badań naukowych. Badania prowadzone z różnych perspektyw mogą dostarczyć wartościowych informacji. Jak już wspomniano powyżej, lokalizacja przemysłu produkującego ICT ma znaczenie dla konkurencyjności globalnej i potencjału długoterminowego wzrostu. W rzeczy samej, nawet gdy się weźmie pod uwagę gospodarkę światową, przemysł ICT jest skoncentrowany w ograniczonej liczbie regionów. Gospodarki aglomeracji: analiza przedstawia odwzorowanie działań w zakresie ICT oraz charakterystyki kompetencji w regionach UE... Pierwszym celem niniejszej analizy będzie zatem udokumentowanie lokalizacji przemysłu produkującego ICT w regionach europejskich celem odwzorowania istniejących klastrów w UE oraz analiza zmian, jakie ostatnio zaszły w tym przemyśle. W szczególności, jedna kwestia dotyczy zmian w położeniu geograficznym unijnego przemysłu technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) po rozszerzeniu UE w 2004 roku. Oprócz tego, ważne jest gromadzenie informacji na temat charakteru działań w obszarze ICT podejmowanych w różnych regionach UE, z rozróżnieniem np. działań w zakresie badań i rozwoju i działań wymagających niższych kwalifikacji. Pracownicy wykwalifikowani uważani są zwykle za bardziej produktywnych i lepiej przygotowanych do przyswojenia sobie szybkich zmian technologicznych, które charakteryzują działania w obszarze technologii informacyjno-komunikacyjnych. W szczególności, podsektory ICT są zróżnicowane pod względem kapitału ludzkiego i wiedzy, a różnice te są szczególnie widoczne, np. w przypadku przemysłu półprzewodników. Biorąc pod uwagę pozytywny związek między intensywnością wiedzy, innowacyjnością i długoterminowym wzrostem, można oczekiwać różnego wpływu różnych rodzajów działań w obszarze ICT na rozwój regionalny. Jak już wcześniej wspomniano, pojawienie się technologii w gospodarce idzie w parze z procesem globalizacji. Faktycznie, zmiany technologiczne i wzrost handlu międzynarodowego, a także przepływy inwestycji bezpośrednich między krajami są ściśle ze sobą związane. Przykład przemysłu półprzewodników ilustruje międzynarodowy podział pracy, który dokonuje się na poziomie globalnym, i w którym znaczna część procesów produkcji jest przenoszona do miejsc o niskich kosztach produkcji i następuje (re)dystrybucja działań w obszarze badań i rozwoju między oddziałami firm międzynarodowych mieszczącymi się w różnych krajach. W szczególności, gdy firmy międzynarodowe rozważają alternatywne lokalizacje, często porównują regiony zlokalizowane w różnych krajach celem organizacji procesu produkcji. Nie wszystkie regiony mają te same cechy, np. jeśli chodzi o kwalifikacje pracowników lub dostęp do rynków. Atrakcyjność regionalna: analiza zawiera ocenę atrakcyjności regionów UE dla lokalizacji międzynarodowych firm ICT i jej związek z MSP... W konsekwencji, celem analizy lokalizacji przemysłu technologii informacyjno-komunikacyjnych w regionach UE powinno być również wskazanie czynników determinujących lokalizację międzynarodowych firm ICT, by zrozumieć czynniki determinujące atrakcyjność regionów dla inwestorów zagranicznych. Stanie się jasne, że dostępność dostawców lokalnych, często w postaci małych i średnich przedsiębiorstw działających w obszarze technologii informacyjno-komunikacyjnych, jest szczególnie istotna by móc 10

11 ocenić relację między globalnymi wyborami firm międzynarodowych a wymiarem regionalnym. Wreszcie, jak zaznaczono powyżej, wpływu ICT nie można ograniczać do analizy wyłącznie sektora tych technologii. Z ekonomicznego punktu widzenia znaczenie ma również wpływ rozpowszechnienia ICT na zróżnicowanie wzrostu gospodarczego i produktywności, z których ten ostatni czynnik jest istotą konkurencyjności globalnej. Niniejszy raport uwzględnia zatem również wpływ rozpowszechnienia technologii informacyjno-komunikacyjnych na wzrost i produktywność na szczeblu regionalnym. Co ważne, badania tego rodzaju zostały podjęte w nielicznych krajach i do dnia dzisiejszego nigdy nie zostały przeprowadzone na szczeblu regionalnym. Przeprowadzone zostaną studia przypadków regionów hiszpańskich. Uzyskane zostaną nowe rezultaty o potencjalnie wysokiej wartości dla unijnej polityki regionalnej, zważywszy że dokumentują one rolę inwestycji w ICT w promowaniu wzrostu i konwergencji regionalnej, obok takich czynników jak infrastruktura i kompetencje pracowników. Niniejszy raport ma następującą strukturę. W części 1 przedstawiono główne argumenty teoretyczne dotyczące wpływu technologii informacyjno-komunikacyjnych na gospodarki regionalne. Część 2 zawiera opis lokalizacji sektora ICT i charakter działań w zakresie ICT w regionach UE-25. W części 3 analizowane są kwestie związane z zatrudnieniem i kompetencjami ICT na poziomie regionalnym. Część 4 dotyczy atrakcyjności regionów UE dla międzynarodowych firm ICT. Część 5 zawiera dane empiryczne na temat wpływu inwestycji w ICT na wzrost i konwergencję regionalną. Część 6 zawiera podsumowanie głównych rezultatów i przedstawia szereg implikacji politycznych i przyszłe cele badawcze. Wpływ gospodarczy: niniejsza analiza dostarcza dowodów na wpływ inwestycji ICT na wzrost i konwergencję regionalną 11

12 1. Technologie informacyjnokomunikacyjne a rozwój regionalny: główne argumenty teoretyczne W powszechnym przekonaniu w przypadku technologii informacyjno-komunikacyjnych odległość fizyczna nie ma znaczenia Niniejsza część zawiera przegląd głównych argumentów teoretycznych dotyczących roli, jaką odgrywa lokalizacja działań gospodarczych w rozwoju regionalnym, z uwzględnieniem sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych. Następnie analizie poddane zostały elementy, które wpływają na atrakcyjność regionów pod względem lokalizacji działalności w obszarze ICT. Wreszcie, rozważany jest wpływ technologii teleinformatycznych z perspektywy użytkownika, poprzez badanie wpływu inwestycji w ICT na wzrost i konwergencję regionalną Przemysł ICT, rozwój regionalny i gospodarka oparta na wiedzy: lokalizacja (nadal) ma znaczenie Od dawna było wiadomo, że rozkład przestrzenny działalności gospodarczej jest nierównomierny patrz np. Fujita i Thisse (2002). Istnieje również mnóstwo podobnych danych potwierdzających różnorodność regionów na świecie, np. tzw. błękitny banan w Europie 1, obszar przemysłowy w Stanach Zjednoczonych zwany Manufacturing Belt, okręgi przemysłowe we Włoszech - patrz Pyke et al. (1990), Droga 128 (Route 128) i Dolina Krzemowa w Stanach Zjednoczonych patrz Saxenian (1996). Zrozumienie koncentracji przemysłu w Europie jest bardzo ważne z wielu powodów. W szczególności w ciągu ostatniego dziesięciolecia integracja europejska i kolejne rozszerzenia Unii Europejskiej wzmocniły konieczność lepszego zrozumienia wzorców produkcji w krajach i regionach UE i ich redystrybucji geograficznej, a także procesu integracji gospodarczej patrz w szczególności analiza dotycząca wpływu rozszerzenia UE w 2004 r. na lokalizację przemysłu produkcji technologii informacyjno-komunikacyjnych autorstwa Barry ego i Currana (2004). Oprócz tego, w okresie tym nastąpiło również pogłębienie globalnej integracji gospodarczej, wraz z pojawieniem się rosnącej liczby gospodarek konkurujących na całym świecie, co ma bezpośrednie konsekwencje dla europejskiej struktury gospodarczej i konkurencyjności patrz w szczególności najnowsza analiza autorstwa Belessiotis et al. (2006). W powszechnym przekonaniu w przypadku ICT odległość fizyczna nie ma znaczenia, a bariery geograficzne i koszty tranportu znaczenie to tracą - patrz Quah (2000). Zdaniem niektórych może oznaczać to zmierzch odległości tak twierdzi np. Cairncross (2001). Ale wkład teoretyczny w ekonomię geograficzną i urbanistyczną dostarcza szeregu wyjaśnień, dlaczego ciągle występuje aglomeracja działalności gospodarczej. Główne argumenty można z grubsza podzielić według tzw. efektów zewnętrznych Marshalla 2. Bardziej konkretnie, według pierwszej teorii Marshalla, występowanie ekonomii skali w produkcji zasobów może skłaniać firmy do lokowania się w pobliżu zasobów. Rozwijając koncepcję Marshalla, literatura nowej geografii ekonomicznej postuluje, że również związki zasoby-produkt, obok rosnących zwrotów z inwestycji, mogą być dla firm zachętą do lokowania się w pobliżu rynków i dostawców, by oszczędzić na kosz- 1 Cześć Europy skupiająca większość działalności przemysłowej nazywana jest w literaturze błękitnym bananem Europy jest to obszar ciągnący się od południowej części Wielkiej Brytanii, poprzez kraje Beneluksu i Danię, francuski region Ile de France, zachodnie regiony Niemiec do północnej części Włoch. 2 Badania patrz Duranton i Puga,

13 tach transportu, gdzie efekty wielkości rynku nasilają się w samonapędzającym się procesie aglomeracji (patrz Fujita i Thisse, 2002). Łączenie się rynku pracy również może być siłą skupiającą, ponieważ aglomeracja przemysłowa powinna wspierać tworzenie się gęstych lokalnych rynków pracy, tak by kompetencje pracowników lepiej odpowiadały wymaganiom pracodawców i vice-versa (patrz Helsley i Strange, 1990, oraz Monfort i Ottaviano, 2000). Wreszcie, rozpowszechnianie się wiedzy może prowadzić do powstania aglomeracji, ponieważ może ono generować efekty zewnętrzne, które są związane z położeniem geograficznym, podnosząc produktywność firm w regionie, w którym tworzona jest nowa wiedza ekonomiczna. Firmy mogą zatem lokować się tam, gdzie istnieje duże prawdopodobieństwo uczenia się od innych firm (patrz Henderson 1974, 1988, i Glaeser 1999). Stąd też problem jest prawdopodobnie o wiele bardziej złożony niż zwykłe zniknięcie wpływu odległości geograficznej na lokalizację działalności gospodarczej w ogóle, a przemysłu ICT w szczególności. A konkretnie, konieczne jest lepsze zrozumienie implikacji rozpowszechnienia technologii teleinformatycznych dla lokalizacji działalności gospodarczej. W rzeczy samej, bardziej prawdopodobne jest to, że rozpowszechnienie ICT zmienia definicję odległości z ekonomicznego punktu widzenia, odchodząc od wymiaru niemal wyłącznie przestrzennego /infrastrukturalnego do zbioru czynników warunkujących, w tym m. in. komponentów niematerialnych, takich jak kapitał ludzki, zdolności innowacyjne, itd. patrz w szczególności Venables (2001). Powyższe rozważania wskazują na dwie istotne kwestie badawcze: czy nadal zachodzi aglomeracja działalności gospodarczej, a jeśli tak, to czy dynamika aglomeracji zmienia się i dlaczego. Niniejszy raport rzuca nowe światło na te kwestie Co determinuje atrakcyjność regionów dla lokalizacji działalności związanej z ICT? Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych wkroczył obecnie w fazę, w której najważniejsze wynalazki technologiczne (mikroprocesory, oprogramowanie, Internet...) spowodowały coraz to nowe innowacje i zmiany technologiczne, charakteryzujące fazę zastosowania ICT patrz Perez (2002). W trakcie tej fazy, powszechne wykorzystanie ICT prawdopodobnie zapoczątkuje coraz liczniejsze i wzajemnie wzmacniające się zastosowania, z bezpośrednim przełożeniem na działalność gospodarczą, zarówno pod względem ogólnego wzrostu gospodarczego jak i efektywności gospodarczej (produktywności) patrz Varian et al. (2004). Z tego względu autorzy ci zapewniają, że innowacje związane z technologiami teleinformatycznymi zwykle rozpowszechniają się znacznie szybciej i umożliwiają tworzenie nowych aplikacji znacznie szybciej niż podczas poprzednich okresów intensywnych zmian technologicznych. Wprawdzie cechy te charakteryzowały również poprzednie rewolucje technologiczne, ale często uważa się, że w przypadku technologii informacyjno-komunikacyjnych są one nasilone i zwykle silnie wpływają na lokalizację działalności firm ICT. W szczególności, komponenty niematerialne takie jak rozpowszechnianie wiedzy i technologii, które towarzyszą stosowaniu ICT nie natrafiają na takie ograniczenia jak tradycyjne komponenty fizyczne, takie jak półprodukty i kapitał, i można przyjąć, że bezpośrednio wpływają na efektywność gospodarczą i mogą potencjalnie zmieniać czynniki determinujące lokalizację działalności gospodarczej. Zmiany technologiczne związane z ICT mogą obejmować zmiany w procesie produkcji i organizacji firmy. Dotyczą one zwykle relacji z konsumentami i dostawcami i zacierają tradycyjną organizację rynku, zarówno w przypadku półproduktów jak i produktów i usług końcowych. Przykładowo, Klier (1999) dostarcza danych potwierdzających fakt, że wprowadzenie metod produkcji na daną chwilę w amerykańskim przemyśle motoryzacyjnym zaowocowało aglomeracją dostawców-pośredników blisko ośrodków produkcji. Jednym z wyjaśnień podawanych w literaturze jest to, że wdrożenie metody produkcji na daną chwilę umożliwione przez rozpowszechnienie korzystania z ICT Analiza wykorzystania technologii jednakże bardziej prawdopodobne jest to, że rozpowszechnienie technologii informacyjnokomunikacyjnych zmienia definicję odległości z ekonomicznego punktu widzenia Komponenty niematerialne takie jak wiedza i rozpowszechnienie charakteryzujące stosowanie technologii informacyjnokomunikacyjnych nie natrafiają na takie same ograniczenia jak tradycyjne elementy fizyczne Z uwagi na szczególne cechy charakteryzujące przemysł technologii informacyjno-komunikacyjnych, istnieje duże prawdopodobieństwo, że zasoby niematerialne będą miały duży wpływ na czynniki determinujące lokalizację przedsiębiorstw w przemyśle ICT 13

14 spowodowało z kolei relatywny wzrost kosztów czasu. Ograniczenie kosztów czasu z kolei uzasadnia skupianie się producentów wzdłuż łańcucha produkcji. Przykładem kolejnej zmiany lokalizacji produkcji spowodowanej przez ICT jest powstanie centrów obsługi telefonicznej w krajach UE patrz np. Beekman et al. (2002), którzy analizując lokalizację centrów obsługi telefonicznej w Holandii doszli do wniosku, że między charakterystykami lokalnego rynku pracy (pod względem kompetencji) a zmianą technologiczną zachodzą interakcje, a z kolei one mają wpływ na lokalizację działalności gospodarczej. W przypadku przemysłu produkującego technologie teleinformatyczne, a konkretnie półprzewodniki, potrzeba indywidualnego dostosowania usług i zdolności funkcjonowania ponadgranicznych systemów produkcji w czasie rzeczywistym doprowadziła do przeniesienia znacznej części procesu produkcji do producentów mających niskie koszty, co z kolei doprowadziło do znacznych zmian w modelach biznesowych i koncentracji etapów produkcji o wysokiej wartości dodanej, zazwyczaj w krajach rozwiniętych patrz np. Sackett et al. (2005) i Hung et al. (2006). W szczególności, wiele działań usługowych ICT wymaga kapitału ludzkiego, a zatem na koszty produkcji wpływa w istotny sposób dostępność pracowników wykwalifikowanych, a nie konieczność podejmowania poważnych inwestycji (fizycznych). Przykłady te pokazują, że sektor technologii informacyjno-komunikacyjnych charakteryzują szczególne cechy, które sprawiają, że lokalizacja przedsiębiorstw jest znaczącym tematem badawczym. W szczególności, dominacja wiedzy i innych zasobów niematerialnych nad łańcuchem wartości i produkcją towarów i usług ma istotne implikacje dla struktury kosztów produkcji i atrakcyjności regionalnej dla lokalizacji przedsiębiorstw ICT. W szczególności, wiele działań usługowych ICT wymaga kapitału ludzkiego, a zatem na koszty produkcji wpływa w istotny sposób dostępność pracowników wykwalifikowanych, a nie konieczność podejmowania poważnych inwestycji (fizycznych). Przykładowo, rozwój oprogramowania zapoczątkował rodzaj modelu biznesowego, który koncentruje się głównie na oferowaniu usług konsultingowych i oprogramowania dostosowanego do indywidualnych potrzeb klienta, wymaga głównie wysoko wykwalifikowanych pracowników i ma stosunkowo niskie koszty utracone. Z kolei to sprawia, że usługi ICT wymagają mniej kapitału fizycznego, i kapitał ludzki staje się głównym czynnikiem wyjaśniającym rozwój tego rodzaju działalności. Zwłaszcza ta ostatnia cecha sprawia, że rozwój działalności w obszarze ICT jest potencjalnie dobrym kandydatem do promowania rozwoju regionalnego. Ogólnie rzecz biorąc, różna intensywność kapitału ludzkiego i kapitału fizycznego między usługami ICT a działalnością produkcyjną może mieć istotne implikacje dla rozwoju regionalnego. Rzeczywiście, badania ekonomiczne dostarczyły danych empirycznych dotyczących faktu, że różnice w dostępie do kapitału (tzn. do finansowania inwestycji prywatnych) są uważane za istotny czynnik utrzymywania się różnic w poziomie rozwoju gospodarczego patrz w szczególności Guiso et al. (2004). Ze względu na to, że działania związane z usługami ICT zależą w dużym stopniu od dostępności wykwalifikowanych pracowników, można oczekiwać, że ograniczenia związane z dostępem do kapitału będą mieć mniejsze znaczenie dla tego rodzaju działalności niż w przypadku działalności wytwórczej o znacznie wyższej intensywności kapitału fizycznego. Takie poglądy skłaniają do badania zmiennych czynników atrakcyjności lokalizacji przemysłu technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), w szczególności działalności usługowej. Niniejszy raport podejmuje te kwestie Wpływ inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne ICT na wzrost regionalny i różnice produktywności Najnowsze dane szacunkowe dostarczone przez Centrum Wzrostu i Rozwoju Groningen (Groningen Growth and Development Centre (GGDC)) wskazują na to, że podczas gdy łączny udział zasobów ICT we wzroście całkowitego produktu gospodarki wynosił 0,55 punktów procentowych w latach w UE, to udział ten był niemal dwukrotnie wyższy w Stanach Zjednoczonych w tym samym okresie i wynosił 1,1 pkt. proc. Liczby te wyjaśniają również w dużej mierze różnice wzrostu między Stanami Zjednoczonymi a Unią Europejską od 1995 roku. 14

15 Istnieje szereg powodów, by wierzyć, że rozpowszechnienie technologii informacyjnokomunikacyjnych będzie mieć różny wpływ na wzrost i produktywność w zależności od regionu. Wymienić można dwa główne czynniki. Pierwszy z nich reprezentują różnice specjalizacji przemysłowej i wychodzi on z założenia, że postęp techniczny ma miejsce głównie, jeśli nie wyłącznie, w zaawansowanych technologicznie sektorach gospodarki patrz Barrios i Burgelman (2007). Postęp technologiczny jest tu osadzony w rozpowszechnieniu ICT w działalności gospodarczej. Należy się zatem spodziewać, że im wyższy udział przemysłu produkującego technologie informacyjno-komunikacyjne w produkcie regionalnym, tym wyższy wpływ na wzrost gospodarczy poprzez podniesienie produktywności wieloczynnikowej 3. Drugi czynnik reprezentuje akumulacja kapitału ICT, a hipoteza brzmi, że nie wszystkie formy kapitału mają ten sam wpływ na wzrost gospodarczy. W szczególności, najnowsze badania empiryczne wzrostu gospodarczego koncentrują się na ważnym rozróżnieniu zasobów ICT i innych niż ICT patrz np. Jorgenson (1995). Zgodnie z hipotezą, sektory o największym udziale ICT w kapitale całkowitym powinny również odnotować największe zyski produktywności. Regiony dysponujące stosunkowo wysokim odsetkiem takiego przemysłu intensywnego w technologie informacyjno-komunikacyjne 4 powinny doświadczyć większego wpływu ekonomicznego rozpowszechnienia ICT. Z perspektywy badawczej, dowody roli odgrywanej przez rozpowszechnienie technologii informacyjno-komunikacyjnych we wzroście regionalnym są nadal niewystarczające, żeby nie powiedzieć nieistniejące. Główne wyjaśnienie takiego stanu rzeczy wiąże się z dostępnością danych. Kwestia ta była również do niedawna uważana za największą przeszkodę w badaniach międzynarodowych wpływu technologii informacyjno-komunikacyjnych na wzrost i produktywność. Niedawno szereg krajów rozpoczął gromadzenie danych na temat inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne (obejmujące ogólnie rzecz biorąc oprogramowanie, sprzęt komputerowy i sprzęt komunikacyjny) patrz Jorgenson (2005). W najnowszym programie badawczym prowadzonym w ramach VI Programu Ramowego Komisji Europejskiej EU KLEMS dostarczone zostały porównywalne dane na temat inwestycji w ICT i produktywności dla szeregu krajów 5. Niestety dane tego rodzaju nie są dostępne na szczeblu regionalnym UE. Ze względu na brak porównywalnych danych na szczeblu regionalnym dla UE, niniejsza analiza koncentruje się na studiach przypadków, a mianowicie hiszpańskich wspólnotach autonomicznych. Jak już wspomniano, w części 5 dostępne są rzetelne informacje na temat inwestycji regionalnych w technologie informacyjno-komunikacyjne w Hiszpanii, co sprawia, że jest to unikatowe studium przypadku na szczeblu europejskim do analizy wpływu rozpowszechnienia ICT na wzrost i konwergencję regionalną. To czyni również z niniejszego raportu pierwszy raport tego rodzaju przeprowadzony na szczeblu regionalnym. Analiza wykorzystania technologii Z perspektywy badawczej, dowody roli odgrywanej przez rozpowszechnienie ICT we wzroście regionalnym są nadal niewystarczające, żeby nie powiedzieć nieistniejące. Niniejsza analiza dostarcza nowych dowodów wpływu inwestycji w ICT na konwergencję regionalną poprzez badanie konkretnych przypadków w Hiszpanii 3 Produktywność wieloczynnikowa: mierzy zmiany w produkcie na jednostkę łącznych zasobów wejściowych. Wskaźniki produktywności wieloczynnikowej tworzone są dla przedsiębiorczości prywatnej, prywatnej działalności pozarolniczej i sektorów wytwórczych w gospodarce. 4 Przemysł intensywny w technologie informacyjno-komunikacyjne: sektory takie jak bankowość, telekomunikacja, hurt i detal, itd., które wykazują istotne inwestycje w ICT taksonomia w: Mas M., Quesada J. (2005 c) 5 Więcej informacji i danych patrz 15

16 2. Lokalizacja przemysłu ICT a specjalizacja regionalna w UE Sektory ICT, a w szczególności usług są silnie skoncentrowane w najbogatszych regionach UE. Wymiar regionalny jest najważniejszy w opisaniu niedawnych zmian w zatrudnieniu w unijnym sektorze ICT 2.1 Najważniejsze rezultaty ϝ ϝw niniejszej części pokazano, że sektor technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), a w szczególności usług ICT, jest bardzo skoncentrowany pod względem przestrzennym. Sektory wysokotechnologiczne zwykle są bardziej skoncentrowane pod względem przestrzennym z uwagi na rolę rozpowszechniania wiedzy i technologii w kształtowaniu ich rozkładu przestrzennego. Fakt, że sektor ICT jest bardziej skoncentrowany pod względem przestrzennym niż inne sektory działalności nie jest zatem niespodzianką. Jednakże fakt, że usługi ICT są jeszcze bardziej skoncentrowane pod względem przestrzennym pozostaje w sprzeczności z powszechnym przekonaniem, zważywszy że usługi są zwykle bardziej rozproszone pod względem przestrzennym niż produkcja. Rezultat ten sugeruje, że gospodarki aglomeracji związanych z wiedzą mogą być szczególnie istotne w przypadku usług ICT. Konieczna jest jednak dalsza analiza związku przyczynowo-skutkowego celem weryfikacji tego założenia. Analiza ta została przeprowadzona w części 4. ϝϝzatrudnienie w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych jest skoncentro- wane geograficznie wokół tzw. błękitnego banana Europy, tzn. obszaru ciągnącego się od południowej części Wielkiej Brytanii, krajów Beneluksu i Danii, poprzez francuski region Ile-de-France, zachodnie regiony Niemiec do północnej części Włoch. Sektor ICT odgrywa bardzo ważną rolę w specjalizacji najbogatszych regionów, które są zlokalizowane w zachodnich krajach UE (tzw. krajach UE-15). Rezultaty pokazują również, że pojawiające się klastry w UE-10 6 nadal nie dorównują poziomom specjalizacji UE-15. ϝϝwymiar regionalny jest najważniejszym aspektem w rozważaniach dotyczących nie- dawnych zmian w zatrudnieniu ICT. Dotyczy to w szczególności szybko rosnącego sektora usług informatycznych ICT: pojawiają się dodatkowe regiony, np. regiony szkockie i irlandzkie, region Madrytu, południowa Finlandia i zachodnie regiony Szwecji, a także niektóre regiony zlokalizowane w UE-10, np. Malta, Kozep-Magyarorszag (HU), Mazowieckie (PL) i Praga (CZ). 6 UE-10: w niniejszym raporcie oznacza to 10 państw członkowskich, które przystąpiły do Unii Europejskiej 1 maja 2004 r. Są to następujące kraje: Cypr, Czechy, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Polska, Słowenia i Słowacja. Kraje UE-15 to pozostałe 15 państwa członkowskich tworzących Unię do tego dnia. Razem kraje UE-10 i UE-15 tworzą UE-25. Dane na temat Rumunii i Bułgarii nie zostały udostępnione w okresie prowadzenia analizy. 16

17 2.2. Wzór lokalizacji sektora ICT w regionach UE Wzór lokalizacji: dane na poziomie krajowym Najpierw zostaną poddane analizie dane liczbowe dotyczące szczebla krajowego celem uzyskania ogólnego obrazu struktury sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych w UE-25. W szczególności, od rozszerzenia Unii w maju 2004 r. o kraje UE-10, nastąpił szereg interesujących zmian, o których warto pamiętać, celem zrozumienia charakterystyk regionalnych. Tabela 1 przedstawia pierwszy zarys struktury zatrudnienia w podsektorach ICT na szczeblu krajowym w latach 1995 i Ogólnie rzecz biorąc, znaczna część łącznego zatrudnienia w sektorze ICT generowana jest w UE-15, zważywszy że 88,3% zatrudnienia ogółem jest zlokalizowane w UE-15. Proporcja ta nieznacznie wzrosła w okresie Odsetek zatrudnienia w sektorze ICT w krajach UE-10 nieznacznie spadł w tym samym okresie z 12,6% w 1995 r. do 11,7% w 2004 r. Warto zaznaczyć dwie kwestie przy porównywaniu UE-15 i UE-10. Po pierwsze, spadek proporcji zatrudnienia w UE-10 jest odzwierciedleniem ogólnego spadku odsetka zatrudnienia w UE-10 z uwzględnieniem wszystkich sektorów gospodarki. Faktycznie, spadek zanotowany w UE-10 jest mniej odczuwalny w sektorze ICT niż w pozostałych sektorach gospodarki. Omawiany tu okres obejmuje czas intensywnej restrukturyzacji gospodarczej w UE-10, w którym to procesie sektor technologii informacyjno-komunikacyjnych nie stanowił wyjątku, choć wydaje się, że sektor ten ucierpiał mniej niż pozostałe. Co ciekawe, w krajach UE-10 nastąpił wzrost odsetka zatrudnienia w podsektorach produkcji ICT, z wyjątkiem sektora instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych (NACE 33). Dotyczy to przede wszystkim krajów takich jak Węgry, w których odsetek zatrudnienia w podsektorach takich jak produkcja maszyn biurowych i komputerów wzrósł z 3,9% łącznego zatrudnienia w UE w 1995 roku do 9,4% w 2004 r. To samo można powiedzieć o krajach takich jak m.in. Czechy, Malta i Słowacja. W przypadku podsektorów usług ICT, zatrudnienie nadal w dużej mierze zlokalizowane jest w krajach UE-15, a w krajach takich jak Wielka Brytania, Holandia, Niemcy i Hiszpania, odsetek zatrudnienia w tych podsektorach nieznacznie wzrósł. Przede wszystkim, dane zestawione w tabeli 1 wskazują na to, że w unijnym przemyśle technologii informacyjno-komunikacyjnych nastąpił szereg istotnych zmian. W szczególności, spadek łącznego zatrudnienia nastąpił w sektorach produkcji ICT, a wzrost w podsektorach usług ICT. Zmiany te nie wystąpiły jednak we wszystkich krajach, w szczególności gdy poddane analizie zostaną kraje UE-15 i UE-10, gdyż między tymi dwoma grupami krajów pojawiają się istotne różnice. Jak wspomniano we wstępie, warto przeanalizować, czy zmiany te miały jakieś cechy charakterystyczne w regionach UE, biorąc pod uwagę charakter działalności ICT. 7 Szczegółowe informacje na temat źródeł danych i /lub wybranych metodologii zastosowanych w tej części patrz załącznik 2, informacja metodologiczna 2.1, załączona do niniejszego raportu. 17

18 30. Maszyny biurowe i komputery 32. Sprzęt radiowy, telewizyjny i komunikacyjny 33. Instrumenty medyczne, precyzyjne i optyczne 64. Poczta i telekomunikacja 72. Usługi informatyczne Sektor ICT ogółem Gospodarka ogółem Austria Belgia Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Niemcy Grecja Węgry Irlandia Włochy Łotwa Litwa Luksemburg Malta Holandia Polska Portugalia Słowacja Słowenia Hiszpania Szwecja Wlk. Brytania UE UE UE Tabela 1: Udział zatrudnienia w UE-25 w podsektorach ICT, Źródło: Baza danych UE KLEMS i obliczenia własne autorów 18

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Próba podsumowania Urszula Budzich-Tabor, FARNET Support Unit Warszawa, 25 czerwca 2013 r. Co trzeba wiedzieć o Osi 4 w UE, żeby ją zrozumieć? Gdzie jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach IP/08/1831 Bruksela, dnia 28 listopada 2008 r. Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach Jak wynika ze sprawozdania opublikowanego

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Program Europa dla obywateli 2014 2020

Program Europa dla obywateli 2014 2020 Program Europa dla obywateli 2014 2020 Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje, cele i charakterystyka programu 2. Rodzaje dotacji i struktura programu 3. Cykl życia projektu i zasady finansowania 4.

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności 2007-2013

Polityka spójności 2007-2013 Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania centrów nauki i wystaw interaktywnych Agnieszka Dawydzik Departament Koordynacji Programów Regionalnych Konferencja INTERAKCJA-INTEGRACJA INTEGRACJA

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007

IP/07/584. Bruksela, dnia 27 r. april 2007 IP/07/584 Bruksela, dnia 27 r. april 2007 Bezpieczeństwo drogowe: europejski program działań nadal przynosi dobre wyniki - cel, jakim jest uratowanie życia 25 000 osób na drogach w Europie, może zostać

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Konsultacje prowadzone przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Uwaga wstępna:

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Internet w Polsce fakty i liczby. Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce fakty i liczby Violetta Szymanek Departament Społeczeństwa Informacyjnego Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Internet w Polsce INFRASTRUKTURA ZASOBY KORZYSTANIE WPŁYW REZULTATY SZEROKOPASMOWY

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu

Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Paszport do eksportu unijny program wsparcia ofert eksportowych regionu Zakres działań ZARR S.A w ramach RIF Program Paszport do przedsiębiorczości Charakterystyka kierunków eksportu Zachodniopomorskie

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020. Szczecin, 26.10. 2011r.

Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020. Szczecin, 26.10. 2011r. Wsparcie dla MŚP w nowym okresie finansowania 2014 2020 Szczecin, 26.10. 2011r. Wsparcie dla MŚP w ramach RPO WZ 2007-2013 Inicjatywa JEREMIE System dotacyjny Alokacja na konkursy - dotacje: poddziałanie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo