STUDIUM PRZYPADKU INTERNACJONALIZACJI MA EGO PRZEDSI BIORSTWA WE WSPÓ PRACY Z UCZELNI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STUDIUM PRZYPADKU INTERNACJONALIZACJI MA EGO PRZEDSI BIORSTWA WE WSPÓ PRACY Z UCZELNI"

Transkrypt

1 Edward Chrzan Wydzia Zarz dzania Politechniki Cz stochowskiej STUDIUM PRZYPADKU INTERNACJONALIZACJI MA EGO PRZEDSI BIORSTWA WE WSPÓ PRACY Z UCZELNI A CASE STUDY OF INTERNATIONALIZATION OF SMALL ENTERPRISE IN COOPERATION WITH THE UNIVERSITY STRESZCZENIE Celem niniejszego artyku u jest przedstawienie efektów wspó pracy pomi dzy ma ym przedsi biorstwem a przedstawicielami uczelni zajmuj cymi si naukami o zarz dzaniu. Podj cie ka dej decyzji marketingowej musi by poprzedzone dok adn analiz, a wej cie na rynki zagraniczne, ze wzgl du na znacznie ró ni ce si od krajowego otoczenie przedsi biorstwa, zwi zane jest ze szczególnym ryzykiem. Prezentowana metoda analizy sk ada si z trzech kroków: 1. ocena atrakcyjno ci poszczególnych rynków z punktu widzenia ulokowania tam inwestycji bezpo rednich; 2. ocena pozycji konkurencyjnej firmy na danym, 3. zestawienie wyników poprzednich kroków i wyci gni cie wniosków. W praktyce zarz dzania ka da metoda ulega weryfikacji, a jej rezultaty nie zawsze mog by wykorzystane wprost. W ostatecznym rozrachunku to cz owiek podejmuje decyzj i cz owiek mo e j realizowa, a adna metoda naukowa nigdy nie zast pi mened erskiej intuicji, talentu i szcz cia w podejmowaniu trafnych decyzji. SUMMARY The purpose of this article is to present the results of cooperation between small company and representatives of the universities involved in the management sciences. Making any marketing decisions must be preceded by a thorough analysis, and entry into foreign markets due to the significantly different from the domestic business environment is associated with a particular risk. The presented method of analysis consists of three steps: 1. assessment of the attractiveness of individual markets in terms of direct investment to locate there; 2. assessment of the company`s competitive position in the market, 3. Summary results of the previous steps and draw conclusions. In practice, any method of management is verified and its results can not always be used directly. Ultimately, the man decides, and the person can realize it, and no scientific method can never substitute for managerial intuition, talent and luck in making informed decisions. S OWA KLUCZOWE: globalizacja, ma e przedsi biorstwo, strategia internacjonalizacji, analiza strategiczna, wspó praca KEY WORDS: globalization, small business, strategy of internationalization, strategic analysis, cooperation 1. UWAGI WST PNE INTERNACJONALIZACJA DZIA A RYNKOWYCH Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie pewnego fragmentu wspó pracy uczelni z ma ym przedsi biorstwem na przyk adzie zastosowania metody analizy warunków wchodzenia na rynki zagraniczne, która to metoda mo e by wykorzystana przez przedsi biorstwa, nie tylko ma e, stoj ce przed konieczno ci wyboru rynków i sposobu, w jaki b d uczestniczy w wymianie handlowej na tych rynkach. Metoda ta jest zintegrowan analiz atrakcyjno ci poszczególnych rynków z punktu widzenia danego przedsi biorstwa oraz pozycji konkurencyjnej przedsi biorstwa na tych rynkach. Sama metoda jest swego rodzaju emanacj ró norodnych metod analizy strategicznej odpowiednio przetworzonych i wykorzystanych do stworzenia pewnej ca o ci z elementów innych ca o ci. Pomaga ona podj zarz dowi przedsi biorstwa kluczowe decyzje o znaczeniu strategicznym, 35

2 chocia jej wyniki nie zawsze musz wprost wskazywa optymalne rozwi zania. W ostatecznym rozrachunku o sukcesie rynkowym organizacji nie decyduj komputery i matematyczne wyniki stosowanych metod, lecz ludzie, wyposa eni w rynkow intuicj i chc cy realizowa swe d enia. Ma e przedsi biorstwa w tym i polskie w swym procesie rozwoju dochodz cz sto do momentu, w którym nale y podj istotne decyzje w zakresie internacjonalizacji dzia alno ci 58. Bardzo cz sto na drog wspó pracy mi dzynarodowej firmy te wchodz w naturalny sposób, niejako z marszu, podejmuj c wspó prac z kontrahentami zagranicznymi b d z innymi firmami polskimi, które sprzedaj ich produkty poza granicami kraju. Sposoby wchodzenia na rynki zagraniczne stanowi przedmiot bada i opracowa licznych placówek naukowych i skupionych w niej naukowców. Najbardziej znan koncepcj internacjonalizacji firmy jest tzw. model U. (uppsalski). Nazwa modelu pochodzi od uniwersytetu w Uppsali, gdzie zosta opracowany w 1975 r. przez J. Johansona i F. Wiedersheim-Paula, a dwa lata pó niej dopracowany przez J. Johansona i J.E. Vahlne a. Punktem wyj cia do budowy modelu by o zauwa enie, e firmy dzia aj ce na stosunkowo niewielkich rynkach krajowych (takich jak rynek szwedzki), wchodz c w swym rozwoju na rynki zagraniczne, post puj w pewien typowy sposób. Swego rodzaju cezura w yciu przedsi biorstwa jak jest wej cie na rynki zagraniczne zwi zana jest mianowicie z osi gni ciem odpowiednio wysokiej pozycji na krajowym, a w efekcie tego rozwa anie przez zarz d dalszej strategii rozwoju, gdzie internacjonalizacja dzia a jest tylko jednym z dyskutowanych rozwi za. Je li ju zapadnie decyzja o wchodzeniu na rynki obce, to najpierw odbywa si to za pomoc eksportu, a dopiero po udanym debiucie eksportowym nast puje zaanga owanie si w bardziej z o one formy internacjonalizacji. Kolejnym typowym zachowaniem si w omawianym modelu jest wchodzenie najpierw na rynki bliskie tak geograficznie, jak i j zykowo, mentalnie, kulturowo, technologicznie itd. Tablica 1. Modele internacjonalizacji Bilkey i Tesar (1977) Cavusgil (1984) 1. Brak zainteresowania zarz du eksportem 1. Marketing krajowy: Firma sprzedaje tylko 2. Zarz d zainteresowany realizacj na krajowym spontanicznych zamówie z zagranicy, ale 2. Faza przed-eksportowa: firma szuka nie podejmuje stara o rozpatrzenie informacji i rozwa a mo liwo ci eksportu mo liwo ci dzia alno ci eksportowej 3. Zaanga owanie eksperymentalne 3. Zarz d rozwa a mo liwo ci aktywnej 4. Aktywne zaanga owanie: eksport do wi kszej dzia alno ci eksportowej liczby krajów eksport bezpo redni, wzrost 4. Firma eksperymentuje, eksportuj c sprzeda y eksportowej do zbli onego pod wzgl dem 5. Ca kowite zaanga owanie: zarz d stale psychologicznym kraju podejmuje decyzje o alokowaniu 5. Firma staje si do wiadczonym eksporterem ograniczonych zasobów wybieraj c mi dzy 6. Zarz d rozwa a mo liwo eksportu tak e rynkiem lokalnym i rynkami zagranicznymi do innych krajów Czinkota (1982) Reid (1981) 1. Firma nie interesuje si w ogóle rynkami zagranicznymi 2. Firma cz ciowo zainteresowana 3. Firma odkrywaj ca rynki zagraniczne 4. Firma eksperymentuj ca 5. Do wiadczony niewielki eksporter 6. Do wiadczony du y eksporter 1. wiadomo eksportu: problem rozpoznania mo liwo ci, pojawienie si zapotrzebowania 2. Intencja eksportu: motywy, podej cie, oczekiwania 3. Próby eksportu: do wiadczenie wynikaj ce z ograniczonej dzia alno ci eksportowej 4. Rozwój eksportu: efekty zaanga owania w dzia alno eksportow 5. Akceptacja eksportu: przyj cie lub odrzucenie dzia alno ci eksportowej 58 Patrz szerzej na ten temat: M. Gorynia, Strategie zagranicznej ekspansji przedsi biorstw, PWE, Warszawa 2007, s. 88 i nast. 36

3 ród o: M. Gorynia, B. Jankowska, Teorie internacjonalizacji, Gospodarka Narodowa nr 10/2007, s. 29; O. Andersen, On the Internationalization Process of Firms: A Critical Analysis, Journal of International Business Studies 1993, 24 (2), s. 213 Podstaw modelu U. jest za o enie, e proces internacjonalizacji ma charakter ewolucyjny, e rozwija si w czasie w pewnych uporz dkowanych fazach; kolejne etapy procesu nie s przypadkowe i wyst puj jako konsekwencja poprzednich etapów rozwoju. Przedstawione modele internacjonalizacji dzia a z natury rzeczy pokazuj sytuacje typowe, natomiast dokonywany przez ró ne firmy wybór sposobu wej cia na dany rynek, jak i rozwój procesu internacjonalizacji bywa znacznie bardziej z o ony. Post powanie danej firmy zale y w znacznym stopniu od aktualnej sytuacji firmy i jej otoczenia oraz sytuacji na danym. Proces ten jeszcze bardziej si komplikuje, gdy firma dokonuje wej cia na wiele ró nych rynków, a jeszcze bardziej, gdy wchodzi na te rynki z wieloma produktami. Na jednym z danym produktem zachowuje si zgodnie z modelem X, natomiast na innym z innym produktem zgodnie z modelem Y, lub w ogóle z modelem o charakterze hybrydowym. Nale y te zauwa y, i typowe modele internacjonalizacji odnosz si na ogó do niewielkich przedsi biorstw. Wielkie korporacje dysponuj ce du ymi zdolno ciami organizacyjnymi, a przede wszystkim znacznymi zasobami, które mog by zaanga owane w bardzo ryzykowne niekiedy posuni cia, mog post powa w sposób bardzo nietypowy, zaczynaj c proces internacjonalizacji od ko ca, przeskakuj c niektóre fazy lub zupe nie zmieniaj c sekwencj post powania. Wzmagaj ca si konkurencja globalna zmusza b dzie do stosowania podobnych dzia a - a techniki informatyczne ju to umo liwiaj - równie i mniejsze podmioty gospodarcze. Je li zatem pocz tkowe kontakty zagraniczne rozwijaj si w sposób prawid owy a firma coraz wi ksz cz swych produktów kieruje na rynki obce, przychodzi moment, w którym ten naturalny bieg rzeczy nale y wspomóc powa nymi decyzjami o charakterze strategicznym. Podj cie ka dej decyzji marketingowej musi by poprzedzone dok adn analiz, a wej cie na rynki zagraniczne, ze wzgl du na znacznie ró ni ce si od krajowego otoczenie przedsi biorstwa, zwi zane jest ze szczególnym ryzykiem i dlatego te wymagania co do jako ci i ilo ci informacji wspomagaj cych podj cie tej decyzji s wyj tkowo wysokie 59. Proces internacjonalizacji dzia a niewielkich (i nie tylko) przedsi biorstw jest bowiem utrudniony w a nie g ównie z powodu ograniczonych informacji o rynkach zagranicznych, a czasem wr cz b dnych informacji, których przek amanie wynika z ró nic kulturowych, spo ecznych, politycznych itd. Znaczne oddalenie geograficzne rodzi te, zarówno w szeregowych w pracownikach firmy jak i w ród cz onków zarz du pewne opory psychologiczne. Wówczas takie przeszkody jak chocia by koszty zwi zane z eksportem przy ograniczonych zasobach przedsi biorstwa wydaj si znacznie powi ksza ryzyko procesu. Ryzyko zwi zane z podj ciem dzia alno ci na rynkach zagranicznych jest na ogó znacznie wy sze ni przy dzia aniach na w asnym. Niemniej jednak ryzyko to mo e by pomniejszone, je li przedsi biorstwo podejmie odpowiednie dzia ania w tym kierunku. Mówi c o stopniu ryzyka, mamy na my li dwie sprawy. Po pierwsze jest to klasyczne poj cie ryzyka zwi zane z wielko ci prawdopodobie stwa podj cia trafnej decyzji. Ta wielko, przy znajomo ci czynników wp ywaj cych na dan decyzj, mo e by matematycznie 59 Szerzej na ten temat np. w: T. Korobkow (red.), Poradnik eksportera dla MSP, PARP, Warszawa 1999; E. Duliniec, Marketing Mi dzynarodowy, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2004; K. Fonfara, Strategie marketingowe w biznesie mi dzynarodowym, [w:] K. Fonfara, M. Gorynia, E. Najlepszy, J. Schroeder, Strategie przedsi biorstw w biznesie mi dzynarodowym, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna 2000; O. Geuns, Marketing mi dzynarodowy i handel zagraniczny, Wydawnictwo Zachodniopomorskiej Szko y Businessu, Szczecin 1993; A. Sznajder, Euromarketing. Uwarunkowania na Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

4 oszacowana. Pozostaje jednak zawsze pytanie, na ile znane s te czynniki i ich wp yw na dany proces oraz czy znane s wszystkie czynniki. Najcz ciej mened erowie nie s w stanie przewidzie i pozna wszystkich czynników, dlatego te obliczenie prawdopodobie stwa trafno ci decyzji jest raczej zagadnieniem ze sfery rozwa a teoretycznych. Zatem zamiast mówi o dzia aniach w stanie ryzyka, nale y raczej mówi o podejmowaniu decyzji w stanie niepewno ci. Po drugie w potocznym rozumieniu je li mened erowie mówi o wielko ci ryzyka zwi zanego z podejmowaniem decyzji, to maj na my li relatywn wielko zasobów zaanga owanych w realizacj podj tej decyzji. Ma e ryzyko oznacza w takim pojmowaniu zagadnienia niewielkie zasoby (pieni dzy, czasu, materia u itd.), jakie mened er przeznacza (jest gotów straci w razie niepowodzenia) na realizacj wytyczonych dzia a 60. Tablica 2. Formy internacjonalizacji dzia a marketingowych Zaanga owanie Forma kapita u za internacjonalizacji granic Stopie decentralizacji zarz dzania Kontrola nad produktem Ryzyko przedsi wzi cia Eksport po redni ma e ma y ma a ma e Eksport bezpo redni ma e ma y ma a ma e Licencja ma e redni rednia rednie Franchising ma e redni rednia rednie Przedstawicielstwo rednie redni DU A rednie Filia rednie redni DU A rednie Joint venture DU E redni DU A DU E Zak ad DU E redni DU A DU E Spó ka córka DU E DU Y DU A DU E ród o: Opracowanie w asne Udzia kapita u i zarz dzania ulokowanych za granic ro nie, w zale no ci od formy internacjonalizacji, od niemal zera przy zwyk ym eksporcie, poprzez licencje, franchising, przedstawicielstwa, filie, przedsi biorstwa joint venture, zak ady, a do niemal 100% udzia u kapita u i managementu przy przedsi biorstwie zagranicznym typu spó ka-córka. Je li z kolei we miemy pod uwag stopie kontroli nad produktem poza granicami i ryzyko zwi zane z dzia alno ci zagraniczn, to na przyk ad przy w asnym przedsi biorstwie kontrola ta b dzie najwi ksza, ale i ryzyko najwi ksze, a przy eksporcie po rednim ryzyko najmniejsze, ale i najmniejsza kontrola oraz mo liwo sterowania marketingiem produktu. Wybór formy internacjonalizacji dzia a zale y od bardzo wielu czynników i konkretnych warunków sytuacyjnych, w ród których mo na wymieni : strategi przedsi biorstwa, wielko wymaganych nak adów, wysoko spodziewanych zysków, stopie ryzyka, zasoby materialne przedsi biorstwa, zdolno kredytow, personel (dost pno, do wiadczenie, umiej tno ci...) mo liwo ci organizacyjne, charakterystyk, horyzont czasowy dzia alno ci, mo liwo osi gania przewagi konkurencyjnej, 60 Porównaj: E. Chrzan, B. lusarczyk, Analiza warunków podejmowania inwestycji bezpo rednich na rynkach zagranicznych, [w:] Ryzyko mi dzynarodowej dzia alno ci inwestycyjnej, red. Eugeniusz Sitko, Wyd. Politechniki Cz stochowskiej, Cz stochowa 2009, s

5 z o ono zada, stopie innowacyjno ci, znajomo, mo liwo ci wspó pracy z innymi firmami na tym. Przedstawione w tablicy 2. formy internacjonalizacji koresponduj w pewnym sensie z czterema etapami procesu internacjonalizacji wymienianymi w modelu U., którymi s : 1. sporadyczna i nieregularna dzia alno eksportowa, 2. eksport poprzez inne firmy, po redników, agentów itp., 3. utworzenie filii, przedstawicielstwa handlowego, 4. utworzenie zak adu produkcyjnego. 2. ZINTEGROWANA ANALIZA WARUNKÓW WCHODZENIA NA RYNKI ZAGRANICZNE Zmniejszeniu stopnia ryzyka, a w a ciwie ograniczeniu warunków niepewno ci podejmowania strategicznych decyzji, zwi zanych z procesem internacjonalizacji, mo e s u y odpowiednio do tego celu opracowana metoda analizy warunków wchodzenia na rynki zagraniczne 61. Ide tej analizy jest po czenie odpowiedzi na dwa podstawowe pytania: 1. Czy i na ile dany rynek zagraniczny jest atrakcyjny z punktu widzenia przedmiotowego przedsi biorstwa? 2. Czy i na ile przedsi biorstwo (jego produkty) b dzie atrakcyjne dla poszczególnych rynków, lub inaczej - na ile ma szans konkurowa o pozyskanie klientów na tych e rynkach? Zasadnicza cz zastosowanej analizy sk ada si z trzech kroków: 1 ocena atrakcyjno ci poszczególnych rynków z punktu widzenia ulokowania tam inwestycji bezpo rednich, 2 ocena pozycji konkurencyjnej firmy na danym, 3 zestawienie wyników poprzednich kroków i wyci gni cie wniosków. Tablica 3. Analiza punktowa atrakcyjno ci (wagi punktowe) Czynnik (nie)atrakcyjno ci Waga Ocena Ocena Ocena C A B Koszty utrzymania Koszty si y roboczej Koszty zarz du Czynniki kulturowe Bariery biurokratyczne Ocena punktowa: 2 - bardzo nieatrakcyjne 1 - nieatrakcyjne 0 - oboj tne 1 - atrakcyjne 2 - bardzo atrakcyjne ród o: Opracowanie w asne WYNIK Waga: 1 czynnik ma o wa ny 2 czynnik rednio wa ny 3 czynnik bardzo wa ny 61 E. Chrzan, S. Kowalski, Analiza warunków wchodzenia na rynki zagraniczne w dobie globalizacji, [w:] Ekonomiczne aspekty procesu globalizacji, red. E. Wys ocka, Wyd. Politechniki Cz stochowskiej, Cz stochowa 2009, s

6 Dla dokonania oceny atrakcyjno ci poszczególnych rynków nale y zbudowa tablic wg podanego wzoru (tablica 3). W pierwszej kolumnie wylicza si wszystkie czynniki, jakie mog wp ywa dodatnio i ujemnie na atrakcyjno lokalizacji dla dokonania inwestycji bezpo redniej. Czynnikami tymi mog by przyk adowo: - wielko, - liczba klientów w segmencie docelowym, - si a nabywcza segmentu, - stabilno, - tendencje zmian na danym, - ceny produktów, - stosowane mar e, - system bankowy, - preferencje klientów, - czynniki kulturowe, - etnocentryzm, - odleg o, - warunki dystrybucji, - skuteczno i koszty promocji, - bariery celne, - system podatkowy, - prawa i zwyczaje w rozliczeniach mi dzy firmami, - przepisy sanitarne, - prawo pracy, - bezpiecze stwo dzia alno ci, - wymagania dotycz ce pozaprodukcyjnych dzia a operacyjnych, - bariery biurokratyczne, - koszty utrzymania inwestycji, - koszty si y roboczej, - koszty zarz du, - inne. 40

7 Podanym czynnikom nale y nada wag. Je li ilo branych pod uwag czynników jest du a, to najlepiej nada im wagi wed ug skali punktowej. W podanym przyk adzie podano bardzo prost skal trzypunktow. Skala ta mo e by oczywi cie szersza, ale nale y si liczy z tym, e im skala jest szersza, tym ocena wa no ci czynnika jest trudniejsza do okre lenia (np. przy skali dziesi ciopunktowej w gronie oceniaj cych mo e powsta spór, czy wag danego czynnika okre li na 6 czy na 7 punktów). Natomiast je li pod uwag brane s jedynie czynniki najwa niejsze i ich ilo jest niewielka, to mo na zastosowa wagi procentowe jak na przyk adzie w tablicy 4. Tablica 4. Analiza punktowa atrakcyjno ci (wagi procentowe) Czynnik (nie)atrakcyjno ci Waga 100% Ocena Ocena Ocena C A B Koszty utrzymania Koszty si y roboczej Koszty zarz du Czynniki kulturowe Bariery biurokratyczne WYNIK ród o: Opracowanie w asne Jak wida podanych przyk adach, najbardziej atrakcyjnym miejscem do ulokowania inwestycji bezpo redniej by by kraj B, a najmniej odpowiednim kraj A. Tak pokazuj liczby, ale sytuacja jest znacznie bardziej z o ona. Przy ocenie atrakcyjno ci nale y wzi bowiem pod uwag jeszcze rodzaj czynników podnosz cych lub obni aj cych znacznie atrakcyjno danej lokalizacji. Mo e bowiem zaistnie taka sytuacja, e bardzo atrakcyjny obecnie czynnik w niedalekiej przysz o ci mo e straci na znaczeniu i wtedy wybór lokalizacji oka e si wcale nie tak optymalny. Z kolei czynniki obni aj ce atrakcyjno, przy zastosowaniu odpowiednich sposobów przeciwdzia ania im, strac na znaczeniu. Po wykonaniu oceny atrakcyjno ci poszczególnych lokalizacji nale y dokona oceny pozycji konkurencyjnej na poszczególnych rynkach. Mo e bowiem zaistnie taka sytuacja, w której sama lokalizacja mo e by atrakcyjna, ale pozycja konkurencyjna firmy na tym b dzie niewielka, lub w innej sytuacji firma mia aby na danym siln pozycj konkurencyjn, ale lokalizacja inwestycji bezpo redniej na tym by aby ma o atrakcyjna. Dokonuj c analizy wska nikowej pozycji konkurencyjnej, napotykamy na pewn trudno zwi zan z pytaniem: czy okre lamy sil pozycji konkurencyjnej firmy na danym dzi, kiedy nie mamy tam swojego przedstawicielstwa, czy po dokonaniu inwestycji i otworzeniu np. zak adu produkcyjnego. Najlepiej jest wykona t analiz w dwóch wariantach i porówna wyniki. Równie w przypadku analizy pozycji konkurencyjnej przy okre laniu wagi poszczególnych czynników mo na si pos u y wagami okre lonymi punktowo przy wi kszej ilo ci czynników, lub jak pokazano na przyk adzie w tablicy 4 wagami procentowymi. W przypadku analizy atrakcyjno ci z punktu widzenia przedsi biorstwa zastosowane wagi by y jednakowe dla wszystkich rynków, gdy wskazywa y one, jak dany czynnik jest wa ny dla firmy. Natomiast przy analizie pozycji konkurencyjnej na poszczególnych rynkach wagi s okre lane dla ka dego oddzielnie, gdy wskazuj one, jak dany czynnik jest wa ny na poszczególnych rynkach. Na przyk ad na jednym najwa niejszy b dzie poziom oferowanych cen, a na innym o konkurencyjno ci decyduje jako produktu i uplasowanie marki.

8 Tablica 5. Analiza wska nikowa pozycji konkurencyjnej przedsi biorstwa na poszczególnych rynkach Czynnik oceny pozycji Waga Na A Waga Na B 100% 100% Jako produktów Uplasowanie marki Czas dostaw Sie serwisowa Poziom cen bardzo niekonkurencyjna -1 - raczej niekonkurencyjna 1 - raczej konkurencyjna 2 - bardzo konkurencyjna ród o: Opracowanie w asne Jak wspomniano powy ej, ocena punktowa konkurencyjno ci w zakresie niektórych czynników b dzie w istotny sposób zale a a od tego, czy produkt dostarczany jest na rynek z centrali, czy z przedsi biorstwa ulokowanego na danym. Je li istotnymi elementami konkurencji b dzie czas dostaw lub szeroko dost pnego asortymentu, to znacznie atwiej b dzie konkurowa pod tym wzgl dem, dysponuj c w asnymi zak adami blisko zbytu. W wielu krajach trzeba si te liczy ze zjawiskiem etnocentryzmu. Klienci w tych krajach zwracaj bowiem baczn uwag na miejsce pochodzenia produktów, uwa aj c, e najlepsze s produkty wyprodukowane w ich kraju. Posiadaj c w danym kraju przedsi biorstwo pod postaci np. spó ki-córki, znacznie atwiej wprowadzi produkt pod mark kojarzon jako miejscowa. Odwracaj c sytuacj, mo emy tu poda przyk ad cenionych w Polsce i ch tnie kupowanych wyrobów opatrzonych logiem E. Wedel, kiedy rzadko który klient kojarzy te wyroby z markami Cadbury czy PepsiCo. Tablica 6. Macierz oceny rynków dla dokonania inwestycji bezpo rednich 200 Atrakcyjno 0 B (40;50) (80;-40) A Pozycja konkurencyjna na ród o: Opracowanie w asne Nast pnym krokiem w zastosowanej metodzie analizy jest sporz dzenie macierzy jak na tablicy 6. Na osi odci tych zosta a tu pokazana pozycja konkurencyjna przedsi biorstwa, a na osi rz dnych atrakcyjno. Wybór i strategii post powania ze wzgl du na atrakcyjno oraz pozycj konkurencyjn przedsi biorstwa jest mimo dokonanej analizy rzecz do trudn. Nale y bowiem zauwa y, i przedstawiona analiza mo e by jedynie narz dziem pomocniczym w procesie decyzyjnym. Nawet przy najlepiej przemy lanej i dok adnie wykonanej analizie wed ug opisanej tu metody wybór lokalizacji inwestycji bezpo redniej nie mo e by dokonany automatycznie po odczytaniu wyniku z macierzy. Dla podj cia optymalnej decyzji nale y wykona jeszcze szereg bada marketingowych dotycz cych niemal wszystkich sfer dzia alno ci przedsi biorstwa, 42

9 stosowanych narz dzi marketingowych, elementów otoczenia przedsi biorstwa itd. W przypadku inwestycji bezpo rednich, których sam proces tworzenia jest do d ugi (procedury zakupu, budowa, wyposa anie itd.), i które maj przynosi korzy ci w d ugoletniej perspektywie istotne jest wykonanie wszelkich bada i analiz w formie prognostycznej. Jakkolwiek wszelkie modele ekonometryczne, metody heurystyczne podobnie jak pokazana tu metoda analizy powinny by wykorzystane dla dostarczenia mened erom odpowiedniego zasobu informacji, to jednak w ostateczno ci decyzj podejmuje mened er i nigdy nic nie zast pi mened erskiej intuicji, talentu, szcz cia w podejmowaniu trafnych decyzji. 3. PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIE PRZEDSTAWIONEJ METODY ANALIZY JAKO EFEKT WSPÓ PRACY UCZELNI Z PRZEDSI BIORSTWEM Wspó praca pomi dzy uczelniami szczególnie tymi spoza kr gu uczelni technicznych a przedsi biorstwami nie jest najlepsza 62. Przyczyn tej sytuacji jest bardzo wiele i wyrastaj one z d ugoletniego kultywowania pogl dów odnosz cych si do nieprzydatno ci teoretycznych rozwa a naukowych dla praktyki z jednej strony oraz pogl dów o zbytniej prozaiczno ci i nieistotno ci problemów ma ych organizacji rynkowych dla zajmowania si nimi przez powa ne gremia naukowe. Sytuacja ta jednak poma u si zmienia, g ównie za spraw samych jednostek naukowych, które we wspó pracy z przedsi biorstwami dostrzeg y szans rozwoju tematyki badawczej. Rozwój tej e wspó pracy jest tak e efektem u wiadomienia sobie nie tylko przez uczelnie, ale i ró nego szczebla w adze rz dowe konieczno ci wdra ania zdobyczy nauki w praktyce dzia alno ci poszczególnych podmiotów gospodarczych dla ogólnego dobra rozwoju kraju. Tak czy inaczej chocia g ównymi beneficjentami wspó pracy pomi dzy nauk a gospodark s /maj by same przedsi biorstwa, to jednak ich zarz dy, a szczególnie w a ciciele ma ych jednostek gospodarczych bardzo niech tnie podejmuj tak wspó prac. Nawet w sytuacji, gdy przedsi biorstwo w ramach wspó pracy z uczelni nie ponosi adnych kosztów, gdy realizowany projekt jest finansowany np. z funduszu BS, lub jest podejmowany przez magistrantów czy te doktorantów w ramach prowadzonych przez nich bada, a firma mo e jedynie skorzysta z wyników tych e bada, to i tak nawi zanie wspó pracy napotyka na wielkie opory ze strony kierowników i w a cicieli przedsi biorstw. Pozostawmy jednak na boku rozwa ania nad przyczynami i ogóln problematyk trudno ci we wspó pracy uczelni z przedsi biorstwami, a zajmijmy si przypadkiem firmy, która ch tnie podejmuje tak wspó prac i wynosi z niej wymierne korzy ci nie tylko dla siebie, ale w ogólnym rozrachunku poprawia pozycj rynkow ca ego kraju. W a ciciele firmy ABC 63, którzy sami niedawno bronili prace magisterskie pisane na podstawie bada prowadzonych we w asnym przedsi biorstwie, ch tnie zgodzili si na realizacj cyklu innych bada dla potrzeb kolejnych prac magisterskich, korzystaj c w ten sposób na opracowaniu do wdro enia projektów z zakresu np. marketingu wewn trznego czy promocji. Dlatego te w momencie zaistnienia trudno ci w podj ciu w a ciwej decyzji z zakresu strategii internacjonalizacji, zwrócili si o pomoc do przedstawiciela nauki w tym przypadku promotora swych i innych prac magisterskich realizowanych dla potrzeb tego przedsi biorstwa. Firma ABC powsta a w ko cu lat 60. jako typowy warsztat rzemie lniczy. Wraz z przeobra eniami spo eczno-gospodarczymi po 1989 roku nast pi rozwój firmy, która 62 Patrz: Raport: Bariery wspó pracy przedsi biorców i o rodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy szego Departament Wdro e i Innowacji, Warszawa Nazwijmy j w ten sposób, gdy w a ciciele nie wyrazili zgody na podawanie jej danych do publicznej wiadomo ci. 43

10 przekszta ci a si w ma e przedsi biorstwo produkcyjne sprzedaj ce swe wyroby na polskim oraz w mniejszym zakresie na rynkach pa stw s siednich (Czechy, S owacja, Ukraina, Rosja). W nowym stuleciu zarz dzanie firm przej o ju m ode pokolenie w a cicieli, które sprawi o istotny rozwój firmy, wprowadzaj c jej produkty na rynki Europy Zachodniej i Ameryki. Coraz wi ksza sprzeda na rynkach rosyjskim i brytyjskim oraz kontynentalnej cz ci Europy Zachodniej spowodowa a narastanie problemów w organizacji produkcji, zarz dzaniu poszczególnymi rynkami, w logistyce, a poza tym rodzi a my l o rozwijaniu tych rynków i zorganizowaniu eksportu bezpo redniego bez konieczno ci korzystania w tym zakresie z us ug innych firm handlowych. Konieczno uporania si z owymi problemami zaowocowa a z kolei podj ciem decyzji o stworzeniu swego rodzaju oddzia ów przedsi biorstwa poza granicami Polski. W wyniku zaistnia ej sytuacji zarz d firmy postawi sobie nast puj ce pytania: 1. Gdzie (w jakim kraju) ulokowa oddzia y przedsi biorstwa? 2. Jakiego typu maj to by oddzia y? Rozmowy prowadzone przez cz onków zarz du na temat rozwi zania zaistnia ej sytuacji i podj cia strategicznych kroków na przysz o doprowadzi y te do podj cia decyzji o konieczno ci skonsultowania si z osob zajmuj c si zarz dzaniem strategicznym w wymiarze naukowym. Zaowocowa o to wspó prac autora niniejszego opracowania z cz onkami zarz du firmy. Pierwszym etapem wspó pracy by o stworzenie mapy aktualnego zasi gu eksportu wraz ze sposobami tego eksportu. Otó wi kszo produktów firmy, które trafia y na rynki zagraniczne, znajdowa o swych nabywców za pomoc innych firm zajmuj cych si handlem mi dzynarodowym. Dotyczy o to g ównie krajów by ego ZSRR oraz USA i Kanady. 100% produktów firmy, jakie trafia y na te w a nie rynki, by o tam nabywane w wyniku importu prowadzonego przez tamtejsze przedsi biorstwa. Sytuacja ta z jednej strony wygodna, bo odci aj ca firm od ca ego baga u problemów organizacyjno-logistycznych, dawa a jednak do my lenia, e zarówno zyski jednostkowe, jak i wielko obrotu mog yby by znacznie wi ksze przy samodzielnym eksporcie, a poza tym mo na by racjonalniej zaplanowa wielko ci produkcji i dostaw na tamtejsze rynki, pozbawiaj c firm ci g ego skazywania si na: Zadzwoni, nie zadzwoni? Przyjad, nie przyjad? W nast pnym etapie wspó pracy stworzono map regionów (rynków), jakimi przedsi biorstwo by oby zainteresowane. Postanowiono, i z powodów znacznej odleg o ci, na obecnym etapie firma nie podejmie adnych innych kroków na ameryka skim, poza u ci leniem wspó pracy z obecnymi importerami oraz próbami nawi zania kontaktów z innymi firmami gotowymi na podobn wspó prac. Natomiast rynek pa stw europejskich, do których eksportem firma jest aktualnie zainteresowana (i gdzie produkty firmy s ju znane), nale a oby podzieli nast puj co: 1. Rosja, Ukraina, Bia oru ; 2. Litwa, otwa, Estonia (i ewentualnie Finlandia); 3. Dania, Szwecja, Norwegia; 4. Francja i kraje Beneluksu; 5. Niemcy (+Austria i Szwajcaria); 6. Czechy, W gry, S owacja. Dla tak okre lonych rynków nale a o teraz wykona zaprojektowan analiz. I w tym momencie pojawi y si zarówno problemy, jak i szcz liwe przypadki, których ju nie da o si zaprogramowa naukowo. Cz (niewielka) informacji potrzebnych do wykonania przedstawionej analizy znana by a zarz dowi (i innym bior cym udzia w tym dziele pracownikom) z poprzednich do wiadcze w asnych i innych pracowników firmy czy te z kontaktów z odbiorcami, a tak e by a mo liwa do uzyskania z ogólnie dost pnych róde (internet, literatura). Jednak wi kszo informacji nale a o uzyska w jaki inny sposób. Do prowadzenia bada starano si zatem pozyska naszych rodaków mieszkaj cych od lat w interesuj cych firm krajach i znaj cych tamtejsze realia rynkowe. Rekrutacj tych informatorów prowadzono na zasadzie szukania znajomych i znajomych tych e znajomych mieszkaj cych poza krajem. Niektóre z tych osób przekazywa y informacje z czystej 44

11 yczliwo ci, inne natomiast otrzymywa y za sw prac pewne wynagrodzenie. Warto przekazywanych informacji i zaanga owanie si w ich pozyskiwanie poszczególnych osób by y bardzo ró ne. Ze wzgl du na liczn emigracj w ostatnich latach do Wielkiej Brytanii (w tym liczne grono kolegów w a cicieli firmy) najwi cej informacji uda o si pozyska o brytyjskim. Niemniej jednak dobre rozeznanie dzi ki informacjom od przebywaj cych tam rodaków firma uzyska a równie o warunkach konkurowania i prowadzenia dzia alno ci gospodarczej na niemieckim, francuskim i skandynawskim. Ciekawe, cho czasem sprzeczne informacje uda o si pozyska o rynkach naszych wschodnich s siadów. Generalnie rzecz bior c, efektem tych e dzia a by o zebranie informacji o poszczególnych rynkach z punktu widzenia ich atrakcyjno ci dla firmy, co by o podstaw do wykonania pierwszej cz ci analizy oraz informacji o mo liwo ci konkurowania produktów firmy na tych e rynkach, co stanowi o podstaw do drugiej cz ci analizy. Podsumowania zbiorczego czyli trzeciego, ostatecznego etapu prezentowanej analizy w zasadzie nie wykonano, albo raczej nie starano si bra jego wyników za istotn wskazówk do podejmowania decyzji. Okaza o si bowiem, e wszystkie te rynki s w wi kszym czy mniejszym stopniu atrakcyjne dla firmy jako miejscu sprzeda y jej produktów, a i na ka dym z tych rynków firma ma szanse skutecznie konkurowa. Istotniejszym efektem przeprowadzanej analizy by o raczej pozyskanie informacji na temat: co nale y zrobi aby skutecznie konkurowa na badanych rynkach. W innym wymiarze pozyskane informacje wskazywa y na to, e w badanych krajach (poza s siadami ze wschodu) nale y ulokowa jedynie centra logistyczne lub przedstawicielstwa handlowe, bez uruchamiania zak adów produkcyjnych. Natomiast bardzo op acalnym rozwi zaniem by oby przeniesienie produkcji do Rosji lub na Ukrain. Tymczasem efekty prowadzonych bada okaza y si nieco inne. Po prostu samo ycie pokazuje czy te niekiedy wr cz wymusza rozwi zania odmienne od docieka maj cych pod o e racjonalne, opartych na systemowych opracowaniach. W ród wielu osób, które na rzecz firmy prowadzi y to swoistego rodzaju badanie miejscowych rynków, znalaz si jeden bardzo operatywny cz owiek z okolic Lille we Francji, Polak z pochodzenia z obywatelstwem francuskim. By on pracownikiem jednej z firm logistycznych, która na skutek prze ywanych trudno ci zwalnia a pracowników i dokonywa a cz ciowej likwidacji maj tku. W a nie jednym ze zwolnionych pracowników by ów nasz rodak. Prowadz c badania na rzecz omawianej firmy, tak si zaanga owa w ca e przedsi wzi cie, e w naturalny sposób sta si za o ycielem, animatorem i w ko cu kierownikiem jej centrum logistycznego za o onego w magazynach firmy swego dawnego pracodawcy. Placówka ta dzia a ju sprawnie od ponad roku, w znacznym stopniu odci aj c central od problemów zaopatrzenia francuskiego, brytyjskiego, krajów Beneluksu i cz ciowo niemieckiego. Niektóre z zatrudnionych tam osób maj polskie korzenie, co bardzo u atwia komunikacj z central w kraju. Zadaniem placówki jest oprócz oczywi cie dzia alno ci marketingowej dokonywanie ostatecznego monta u produktów, pakowanie oraz dystrybucja produktów do sklepów i hurtowni na terenie wymienionych krajów. Dzi ki zatrudnionym tam akwizytorom uda o si pozyska wielu odbiorców, co zwi kszy o znacznie wielko eksportu produktów na te rynki. Po ponadrocznej dzia alno ci placówki szacuje si, e koszty zwi zane z jej dzia alno ci nie pozwoli y na zwi kszenie zysku jednostkowego, jaki firma odnosi a, korzystaj c z po redników, ale w znacznym stopniu zwi kszy y si obroty, a co za tym idzie zysk ca kowity, na którego zwi kszenie poza tym wp yn a te znacznie zmniejszona ilo reklamacji. Reklamacje produktów by y w przesz o ci nie tyle wynikiem z ej jako ci, ile raczej niestaranno ci podczas dystrybucji prowadzonej przez po redników. 45

12 Znaczna cz produktów z magazynów w regionie Nord-Pas-de-Calais trafia na rynek brytyjski. Dlatego te czyni si starania w pozyskaniu do wspó pracy odpowiedniej osoby, która mog aby poprowadzi podobn, jak we Francji, placówk na terenie Wielkiej Brytanii. Dobre do wiadczenia co do dzia alno ci placówki francuskiej sk aniaj te zarz d firmy do pozyskania odpowiednich wspó pracowników i otwarcia podobnych placówek w po udniowej cz ci Niemiec oraz w Skandynawii. Ca y czas ywa jest te idea utworzenia na terenie Rosji lub Ukrainy zak adów produkcyjnych mog cych przej te produkcj cz ci dostarczanych przez kooperantów. Analiza tego wskazuje na ekonomicznie uzasadnion decyzj podj cia takiego przedsi wzi cia ale w tej chwili nikt z w a cicieli firmy nie wyra a specjalnej ochoty do zaj cia si t spraw, zwi zan przecie z konieczno ci cz stych wyjazdów na wschód. 4. UWAGI KO COWE Znane z literatury ró nego rodzaju metody, wzory, modele organizatorskie, logistyczne, marketingowe itd. nie zawsze maj swój praktyczny wymiar. Cz sto dany model stworzony dla konkretnej sytuacji i konkretnej organizacji nie jest przydatny w innej sytuacji, cho autorzy opracowania wskazuj na jego uniwersalno i propaguj jako wspania e narz dzie, którego zastosowanie ma by podstaw sukcesu ka dej firmy. Mened er, który raz czy drugi zauwa y brak praktycznego zastosowania prezentowanych rozwi za naukowych, zra a si do nauki w ogóle, pozostaj c w przekonaniu, e wszelkie teorie dobre s do pisania ksi ek, ale nie do zastosowania w praktyce. I niestety, po cz ci ma racj. Wynika to by mo e z pewnego przeformalizowania naukowego, czyli zbytniego zwracania uwagi przez przedstawicieli nauki na formaln, naukow poprawno pisania wszelkich prac, a nie na ich praktyczny, przyziemny wymiar. Uczestnicy ró nych konferencji zauwa yli zapewne, e wi kszo referatów wyg aszanych przez przedstawicieli nauki ma walor pewnej ogólno ci, a ka dy referat posiada ca y szereg odsy aczy do licznych pozycji dyskutowanej literatury. Natomiast praktycy nie zaopatruj swych referatów w przypisy literaturowe, a podnosz jedynie bardzo konkretne problemy wynikaj ce z praktyki zarz dzania. Praktyka zarz dzania wymaga bowiem od mened erów bardzo twórczego my lenia i rozwi zywania wszelkich problemów. Wymaga wielkiej elastyczno ci i umiej tno ci korzystania z nadarzaj cych si okazji. Dlatego te wszelkie modele czy metody spotykane w literaturze naukowej nie mog by przez nich traktowane dos ownie, a mog stanowi jedynie inspiracj do w asnych rozwi za. Cz sto paradoksalnie taka inspiracja wynika z ca kowitej nieprzydatno ci danej teorii, modelu czy metody opisywanej w pracach naukowych do rozwi zania konkretnego problemu zarz dzania. Mened er studiuj cy takie opracowanie mo e bowiem doj do wniosku: przecie tak si nie da, to nale y zrobi zupe nie inaczej!... i post puje wed ug swego pomys u, co daje oczekiwany efekt, a inspiracj do w a ciwej decyzji by a przecie ta tak niepraktyczna, niew a ciwa teoria. Wracaj c do naszego przypadku, widzimy tutaj podobn sytuacj. Punktem wyj cia do podj cia pewnych dzia a w przedsi biorstwie by o stworzenie okre lonej metody nosz cej wymiar naukowy. Co prawda metoda ta nie do ko ca zosta a wcielona w ycie i nie podj to istotnych decyzji wynikaj cych wprost z jej za o e, to jednak efekty by y dla firmy zadowalaj ce. Po pierwsze: w wyniku prowadzonych dzia a dokonano odpowiedniego przekszta cenia struktury maj cej s u y rozwojowi firmy; po drugie: dzia ania zarz du firmy nabra y bardziej systematycznego charakteru i zacz to zwraca baczniejsz uwag na ogólne zagadnienia zarz dzania, takie jak np. badania marketingowe czy segmentacj ; po trzecie: w wyniku prowadzonych bada uzyskano ca y szereg informacji przydatnych do 46

13 podejmowania w a ciwych decyzji rynkowych. Efektem wspó pracy autora jako przedstawiciela nauki z zarz dem przedsi biorstwa by o te stworzenie Systemu Informacji Marketingowej. Innym wnioskiem p yn cym z przedstawionych rozwa a jest potrzeba prowadzenia na uczelniach prac dyplomowych o rzeczywi cie praktycznym wymiarze. Prac licencjackich, in ynierskich czy magisterskich przynosz cych konkretne, wymierne korzy ci przede wszystkim ma ym przedsi biorstwom. W ród dyplomantów rekrutuj si cz sto przyszli przedsi biorcy, którzy powinni nabiera przekonania, e nauka mo e mie bardzo praktyczne zastosowanie w a nie dla ich ma ych firm, dla rozwi zywania tych drobnych z punktu widzenia ca o ci gospodarki, a jak e istotnych dla nich problemów. A przy wyborze tematów prac dyplomowych nale y si kierowa nie wag danego problemu dla gospodarki wiatowej, ale mo liwo ci praktycznego zastosowania i faktycznego wdro enia wyników bada czy opracowanego projektu, co mo liwe jest g ównie w ma ych przedsi biorstwach, których w a cicielami s w a nie sami dyplomanci lub bliskie im osoby. A na koniec prowadzonych rozwa a pozostaje taka oto konkluzja: zawsze jednak najwa niejszy jest cz owiek i jego zdolno do realizacji zamierze. To tylko dzi ki szcz liwemu zbiegowi okoliczno ci znalaz si cz owiek, który wdro y skutecznie w czyn ide utworzenia placówki we Francji; to tylko od tego, czy znajd si odpowiedni ludzie, zdolni do poprowadzenia oddzia ów firmy w Rosji czy w Anglii, b dzie zale a dalszy rozwój firmy w tych kierunkach. Nawet najlepsze analizy i ich wyniki wskazuj ce na potrzeb takich czy innych dzia a nic nie dadz, je li nie b dzie mia ich kto prawid owo realizowa. LITERATURA 1. Chrzan E., Kowalski S., Analiza warunków wchodzenia na rynki zagraniczne w dobie globalizacji, [w:] Ekonomiczne aspekty procesu globalizacji, red. E. Wys ocka, Wyd. Politechniki Cz stochowskiej, Cz stochowa Chrzan E., lusarczyk B., Analiza warunków podejmowania inwestycji bezpo rednich na rynkach zagranicznych, [w:] Ryzyko mi dzynarodowej dzia alno ci inwestycyjnej. Pod red. Eugeniusza Sitka, Wyd. Politechnik Cz stochowskiej, Cz stochowa Duliniec E., Marketing Mi dzynarodowy, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa Fonfara K., Strategie marketingowe w biznesie mi dzynarodowym, [w:] K. Fonfara, M. Gorynia, E. Najlepszy, J. Schroeder, Strategie przedsi biorstw w biznesie mi dzynarodowym, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna Geuns O., Marketing mi dzynarodowy i handel zagraniczny, Wydawnictwo Zachodniopomorskiej Szko y Businessu, Szczecin Gorynia M., Jankowska B., Teorie internacjonalizacji, Gospodarka Narodowa nr 10/ Gorynia M., Strategie zagranicznej ekspansji przedsi biorstw, PWE, Warszawa Korobkow T. (red.), Poradnik eksportera dla MSP, PARP, Warszawa Sznajder A., Euromarketing. Uwarunkowania na Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Raport: Bariery wspó pracy przedsi biorców i o rodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy szego Departament Wdro e i Innowacji, Warszawa

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach i świat wyniki Badanie Manpower Kobiety na kierowniczych stanowiskach zostało przeprowadzone w lipcu 2008 r. w celu poznania opinii dotyczących kobiet pełniących

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Jak poznać czy jestem firmą typu born-global?

Jak poznać czy jestem firmą typu born-global? Jak poznać czy jestem firmą typu born-global? Dr hab. Mirosław Jarosiński, prof. SGH Zakład Zarządzania w Gospodarce Instytut Zarządzania mjaros@sgh.waw.pl Etapy geograficznego rozwoju przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa I. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma odzieżowa jest spółką cywilną zajmującą się produkcją odzieży i prowadzeniem handlu hurtowego w całym kraju. Jej siedziba znajduje się w Chorzowie, a punkty sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Informatyki i Gospodarki Elektronicznej Katedra Informatyki Ekonomicznej Streszczenie rozprawy doktorskiej Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

franczyzowym w Polsce

franczyzowym w Polsce Raport o rynku franczyzowym w Polsce II edycja - 2008 Wstęp Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych zakończyła kolejną edycję badania rynku systemów sieciowych (sieci franczyzowe, agencyjne, partnerskie i

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

Diagnoza stanu designu w Polsce 2015

Diagnoza stanu designu w Polsce 2015 2015 Diagnoza stanu designu w Polsce 2015 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości www.parp.gov.pl/design Agnieszka Haber Łódź Festiwal Design 10/10/2015 333 firmy 72% członek zarządu/właściciel firmy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Chemiczny LABORATORIUM PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Ludwik Synoradzki Jerzy Wisialski EKONOMIKA Zasada opłacalności Na początku każdego

Bardziej szczegółowo

Motywuj świadomie. Przez kompetencje.

Motywuj świadomie. Przez kompetencje. styczeń 2015 Motywuj świadomie. Przez kompetencje. Jak wykorzystać gamifikację i analitykę HR do lepszego zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji? 2 Jak skutecznie motywować? Pracownik, który nie ma

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP?

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Kamil Bromski Kierownik, Dolnośląski Ośrodek Transferu Wiedzy i Technologii Specjalista ds. transferu technologii, Agencja Rozwoju Innowacji S.A. Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona

Teorie handlu. Teoria cyklu życia produktu Vernona Teorie handlu Teoria cyklu życia produktu Vernona Teoria cyklu życia produktu Zgodnie z tą teorią lokalizacja produkcji zmienia się z jednych krajów na inne; Zmiany te zależą od poziomu rozwoju kraju i

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w transakcjach eksportowych

Ryzyko w transakcjach eksportowych Ryzyko w transakcjach eksportowych Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem Skarbu Państwa Ministerstwo Finansów 87,85% Bank Gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Opole, 23 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Opole, 23 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Opole, 23 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji?

Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? Trwałość projektu co zrobić, żeby nie stracić dotacji? 2 Osiągnięcie i utrzymanie wskaźników Wygenerowany przychód Zakaz podwójnego finansowania Trwałość projektu Kontrola po zakończeniu realizacji projektu

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania

Postrzeganie reklamy zewnętrznej - badania Według opublikowanych na początku tej dekady badań Demoskopu, zdecydowana większość respondentów (74%) przyznaje, że w miejscowości, w której mieszkają znajdują się nośniki reklamy zewnętrznej (specjalne,

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1.

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Wprowadzenie Ekspansja gospodarcza jednostek gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT Tytuł projektu: Przygotowanie Planu Rozwoju Eksportu przez Godzikowice, dnia 18.11.2015 r. Zapytanie ofertowe z siedzibą przy ul. Stalowej 7-9 w Godzikowicach (kod pocztowy ), Tel. 71 313 95 18, NIP: 9121654900,

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Biznesplan - Projekt Gdyński Kupiec SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Załącznik nr 5 do regulaminu Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA SEKCJA C - PLAN MARKETINGOWY/ANALIZA

Bardziej szczegółowo

Sponsorzy projektu Obozy Zdobywców Biegunów

Sponsorzy projektu Obozy Zdobywców Biegunów Sponsorzy projektu Obozy Zdobywców Biegunów Obozy Zdobywców Biegunów to cykl wyjazdów na letnie i zimowe obozy rekreacyjne, których celem jest wspieranie aktywności dzieci niepełnosprawnych ruchowo, przewlekle

Bardziej szczegółowo

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO -

Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Jak wdrażanie innowacji w przedsiębiorstwach wpływa na ich bieżącą działalność oraz pozycję rynkową? - przykład FAKRO - Firma FAKRO FAKRO jest prywatna firmą rodzinną powstałą w 1991 r. Właścicielem oraz

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji 9 Plan działania Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu skutecznej jest jej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki

PROJEKT. w sprawie: wyboru Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Załącznik nr 2 o zwołaniu Spółki w sprawie: wyboru Przewodniczącego Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie TAURON Polska Energia S.A. z siedzibą w Katowicach, działając na podstawie art. 409 Kodeksu spółek

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku.

Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Dotacje dla przedsiębiorczych w 2013 roku. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości w roku 2013, realizuje działania na rzecz wsparcia i rozwoju przedsiębiorstw. Obowiązkiem spoczywającym na PARP jest

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC 1. Definicja obiektu 2. Cele ewaluacji 3. Zakres przedmiotowy 4.Zakres czasowy Szkolenia dla 50 urzędników zatrudnionych w różnych departamentach i wydziałach Urzędu Miasta Lublina, obecnie lub w przyszłości

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

Wójta Gminy Lipnik z dnia 30 października 2012r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia gminnej gry obronnej

Wójta Gminy Lipnik z dnia 30 października 2012r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia gminnej gry obronnej Wójt Gminy Lipnik woj. śwrętokrzvskie 27-540 LIpnik ZARZĄDZENIE nr 52/2012 Wójta Gminy Lipnik z dnia 30 października 2012r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia gminnej gry obronnej Na podstawie 5

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 1 dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Ustalenie celu naszych spotkań w semestrze Ustalenie technikaliów Literatura, zaliczenie Przedstawienie punktu startowego

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy

PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY. Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy. Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy PLAN POŁĄCZENIA UZGODNIONY POMIĘDZY Grupa Kapitałowa IMMOBILE S.A. z siedzibą w Bydgoszczy a Hotel 1 GKI Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia 29 luty 2016r. 1 Plan Połączenia spółek Grupa

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020)

Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020) MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020) Wersja I 26 lipca 2013 r. 1 z 220 VII.13 Dzia anie Tworzenie grup producentów Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu BADANIE RYNKU Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski Katedra Innowacji i Marketingu LUDZIE MUSZĄ KUPOWAĆ. ale mogą wybierać Fazy procesu zarządzania marketingowego zawierają: Badanie rynku Analiza rynku docelowego

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300?

Zadania powtórzeniowe I. Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Zadania powtórzeniowe I Adam Narkiewicz Makroekonomia I Zadanie 1 (5 punktów) Ile wynosi eksport netto w gospodarce, w której oszczędności równają się inwestycjom, a deficyt budżetowy wynosi 300? Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego

Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego Na podstawie art. 33 pkt 14 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra:

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra: Informacja na temat składania wniosków o Stypendium Ministra Zdrowia dla studentów uczelni medycznych za osiągnięcia w nauce i wybitne osiągnięcia sportowe, w roku akademickim 2011/2012 Ministerstwo Zdrowia,

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows.

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Zadaniem modułu jest wspomaganie zarządzania magazynem wg. algorytmu just in time, czyli planowanie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo