Nauka,aniefikcja; GMO przemyślmyto jeszczeraz!

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nauka,aniefikcja; GMO przemyślmyto jeszczeraz!"

Transkrypt

1 Nauka,aniefikcja; GMO przemyślmyto jeszczeraz! projekt EuropaBio

2 Spistreści Kontekst 1. Rolnictwo: nowe rozwiązania dla nowych wyzwań 2 2. Skąd brak zaufania do instytucji unijnych oraz podejrzliwość do GMO? 6 3. Zaufajmy nauce GMO przemyślmy to jeszcze raz! 14 Rozwiewanie mitów związanych z GMO 5. Negowanie GMO: Cyniczne i dochodowe zajęcie GMO Mity kontra fakty Dodatkowe źródła informacji 24

3 Przedmowa W Europie w ciągu ostatniej dekady opinia publiczna otrzymywała negatywne informacje na temat modyfikacji genetycznej roślin, które w głównej mierze oparte były na niewielkiej liczbie, nierecenzowanych raportów. Mimo tych opinii wykorzystywanie GMO w innych częściach świata systematycznie wzrasta, zarówno w zakresie produkcji żywności, jak i wytwarzaniu roślin modyfikowanych genetycznie, które są źródłem lekarstw lub witamin. W efekcie tych działań obywatele Unii Europejskiej, nie mając pełnej, rzetelnej informacji są zdezorientowani i nie mogą podejmować odpowiedzialnych decyzji. Naukowcy, eksperci i rolnicy z całego świata coraz częściej nawołują do racjonalnego podejścia i debaty na temat nowoczesnych technologii rolniczych w oparciu o fakty, dane naukowe i lata praktycznego doświadczenia w stosowaniu GMO w rolnictwie. Niestety współczesna, bardzo złożona nauka nie daje się wyjaśnić w kilku, prostych słowach, co jest frustrujące zarówno dla zwykłych obywateli jak i dla naukowców. Doskonale pamiętam próby przeprowadzenia doświadczeń polowych z uprawami GM w Szkocji, kiedy to osobiście doświadczyłem zastraszania i nadużyć ze strony działaczy anty-gmo, jak również w stosunku do rolników, którzy chcieli uprawiać rośliny GMO. Nie była to forma racjonalnej i opartej na faktach debaty. Ciągle spotykaliśmy się z polityką zastraszania i niedorzecznymi zarzutami o możliwych katastroficznych efektach uprawy roślin GMO, które w żaden sposób nie były udokumentowane faktami naukowymi. W związku z globalnym wyzwaniem zwiększania produkcji żywności, również Europejczycy baczniej przyglądają się, jak ich decyzje wpływają na światowe rolnictwo. Obejmuje to również rolę biotechnologii w nowoczesnym rolnictwie. Europejscy rolnicy muszą mieć dostęp do takich samych technologii, jak ich koledzy z innych części świata, ażeby z nimi skutecznie konkurować. Ta technologia może być częścią naszych poszukiwań modelu rolnictwa, które produkuje więcej żywności zużywając mniej energii, mniej nawozów sztucznych i emitując mniej CO 2 do atmosfery. Unia Europejska jest jednym z głównych importerów genetycznie modyfikowanych płodów rolnych, a jednocześnie europejscy rolnicy mają bardzo ograniczony dostęp do stosowania roślin GMO. Ponieważ MY Europejczycy przykładamy ogromną wagę do bezpieczeństwa żywności, Unia Europejska w swoich decyzjach powinna opierać się tylko i wyłącznie na danych naukowych. Musimy zdawać sobie sprawę, że nowe technologie wyznaczają nam przyszłość w budowaniu bardziej zrównoważonych systemów produkcji żywności, zdolnych sprostać światowemu wzrostowi popytu na żywność. To właśnie biotechnologia rolnicza jest tym kontrowersyjnym tematem, który powinien być szczegółowo wyjaśniony. Celem tego przewodnika jest zwrócenie uwagi na rzeczywiste problemy rolnictwa, rozwianie mitów dotyczących modyfikacji genetycznych i przedstawienie rosnącego poparcia, znaczących organizacji międzynarodowych, takich jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) czy Fundacja Billa i Melindy Gates ów. Przewodnik ten ma za zadanie pomóc rozgraniczyć naukę od fikcji i właściwie postrzegać tą nową technologię rolniczą. To od nas zależy czy będzie ona wartościowa i przydatna dla Naszego społeczeństwa. Pozbądźmy się emocji w kwestii GMO i przemyślmy to jeszcze raz. George Lyon, Członek parlamentu europejskiego Grupa Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy Członek Partii Liberalnych Demokratów w Wielkiej Brytanii 1

4 1. Rolnictwo: nowerozwiązaniadla nowychwyzwań Do roku 2025 światowa populacja osiągnie osiem miliardów ludzi, a ponad dziewięć miliardów do 2050 i. Eksperci przyznają, że produkcja żywności musi wzrosnąć o 60%, żeby wyżywić ludność świata ii. Już niemal miliard ludzi nie ma wystarczającej ilości żywności, a wielu więcej jest niedożywionych. Wzrasta konkurencja o zasoby ziemi uprawnej, wody i energii - nie wspominając o zmianach klimatycznych czy konieczności ograniczenia ilości odpadów i redukcji emisji dwutlenku węgla. Wydajność produkcji rolnej stała się po raz kolejny tematem politycznym, dlatego właśnie teraz powinniśmy szukać nowych technologii dla rolnictwa, aby pomóc sprostać wyzwaniom stojącym przed światowym rolnictwem. Wszyscy rolnicy na świecie potrzebują jak największej liczby narzędzi i technik, które pomogą rozwiązać problem niedostatku żywności poprzez uzyskiwanie wyższych plonów w sposób bardziej zrównoważony. Obok tradycyjnej hodowli roślin takimi narzędziami są niewątpliwie, biotechnologia i inne nowoczesne techniki hodowlane. Genetyczna Modyfikacja (GM) oznacza, że istniejące geny są zmieniane lub Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) szacuje, że kraje rozwijające się będą musiały zwiększyć wydajność produkcji rolnej o połowę, aby sprostać zapotrzebowaniu na żywność. Po prostu nie będziemy w stanie spełnić tych celów bez zastosowania wszystkich naukowych metod, które są w naszej dyspozycji. Bill Gates nowe geny są wprowadzane do roślin w celu nadania im pożądanych przez hodowcę cech, takich jak odporność na szkodniki lub herbicydy. Metody inżynierii genetycznej są bardziej precyzyjne i pozwalają na wprowadzenie określonych cech w zdecydowanie krótszym czasie niż hodowla konwencjonalna. Pomóc w tym można poprzez zmniejszenie zużycia środków do produkcji rolnej takich jak: paliwa, woda i nawozy, jak również poprzez stosowanie upraw roślin dostosowanych do trudniejszych warunków oraz zwiększenia wydajności roślin z jednostki powierzchni ziemi uprawnej. Wyższe plony i rzeczywiste zmniejszenie nakładów oznacza niższe koszty żywności dla obywateli i lepsze zarządzanie wpływem rolnictwa na środowisko. 2

5 mld Naukowcy, eksperci i rolnicy z całego świata coraz częściej nawołują do racjonalnego podejścia i debaty na temat technologii rolniczych w oparciu o fakty, dane naukowe i lata praktycznego doświadczenia w stosowaniu roślin GMO w rolnictwie. W Unii Europejskiej mamy szansę wyzbycia się negatywnych emocji i racjonalnego zastanowienia się nad rolą jaką wyznaczymy biotechnologii rolniczej we współczesnym rolnictwie. Rośliny modyfikowane genetycznie są uprawiane od 17 lat przez 17,3 mln rolników w 28 krajach. W 2012 roku zajmowały powierzchnię 170 mln ha odpowiada to wspólnej powierzchni Wielkiej Brytanii, Irlandii, Francji, Niemiec i Belgii iii. Ponad 2 tryliony posiłków zawierających żywność wyprodukowaną z tych upraw zostało skonsumowane bez jakichkolwiek negatywnych zdarzeń zdrowotnych. Od początku stosowania biotechnologii rolniczej w latach 90-tych przeciwnicy próbowali zafałszować jej obraz, na szczęście dzisiejsza Europa to nie ta sama co w latach 90-tych. na świecie Wiemy, że obecne rozwiązania w rolnictwie nie są idealne. Powinniśmy również wiedzieć, że nie jest to rywalizacja pomiędzy rolnictwem ekologicznym a tym stosującym rośliny GM lub pomiędzy małymi gospodarstwami a gospodarstwami o dużej powierzchni upraw. Ważnym jest, żeby złagodzić debatę w sprawie GMO i sprowadzić ją do racjonalnego poziomu John Dalli, były komisarz UE ds. Zdrowia i Konsumentów, 2011r 77% Europejczyków zgadza się, że Unia Europejska powinna zachęcać swoich rolników do korzystania z osiągnięć biotechnologii w rolnictwie. sondaż Eurobarometr przeprowadzony wśród europejczyków. 2010r iv GMO oferują potencjalny wzrost produktywności, poprawę wartości odżywczych, które mogą bezpośrednio przyczynić się do poprawy zdrowia ludzkiego i jakości życia. Światowa Organizacja Zdrowia WHO v 3

6 Moja aktywność anty-gmo osłabła, jak tylko zacząłem zapoznawać się z wynikami badań naukowych w tym zakresie. Uważam, że rzetelna informacja oparta na faktach naukowych jest najlepszym antidotum na fanatyzm anty-naukowy", czy chodzi o energię jądrową czy o rośliny GMO, zmiany klimatyczne czy inne przedsięwzięcia naukowe. Mark Lynas, angielski działacz ekologiczny, Lipiec 2011r. vi Wysoki rangą przedstawiciel OXFAM organizacji walczącej z głodem na świecie, na konferencji Soil Association organizacji ekologicznej, stwierdził, że rozumie zastrzeżenia dotyczące GMO, ale powinno się prowadzić bardziej otwarty dialog, ponieważ... jest dużo modyfikacji genetycznych, które są lub będą niezbędne w niedalekiej przyszłości. Więc dlaczego problemem dla przedstawicieli ruchu ekologicznego jest akceptacja użycia genów markerowych, dzięki którym możliwym jest przeniesienie pożądanych cech z jednej odmiany pszenicy do drugiej w okresie 1 roku a nie lat 15-tu jak to się dzieje dotychczas w hodowli konwencjonalnej vii 4

7 W praktyce, poszczególne kraje nie stosują jednego modelu, ani pojedynczego systemu rolnictwa. Kombinacja różnych praktyk i typów technologii mogą zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe lub zagwarantować konkurencyjność Europy na światowym rynku. Europejscy rolnicy przodują w odpowiedzialnym stosowaniu różnych metod i technologii produkcji rolniczej, przy wsparciu firm sektora rolnego. Powinni oni mieć możliwość wyboru najbardziej odpowiednich ich zdaniem technologii zapewniających zaspokojenie potrzeb produkcyjnych zarówno Europy jak i świata. Nadszedł już czas, aby bronić niezależnych dowodów na temat korzyści i ograniczeń nowych technologii hodowli roślin oraz skonfrontowanie niektórych nieuczciwych taktyk stosowanych przez anty-naukowe grupy aktywistów. Czas już od nowa pomyśleć o GMO i przedyskutować rolę jaką może odegrać Europa w ograniczaniu bieżących i przyszłych wyzwań i barier stojących przed łańcuchem żywnościowym. 5

8 2. Skądbrakzaufaniado instytucjiunijnychoraz podejrzliwośćdogmo? Ostatnie doniesienia medialne dotyczące technologii rolniczych, skupiały się na ich potencjalnych możliwościach zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego na świecie i europejscy konsumenci zaprezentowali bardziej pozytywne podejście do GMO w żywności. Ale skąd wziął się ten europejski GMO sceptycyzm? Żeby zrozumieć obecną sytuację, koniecznym jest odniesienie się do okoliczności jakie towarzyszyły wprowadzaniu pierwszego genetycznie modyfikowanego produktu w Europie w połowie lat 90-tych Podatny grunt na sianie strachu W Europie lata 90-te były bardzo burzliwe i trudne dla rolnictwa, bezpieczeństwa żywności, nauki i światowego handlu. Zaufanie konsumentów do nauki i bezpieczeństwa żywności zostało zachwiane przez złe zarządzanie i nieodpowiednią komunikację dotyczącą kilku kryzysów w przemyśle żywnościowym takich jak: salmonella, obecność dioksyn w paszy dla kurcząt i BSE czyli choroba szalonych krów. Europejczycy byli niezadowoleni z faktu, że przepisy mające zapewnić bezpieczeństwo żywności w rzeczywistości nie działały, stracili więc zaufanie do instytucji unijnych. Obywatele Unii Europejskiej byli również zaniepokojeni Wspólną Polityką Rolną, która doprowadziła do nadprodukcji niektórych płodów rolnych viii. Był to również okres, w którym odnotowano pierwsze masowe protesty antyglobalizacyjne nakierowane na handel międzynarodowy EU Wprowadzenie pierwszego produktu GMO w Europie Pierwsze uprawy GMO wprowadzono w Europie w 1995 r. w okresie kryzysu zaufania do nauki i niepewności gospodarczej. Konsumenci mieli obawy co do skuteczności nowego systemu autoryzacji, mimo iż naukowcy i politycy zapewniali o jego bezpieczeństwie. Sytuacja nie wyglądała najlepiej 6

9 Europejczycy słuchali najgłośniej krzyczących Jak zwykle w stosunku do każdej nowej technologii, tak i do GMO konsumenci mieli szereg pytań: Czy jest bezpieczne? Czy nie szkodzi środowisku naturalnemu? Dlaczego zaangażowały się w tą technologię prywatne firmy? Czy GMO jest potrzebne? Większość naszej produkcji żywności opiera się na udoskonaleniach technologicznych. Niestety, publiczne postrzeganie żywności i rolnictwa opiera się najczęściej na wizerunku marketingowym. Ten zaś przedstawia idylliczny, tradycyjny, sielankowy obraz ręcznie mielonego ziarna, warzyw uprawianych w przydomowym ogródku i ręcznie dojonych krów. Jest to niezwykle mylący i nierealistyczny obraz rolnictwa, ale za to z pewnością trafiający w gusta konsumentów. Jednym z czynników było to, że większość upraw GM pierwszej generacji opracowano z myślą o rolnikach, aby umożliwić im rozwiązanie problemów z chorobami i szkodnikami roślin, zwiększyć wydajność i zmniejszyć nakłady na środki ochrony roślin i paliwo. Dlatego Europejczykom trudno było dostrzec osobiste korzyści z uprawy roślin GMO. Bardziej widoczne wydawały się korzyści pośrednie, takie jak zmniejszenie cen płodów rolnych i bardziej precyzyjne stosowanie środków ochrony roślin. Kolejnym czynnikiem był fakt, że firmy produkujące nasiona GMO nie doświadczyły takich kontrowersji związanych z wprowadzeniem upraw GMO w Ameryce Północnej, gdzie przyjęcie tych upraw przez rolników i społeczeństwo było bardziej udane niż się spodziewano. W związku z tym zakładano, że w Europie powinno być podobnie. Dodatkowo informacje o technologii były bardziej dostosowane do komunikacji pomiędzy firmami, a nie do konsumentów. Aktywiści anty-gmo dzięki sprytnemu użyciu, chwytliwych medialnie haseł takich jak "żywność frankensteina wywoływali obawy społeczne. Pokazywanie swoich działaczy na polach, w kombinezonach ochronnych i maskach przeciwgazowych, skutecznie wzbudziło strach i nieufność do produktów, które naukowcy oceniają jako tak samo bezpieczne jeśli nie bezpieczniejsze niż żywność konwencjonalna. 7

10 - Negatywne doniesienia prasowe Książe rozpoczyna walkę z GMO Źródło: BBC, Wielka Brytania, Giganci GMO doprowadzą świat do głodu Źródło: The Guardian, Wielka Brytania, Handel żywnością Frankensteina nieuregulowany Źródło: El Tiempo, Hiszpania, GMO kolonizują francuskie pola Źródło: TF1, Francja, GMO rujnuje rolnictwo ekologiczne Źródło: News.at, Austria, Europa boi się genów Źródło: Gazeta Wyborcza, Polska, Uwolnić się od GMO Źródło: Nasz Dziennik, Polska, Neutralne/Pozytywne doniesienia prasowe Świata nie stać na zakazy upraw GMO Źródło: The Sun, Wielka Brytania Chipsy ziemniaczane z ziemniaków GMO już w 2014 roku Źródło: Adevarul, Rumunia, GMO nie stanowi ryzyka, mówi główny doradca naukowy KE Źródło: EurActiv, Belgia, Zwieksza się powierzchnia upraw roślin GMO Źródło: Le Monde, Francja, Rząd mówi Kukurydza GMO bardziej przyjazna dla środowiska niż konwencjonalna Źródło: El Pais, Hiszpania, GMO bezpieczne i eko Źródło: Gazeta Wyborcza, Polska, GMO to nie zło Źródło: Focus, Polska,

11 Naukowcy w pozycji obronnej Środowiska zaangażowane w rozwój biotechnologii rolniczej nie były przygotowane na tak wrogo nastawioną opozycję i nie były w stanie nawiązać efektywnej komunikacji z przysłowiowym Kowalskim. Było to pomieszanie obaw dotyczących bezpieczeństwa żywności, braku zaufania do nauki i polityków, nieufności w intencje firm międzynarodowych i romantycznego obrazu sposobów produkcji żywności. Ponadto obawy społeczeństwa były wyjaśniane językiem naukowym, który nie odpowiadał na emocje, skutecznie pobudzone przez aktywistów anty-gmo. Większość pierwszych informacji koncentrowała się na bezpieczeństwie produktów GM oraz na tym, że są one takie same jak produkty niemodyfikowane. To niestety nie wyjaśniało istoty debaty w Europie, a mianowicie strachu przed dalszymi skandalami żywnościowymi, pomieszanego z fundamentalnym brakiem zaufania w zapewnienia przedstawiane przez polityków, naukowców i przemysł. W połowie roku 2000, znaczna liczba przedsiębiorców, polityków i światowych organizacji pozarządowych zaczyna dostrzegać korzyści płynące z GMO, a oskarżenia dotyczące bezpieczeństwa produktów GMO okazywały się bezpodstawne. Kraje, które zaczęły czerpać realne korzyści z technologii GM doceniły jej przyszły potencjał, zarówno w poprawie produkcji rolnej jak i korzyściach ekonomicznych. Niestety, polityczna presja zaowocowała już niewydolnością systemu autoryzacji GMO w Europie z faktycznym moratorium na uprawy roślin GM ix. Inżynieria genetyczna stała się powszechnym i częstym tematem zaraz po okresie, w którym ukazano różne zagadnienia dotyczące zdrowia publicznego, bezpieczeństwa żywności, zanieczyszczeń itp. Zaufanie do instytucji, jak i do pewnych technologii znacznie spadło [...] Przedstawiając się jako obrońcy interesów konsumentów i zdrowia, opozycja pozyskała znaczną część Zachodniej opinii publicznej, który nie widziała korzyści ze stosowania GMO. Sylvie Bonny, INRA (Narodowy Instytut Nauk Rolniczych), Francja 2003r Szersza debata publiczna na temat korzyści dla konsumentów z nowych i potencjalnych produktów GM w Europie stała się jedynie debatą teoretyczną. Obywatele Europy coraz chętniej odsuwali się od debaty na ten temat, tym bardziej, że w dalszym ciągu mogli się cieszyć pełnymi półkami w sklepach. Poza tym pomijano fakt, że wiele europejskich zwierząt hodowlanych było i jest karmionych paszami GM. 9

12 3. Zaufajmynauce Większość badań naukowych podejmowanych w Europie jest przełomowa, innowacyjna i wysoce zaawansowana. Jest to szczególnie widoczne w obszarach takich jak genetyka. Bardziej niż kiedykolwiek, badania są przejrzyste i otwarte na nadzór zarówno ze strony światowej społeczności naukowej jak i przez media i konsumentów. Dzisiejsza nauka zajmuje się tematami, które fascynują nie tylko naukowców, ale i konsumentów. Niebezpieczeństwem tego jest to, że niektóre grupy społeczne chcą to wykorzystać, do realizacji swoich celów, ze szkodą dla nauki. Naukowcy mają świadomość, że zanim opublikują szczegółowe wyniki swoich badań, muszą je sprawdzać, sprawdzać i jeszcze raz sprawdzać, aby mieć pewność, że uzyskane wyniki są prawdziwe i niepodważalne. Są również zobowiązani prosić innych naukowców o sprawdzenie ich badań oraz zapewnić, że są W raporcie BBC Trust (instytucji nadzorującej BBC) z roku 2011 zwrócono uwagę na praktykę stwarzania fałszywego wrażenia w programach stacji BBC, poprzez konfrontowanie faktów naukowych z obiegowymi opiniami bez zwracania uwagi na ich różną wartość merytoryczną. Jednym z przykładów takiej sytuacji, była audycja, w której opiniom sceptyków zmian klimatycznych, czy przeciwników GMO nadano taką samą wartość merytoryczną, jak recenzowanym faktom naukowym. Głównym wnioskiem wypływającym z raportu była konieczność zapewnienia przez BBC możliwości rozróżnienia przez widzów pomiędzy tym co jest faktem naukowym a co obiegową opinią. x otwarci na wszelkie zapytania i uwagi. Odbywa się to poprzez proces recenzowania publikacji naukowych,(patrz str. 13) przez kilku naukowców z wybranej dziedziny naukowej. Badacze są również zobowiązani do umieszczenia w publikacji zastrzeżeń recenzentów i wskazania, które z ich wniosków mogą wymagać prowadzenia dalszych badań wyjaśniających. 10

13 Biotechnologia rolnicza ucierpiała najbardziej w wyniku posługiwania się przez grupy aktywistów wynikami badań nie poddanych recenzowaniu. W ciągu ostatnich 10 lat doniesienia medialne przedstawiające naukowe oceny technologii modyfikacji genetycznej roślin, w głównej mierze skupiały się na niewielkiej liczbie, nierecenzowanych prac, które przedstawiały negatywne skutki stosowania tej technologii. Aktywiści bezustannie powołują się na niepotwierdzone, sensacyjne doniesienia, wiedząc, że naukowe sprostowania zarzutów nie są już tak atrakcyjne dla mediów i nie znajdą się na pierwszych stronach gazet, a tym samym nie dotrą do opinii publicznej. Ciągłe powtarzanie tworzy wrażenie, że opinie te są równie ważne jak zweryfikowane badania naukowe, podważając wagę niezależnych dowodów naukowych. Stopniowo zaś powodują utratę zaufania konsumentów w to, co słyszeli lub przeczytali o nowej technologii. Większość ludzi chce jak najszybciej przejrzeć nudne informacje i dotrzeć do sensacyjnych nowych odkryć. Ogromna złożoność dzisiejszej nauki nie daje wytłumaczyć się w kilku krótkich słowach, a to wywołuje niezadowolenie zarówno w społeczeństwie jak i wśród naukowców. Nadszedł czas oceny pobudek straszenia społeczeństwa przez grupy aktywistów. Należy pomóc konsumentom wyciągać własne wnioski w oparciu o niezależne opinie naukowe, a także rozwiać pospolite mity dotyczące GMO w rolnictwie. 11

14 Naukowcy i Komisja Europejska zgadzają się co do faktu, że GMO nie niosą większego ryzyka niż uprawy i żywność konwencjonalna. W 2011 roku Komisja Europejska opublikowała rezultaty 50 projektów badawczych dotyczących bezpieczeństwa GMO. Ponadto Komisja... finansowała badania w projektach badawczych... w których uczestniczyło niezależnych grup badawczych... przez lat... stwierdzając, że... Do chwili obecnej nie ma naukowych dowodów, iż jest jakikolwiek związek pomiędzy GMO, a zwiększonym ryzykiem dla środowiska lub bezpieczeństwem żywności i pasz, bardziej niż w przypadku konwencjonalnych roślin czy organizmów. xi Oprócz badań finansowanych przez Komisję Europejską, szereg recenzowanych raportów z całego świata, oceniało bezpieczeństwo GMO w żywności. Najnowsze analizy stwierdzają, że ponad 96% recenzowanych badań naukowych ocenia GMO jako tak samo bezpieczne jak odmiany konwencjonalne.. xii Niestety niektóre organizacje ekologiczne z premedytacją wykorzystują naturalną tendencje szukania sensacji przez opinię publiczną i promują w mediach badania, w których początkowo sformułowano szokujące wnioski, a które nie zostały zweryfikowane przez naukowców. Mimo to wyniki te prezentowane są jako tej samej wartości merytorycznej co wyniki badań sprawdzone i zweryfikowane przez specjalistów w danej dziedzinie. 12

15 Im więcej niezależnych, zrecenzowanych badań jest publikowanych na całym świecie pozycja tych sensacyjnych stale się obniża. W 2012r. szwajcarska Narodowa Fundacja Nauk opublikowała wyniki badań, które potwierdziły brak ryzyka ze strony roślin modyfikowanych genetycznie dla zdrowia ludzi i środowiska. Stwierdzono również, że ponad 80% szwajcarskich konsumentów popiera prawo wyboru pomiędzy żywnością zawierającą GMO i nie zawierającą GMO. xiii W styczniu 2011r. grupa 71 naukowców z 25 krajów europejskich poparła deklarację Komisarza J. Dalli, żeby opierać się na recenzowanych i zweryfikowanych wynikach badań naukowych i wnioskach naukowców dotyczących zagadnień GMO. xiv Co to jest proces recenzji naukowych? Proces recenzji wyników badań naukowych, jest to proces, w którym inni naukowi eksperci w danej dziedzinie sprawdzają poprawność metodologiczną, istotność i oryginalność przeprowadzanych badań i wniosków z nich płynących. Kiedy publikacja z badań zostanie zrecenzowana pozytywnie przez kilku ekspertów, dopiero wtedy może zostać opublikowana w poważnym czasopiśmie naukowym. xv Tak jak każdy produkt musi uzyskać akceptacje kontroli jakości, tak proces recenzji pracy naukowej jest swoistym znakiem jakości dla wyników badań naukowych. Mówi to potencjalnemu odbiorcy, że badania zostały wykonane i zaprezentowane w standardzie jaki akceptują inni eksperci. Sense about Science. Nie wiem w co wierzyć,: Szukanie sensu w historiach naukowych Nie wszystkie badania nie recenzowane to tzw. zła nauka, ale oznacza to, że badania te nie zostały jeszcze ocenione przez innych ekspertów. Dlatego powinno się je traktować ze dystansem i poczekać na opinie innych naukowców w danej dziedzinie. Jedną z głównych zalet badań recenzowanych jest to, że niezależnie od tego kto je finansuje, nikt nie ma wpływu na wnioski z nich płynące. Generalnie rzecz ujmując publikacja recenzowana oznacza, że badania zostały wykonane w sposób rzetelny i powtarzalny, niezależnie od tego kto był ich fundatorem. Paradoksalnie, wiele organizacji anty-gmo uznaje wyższość badań recenzowanych w takich tematach jak zmiany klimatu czy produkcja oleju palmowego, ale nie w kwestiach związanych z GMO w rolnictwie. Proces recenzji jest poważnym etapem filtracyjnym, ale oczywiście nie daje 100% gwarancji; słabej jakości publikacje również są czasami publikowane. Proces weryfikacji trwa również po opublikowaniu wyników. Nadszedł czas ponownie rozpocząć debatę nt. roślin GMO w Anglii, ale tym razem w oparciu o wyniki badań naukowych i naukowe analizy. Musimy wziąć pod uwagę to co nauka ma nam do powiedzenia o ryzyku i korzyściach dotyczących tej technologii, ale bez koloryzowania i demagogii. Nie akceptowalne jest kwestionowanie technologii, która może być sposobem zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego uboższym państwom, tylko dlatego że jest to modne, oparte na nie sprawdzonych informacjach, a nie rzetelnej nauce. Sir Paul Nurse, Towarzystwo Królewskie- wykład Richarda Dimbleby, Luty

16 4. GMO-Przemyślmyto jeszczeraz! Jest oczywistym, że nie ma złotego środka na rozwiązanie wyzwań żywnościowych, jakie stają przed światową produkcją żywności, ale również jest oczywistym, że wyzwania te nie znikną. Koniecznym będzie nakarmienie dodatkowego miliarda ludzi w ciągu najbliższych 13 lat, wzrośnie nacisk na zachowanie obszarów chronionych, a zmiany klimatyczne mogą spowodować spadek wydajności w krajach rozwijających się nawet o 10-25%. xvi Nie jesteśmy już w tej samej bezpiecznej sytuacji żywnościowej, którą mieliśmy w późnych latach 90-tych. Wzrasta świadomość wśród konsumentów, organizacji pozarządowych i decydentów, co do potrzeby przemyślenia wpływu europejskich wyborów dotyczących rolnictwa i żywności na światowy system żywnościowy, zmniejszenia emisji CO 2 i zminimalizowania wpływu na środowisko: Postępowe organizacje pozarządowe współpracują teraz z naukowcami w kwestii bezpieczeństwa żywnościowego. Przyznają, że europejskie obawy dotyczące GMO mogły być zrozumiałe w latach 90-tych, ale teraz są szkodliwe dla rolniczych perspektyw tych, którzy mogą najbardziej potrzebować naszej pomocy. Niektóre oceny rządowe jak np. brytyjski Raport przezorności podkreślają, że bez możliwości stosowania wszystkich technologii rolniczych, Europa będzie coraz mniej samowystarczalna pod względem produkcji żywności. Już obecnie żywność, którą importuje Europa wymaga do jej wytworzenia powierzchni upraw równej wielkości Niemiec. W związku z tym Europa zdaje się na Afrykę, Azję i Amerykę w kwestii zaspokojenia swoich potrzeb żywnościowych, jednocześnie zużywając lokalne zasoby paliw i wody. xvii Rządy krajów rozwijających się ustanawiają swoje własne procedury autoryzacyjne dla produktów biotechnologicznych, poszukując upraw, które mogą zaspokoić ich potrzeby. Restrykcje panujące w Europie wywołują obawy tych rządów, potęgując strach przed utratą jednego z największych rynków exportowych. Uprawy roślin GMO mogłyby być jednym z zielonych rozwiązań, które pomogą Europie sprostać odpowiedzialności za zwiększanie produkcji żywności dla pozostałych części świata. Wniosek ten oparty jest na dostępnych obecnie technologiach, ale też na przyszłych produktach, które są obecnie testowane. Gdyby uprawy GMO były stosowane obecnie w Europie to wzrost produkcji rolniczej odpowiadałby rocznej produkcji uzyskiwanej obecnie z powierzchni równej wielkości Belgii. Uprawy GMO co roku, zmniejszają emisję CO 2 o 19 mld kg, co jest równoznaczne z usunięciem 9 mln samochodów z naszych dróg. xviii Zwiększając plony z jednostki powierzchni pól uprawnych rośliny GMO pomagają zachować więcej naturalnych ekosystemów. Bez upraw GMO, uzyskanie takich plonów wymagałoby oddania pod produkcję rolną dodatkowych 2,64 mln ha pól. xix Rolnictwo jest dzisiaj odpowiedzialne za zużywanie 71% wody jeden nawadniany ha upraw bawełny potrzebuje obecnie ok. 30% mniej wody niż 20 lat temu. xx. Europa jest w czołówce światowego rozwoju i ochrony środowiska, a obywatele są w pełni świadomi konsekwencji swoich wyborów w takich kwestiach jak podróże czy ubrania. Pozostaje również całkowicie w ich gestii to czy zainteresują się kwestią pochodzenia ich żywności. Czy przyjrzą się bliżej światowym wpływom ich preferencji żywnościowych. 14

17 Zmiany klimatu: 10-25% Straty w wielkości produkcji rolniczej w krajach rozwijających się Wiedzą, że poparcie Europy dla technologii rolniczych może pomóc w uzyskaniu lokalnych produktów, które pozwolą otrzymać optymalne plony w obliczu przewidywanych strat. 17,3 mln rolników uprawiało rośliny modyfikowane genetycznie w 2012 roku. 90% z nich czyli 15,5 mln to rolnicy gospodarujący w małych gospodarstwach w krajach rozwijających się. Uzyskali oni wyższe plony o wartości ponad 1 mld euro. xxi Niestety politycy i dystrybutorzy żywności nie nadążają za rozwojem i opiniami europejczyków, nie ułatwiają też konsumentom dokonywania świadomych i odpowiedzialnych wyborów żywnościowych. Nikt nie twierdzi, że biotechnologia rolnicza to złoty środek na wszystkie wyzwania rolnictwa, ale może być istotną częścią rozwiązań wielu problemów. Europejczycy muszą być rzetelnie informowani, żeby mogli samodzielnie decydować o tym jaką rolę chcieliby wyznaczyć biotechnologii rolniczej w swoim rolnictwie. George Bernard Shaw powiedział: Rozwój jest niemożliwy bez zmian a Ci, którzy nie potrafią zmienić swojego zdania nie zmienią niczego. Biorąc pod uwagę wszystkie naukowe oceny biotechnologii rolniczej i właściwe jej zastosowanie w Europie, Europejczycy mogą zdecydować czy są już gotowi zmienić zdanie na jej temat i dokonać postępu w drodze do sprostania światowym wyzwaniom w produkcji żywności. GMO przemyślmytojeszczeraz 15

18 wszyscy naukowcy [zajmujący się biotechnologią rolniczą] wyjechali pracować za granicą. Nie możemy tolerować takiej sytuacji, gdyż to nie pozwala nam przygotować się na przyszłość [.] niektórzy twierdzą, że powinniśmy poczekać na produkty biotechnologii drugiej generacji. Ale jeśli pominiemy pierwszy etap, to pominiemy również drugi i mamy dużo mniej szans na to, by być w następnym. Guy Vasseur, Przewodniczący Francuskiej Izby Rolniczej (APCA) zamożny zachód ma luksus możliwości wyboru technologii, której używa do produkcji żywności, ale jego podejście i wpływy utrudniają rozwijającej się części świata dostęp do tych technologii, które mogą zapewnić nam większą produkcję żywności. Ten rodzaj hipokryzji i arogancji wywodzi się z luksusu dostatku. Dr. Felix M mboyi, Afrykańskie Forum Biotechnologii rozwój w zakresie nauk biologicznych może zaoferować nowe możliwości w rozwiązywaniu przyszłych wyzwań. Przełomowych odkryć dokonano właśnie w biotechnologii. Ogromny wzrost stosowania upraw roślin modyfikowanych genetycznie nastąpił w Ameryce Południowej, Chinach i Indiach. Tom Arnold, Prezes Zarządu organizacji humanitarnej Concern Worldwide W okresie wprowadzania na rynek, większość zdobyczy technologicznych, które pomogły nam w rozwoju, miała swoich zagorzałych przeciwników; począwszy od XIX wiecznych rolników, którzy uważali, że kolej wywoła zanik mleczności krów, po XX wieczną nieufność dotyczącą kuchenek mikrofalowych. xxii 16

19 5. NegowanieGMO: Cynicznei dochodowezajęcie Istnieje wiele przekłamań oraz mitów dotyczących biotechnologii rolniczej i roślin modyfikowanych genetycznie. Wiele z nich zostało świadomie wymyślonych i utrwalanych przez organizacje anty- GMO, którym zależy na ich rozprzestrzenianiu, w celu wprowadzania w błąd opinii publicznej. Są one gotowe zrobić prawie wszystko, aby zdyskredytować biotechnologię w rolnictwie: W niektórych przypadkach fundusze tych organizacji są uzależnione od prowadzenia kampanii anty-gmo W innych przypadkach wycofanie się z fałszywych zarzutów, które były propagowane przez wiele lat mogłoby zaszkodzić ich reputacji W kilku przypadkach jest to ideologiczny sprzeciw wobec ingerencji" nauki w świat przyrody, który jednak nie powinien być oparty na pseudo-naukowych rozważaniach W ciągu ostatnich 15 lat liczba naukowców gotowa popierać tego typu podejście znacznie się zmniejszyła. W związku z tym, organizacje te zaczęły przedstawiać coraz bardziej niedorzeczne i nienaukowe zarzuty, które w całości zostały obalone przez rzetelne, recenzowane badania naukowe. Niestety rzeczywistość medialna pozwala im nadal na wykorzystanie wyników tych badań do wzniecania sensacji medialnych, nawet wtedy gdy zarzuty w nich stawiane zostały już dawno wyjaśnione. Niektóre taktyki PR stosowane w kampaniach anty-gmo: Promowanie przerażających odkryć opartych na nierecenzowanych lub niezweryfikowanych badaniach, wykonanych przez naukowców mających zdecydowanie negatywne podejście do upraw GMO. Ich intencją jest wykazanie negatywnych skutków GMO. Przykładem mogą być badania prof. Gelles-Eric Seralini dotyczące wpływu kukurydzy modyfikowanej genetycznie na szczury z 2007r, które były promowane przez szereg organizacji ekologicznych jako dowód toksycznych skutków spożywania GMO. Badanie to zostało później całkowicie zdyskredytowane przez świat nauki, ponieważ zarówno metodyka jak i przeprowadzenie badania odbiegało od przyjętych standardów naukowych, a uzyskane wyniki mieściły się w ramach zwyklej zmienności biologicznej. xxiii W roku 2008 organizacja Greenpeace przytaczała austriackie badania na myszach karmionych kukurydzą GMO, jako dowód na poważne zagrożenie zdrowia ze strony roślin modyfikowanych genetycznie. Autor tego badania prof.j. Zentek sam uznał, niejednoznaczność wyników i zakwestionował wnioski prezentowane przez Greenpeace. Organizacja po cichu zmieniła swoje wnioski nie powiadamiając już o tym fakcie mediów, ani opinii publicznej. xxiv 17

20 Organizacje prowadzące kampanie anty-naukowe regularnie korzystają z tendencyjnych pytań by zdyskredytować zarówno fakty dotyczące upraw biotechnologicznych jak i manipulować opinią konsumencką: Dla przykładu w 1998r, w trakcie szwajcarskiego referendum dotyczącego GMO, zapytano obywateli czy chcą chronić życie i środowisko przed manipulacjami genetycznymi. Przy tak zadanym pytaniu odpowiedź nasuwa się sama. Niszczenie pól doświadczalnych narzędziem skutecznego zainteresowania mediów: Niszczenie pól doświadczalnych i zastraszanie naukowców jest całkowicie nie do przyjęcia w dzisiejszym społeczeństwie, ale jest cenioną taktyką przez aktywistów anty-gmo jako skuteczne narzędzie zaszokowania mediów. Nie przywiązując przy tym wagi do tego czy niszczą pola GMO czy nie GMO, natomiast pamiętając zawsze o tym, aby założyć niepotrzebne kombinezony ochronne, które na pewno przyciągną uwagę mediów. W ostatnich latach odnotowano ok. 80 ataków na pola doświadczalne prowadzone w ramach badań akademickich lub rządowych, zgodnie z zatwierdzonymi, restrykcyjnymi procedurami przestrzegania bezpieczeństwa. Niszczenie poletek powoduje straty publicznych pieniędzy, a ponadto nie pozwala na uzyskanie wyników dotyczących oceny bezpieczeństwa produktów GMO, których domagają się organizacje ekologiczne. Ataki personalne: Oprócz gróźb przemocy wobec naukowców zaangażowanych w badania GMO coraz bardziej desperackie grupy aktywistów starają się zdyskredytować osoby publiczne, które wypowiadają się pozytywnie o GMO. Przykładem takich działań może być Harry Kuiper (przewodniczący Panelu ds. GMO, Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności), Bill Gates (za finansowanie przez jego fundację rozwoju badań nad uprawami GMO dla krajów rozwijających się), czy wreszcie John Dalli były Komisarz Unii Europejskiej. Zarzuty organizacji ekologicznych dotyczące GMO muszą być zawsze zweryfikowane, dlatego że wyciągają one często pochopne wnioski zanim znajdą dowody na ich potwierdzenie, a ich źródła są nieprecyzyjne. Warto odnotować fakt, że szereg szanowanych organizacji międzynarodowych takich jak: FAO (agenda ONZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Komisja Europejska czy Polska Akademia Nauk (PAN) pozytywnie oceniają bezpieczeństwo GMO w rolnictwie. 18

21 Jeśli spojrzymy na dowody z [ponad] 15 lat światowej uprawy i spożywania GMO to nie znajdziemy, żadnego przypadku, jakiegokolwiek negatywnego wpływu na zdrowie ludzi, zwierząt i środowisko. To całkiem solidne dowody i myślę, że jedzenie żywności GMO nie jest bardziej ryzykowne od spożywania konwencjonalnej żywności. Ann Glover, Doradca naukowy Komisji Europejskiej, 2012r Idealistyczne stanowiska nie przekonują większości. Ze względu na zmianę klimatu, dotyczy to również sprzeciwu wobec energii jądrowej i produktów GM. Charles Secrett, były dyrektor organizacji Friends of the Earth, 2011r xxv żadne z przepowiadanych negatywnych skutków dla zdrowia nie potwierdziły się w praktyce. Dlatego też wiele [organizacji] zmieniło swoje strategie działania i teraz są dużo bardziej ostrożni w kreowaniu zarzutów w kwestiach potencjalnych, szkodliwych skutków dla zdrowia. Przestawiły się na sporadyczne, niepotwierdzone dowody, jak również na podkreślanie wątpliwych długofalowych skutków. Prof. Klaus Ammann, Europejska Federacja Biotechnologii, 2011r xxvi 19

22 6. GMO-Mity kontrafakty Istnieje szereg mitów dotyczących żywności i upraw GMO. Zostały one stworzone i są rozpowszechniane przez organizacje, które aktywnie występują przeciw modyfikacjom genetycznym ze względów ideologicznych, politycznych jak również ekonomicznych. Są bardzo ekspresywne i przeznaczone do straszenia, wywoływania sensacji medialnych oraz podważania reputacji biotechnologii rolniczej w Europie. Jakkolwiek nie są oparte na faktach i nie przedstawiają najnowszej wiedzy naukowej ani nie są argumentem stanowiącym o potencjale technologii w zrównoważonym wzroście produkcji rolniczej. - + Mit: Uprawy GMO zanieczyszczają uprawy ekologiczne i konwencjonalne rosnące w pobliżu. Fakt: Rolnictwo samo w sobie jest przykładem współistnienia różnych typów upraw, krótko mówiąc chodzi o to, aby uprawiając różne rośliny i wytwarzając różne produkty nie pomieszać ich między sobą. Wytyczne dotyczące współistnienia zostały opracowane przez Komisję Europejską i powinny być implementowane przez kraje członkowskie. Organizacje anty-gmo używają słowa zanieczyszczenie żeby zasugerować, że jest to kwestia bezpieczeństwa, co jest nieprawdą ponieważ rośliny GMO zostały dopuszczone do uprawy jako tak samo bezpieczne jak ich konwencjonalne odpowiedniki. Współistnienie jest kwestią ekonomiczną i polega na zapewnieniu rolnikom praktycznej możliwości wyboru pomiędzy uprawą roślin tradycyjnych i ekologicznych oraz uprawą roślin genetycznie zmodyfikowanych. xxvii Nie jest to zjawisko nowe i rolnicy mają z nim do czynienia w codziennej pracy, segregując różne płody rolne do różnych zastosowań. W Hiszpanii uprawia się ponad ha kukurydzy modyfikowanej genetycznie obok kukurydzy konwencjonalnej i nie stwierdzono tam, żadnych problemów w tym zakresie. xxviii W USA sektor upraw ekologicznych doskonale się rozwija obok upraw GM, a ponad 18% rolników stosuje jednocześnie obydwa systemy rolnictwa. xxix. - + Mit: Żywność pochodząca z roślin GMO nie jest bezpieczna, nie mamy wystarczającej wiedzy na temat długofalowych skutków dla zdrowia ludzi. Fakt: Istnieje szeroki konsensus naukowy, że uprawy GM i żywność są bezpieczne w spożyciu i podlegają najbardziej rygorystycznym ocenom naukowym dotyczących bezpieczeństwa w łańcuchu żywnościowym. Oszacowano, że w ciągu ostatnich 13 lat na całym świecie, zostało skonsumowane 2 tryliony posiłków zawierających składniki GM i nie odnotowano ani jednego przypadku problemów zdrowotnych z tym związanych. Światowa Organizacja Zdrowia potwierdza, że: Nie stwierdzono wpływu na zdrowie ludzkie spożycia takiej żywności przez ogół populacji w krajach, w których dopuszczono ją do spożycia. xxx W 2011 roku Komisja Europejska stwierdziła, że nie ma na dzień dzisiejszy naukowych dowodów łączących GMO ze zwiększonym ryzykiem dla środowiska lub dla bezpieczeństwa żywności i pasz niż w przypadku konwencjonalnych roślin i organizmów. xxxi - + Mit: konsumenci europejscy nie chcą żywności GMO. Fakt: Wiele badań pokazuje, że większość europejczyków nie unika żywności GM, zaś ich faktyczne decyzje zakupowe nie odzwierciedlają ich deklaracji w sondażach. 20

23 Dobrym tego przykładem jest przecier pomidorowy wyprodukowany z pomidorów GM Flavr Savr, który był sprzedawany w Wielkiej Brytanii w latach Zawartość puszek przecieru była czytelnie oznaczona jako pochodząca z pomidorów GM. Ze względu na niższe koszty produkcji, cena przecieru z pomidorów Flavr Savr była niższa co skutkowało lepszą jego sprzedażą w stosunku do przecieru z pomidorów konwencjonalnych. Ze względu na szum medialny wokół potencjalnych problemów związanych z GM (później zweryfikowanych jako fałszywe), sprzedaż przecieru GM radykalnie spadła, a supermarkety ogłosiły, że nie będą oferować produktów GM. Więcej przykładów dotyczących zachowań konsumenckich i akceptacji produktów GM w Europie można znaleźć na stronie xxxii Na podstawie dowodów naukowych, stwierdzenia takie jak ogólny sprzeciw czy powszechne odrzucenie przez konsumentów, używane przez media oraz niektórych polityków w odniesieniu do nastawienia społeczeństwa do żywności GM, wprowadzają w błąd i zafałszowują obraz w stosunku do faktycznie stwierdzonych zachowań Żywność GM: Co Europejczycy Naprawdę Myślą, Huston, 2006r - + Mit: Uprawy GMO są szkodliwe dla środowiska i zmniejszają bioróżnorodność. Fakt: Każdy typ rolnictwa ma znaczący wpływ na środowisko. Rośliny GMO są jedną z technologii, którą rolnicy mogą wykorzystać w celu ograniczenia tego wpływu oraz produkować żywność w sposób bardziej zrównoważony. Poprzez zwiększanie plonów takich roślin jak soja, uprawy GMO pomagają zmniejszyć powierzchnię ziemi uprawnej potrzebną do wyprodukowania takiej samej ilości żywności. To powoduje również zmniejszenie presji rolnictwa na naturalne ekosystemy np. lasy tropikalne, jak również zapobiega degradacji gleby. xxxiii Wyniki recenzowanych badań naukowych potwierdzają, że na polach, gdzie uprawiane są rośliny GMO stosuje się mniejsze ilości środków ochrony roślin co wspólnie z innymi metodami uproszczonej uprawy przyczynia się do zwiększenia bioróżnorodności. xxxiv Szereg badań naukowych potwierdza również brak negatywnego wpływu stosowania roślin GM na organizmy niedocelowe, czyli takie których rolnicy nie potrzebują usuwać z pól. xxxv Wpływ rolnictwa na bioróżnorodność zależy bardziej od praktyk rolniczych stosowanych na polach niż od technologii użytej w procesie uzyskiwania nowych odmian roślin uprawnych. Organizacja The International Union for Conservation of Nature zachęcała do moratorium na uprawy roślin GM, ale w 2007 roku stwierdziła, że nie ma dowodów na bezpośredni negatywny wpływ komercyjnej uprawy roślin GM na bioróżnorodność. xxxvi. 21

24 Mit: Europejski system autoryzacji GMO jest niewystarczający. Fakt: Ocena bezpieczeństwa i proces autoryzacji GMO w Unii Europejskiej jest jednym z najbardziej rygorystycznych systemów na świecie. Każdy produkt GMO, który ma być dopuszczony do obrotu lub uprawy na terenie Unii Europejskiej jest przedmiotem szczegółowej oceny bezpieczeństwa, przeprowadzanej przez niezależnych naukowców z Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Jednak ostateczna autoryzacja należy do krajów członkowskich, które głosują propozycję decyzji Komisji Europejskiej. Mit: Firmy biotechnologiczne ograniczają rolników poprzez prawo patentowe. Fakt: Prace badawcze dotyczące GMO są prowadzone zarówno w sektorze publicznym jak i prywatnym, często również we współpracy. Wymagają one wielomilionowych inwestycji w badania i rozwój produktów. Podobnie jak w innych dziedzinach zadaniem firm biotechnologicznych jest wdrożenie do praktyki odkryć naukowych w postaci produktów. Tak dzieje się w przypadku leków czy firm komunikacyjnych, które inwestują w technologie nowych smartfonów. Każdego roku, 10 największych firm inwestuje 2,25 mld dolarów w badania i rozwój nowych produktów. xxxvii Sprawiedliwy system ochrony patentowej jest konieczny, aby chronić inwestycje przez określony czas, potrzebny do zachowania silnej i nowatorskiej pozycji na rynku. Z tego też względu, większość wysoko plonujących odmian jest objęta ochroną patentową i nie może być zachowywana na następny sezon. Zasada ta odnosi się zarówno do odmian konwencjonalnych jak i modyfikowanych genetycznie. Koncentracja firm w dużych międzynarodowych grupach istnieje w wielu sektorach; patenty dotyczą wielu dóbr konsumpcyjnych i zapewniają ochronę od wielu lat ich producentom. Sylvie Bonny, INRA ( Narodowy Instytut Nauk Rolniczych) Francja 2003r - + Mit: Uprawy GMO są przydatne tylko dla gospodarstw wielkoobszarowych. Fakt: Ponad 90% rolników uprawiających rośliny modyfikowane genetycznie to mali rolnicy z krajów rozwijających się, gospodarujący na gospodarstwach często poniżej 10 ha. W 2010 roku 55% dochodów uzyskanych z uprawy roślin GMO trafiło do rolników w krajach rozwijających się. W roku 2011 wskaźnik przyrostu powierzchni upraw GMO w krajach rozwijających się był dwukrotnie wyższy niż w krajach rozwiniętych, a 8 z 10-ciu największych krajów uprawiających GMO znajduje się w rozwijającej się części świata. xxxviii W 2012 roku Indyjscy rolnicy uprawiali 10,8 mln ha bawełny modyfikowanej genetycznie. Stosownie tej bawełny zmniejszyło narażenie rolników na kontakt ze środkami ochrony roślin, a także zwiększyło ich dochód do 250 dolarów/ha. xxxix W Afryce w 2012 roku uprawiano rośliny GMO na powierzchni 2,9 mln ha, w wielu krajach rozpoczęto również testy polowe wielu nowych roślin modyfikowanych genetycznie. xi 22

25 - + Mit: Rośliny GMO nie przynoszą korzyści obiecywanych przez firmy biotechnologiczne. Fakt: Rośliny GMO nie są złotym środkiem rozwiązującym wszystkie problemy rolnictwa. Rolnicy jednak decydują się na ich stosowanie, ponieważ gwarantują im one większe korzyści ekonomiczne. W 2010 roku dochód netto jaki uzyskali rolnicy uprawiający rośliny GMO wyniósł 14 mld dolarów. Jest to równoznaczne ze średnim wzrostem dochodu na poziomie 100 dolarów/ha. xli Pierwsze rośliny GMO odporne na szkodniki (Bt) i herbicydy zostały wprowadzone na rynek 20 lat temu, stanowią dobry przykład zastosowania technologii modyfikacji roślin. Obecne osiągnięcia naukowe pozwalają zaoferować konsumentom bezpośrednie korzyści prozdrowotne, takie jak podwyższona zawartość cynku, dodatkowych białek lub nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, czy też tolerancję na stresy abiotyczne takie jak susza. 23

26 7. Dodatkoweźródła informacji EuropaBio strona internetowa GBE Polska strona internetowa Komisja Europejska Bezpieczeństwo Żywności i Pasz Informacje dotyczące prawa i strategii w kwestiach GMO biotechnology/index_en.htm Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA): Dostarcza niezależnych opinii i informacji naukowych dotyczących obecnego lub przyszłego ryzyka związanego z produktami żywnościowymi Sense About Science organizacja charytatywna działająca na rzecz poprawy jakości debaty wokół nauki CropLife International udostępnia zestawienia korzyści uzyskiwane dzięki biotechnologii rolniczej ISAAA światowe centrum wiedzy o biotechnologii rolniczej dostarcza najnowszych danych dotyczących powierzchni upraw GMO na świecie GMO Compass informacje Unii Europejskiej nt. GMO Public Research and Regulation Initiative światowa inicjatywa naukowców sektora publicznego zaangażowanych w badania z zakresu nowoczesnej biotechnologii European Farmer Scientist Network europejska sieć naukowców i rolników dostarcza informacji dotyczących europejskiej polityki w temacie GMO, zrównoważonego rolnictwa i publicznego sektora nauki Przypisy 24 i ii iii iv World Population Prospects: The 2010 Revision, UN Dept of Social and Economic Affairs Zagadnienia takie jak zachodnia nadmierna konsumpcja czy sposoby dystrybucji żywności są bardzo ważne, niemniej jednak FAO agenda ONZ ds. żywności i rolnictwa stwierdza, że Produkcja rolnicza musi się zwiększyć o 60% w ciągu najbliższych 40 lat, aby sprostać rosnącemu popytowi na żywność i to w sytuacji ograniczonej powierzchni ziemi uprawnej. Dodatkowa produkcja rolnicza musi pochodzić ze zwiększonej produktywności. OECD-FAO Agricultural Outlook , 2012 Global status of commercialised GM crops, ISAAA, Special Eurobarometer336 / Wave 72.5 European Opinion Research Group EEIG: Europeans, Agriculture and the Common Agricultural Policy Full report Fieldwork, Nov Dec 2009, Publication March (p. 6)

27 v Modern food biotechnology, human health and development: an evidence-based study, WHO, vi vii viii ix Poglądy, które były podsycane przez media przedstawiające Europę jako krainę mlekiem i miodem płynącą x BBC Trust review of impartiality and accuracy of the BBC s coverage of science, BBC Trust, July 2011 xi xii xiii xiv xv xvi xvii xviii xix xx xxi xxii xxiii A decade of EU-funded GMO research ( ), European Commission _en.htm Peer Reviewed Publications on the Safety of GM Foods, Dr. Christopher Preston, University of Adelaide Green genetic engineering in Switzerland: low risk, high unused potential Swiss National Science Foundation Global Warming and Agriculture: Impact Estimates by Country, William Cline, Peterson Institute for International Economics, 2007 Ecological Footprint of European countries, European Environment Agency Global status of commercialised GM crops, ISAAA, executivesummary/default.asp Brookes G, Yu TH, Tokgoz S, Elobeid A. The Production and Price Impact of Biotech Corn, Canola, and Soybean Crops. AgBioForum 13:25-52, 2010 Facts and figures The status of global agriculture, Croplife International Global status of commercialized GM crops, ISAAA, executivesummary/default.asp The Science of Things That Aren't So, Prof Bruce M. Chassy, Forbes henrymiller/2012/02/22/the-science-of-things-that-arent-so/2/ xxiv The Austrian experiment with mice fed with a hybrid GM maize from Monsanto, Prof Klaus Ammann, xxv xxvi xxvii xxviii xxix xxx xxxi xxxii xxxiii xxxiv Europejska Federacja Biotechnologii Supply Chain Initiative on Modified Agricultural Crops (SCIMAC) Global status of commercialized GM crops, ISAAA, executivesummary/default.asp Are Organic Farmers Really Better Off Than Conventional Farmers?, H Uematsu & A. K. Mishra, Louisiana State University 20 questions on genetically modified foods, World Health Organisation A decade of EU-funded GMO research ( ), European Commission _en.htm Impact of GM crops on biodiversity, Janet E Carpenter, article/15086/ Systemy orkowe uprawy gleby polegają na wzruszaniu wierzchniej jej warstwy poprzez orkę, siew, zbiór i inne zabiegi. W systemach uprawy bez orkowej lub uproszczonych systemach uprawy wierzchnia warstwa gleby pozostaje nie naruszona, pozostają również resztki pożniwne i chwasty. To zapobiega erozji, pozwala zachować wilgotność i stanowi lepsze środowisko rozwoju bezkręgowców. Stosowanie takich systemów jest duzo łatwiejsze kiedy stosuje się rośliny GMO. xxxv Kiedy stosowane wspólnie z innymi technikami uprawy. Impact of GM crops on biodiversity,janet E Carpenter, xxxvi xxxvii xxxviii xxxix xl https://cmsdata.iucn.org/downloads/ip_gmo_09_2007_1_.pdf Global status of commercialised GM crops ISAAA, Global status of commercialised GM crops ISAAA, Global status of commercialised GM crops ISAAA, xli Brookes, G., Barfoot, P. (2011), GM crops: global socio-economic and environmental impacts

Organizmy modyfikowane genetycznie

Organizmy modyfikowane genetycznie Organizmy modyfikowane genetycznie C o to jest G M O? Organizmy Modyfikowane Genetycznie GMO (z ang. Genetically Modified Organism) - Organizmy Transgeniczne - są to organizmy, które zawierają w swoim

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r.

Stanowisko. Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. Stanowisko Sejmiku Województwa Kujawsko Pomorskiego z dnia 28 lutego 2005 r. w sprawie ogłoszenia obszaru Województwa Kujawsko Pomorskiego strefą wolną od upraw genetycznie zmodyfikowanych organizmów (GMO)

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Produkcja biomasy a GMO

Produkcja biomasy a GMO Produkcja biomasy a GMO Adam Koryzna Stowarzyszenie Koalicja Na Rzecz Nowoczesnego Rolnictwa Opole, 22.10.2009 Koalicja Na Rzecz Nowoczesnego Rolnictwa Organizacja zrzeszająca producentów rolnych ZałoŜona

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu:

TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu: TEMAT: Przyczyny niedożywienia i głodu 16. 17. Przyczyny głodu: gwałtowny wzrost liczby ludności świata; zacofanie cywilizacyjne; ubóstwo zwiększenie liczby ludności o dochodach 1,08 $ USA dziennie na

Bardziej szczegółowo

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin

System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin System integrowanej produkcji roślinnej (IP) a integrowana ochrona roślin Grzegorz Gorzała Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa Al. Jana Pawła II 11, 00-828 Warszawa Podstawa prawna USTAWA

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych

Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Stan i perspektywy rozwoju rolnictwa ekologicznego i rynku produktów ekologicznych Dr Krzysztof Jończyk Kongres Innowacji Polskich, Kraków, 10.03.2015 1 r. Rolnictwo ekologiczne Rozp. Rady (WE) 834/2007

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić pola przed GMO

Jak uchronić pola przed GMO Jak uchronić pola przed GMO Przeczytaj ten apel, aby wiedzieć dlaczego to takie ważne. Badania naukowe o szkodliwości GMO spowodowały, że już 10 krajów Europy i wiele na świecie zakazało upraw takich roślin.

Bardziej szczegółowo

EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia

EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia Współistnienie produktów pochodzących z różnych systemów produkcji rolnej EKO i GMO z ekonomicznego punktu widzenia Dr Mariusz Maciejczak Wydział Nauk Ekonomicznych SGGW Projekt CO-EXTRA, www.coextra.eu

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT Komitet ds. Rolniczych Organizacji Zawodowych w UE (COPA) Główny Komitet Spółdzielczości Rolniczej w UE (COGECA) MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT WSTĘPNE WNIOSKI GRUPY ROBOCZEJ COPA/COGECA

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Paweł Badowski Regulatory Affairs Manager Unilever Polska Oświadczenia zdrowotne w teorii i praktyce

Bardziej szczegółowo

Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA

Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA Telemedycyna i farmakoterapia jak stymulować postęp? Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA Prezes Zarządu i Dyrektor Generalny GlaxoSmithKline w Polsce Kongres Innowacyjnej Gospodarki Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Kampania Fair Trade Towns w Polsce. Tadeusz Makulski Koordynator kampanii FTT

Kampania Fair Trade Towns w Polsce. Tadeusz Makulski Koordynator kampanii FTT Kampania Fair Trade Towns w Polsce Tadeusz Makulski Koordynator kampanii FTT Katowice 1.04.2015 * Wprowadzenie do tematyki Fair Trade Czym jest Sprawiedliwy Handel? Światowy Ruch organizacji pozarządowych,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: JESTEŚ TYM CO JESZ żywność zawierająca rośliny genetycznie modyfikowane SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI

WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI PARLAMENT EUROPEJSKI 2014-2019 Dokument z posiedzenia 11.2.2015 B8-0000/2015 WSTĘPNY PROJEKT REZOLUCJI złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B8 000/2015 zgodnie z art. 128 ust. 5

Bardziej szczegółowo

dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego

dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego dr inż.. Mariusz Maciejczak www.maciejczak.pl Rozwój j rolnictwa ekologicznego W początkach rozwoju Źródło: http://free.art.pl/andrzejczak_satyra/ ROLNIK EKOLOGICZNY Jeszcze nie tak dawno ROLNIK EKOLOGICZNY

Bardziej szczegółowo

CEBC Raport Wartość nadzoru budowlanego

CEBC Raport Wartość nadzoru budowlanego CEBC Raport Wartość nadzoru budowlanego 1. Konsorcjum Europejskiego Nadzoru Budowlanego (CEBC) jest europejską instytucją, w której osoby odpowiedzialne za treść przepisów budowlanych wraz z osobami przeprowadzającymi

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

www.cru.uni.lodz.pl HORIZON 2020

www.cru.uni.lodz.pl HORIZON 2020 HORIZON 2020 Program Ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (2014-2020) CO TO JEST H2020? Największy program Komisji Europejskiej na badania i innowacje Budżet na lata 2014-2020 to prawie 80 mld

Bardziej szczegółowo

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ

PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ PLAN DYDAKTYCZNY ŚCIEŻKI EKOLOGICZNEJ EDUKACJA EKOLOGICZNA NA LEKCJACH BIOLOGII i GODZINIE WYCHOWAWCZEJ W KLASACH I i II TECHNIKUM i LICEUM ZAKRES PODSTAWOWY. 1.TREŚCI Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ: Podstawa

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012 Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? Raport: partner Co merytoryczny: wiemy o możliwości zmiany patroni sprzedawcy medialni energii elektrycznej? grudzień

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

Nawóz WE siarkowo-wapniowy

Nawóz WE siarkowo-wapniowy Nawóz WE siarkowo-wapniowy Mały nakład Pomyśl o Swoim zysku Co jest Twoim celem? Maksymalne plony, czy maksymalny zysk? Czy liczysz swoje koszty pracy, czasu i nawożenia? Czy porównujesz je z efektami?

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Sieć GENET i ruch przeciwny GM w Europie

Sieć GENET i ruch przeciwny GM w Europie Konferencja nt. GMO w Warszawie 27 lutego 2009 r. GENET GMO W PORTUGALII Drugi co do wielkości w UE obszar uprawy kukurydzy Bt (MON 810) o łącznej powierzchni 4.800 ha. W 2008 roku zanotowano wzrost upraw

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY

OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY OCENIANIE ARKUSZA POZIOM PODSTAWOWY Zasady oceniania: za rozwiązanie zadań z arkusza na poziomie podstawowym można uzyskać maksymalnie 00 punktów, model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT 69--69; 68-7-0 UL. ŻURAWIA A, SKR. PT. INTERNET http://www.cbos.pl OŚRODEK INFORMACJI 69-6-9, 6-76- 00-0 W A R S Z A W A E-mail: sekretariat@cbos.pl TELEFAX

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 2 Francuski sektor rolniczy jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki tego kraju i zajmuje kluczowe miejsce w handlu zagranicznym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Uroczyste otwarcie konferencji, powitanie zaproszonych Gości i Uczestników. Wystąpienia zaproszonych Gości Honorowych Stanisław Żelichowski

PROGRAM. Uroczyste otwarcie konferencji, powitanie zaproszonych Gości i Uczestników. Wystąpienia zaproszonych Gości Honorowych Stanisław Żelichowski PROGRAM I DZIEŃ KONFERENCJI, 20 CZERWCA (CZWARTEK) 8.30 10.00 Rejestracja Uczestników i kawa powitalna Uroczyste otwarcie konferencji, powitanie zaproszonych Gości i Uczestników 10.00 10.20 SESJA I 10.20

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO?

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? EDUKACJA GLOBALNA NA ZAJĘCIACH WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE W GIMNAZJUM, CENTRUM EDUKACJI OBYWATELSKIEJ 201 16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? AUTORKA: HALINA PAWŁOWSKA W trakcie lekcji młodzież będzie

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

15 19. Międzynarodowa Wystawa i Konferencja Rolnicza 28-30 kwietnia 2015 r., Tel-Awiw, Izrael

15 19. Międzynarodowa Wystawa i Konferencja Rolnicza 28-30 kwietnia 2015 r., Tel-Awiw, Izrael 15 19. Międzynarodowa Wystawa i Konferencja Rolnicza 28-30 kwietnia 2015 r., Tel-Awiw, Izrael www.agritech.org.il List powitalny Drodzy Przyjaciele i Koledzy, Goście na Agritech 2012 w rozbiciu na regiony

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) L 119/4 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 7.5.2011 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 440/2011 z dnia 6 maja 2011 r. w sprawie udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia na niektóre oświadczenia zdrowotne

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 2 Instytucją zajmującą się kwestiami norm technicznych i jakościowych oraz ich standaryzacją jest Koreańska Agencja Standardów i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje PRELEGENT: Bogdan Kępka Definicja ekoinnowacji Według Ziółkowskiego - innowacje ekologiczne to innowacje złożone z nowych procesów,

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych

Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Przyszły Globalny Cel dla Zasobów Wodnych Krajowe Konsultacje Slide 1 Cele ogólne i działania Konsultacje wodne, będące częścią tematycznych konsultacji, mających na celu osiągniecie Celów Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Budowanie zrównoważonej przyszłości

Budowanie zrównoważonej przyszłości Budowanie zrównoważonej przyszłości Społeczna Odpowiedzialność Przedsiębiorstwa Przegląd Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa Każdego roku nowe produkty, nowe regulacje prawne i nowe technologie

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Kategoria. Nazwa podmiotu.. Nazwisko oceniającego Liczba Kryterium oceny

Kategoria. Nazwa podmiotu.. Nazwisko oceniającego Liczba Kryterium oceny Załącznik Nr 3 Karta Oceny kategorii: Duże i Średnie Przedsiębiorstwo Maks. 50 Ocena odnosi się do podstawowych parametrów ekonomicznej kondycji firmy i jej wkładu w rozwój gospodarczy regionu. Brane są

Bardziej szczegółowo

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19

Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 Irlandzki eksport towarów spożywczych w 2014 r. osiągnął 10,5 mld EUR 2015-01-19 13:21:19 2 Według wstępnych danych agencji Bord Bia irlandzki eksport żywności i napojów w 2014 r. osiągnął wartość 10,5

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW 1 . USTAWA O PASZACH Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. 2014

Bardziej szczegółowo

Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym

Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym Redukcja emisji dwutlenku węgla a zwiększenie udziału kolei w rynku transportowym Warszawa, 23 lutego 2010 r. 1 Transport kolejowy przyjazny środowisku i zasadzie zrównowaŝonego rozwoju Jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

1/5. Dbamy o jakość produktów. Jak to działa? Gwarancja Satysfakcji. dlaczego? Newsletter dla Partnerów Handlowych Tesco

1/5. Dbamy o jakość produktów. Jak to działa? Gwarancja Satysfakcji. dlaczego? Newsletter dla Partnerów Handlowych Tesco Newsletter dla Partnerów Handlowych Tesco wydanie specjalne październik 2013 Gwarancja Satysfakcji Gwarancja Satysfakcji dlaczego? Jak to działa? Dbamy o jakość produktów 1/5 Redakcja Drodzy Czytelnicy!

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU Ewelina Ciaputa RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU ZIELONA INICJATYWA GOSPODARCZA. PARTNERSTWO NA RZECZ EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny GlaxoSmithKline Pharmaceuticals 2009-2010 Jerzy Toczyski Prezes Zarządu GlaxoSmithKline Pharmaceuticals SA Od odpowiedzialności do

Bardziej szczegółowo

Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym

Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym Możliwości udziału firm w 7. Programie Ramowym Do udziału w projektach finansowanych w ramach 7. Programu Ramowego zachęca się przede wszystkim przedsiębiorstwa które są zainteresowane nawiązaniem współpracy

Bardziej szczegółowo

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Teresa Leonardo Alves Polska, listopad 2009 Health Action International (HAI) jest niezależną, globalną siecią starającą się zwiększyć dostęp

Bardziej szczegółowo

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Ochrona konkurencji na rynkach nowych technologii Kraków, dnia 13 września 2010 Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Krzysztof Kuik DG ds. Konkurencji, Komisja

Bardziej szczegółowo

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Lp. I Informacje o Organizacji OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Pensjonat Reymontówka*** Ul. Nędzy Kubińca 170 34-511 Kościelisko II Informacje

Bardziej szczegółowo

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat

Podarujmy naszym dzieciom. czysty świat Podarujmy naszym dzieciom czysty świat MINIMALIZACJA ODPADÓW EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW ZRÓWNOWAŻONA GOSPO- DARKA ZASOBAMI LEŚNYMI OGRANICZANIE EMISJI DWUTLENKU WĘGLA TROSKA O DOBRO SPOŁECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS. www.taxand.com

Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS. www.taxand.com Aktualności CSR YOUR GLOBAL NETWORK OF LEADING TAX ADVISORS www.taxand.com 1 1 1. Raportowanie CSR w Hiszpanii 2. ISO 26000 dotyczące odpowiedzialności społecznej 3. Trendy CSR 4. Kontakt 1 Raportowanie

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

HZPC. Profil działalności firmy Informacje odmianowe

HZPC. Profil działalności firmy Informacje odmianowe HZPC Profil działalności firmy Informacje odmianowe HZPC fakty i liczby Ponad stuletnie doświadczenie w produkcji sadzeniaków ziemniaka Kluczowy zakres działalności HZPC to hodowla, produkcja oraz wprowadzanie

Bardziej szczegółowo

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla Ciebie. Dobre dla firmy Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy Partnerstwo dla prewencji www.healthy-workplaces.eu ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA WNIOSKÓW

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International?

Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? Jak wprowadzić produkty spożywcze na rynek w Chinach poprzez Szanghaj Xijiao International? dr Jerzy Rzymanek, Klaster Eksport Promocja Azja, Robayu Corp. Sp. z o.o. Shanghai XiJiao International Agricultural

Bardziej szczegółowo

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców Działania na poziomie międzynarodowym i Unii Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem i aktywnością fizyczną w kontekście zdrowego stylu życia Andrzej Gantner Dyrektor Generalny

Bardziej szczegółowo

Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi. Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse

Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi. Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse Racjonalne gospodarowanie produktami spożywczymi Fundacja Rozwoju Lokalnego Równać Szanse Marnowana żywność żywność konsumpcyjna, wytworzona, ale która nie została spożyta przez człowieka Straty i marnowanie

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Anna Pytko. HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014. Prelegent

Anna Pytko. HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014. Prelegent HORYZONT 2020 Ministerstwo Zdrowia 07.05.2014 Program HORYZONT 2020 Prelegent Anna Pytko Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii

Bardziej szczegółowo

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT

DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT DBAMY O CIEBIE DBAMY O ŚWIAT ZAANGAŻOWANIE DLA ŚRODOWISKA Woda jest jednym z najcenniejszych zasobów Ziemi i jednocześnie naszym głównym produktem. Dlatego jesteśmy wysoce świadomi tego, jak ważna jest

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ROLNICTWA I ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ROLNICTWA I ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA DS. ROLNICTWA I ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PRZEGLĄD PROGRAMÓW WPR, W RAMACH KTÓRYCH W SZKOŁACH ROZDAWANE SĄ PRODUKTY ROLNE KONSULTACJE SPOŁECZNE W SPRAWIE WARIANTÓW

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Pan Desbois specjalizuje się w recyklingu odpadów. Jego gospodarstwo zajmuje na 1,5ha ziemi niedaleko centrum szkolenia koni wyścigowych w Marsylii.

Pan Desbois specjalizuje się w recyklingu odpadów. Jego gospodarstwo zajmuje na 1,5ha ziemi niedaleko centrum szkolenia koni wyścigowych w Marsylii. Wstęp: Gospodarstwo pana Desbois zajmuje się produkcją humusu z dżdżownic oraz kompostowaniem przy wykorzystaniu robaków, przeznaczonym dla osób prywatnych i zawodowców. Pan Desbois specjalizuje się w

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE)

Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Wspólna Metodologia 1 Załącznik 2.1 Miejski Specjalista ds. Energii (SE) Miejska Jednostka ds. Zarządzania Energią (JZE) Przykładowy opis pracy Wprowadzenie Specjalista ds. energii jest kluczową postacią,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa.

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa. ANKIETA Informacje podane w niniejszej ankiecie mają charakter poufny i zostaną wykorzystane wyłącznie na potrzeby realizacji projektu TRAFOON. Analiza zawartych treści będzie pomocna w określeniu najistotniejszych

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo