Zdrowo jem, zdrowo żyję

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zdrowo jem, zdrowo żyję"

Transkrypt

1 URZĄD MIASTA KRAKOWA WYDZIAŁ EDUKACJI Zdrowo jem, zdrowo żyję materiały z konferencji zorganizowanej 24, 25, 28 września 2009 r. w Urzędzie Miasta Krakowa KRAKÓW 2009

2 Wydawca: Urząd Miasta Krakowa Wydział Edukacji ul. Stachowicza 18 Publikację przygotowano na podstawie materiałów dostarczonych przez prelegentów konferencji Zdrowo jem, zdrowo żyję. Publikacja została sfinansowana ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie.

3 SPIS TREŚCI Wstęp... 5 Spis prelekcji... 7 Andrzej Gantner Wytyczne WHO i zalecenia Białej Księgi Komisji Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością oraz ich implementacja na poziomie regionalnym... 9 Jacek Sieradzki Żywieniowe czynniki ryzyka, znaczenie zdrowego żywienia w redukcji ryzyka chorób cywilizacyjnych Tomasz Klupa Błędy w żywieniu jako źródło chorób cywilizacyjnych Małgorzata Schlegel-Zawadzka Znaczenie żywienia dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży Dorota Ambroży Ogólne założenia dotyczące kontroli masy ciała aktywność fizyczna dzieci i młodzieży jako forma kontroli masy ciała Małgorzata Niemiec Realizacja zadań określonych w podstawie programowej z edukacji zdrowotnej a program Szkoła Promująca Zdrowie Alicja Lipowska Realizacja programów profilaktyczno-edukacyjnych na terenie Miasta Kraków, ze szczególnym uwzględnieniem programu Trzymaj Formę! Justyna Franczak Metoda projektu praktyczne zastosowanie w realizacji programu Trzymaj Formę! Beata Piórecka Edukacja żywieniowa dzieci i młodzieży Agnieszka Kozioł-Kozakowska Wybrane aspekty żywienia dzieci w wieku przedszkolnym. Realizacja programu edukacyjnego pt. Prawidłowe żywienie dziecka a zdrowie człowieka dorosłego Wanda Tatara, Krystyna Synowska Zadania pielęgniarki szkolnej w zakresie zdrowego żywienia Lucyna Ciępka Zalecany asortyment sklepików szkolnych

4

5 Wstęp Dnia 24 września 2009 r. w Sali Obrad Urzędu Miasta Krakowa rozpoczęła się trzydniowa konferencja naukowa pn. Zdrowo jem, zdrowo żyję, skierowana do nauczycieli szkół krakowskich oraz innych placówek oświatowych. W ten sposób zapoczątkowano kampanię edukacyjnospołeczną promującą zasady zdrowego żywienia wśród dzieci i młodzieży. Głównym celem tego przedsięwzięcia jest promocja aktywnego stylu życia oraz odpowiednich nawyków żywieniowych. Podczas konferencji zostało oficjalnie zawarte porozumienie pomiędzy Gminą Miejską Kraków, Powiatowym i Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Krakowie i Polską Federacją Producentów Żywności Związek Pracodawców, w sprawie współpracy w zakresie promocji zdrowia i oświaty prozdrowotnej w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych w zakresie profilaktyki nadwagi i otyłości. W części wykładowej konferencji omówione zostały zagadnienia dotyczące m.in.: znaczenia zdrowego żywienia w redukcji chorób cywilizacyjnych: otyłości, wysokiego poziomu cholesterolu, znaczenia żywienia dla prawidłowego rozwoju dziecka, świadomej kontroli masy ciała oraz realizacji programów profilaktyczno-edukacyjnych. Prelegentami były osoby znane i cenione w środowisku naukowym, wykładowcy, naukowcy i konsultanci. Części warsztatowe odbyły się 25 i 28 września 2009 r. Dotyczyły programu Szkoła Promująca Zdrowie, Trzymaj Formę!, edukacji żywieniowej dzieci i młodzieży, zadań pielęgniarki szkolnej w zakresie zdrowego żywienia oraz asortymentu sklepików szkolnych. Autorami prezentacji były zarówno osoby związane ze środowiskiem naukowym, nauczyciele szkół krakowskich oraz bezpośredni realizatorzy programów w placówkach oświatowych, tj. pracownicy stacji sanitarnoepidemiologicznych i pielęgniarki. Publikacja zawiera streszczenia większości prelekcji wygłoszonych w czasie konferencji. Jest skierowana do nauczycieli szkół krakowskich. 5

6

7 SPIS PRELEKCJI Dnia 24 września 2009 r. prelekcje wygłosili: Andrzej Gantner członek Zarządu i Dyrektor Generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności, Wiceprzewodniczący Rady ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia powołanej przez Ministra Zdrowia Wytyczne WHO i zalecenia Białej Księgi Komisji Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością oraz ich implementacja na poziomie regionalnym; prof. dr hab. Jacek Sieradzki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie diabetologii, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Lekarski, Katedra Chorób Metabolicznych Żywieniowe czynniki ryzyka, znaczenie zdrowego żywienia w redukcji ryzyka chorób cywilizacyjnych; dr n. med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Lekarski, Katedra Chorób Metabolicznych Błędy w żywieniu jako źródło chorób cywilizacyjnych; dr hab. n. farm. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu, Instytut Zdrowia Publicznego, Zakład Żywienia Człowieka Znaczenie żywienia dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży; Dr Dorota Ambroży Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Katedra Teorii i Metodyki Gimnastyki Ogólne założenia dotyczące kontroli masy ciała. Aktywność fizyczna jako forma kontroli masy ciała; Małgorzata Niemiec Wizytator Kuratorium Oświaty w Krakowie, Wojewódzki Koordynator Sieci Szkół Promujących Zdrowie Realizacja zadań określonych w podstawie programowej z edukacji zdrowotnej a program Szkoła Promująca Zdrowie ; Alicja Lipowska Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie Realizacja programów profilaktyczno-edukacyjnych na terenie Miasta Kraków, ze szczególnym uwzględnieniem programu Trzymaj Formę!. Dnia 25 września 2009 r. odbyła się część warsztatowa: W jaki sposób dołączyć do sieci Szkół Promujących Zdrowie? realizacja programu na przykładzie doświadczeń Zespołu Szkół Ogólnokształcących Integracyjnych nr 5 p. Ewa Piaseczna -Donhöffner 7

8 Dyrektor ZSOI nr 5 w Krakowie, Iwona Satora nauczyciel ZSOI nr 5 w Krakowie; Prezentacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę! p. Andrzej Gantner członek Zarządu i Dyrektor Generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności, Wiceprzewodniczący Rady ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia powołanej przez Ministra Zdrowia, Wiesława Drewniak Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie; Metoda projektu praktyczne zastosowanie w realizacji programu Trzymaj Formę! p. Justyna Franczak, trenerka Centrum Edukacji Obywatelskiej, nauczycielka biologii. Dnia 28 września 2009 r. odbyła się część warsztatowa: Edukacja żywieniowa dzieci i młodzieży dr n. med. Beata Piórecka, mgr Agnieszka Kozioł-Kozakowska Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu, Instytut Zdrowia Publicznego, Zakład Żywienia Człowieka; Zadania pielęgniarki szkolnej w zakresie zdrowego żywienia p. Wanda Tatara Zastępca Kierownika Śródmiejskiego Centrum Medycyny Środowiska Szkolnego Scholar, p. Krystyna Synowska Gabinet profilaktyki medycznej i pomocy przedlekarskiej Zespół Szkół Mechanicznych nr 1; Zalecany asortyment sklepików szkolnych p. Lucyna Ciępka Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie; Przykładowe formy lekcji w promocji aktywności fizycznej wśród dzieci i młodzieży dr Krystyna Kapik-Gruca, dr Mirosław Kost Akademia Wychowania Fizycznego. 8

9 Andrzej Gantner Członek Zarządu i Dyrektor Generalny Polskiej Federacji Producentów Żywności, Wiceprzewodniczący Rady ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia powołanej przez Ministra Zdrowia Wytyczne WHO i zalecenia Białej Księgi Komisji Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem, nadwagą i otyłością oraz ich implementacja na poziomie regionalnym W prezentacji zasygnalizowano, że jednym z największych problemów współczesnego świata jest wzrost zachorowań na choroby niezakaźne. Są one bowiem przyczyną 60% ogólnej liczby zgonów na świecie. Najważniejsze przyczyny tych chorób to: wysokie ciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu we krwi, spożywanie zbyt małej ilości owoców i warzyw, nadwaga i otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie tytoniu, niezdrowa dieta. Podstawowymi czynnikami warunkującymi występowanie chorób niezakaźnych są: zwiększone spożycie wysokoenergetycznych pokarmów o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli, mniejsza aktywność fizyczna w domu, szkole, pracy i w czasie wolnym. WHO opracowała strategię dotyczącą diety, aktywności fizycznej i zdrowia. Za główne zadania uznała m.in. zachęcenie do rozwoju i umacniania polityki na wszystkich poziomach światowym, regionalnym, krajowym oraz na poziomie społeczności, a także planowanie działań na rzecz zmiany zwyczajów żywieniowych i zwiększenia aktywności fizycznej. Postanowiono, że zalecenia dietetyczne dla populacji i jednostek powinny obejmować: zapewnienie równowagi energetycznej, ograniczenie podaży energii w postaci tłuszczów oraz spożycie mniejszej ilości tłuszczów nasyconych i większej ilości tłuszczów nienasyconych, a także eliminację kwasów tłuszczowych w formie trans z diety, zwiększenie spożycia owoców, warzyw i roślin strączkowych, produktów pełnoziarnistych i orzechów, 9

10 ograniczenie spożycia cukrów prostych, ograniczenie podaży soli. Z kolei zalecenia dotyczące aktywności fizycznej są następujące: podejmowanie aktywności fizycznej w ciągu całego życia na poziomie odpowiednim dla danego wieku, przynajmniej 30 minut regularnego wysiłku fizycznego o umiarkowanym nasileniu przez większość dni w tygodniu. Działania w zakresie diety powinny obejmować wszelkie aspekty żywienia: nadmierne odżywianie/niedożywienie, niedobory mikroelementów, nadmierne spożycie pewnych grup produktów, ale także zabezpieczenie dostępu do żywności o wysokich walorach żywieniowych. Działania w zakresie aktywności fizycznej powinny obejmować: uwarunkowania dotyczące podejmowania wysiłku fizycznego w pracy, w domu, w szkole, aspekty związane z urbanizacją i zagospodarowaniem przestrzennym, transport, bezpieczeństwo i dostęp do różnych form aktywności fizycznej w wolnym czasie. Niezmiernie ważne jest także znakowanie produktów żywnościowych, by konsumenci mogli dokonywać właściwych wyborów. Podczas prezentacji omówiono również tzw. Europejską Kartę Walki z Otyłością, a także: globalną strategię WHO dot. diety, aktywności fizycznej i zdrowia, Białą Księgę Komisji Europejskiej oraz strategię dla Europy w zakresie zagadnień związanych z żywieniem, nadwagą i otyłością. Głównym celem Białej Księgi Komisji Europejskiej jest wskazanie sposobów i obszarów działań, niezbędnych zdaniem Komisji Europejskiej, do wypracowania zintegrowanej polityki UE na rzecz poprawy stanu zdrowia społeczeństwa poprzez ograniczanie występowania nadwagi i otyłości. Jako główne obszary działań wskazano: przeciwdziałanie zjawisku nadwagi i otyłości na zasadzie szerokiego partnerstwa, spójność polityk na poziomie wspólnotowym, ulepszenie informacji skierowanej do konsumentów, znakowanie żywności, oświadczenia żywieniowe i zdrowotne, reklama i marketing, udostępnianie zdrowej opcji, wspieranie aktywności fizycznej. Jako najważniejszą grupę docelową wszelkich działań propagujących zdrowy styl życia wskazano dzieci i młodzież. 10

11 Prof. dr hab. Jacek Sieradzki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie diabetologii, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Lekarski, Katedra Chorób Metabolicznych Żywieniowe czynniki ryzyka, Znaczenie zdrowego żywienia w redukcji ryzyka chorób cywilizacyjnych W prezentacji omówiono główne żywieniowe czynniki ryzyka. Opisano najczęstsze choroby cywilizacyjne, m.in. cukrzycę, otyłość i nadciśnienie. Zaprezentowano problem zespołu metabolicznego, czyli zbioru wzajemnie powiązanych czynników zwiększających istotnie ryzyko rozwoju miażdżycy i cukrzycy typu 2. Omówiono również wzrost kaloryczności produktów żywnościowych na przestrzeni dwudziestu lat. Zwrócono uwagę na najważniejsze cele żywieniowe. Przedstawiono najważniejsze zalecenia dotyczące zdrowego trybu życia: 1. Dbaj o różnorodność spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, bądź aktywny ruchowo. 3. Produkty zbożowe powinny być dla ciebie głównym źródłem kalorii. 4. Spożywaj codziennie co najmniej dwie duże szklanki chudego mleka. Mleko można zastąpić jogurtem, kefirem, a częściowo także serem. 5. Mięso spożywaj z umiarem. 6. Spożywaj codziennie dużo warzyw i owoców. 7. Ograniczaj spożycie tłuszczów, w szczególności zwierzęcych, a także wszelkich produktów zawierających cholesterol. 8. Zachowaj umiar w spożyciu cukru i słodyczy. 9. Ograniczaj spożycie soli. 10. Unikaj alkoholu. W podsumowaniu podkreślono, że większość czynników ryzyka może być eliminowana przez prawidłowe żywienie. Brak racjonalnego żywienia jest główną przyczyną chorób cywilizacyjnych. Bardzo istotne jest wdrażanie nawyków prawidłowego żywienia, zwłaszcza w obliczu epidemii chorób sercowo-naczyniowych. 11

12 Dr n. med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Lekarski, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Błędy w żywieniu jako źródło chorób cywilizacyjnych W prezentacji omówiono znaczenie diety w profilaktyce różnych chorób, m.in. chorób nowotworowych. Zwrócono uwagę na to, że produkty wysoko przetworzone zawierają substancje uszkadzające DNA komórkowe. Z kolei neutralizację tych substancji ułatwia dieta bogata w warzywa i owoce. Wskazano również inne czynniki rozwoju nowotworów: otyłość, alkohol, konserwanty. Za cele profilaktyki dietetycznej chorób cywilizacyjnych uznano m.in. utrzymywanie właściwej masy ciała oraz prawidłowego poziomu lipidów. Przedstawiono historię oraz współczesne zalecenia dotyczące zdrowej diety na przykładzie diety cukrzycowej, a także rekomendacje dietetyczne głównych towarzystw diabetologicznych. Zaprezentowano zalecenia dotyczące ilości węglowodanów, białek i tłuszczów w prawidłowej diecie. Omówiono indeks glikemiczny. Opisuje on skutki, jakie na nasz organizm wywiera spożycie określonego typu węglowodanów. Im wyższy IG danego produktu, tym szybciej po ich spożyciu rośnie poziom cukru we krwi. Do diety należy włączać węglowodany pochodzące z pełnego ziarna zbóż, owoców, warzyw i mleka z małą zawartością tłuszczu. Najnowsze tendencje dotyczące konstruowania zdrowej diety podsumowano następująco: podział produktów w poszczególnych grupach żywieniowych na zalecane dobre i niezalecane złe : w przypadku węglowodanów zaleca się produkty o niskim indeksie glikemicznym (IG poniżej 50, 55), w przypadku tłuszczów zaleca się unikanie wielonasyconych kwasów tłuszczowych, źródłem białka powinny być przede wszystkim ryby i drób, zaleca się ograniczenie spożycia białka pochodzącego z tzw. czerwonego i wysoce przetworzonego mięsa. Mięso czerwone zawiera więcej aminokwasów z pierścieniem aromatycznym: sprzyja rozwojowi hiperhomocysteinemii, ma potencjalne działanie uszkadzające kłębuszki nerkowe. 12

13 Dr hab. n. farm. Małgorzata Schlegel-Zawadzka Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu, Instytut Zdrowia Publicznego, Zakład Żywienia Człowieka Znaczenie żywienia dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży Omówiono Zieloną Księgę dokument Rady Unii Europejskiej promujący zdrowe żywienie i aktywność fizyczną. Podkreślono, jak istotne jest upowszechnienie wiedzy o zdrowym żywieniu. Opisano edukację żywieniową jako proces nauczania ogółu wiadomości teoretycznych oraz praktycznych o żywności i żywieniu człowieka, który opiera się na specjalnie do tego celu przygotowanym programie i podlega systematycznej ocenie efektów, tzw. ewaluacji. Omówiono zagrożenia w zdobywaniu prawdziwych informacji: żywieniowe nowinkarstwo nieuzasadnione lub wyolbrzymione przekonanie, że spożywanie określonej żywności, suplementów i składników odżywczych może w istotny sposób poprawić stan zdrowia, zdrowotne oszustwo czynione celowo, zwykle dla osiągnięcia korzyści finansowych, spotykane w reklamach firm farmaceutycznych i spożywczych, błędne i nierzetelne oświadczenia sformułowania prowadzące konsumenta do błędnych wniosków lub uogólnień, że dana żywność jest zdrowsza niż w rzeczywistości, nierzetelna prezentacja wyników badań naukowych przez samych uczonych uogólnianie wyników na szerszą populację niż była reprezentowana w badaniu, ich wyolbrzymianie, przedstawianie zależności między czynnikami żywieniowymi a efektami zdrowotnymi jako powiązania przyczynowo-skutkowego, podczas gdy w rzeczywistości taki związek nie występuje, internet wiarygodność informacji jest tu tylko około 30% wiarygodnych, informacje w nim się pojawiające nie podlegają kontroli naukowej. Omówiono program ramowy Childhood obesity: early programming by infant nutrition. Badanie to miało na celu stwierdzenie, czy zalecane i stosowane wartości referencyjne zawartości białka w mieszankach mlecznych 13

14 nie wpływają na powstawanie otyłości u dzieci poprzez nadmierną stymulację syntezy tkanki tłuszczowej. Badanie miało odpowiedzieć na pytanie, która z grup jest bardziej predysponowana do rozwinięcia otyłości: karmiona piersią, mieszanką z wyższą, czy niższą zawartością białka. Podkreślono, że pierwsze rezultaty tego badania wskazują, że niska zawartość białka w odżywkach niemowlęcych jest korzystna dla przemian metabolicznych i wydzielania hormonalnego, jak również dla szybkości wzrastania. Omówiono program EARNEST, który podejmuje zadanie zweryfikowania hipotez o wpływie wczesnego żywienia na kształtowanie zdrowia w późniejszym okresie rozwoju. Jest to projekt o znacznie szerszym zasięgu i perspektywie niż Childhood obesity: early programming by infant nutrition. Obejmuje kilkadziesiąt różnych grup badawczych z całej Europy, które łączy praca nad zagadnieniem programowania żywieniowego oraz określeniem mechanizmów odpowiedzialnych za te procesy. Udowodnienie wysuniętych hipotez może mieć decydujący wpływ na profilaktykę chorób cywilizacyjnych i promocję zdrowia. Postawione w tym projekcie pytania: 1. Czy postępowanie żywieniowe wpływa na zaprogramowanie metabolizmu ustroju? 2. W jakim stopniu wczesne programowanie żywieniowe we współczesnych populacjach europejskich może mieć wpływ na zdrowie i obciążenie chorobami cywilizacyjnymi? 3. Jakie są krytyczne okresy życia, podczas których obserwuje się efekt programowania żywieniowego? 4. Które mechanizmy są odpowiedzialne za programowanie? 5. Jaka jest efektywność działań interwencyjnych mających na celu odwrócenie skutków programowania żywieniowego w rozwoju chorób? Zaznaczono, że dowody naukowe wskazują na to, że żywienie we wczesnych latach życia ma wpływ na funkcjonowanie umysłu, rozwój czynności poznawczych i zachowanie w późniejszym okresie życia. 14

15 Dr Dorota Ambroży Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Katedra Teorii i Metodyki Gimnastyki Ogólne założenia dotyczące kontroli masy ciała. Aktywność fizyczna jako forma kontroli masy ciała Podczas prezentacji omówiono przyczyny nadwagi i otyłości: czynniki wewnętrzne skłonności dziedziczne genetyka, czynniki hormonalne i nerwowe, zewnętrzne niedostateczna aktywność fizyczna, negatywne stany psychiczne, nadmierne spożywanie pokarmu. Zdefiniowano nadwagę oraz otyłość. Zwrócono uwagę na to, że w przypadku otyłości znaczenie ma nie tylko ilość, ale również rozmieszczenie nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej, np. otyłość brzuszna zwiększa ryzyko zapadalności na choroby układu krążenia, cukrzycę typu 2, niektóre typy nowotworów, zapalenie kości i stawów. Omówiono metabolizm, który jest jedną z podstawowych właściwości organizmów żywych. Wyróżnia się tu procesy anaboliczne i kataboliczne. Pierwsze wiążą się z budową i odnową komórek, ciał odpornościowych, hormonów enzymów itp. Do ich przebiegu niezbędna jest energia czerpana głównie ze spalania składników odżywczych będących jej źródłem. Procesami katabolicznymi określa się procesy rozkładu składników odżywczych, w których energia chemiczna pożywienia zostaje przetworzona na inne jej postacie (mechaniczną, cieplną). Zwrócono uwagę na to, że pożywienie spełnia różnorodne role w organizmie. Prawidłowa dieta pozwala na: dostarczanie energii węglowodany, tłuszcze oraz częściowo białko, stanowi materiał budulcowy dla komórek i tkanek białko, związki mineralne, woda, reguluje procesy metaboliczne witaminy i minerały. Produkty spożywcze są źródłem różnorodnych składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Poszczególne produkty różnią się znacznie między sobą pod względem jakości i ilości zawartych w nich składników. W zasadzie nie ma produktu spożywczego, który w pełni pokrywałby zapotrzebowanie organizmu na wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Omówiono również bilans energetyczny, który określa równowagę pomiędzy ilością energii dostarczonej z pożywieniem, a wydatkiem 15

16 energetycznym organizmu ludzkiego. Wartość energetyczna dostarczanego przez cały dzień pożywienia powinna odpowiadać zapotrzebowaniu organizmu. Jeżeli jest zbyt mała powoduje po pewnym czasie osłabienie organizmu i niekontrolowane zmniejszenie masy ciała, a nadmierna wartość energetyczna pożywienia prowadzi do nadwagi i otyłości. W pierwszym przypadku mówi się o ujemnym bilansie energetycznym, a w drugim o dodatnim. Podkreślono, że najtrwalszym i najskuteczniejszym sposobem na redukcję podskórnej tkanki tłuszczowej jest równoczesne stosowanie niskokalorycznej, zrównoważonej diety oraz odpowiedniej i kontrolowanej aktywności ruchowej o charakterze wytrzymałościowym, a także siłowym dla podtrzymania tonusu mięśniowego i uzyskania proporcjonalnej, estetycznej sylwetki. Zwrócono uwagę na to, że w prawidłowo zestawionej diecie odchudzającej musi znaleźć się odpowiednia ilość białka, błonnika, składników mineralnych i węglowodanów. Omówiono najlepszy rodzaj zajęć ruchowych wytrzymałościowy wysiłek aerobowy. Jest to praca, podczas której energia dla pracujących mięśni dostarczana jest w wyniku przemian tlenowych. Podstawowe założenia tego typu aktywności to: odpowiednia intensywność (powinna oscylować w granicach 60 70% VO 2 max, czyli tętno treningowe powinno stanowić 60 80% tętna max, wyliczonego według wzoru HRmax=220 wiek ćwiczącego wyrażony w latach), odczuwalne efekty psychofizyczne takiego wysiłku pojawiają się po minimum sześciu tygodniach systematycznych ćwiczeń, minimalna częstotliwość wysiłku tlenowego w ciągu tygodnia wynosi 5, a jego czas trwania powinien przekraczać 45 minut (zalecane 60 do 90) ciągłej pracy, forma treningu jest dowolna, ale najbardziej efektywne są te, w których zaangażowane jest całe ciało marsz, bieg, jazda na rowerze lub rowerku stacjonarnym, pływanie, wiosłowanie, wchodzenie po schodach, jazda na łyżwach, narciarstwo biegowe, długotrwały aerobik itp. Efekty takiego rodzaju ćwiczeń to poza skutecznym obniżeniem masy ciała spowodowanym utratą zbędnej tkanki tłuszczowej pozytywny wpływ na układ sercowo-krążeniowy, wzmocnienie aparatu mięśniowego, wzrost poziomu ogólnej sprawności fizycznej i wydolności tlenowej. 16

17 Małgorzata Niemiec Wizytator Kuratorium Oświaty w Krakowie, Wojewódzki Koordynator Sieci Szkół Promujących Zdrowie Realizacja zadań określonych w podstawie programowej z edukacji zdrowotnej a program Szkoła Promująca Zdrowie Zdefiniowano pojęcie edukacji zdrowotnej w szkole: proces dydaktycznowychowawczy, w którym dzieci i młodzież uczą się, jak żyć, aby: zachować i doskonalić zdrowie własne i innych ludzi, w przypadku choroby (urazu) aktywnie uczestniczyć w jej leczeniu, radzić sobie z nią i zmniejszać negatywne skutki. Za cel tej edukacji uznano pomoc uczniom w: poznawaniu siebie, śledzeniu przebiegu swojego rozwoju, identyfikowaniu i rozwiązywaniu problemów zdrowotnych, w zrozumieniu, czym jest zdrowie, od czego zależy, dlaczego i jak należy o nie dbać, rozwijaniu poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne i innych ludzi, wzmacnianiu poczucia własnej wartości i wiary w swoje możliwości, rozwijaniu umiejętności osobistych i społecznych sprzyjających dobremu samopoczuciu i pozytywnej adaptacji do zadań i wyzwań codziennego życia, przygotowaniu się do uczestnictwa w działaniach na rzecz zdrowia i tworzenia zdrowego środowiska w domu, szkole, miejscu pracy, społeczności lokalnej. Omówiono edukację zdrowotną w dotychczasowej oraz nowej podstawie programowej. Sformułowano wymagania szczegółowe w edukacji przedszkolnej. Dziecko kończące przedszkole i rozpoczynające naukę w szkole podstawowej: dba o swoje zdrowie; zaczyna orientować się w zasadach zdrowego żywienia, dostrzega związek pomiędzy chorobą a leczeniem, poddaje się leczeniu, np. wie, że przyjmowanie lekarstw i zastrzyki są konieczne, jest sprawne fizycznie lub jest sprawne w miarę swoich możliwości, jeżeli jest dzieckiem mniej sprawnym ruchowo, uczestniczy w zajęciach ruchowych, w zabawach i grach w ogrodzie przedszkolnym, w parku, na boisku, w sali gimnastycznej. 17

18 Omówiono również edukację zdrowotną na poziomie szkoły podstawowej, gimnazjum oraz szkoły ponadgimnazjalnej. Sformułowano definicję szkoły promującej zdrowie jako takiej, która tworzy warunki i podejmuje działania, które sprzyjają dobremu samopoczuciu społeczności szkolnej oraz podejmowaniu przez jej członków działań na rzecz zdrowia. Omówiono proces tworzenia takiej szkoły. Jako warunki wstępne do jej utworzenia przedstawiono: aktywność na rzecz promocji zdrowia w szkole i środowisku (działania te są zawarte i widoczne w misji i wizji szkoły), otwartość na zmiany, przekonanie o słuszności idei dyrektora szkoły oraz większości rady pedagogicznej, aktywność i twórcze zaangażowanie w realizację ścieżki edukacyjnej edukacja prozdrowotna (lub innych form realizacji edukacji zdrowotnej w przypadku placówki). Omówiono okres przygotowawczy, który trwa od roku do trzech lat. Jeśli szkoła zostanie przyjęta do Wojewódzkiej Sieci Szkół Promujących Zdrowie, na podstawie przeprowadzonej przez szkołę autoewaluacji może starać się o Certyfikat Krajowy i zostać przyjęta do Krajowej Sieci Szkół Promujących Zdrowie. Zaprezentowano schemat planu pracy (przygotowanie, diagnoza stanu wyjściowego, budowanie planu działań i ich ewaluacji, działania, ewaluacja wyników działań). Podkreślono, że koncepcja Szkoły Promującej Zdrowie wyrosła z ogólnych założeń promocji zdrowia, rozwijanej przez Światową Organizację Zdrowia oraz z dorobku kilku międzynarodowych konferencji poświęconych szkolnej edukacji zdrowotnej. W Polsce popularyzację idei SzPZ rozpoczęto projektem Szkoła Promująca Zdrowie, realizowanym pod kierunkiem prof. dr hab. Barbary Woynarowskiej w latach , w 14 szkołach podstawowych, zwanych szkołami projektowymi. Polska znalazła się w gronie pierwszych ośmiu krajów, które zostały przyjęte do Europejskiej Sieci Szkół Promujących Zdrowie już w 1992 r. Europejska Sieć Szkół Promujących Zdrowie została włączona do nowej inicjatywy Szkoły dla Zdrowia w Europie (SHE School for Health in Europe), której celem jest wzmocnienie i zintegrowanie działań służących zdrowiu dzieci i młodzieży poprzez wymianę doświadczeń i informacji w tym zakresie oraz realizację międzynarodowych programów. 18

19 Alicja Lipowska Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie Realizacja programów profilaktyczno- edukacyjnych na terenie Miasta Krakowa Wymieniono i omówiono następujące programy krajowe i ich cele: Trzymaj Formę!, Krajowy Program Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV, Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce, Czyste Powietrze Wokół Nas. Omówiono także programy lokalne: Radosny Uśmiech Radosna Przyszłość, Wolność Oddechu Zapobiegaj Astmie, Program Pierwotnej Profilaktyki Wad Cewy Nerwowej, Różowa Wstążeczka. Wymieniono również interwencje nieprogramowe: ogólnopolskie Światowy Dzień Zdrowia, Światowy Dzień bez Tytoniu, Światowy Dzień Rzucania Palenia, wojewódzkie Październik Miesiąc Profilaktyki Raka Piersi, profilaktyka zatruć grzybami Poznaj grzyby unikniesz zatrucia, Światowy Dzień AIDS, lokalne Bezpieczeństwo zdrowotne dzieci, młodzieży i dorosłych w okresie letnim, Profilaktyka Grypy, Zapobieganie zachorowaniom na świerzb, Co warto wiedzieć o wszawicy. Dalszą część prezentacji poświęcono programowi Trzymaj Formę!. Podkreślono, że głównym celem tego programu jest zwiększenie świadomości dzieci i młodzieży, a także ich rodziców i opiekunów w zakresie wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. Adresatami są uczniowie: szkół gimnazjalnych klas I III, szkół podstawowych klas V VI oraz rodzice uczniów. Uczestnicy to: dyrekcja szkół, nauczyciele, społeczność szkolna, pielęgniarki środowiska szkolnego, władze wojewódzkie i lokalne oraz inni wg możliwości i potrzeb środowiskowych. Czas trwania programu to: IV edycja rok szkolny 2009/2010, V edycja rok szkolny 2010/2011, VI edycja rok szkolny 2011/2012. Organizatorami są: Główny Inspektorat Sanitarny, Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów Żywności, edukacyjna strona internetowa Omówiono szczegółowo trzecią edycję programu. Wymieniono też szereg umiejętności, które dzięki programowi zdobyli uczniowie, m.in. współdziałanie w grupie, rozwijanie twórczego myślenia, wyszukiwanie i przetwarzanie informacji, graficzne opracowanie wyników, planowanie i organizacja pracy, zbieranie i definiowanie informacji, rozwiązywanie problemów. 19

20 Justyna Franczak Trenerka Centrum Edukacji Obywatelskiej, nauczycielka biologii Metoda projektu praktyczne zastosowanie w realizacji programu Trzymaj Formę! Przedstawiono krótką historię metody projektu początek dzisiejszego rozumienia metody projektu, pojęcie projektu w literaturze amerykańskiej na początku XX wieku. Zdefiniowano projekt edukacyjny jako metodę kształtującą wiele umiejętności oraz integrującą wiedzę z różnych dyscyplin naukowych (przedmiotów). Wymieniono szereg cech charakterystycznych dla metody projektu. Są to m.in. obecność tytułu, celowość służąca osiąganiu określonych rezultatów, niepowtarzalność formy, kompleksowość, integralność, ograniczoność ram czasowych, jasność kryteriów i sposobów oceny efektów, znajomość zasad i form prezentacji wyników pracy. Dokonano podziału projektów na grupowe i indywidualne oraz na badawcze, edukacyjne, społeczne i medialne. Omówiono poszczególne rodzaje projektów. W projekcie badawczym uczniowie działają jak naukowcy. Jego celem jest poznanie i przedstawienie rzeczywistości z wykorzystaniem narzędzi badawczych. Może on być początkiem kolejnych, bardziej złożonych działań. Wyniki i wnioski z przeprowadzonych badań można zaprezentować innym, realizując projekt edukacyjny lub medialny oraz wykorzystać w praktyce i w życiu codziennym, realizując projekt społeczny. Wybrane metody i techniki nauczania to: wykład, warsztat, lekcja w terenie, rozmowa w parach, praca w małych grupach, debata za i przeciw. Następnie omówiono projekt społeczny. Jego celem jest zaplanowanie i przeprowadzenie, zgodnie ze zdefiniowanymi wcześniej potrzebami, działania społecznego na rzecz lokalnego środowiska. Działania uczniów w tym projekcie to działania społeczników, np. radnych, burmistrza, przedstawiciela organizacji pozarządowej, itp. Każde działanie o charakterze społecznym może przynieść widoczne rezultaty oraz przyczynić się do korzystnych zmian w społeczności, w której jest realizowane. Kolejny z omówionych projektów to projekt medialny. Jego celem jest przedstawienie rzeczywistości, faktów lub zjawisk jak największej grupie odbiorców przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii informacyjnych. Może przybrać postać kampanii medialnej, która ma uzmysłowić wagę przedstawianego problemu. Następnie omówiono kolejne etapy realizacji projektu: 20

21 Etap I przygotowanie do realizacji projektu, Etap II planowanie, Etap III działanie, Etap IV ewaluacja (ocena) projektu. Przedstawiono też instrukcję planowania projektu: 1. Nakreślenie problemu. 2. Wybór możliwych rozwiązań burza mózgów. 3. Temat projektu. 4. Cele edukacyjne opisują zmiany, jakie zajdą w wyniku realizacji projektu. 5. Zadania trzeba je wykonać, aby zrealizować cele projektu. 6. Realizatorzy i odbiorcy osoby wykonujące zadania oraz te, do których projekt jest adresowany. 7. Terminy konsultacji. 8. Termin prezentacji i zasady prezentacji projektu czas i warunki techniczne, kto będzie dokonywał prezentacji, kto wystąpi w roli publiczności. 9. Ocena pracy uczestników co konkretnie powinni zrobić uczniowie, aby otrzymać określoną ocenę? Jak będzie mierzona ich praca, wkład w wywiązywanie się z przydzielonych zadań? 10. Ewaluacja projektu refleksja, sposoby mierzenia, stopień osiągnięcia celów. Zwrócono też uwagę na zagrożenia, które mogą się pojawić przy realizacji projektu. Przedstawiono sposoby motywowania uczniów oraz korzyści z pracy metodą projektów i umiejętności, które dzięki takiej metodzie zdobędą uczestniczący w tej pracy uczniowie. Udzielono też wielu rad szkołom, które biorą udział w realizacji programu Trzymaj Formę! : 1. Zastanówmy się, jakie zajęcia i w jakiej formie chcemy i potrafimy w ramach programu zorganizować dla uczniów. 2. Sprawdźmy, jakie problemy związane z aktywnością fizyczną i prawidłowym żywieniem interesują młodzież najbardziej, np. jak dbać o swoją kondycję fizyczną, sposoby na ciekawy i zdrowy wypoczynek, jak żyć i odżywiać się zdrowo. 3. Odrzućmy proste skojarzenie, że chodzi tu o dodatkowe lekcje wychowania fizycznego albo pogadanki na godzinach wychowawczych dla naszych uczniów. Takie projekty raczej nie mają szans. 4. Najlepszy projekt to taki, w którym daje się połączyć aktywność uczniów, spełnienie ich oczekiwań, zaangażowanie otoczenia szkoły z wykorzystaniem najnowszej dostępnej wiedzy we wskazanym zakresie. 21

22 5. Niezwykle istotne jest też takie zaplanowanie pracy, aby można było ją ewentualnie kontynuować w przyszłości w przypadku uzyskania dodatkowych środków. W bieżącym roku projekt musi się zakończyć prezentacją uzyskanych rezultatów. 6. Jak każdy projekt edukacyjny, także ten powinien składać się z etapów przygotowania, planowania, realizacji i prezentacji. Uczniowie muszą być aktywni we wszystkich etapach. Podczas przygotowania mogą razem z nauczycielem zastanawiać się nad tematem i celami projektu, później planują pracę, opracowują harmonogram i kryteria wykonania, działają samodzielnie pod opieką nauczyciela i wreszcie przedstawiają rezultaty. 7. Organizatorom zależy na projektach interdyscyplinarnych, traktujących problem zdrowego trybu życia całościowo, odnoszących się zarówno do zdobywania konkretnych umiejętności, jak też kształtowania postaw i zwiększania zainteresowania problematyką prozdrowotną. 8. Uczniowie mogą: projektować i przeprowadzać akcje społeczne na rzecz swoich rówieśników i uczyć się, ucząc innych, opracować poradnik dotyczący żywienia, wypróbować i przygotować zestawy ćwiczeń poprawiających kondycję oraz nauczyć innych stosowania tych ćwiczeń, zorganizować wystawę na temat zbilansowanej diety, połączoną z degustacją, nauką przyrządzania prostych i zdrowych potraw, wydawać gazetkę informacyjną, prowadzić prawdziwe badania naukowe na temat: Czy zdrowo żyjemy? albo Czy jesteś aktywny?. Najlepsze rezultaty w nauczaniu osiąga się wtedy, gdy zarówno nauczyciele, jak i uczniowie są przekonani o wartości gromadzonej wiedzy i zdobywanych umiejętności. 22

23 Dr n. med. Beata Piórecka Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu, Instytut Zdrowia Publicznego, Zakład Żywienia Człowieka Edukacja żywieniowa dzieci i młodzieży Do najważniejszych przewlekłych chorób niezakaźnych (cywilizacyjnych) zaliczono otyłość, która zwiększa ryzyko rozwoju wielu innych chorób tj. układu krążenia, cukrzycy typu 2, czy niektórych nowotworów. Zwalczanie nadmiaru masy ciała na poziomie populacyjnym jest bardzo trudnym zadaniem, wymaga ono zaangażowania wielu sektorów np. administracji rządowej i samorządowej, opieki zdrowotnej, jak również edukacji. Zadanie to należy rozpoczynać najwcześniej jak tylko jest to możliwe, czyli od momentu, kiedy dziecko rozpoczyna edukację przedszkolną czy szkolną. Podczas warsztatów przedstawiono zalecenia żywieniowe dla dzieci i młodzieży, pozwalające na prawidłowy rozwój psychofizyczny dziecka w wieku szkolnym, a także sprzyjające w przyszłości utrzymaniu prawidłowej masy ciała. Wyróżniono wybrane zaburzenia odżywiania dotyczące dzieci i młodzieży. Omówiono też przykłady wybranych programów edukacyjnych zawierających elementy edukacji żywieniowej, kierowanych do dzieci i młodzieży szkolnej realizowane w Polsce i w Europie. 23

24 Mgr Agnieszka Kozioł-Kozakowska Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Wydział Nauk o Zdrowiu, Instytut Zdrowia Publicznego, Zakład Żywienia Człowieka Wybrane aspekty żywienia dzieci w wieku przedszkolnym. Realizacja programu edukacyjnego pt. Prawidłowe żywienie dziecka a zdrowie człowieka dorosłego Celem prezentacji było przedstawienie najważniejszych elementów wiedzy z zakresu prawidłowego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym, przydatnych do opracowania zajęć zawierających elementy edukacji żywieniowej. W pracy uwzględniono wyniki przeglądu piśmiennictwa badań dotyczących oceny sposobu żywienia dzieci w wieku przedszkolnym. Omówiono modelową rację pokarmową dla dziecka w wieku 4 6 lat oraz piramidę zdrowego żywienia w odniesieniu do zaleceń dla dzieci. Przedstawiono przykłady nieprawidłowych zachowań żywieniowych oraz sposoby ich zmiany. W zakresie praktycznego zastosowania wiedzy o żywieniu człowieka kierowanej do przedszkolaków i ich rodziców, zaprezentowano autorski program edukacyjny prowadzony przez pracowników Zakładu Żywienia Człowieka w krakowskich przedszkolach. Omówiono cele i treści programowe oraz zastosowane metody edukacyjne. Prezentację zakończono dyskusją na temat możliwości realizacji treści prozdrowotnych w przedszkolach. 24

25 Wanda Tatara Zastępca Kierownika Śródmiejskiego Centrum Medycyny Środowiska Szkolnego Scholar Krystyna Synowska Gabinet profilaktyki medycznej i pomocy przedlekarskiej Zespół Szkół Mechanicznych nr 1 Zadania pielęgniarki szkolnej w zakresie prawidłowego żywienia Omówiono podstawowe zagadnienia związane z rozwojem fizycznym dzieci oraz zagrożenia dla prawidłowego rozwoju i zdrowia dzieci i młodzieży, zwłaszcza w wieku szkolnym: coraz częściej występująca nadwaga i otyłość w populacji dzieci i młodzieży, nieuzasadnione odchudzanie się dorastających dziewcząt, podejmowanie przez chłopców działań w celu przyrostu masy mięśniowej, wysoki wzrost. Następnie omówiono zagadnienia związane z obliczaniem wskaźnika BMI. Podkreślono, że u dzieci i młodzieży wskaźnik BMI zależy od płci i zmienia się z wiekiem. Do oceny stopnia niedoboru lub nadmiaru masy ciała w populacji w wieku rozwojowym stosowane są siatki centylowe lub tabele wartości wskaźnika BMI dla płci i wieku. Zdefiniowano nadwagę i otyłość dziecięcą. Podkreślono, jak ważne jest utrzymanie zdrowej masy ciała odpowiedniej dla danego wzrostu i typu budowy. Zwrócono uwagę na zagrożenia, które niesie ze sobą otyłość: niskie poczucie własnej wartości, obniżone zadowolenie z życia, trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych, powikłania somatyczne i nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki węglowodanowej (zespół metaboliczny), zmiany przeciążeniowe w układzie kostnym. Podkreślono, że otyłość stwierdzona w dzieciństwie utrzymuje się także w wieku dorosłym. Następnie zwrócono uwagę na rolę profilaktyki w zapobieganiu nadwadze i otyłości. Pierwotną profilaktyką i leczeniem powinni zajmować się: lekarze pierwszego kontaktu, pielęgniarki środowiskowe/rodzinne oraz pielęgniarki/ higienistki medycyny szkolnej. Pielęgniarka/higienistka szkolna nie jest już pracownikiem pomocniczym podlegającym władzy lekarza i wykonującym jego polecenia, ale potrafi samodzielnie sprawować opiekę nad uczniami w środowisku nauczania i wychowania w zakresie opieki i profilaktyki. Cieszy się coraz większym autorytetem w społeczności szkolnej. Omówiono poszczególne etapy tzw. procesu pielęgnowania, w którym uczestniczy pielęgniarka pracująca w szkole: 25

26 1. Rozpoznanie stanu zdrowia ucznia i jego środowiska. 2. Planowanie. 3. Realizacja działań. 4. Ocena realizacji zadań ewaluacje. Podkreślono, że pielęgniarka/higienistka szkolna powinna nauczyć ucznia dbania o swoje zdrowie i pielęgnowania samego siebie. Główne umiejętności, które uczeń powinien zdobyć, to: Samoocena powinien umieć ocenić swój stan zdrowia adekwatnie do wieku, poziomu wiedzy, środowiska, a także sygnalizować w zrozumiały sposób stan swojego samopoczucia. Powinien umieć obliczyć prawidłową masę ciała (BMI) i znać normy dla płci i wieku. Samoopieka uczeń powinien umieć wybierać zachowania prozdrowotne oraz poradzić sobie w stanach zagrożenia życia. Powinien wiedzieć, jak prawidłowo się odżywiać, znać 12 zasad prawidłowego żywienia i rozumieć znaczenie aktywności fizycznej dla zdrowia. Samopielęgnacja w przypadku choroby uczeń powinien umieć szukać pomocy w placówkach medycznych, umieć rozmawiać o swoich dolegliwościach i włączyć się do procesu diagnozowania w terapii. W przypadku otyłości uczeń musi chcieć zmienić styl życia (dieta, zmiana nawyków żywieniowych, dużo ruchu, systematyczny udział w zajęciach wf, aerobik, gry zespołowe i inne sprzyjające działania). Omówiono też autorski program Profilaktyka nadwagi i otyłości u dzieci w szkole podstawowej, realizowany w 43 placówkach na terenie dzielnicy Śródmieście. Dzieci z problemem nadwagi i otyłości otrzymują zestawy ćwiczeń, przeprowadza się z nimi rozmowę na temat prawidłowego odżywiania i zachęca do zmiany stylu życia. Na rozmowę zapraszani są też rodzice. Wymieniono podstawowe zasady treningu w profilaktyce i leczeniu otyłości: 1. Jeżeli nie możesz mniej jeść, musisz więcej się ruszać. 2. Odpoczynek bierny zastąp aktywnym spędzaniem czasu. 3. Zamiast jechać windą, korzystaj ze schodów. 4. Wysiądź kilka przystanków wcześniej i przejdź je pieszo. 5. Wybierz rodzaj aktywności ruchowej, która najbardziej Ci odpowiada. 6. Ćwicz codziennie. 7. Ćwicz z umiarkowaną intensywnością minut. 8. Nie rezygnuj z ćwiczeń z błahych powodów. 9. Bądź uśmiechnięty. Omówiono też zasady ćwiczeń domowych: Ćwicząc w domu należy: 1. Wybrać sobie miejsce do ćwiczeń tak, aby nie przeszkadzać innym domownikom i aby oni nie przeszkadzali w ćwiczeniach. 26

27 2. Pamiętać o dobrym wywietrzeniu pokoju przed ćwiczeniami (wskazane jest ćwiczenie przy otwartym oknie przez cały rok). 3. Ćwiczyć w stroju niekrępującym ruchów. 4. Ćwiczyć z podkładem muzycznym najlepiej dopasowanym do zamierzonego tempa ćwiczeń. 5. W początkowym okresie należy ćwiczyć mniej intensywnie i stopniowo zwiększać ilość powtórzeń i czas ćwiczeń. 6. W przypadku zmęczenia i występujących w początkowym okresie ćwiczeń bólów mięśniowych nie należy zrezygnować z ćwiczeń, lecz jedynie zmniejszyć ich intensywność. 7. Zaprosić do wspólnych ćwiczeń inną osobę (domownika lub znajomego). 8. Po ćwiczeniach wykąpać się w ciepłej wodzie. Omówiono też test Mój styl odżywiania przeprowadzony na lekcjach edukacyjnych. W programie brało udział 998 uczniów. W miesiącach maj i czerwiec przebadano całą populację biorącą udział w programie. Nadwagę i otyłość stwierdzono u 206 uczniów tj. 20,6%, w tym u 104 dziewczynek 20,4% i 102 chłopców 20,9 %. Wskaźnik BMI obniżył się u 71 uczniów 34% u 24 dziewczynek 23% i u 47 chłopców 46%. Dziewczynki w wieku 11, 12 lat są w okresie pokwitania, dlatego u nich trudniej jest obniżyć masę ciała. 14 uczniów, czyli 6,8% z nadwagą i otyłością zostało objętych opieką specjalistyczną. Rodzice tych uczniów, u których wskaźnik BMI nie obniżył się, zostali poproszeni o konieczne zgłoszenie się z dzieckiem do POZ. Program cieszył się dużym zainteresowaniem wśród rodziców, dzieci i nauczycieli w szkołach, w których był realizowany. Również rodzice z innych dzielnic Krakowa zasięgali informacji, czy ich dziecko nie mogłoby być objęte tym programem. Podkreślono, że program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości powinien być realizowany we wszystkich dzielnicach Krakowa. Jak wynika z danych, masa ciała obniżyła się u 34% populacji. Jest szansa, że w przyszłości Ci uczniowie, jako osoby dorosłe, będą w mniejszym stopniu narażeni na różne choroby, a przede wszystkim na choroby krążenia i układu kostnego. 27

28 Lucyna Ciępka Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Krakowie Zalecany asortyment sklepików szkolnych Omówiono podstawowe wymagania higieniczno-sanitarne w obiektach żywności i żywienia: 1. Pomieszczenia żywnościowe muszą być utrzymywane w czystości i zachowane w dobrym stanie technicznym. 2. Należy chronić żywność przed wszelkimi zanieczyszczeniami. 3. Należy zapewnić odpowiednie zaopatrzenie w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi. 4. Żywność nie może być szkodliwa dla zdrowia lub życia człowieka, zepsuta ani zafałszowana oraz naruszać warunków określonych w obowiązujących przepisach. 5. Należy przestrzegać ciągłości łańcucha chłodniczego środków spożywczych, w tym w szczególności żywności łatwo psującej się. 6. Osoby pracujące w obiektach żywienia, mające kontakt z żywnością, powinny mieć odpowiedni stan zdrowia, poświadczony aktualnym orzeczeniem lekarskim oraz przestrzegać higieny osobistej. Następnie omówiono zasady obowiązujące w stołówkach szkolnych: 1. W części produkcyjnej stołówek szkolnych pomieszczenia i ciągi komunikacyjne powinny być tak rozplanowane, aby nie następowało krzyżowanie się obróbki wstępnej (brudnej) i właściwej (czystej). 2. W pomieszczeniach, w których przygotowuje się i przetwarza środki spożywcze: a) powierzchnie podłóg, ścian, sufitów i drzwi muszą być utrzymane w dobrym stanie i muszą być łatwe do czyszczenia oraz w miarę potrzeby, do dezynfekcji (wymaga to stosowania nieprzepuszczalnych, zmywalnych oraz nietoksycznych materiałów), b) powierzchnie pozostające w kontakcie z żywnością muszą być w dobrym stanie i muszą być łatwe do czyszczenia oraz w miarę potrzeby, do dezynfekcji (wymaga to stosowania gładkich, zmywalnych, odpornych na korozje oraz nietoksycznych materiałów) oraz przede wszystkim być przeznaczone do kontaktu z żywnością zgodnie z przepisami o materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, c) okna i inne otwory muszą być skonstruowane w sposób uniemożliwiający gromadzenie się zanieczyszczeń oraz zabezpieczone przed owadami, 28

29 d) musi być dostępna odpowiednia liczba umywalek, właściwie usytuowanych i przeznaczonych do mycia rąk z bieżącą ciepłą wodą. Umywalki muszą być zaopatrzone w środki do mycia rąk i do higienicznego suszenia, e) stanowiska do mycia żywności powinny być oddzielone od umywalek do mycia rąk, f) musi być dostępna odpowiednia liczba ubikacji spłukiwanych wodą, podłączonych do sprawnego systemu kanalizacyjnego. Ubikacje nie mogą łączyć się bezpośrednio z pomieszczeniami, w których pracuje się z żywnością. 3. Odpady żywnościowe, niejadalne produkty uboczne i inne (np. śmieci) muszą być jak najszybciej usuwane z pomieszczeń, gdzie znajduje się żywność, aby zapobiec ich gromadzeniu. Powinny być składowane w zamykanych pojemnikach i usuwane tak często, jak tylko zachodzi taka potrzeba. 4. Należy skutecznie zabezpieczyć obiekt przed dostępem szkodników. 5. Surowce, półprodukty i inne środki spożywcze należy magazynować i przechowywać w odpowiednich warunkach, aby zapobiegać zepsuciu i chronić je przed zanieczyszczeniem (zachować rozdzielność przechowywania surowców i produktów gotowych do spożycia). 6. Nie używać tego samego sprzętu do obróbki wstępnej (brudnej) i właściwej (czystej). 7. Należy skutecznie myć oraz w miarę potrzeby dezynfekować naczynia, sprzęt kuchenny i naczynia stołowe. 8. Pracownicy powinni myć ręce tyle razy, ile jest to potrzebne, ale w szczególności: przed rozpoczęciem pracy z żywnością, każdorazowo po wyjściu z toalety, po każdej czynności z surowcami i półproduktami i każdej innej czynności brudnej, po każdym wyjściu poza miejsce przygotowania żywności, okresowo podczas pracy, gdy następuje zmiana wykonywanej czynności. 9. Należy przechowywać próbki wszystkich potraw wchodzących w skład każdego posiłku, co jest niezwykle istotne w przypadku podejrzenia lub wystąpienia zatrucia pokarmowego. 10. Należy przechowywać dane umożliwiające identyfikację dostawców. 11. Należy opracować, wdrożyć i przestrzegać instrukcji dobrej praktyki higienicznej (GHP) oraz dobrej praktyki produkcyjnej (GMP). 12. Należy opracować, wdrożyć, utrzymać i doskonalić procedurę opartą na zasadach systemu HACCP, dostosowaną do zakresu działalności stołówki. 29

30 Następnie przedstawiono zasady obowiązujące w kioskach i sklepikach szkolnych, m.in.: 1. Powinny znajdować się w miarę możliwości w oddzielnym pomieszczeniu lub wydzielonym wyraźnie miejscu. 2. Powierzchnie podłóg, ścian, sufitów i drzwi muszą być utrzymane w dobrym stanie i muszą być łatwe do czyszczenia oraz w miarę potrzeby do dezynfekcji (wymaga to stosowania nieprzepuszczalnych, zmywalnych oraz nietoksycznych materiałów). 3. Powierzchnie pozostające w kontakcie z żywnością muszą być w dobrym stanie i muszą być łatwe do czyszczenia oraz w miarę potrzeby, do dezynfekcji wymaga to stosowania gładkich, zmywalnych, odpornych na korozję oraz nietoksycznych materiałów) przeznaczonych do kontaktu z żywnością zgodnie z przepisami o materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. 4. Musi być dostępna umywalka przeznaczona do mycia rąk z bieżącą ciepłą i zimną wodą. Umywalki muszą być zaopatrzone w środki do mycia rąk i do higienicznego ich suszenia. 5. Musi być dostępna ubikacja spłukiwana wodą, podłączona do sprawnego systemu kanalizacyjnego. 6. W sklepiku szkolnym należy zapewnić odpowiednie wyposażenie: półki, lady oraz urządzenia lub lady chłodnicze do przechowywania nietrwałych środków spożywczych (np. mleko i przetwory mleczne, kanapki itp.). Podkreślono, że w sklepikach szkolnych powinny znajdować się jako alternatywa słodyczy, pączków lub chipsów przede wszystkim takie produkty spożywcze jak: mleczne napoje fermentowane (głównie jogurty, kefiry), serki homogenizowane i desery mleczne, mleko UHT w małych kartonikach, umyte owoce, sprzedawane na sztuki w opakowaniach woreczki foliowe, soki owocowe lub owocowo-warzywne, wody mineralne w małych butelkach, bułki drożdżowe (pakowane), batony i ciasteczka zbożowe (zawierające ziarna zbóż, płatki, orzechy, migdały, owoce). 30

31 NOTATKI

32 NOTATKI

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół opracowanie: Maria Wruk Gorzów Wlkp., 04 stycznia 2007r. 2 Podstawy prawne UE: 1) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2008/2009 III EDYCJA I. CEL GŁÓWNY: Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. II.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Państwowa Inspekcja Sanitarna we współpracy ze Stowarzyszeniem Polska Federacja Producentów Żywności w roku

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców

Andrzej Gantner. Dyrektor Generalny Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców Działania na poziomie międzynarodowym i Unii Europejskiej w zakresie zagadnień zdrowotnych związanych z odżywianiem i aktywnością fizyczną w kontekście zdrowego stylu życia Andrzej Gantner Dyrektor Generalny

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Program Promocji Zdrowia okres przygotowawczy POCIĄGIEM PO ZDROWIE Realizowany w Ramach Projektu Wielkopolskich Sieci Szkół Promujących Zdrowie Zespół

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 Program Trzymaj Formę! jest realizowany w naszej szkole od roku szkolnego 2006/2007. Za cel naszego działania postawiliśmy sobie edukację

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Zdrowia

Program Promocji Zdrowia Zespół Szkolno Przedszkolny im. Jana Pawła II w Rząśni Program Promocji Zdrowia przeznaczony dla uczniów klas IV-VI śyjmy Zdrowo Opracowanie : mgr Marzena Otocka -Bednarek I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY 1 Partnerzy programu: Agencja Rynku Rolnego Instytut Żywności

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE 2006/2007 2008/2009

PROGRAM SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE 2006/2007 2008/2009 PROGRAM SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE 2006/2007 2008/2009 W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 W SOSNOWCU Szkoła Podstawowa nr 29 im. Władysława Broniewskiego w Sosnowcu zgłosiła swój akces do udziału w projekcie Szkoły

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ DLA ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 2 W LEGIONOWIE W LATACH 2012-2017

PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ DLA ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 2 W LEGIONOWIE W LATACH 2012-2017 PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ DLA ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 2 W LEGIONOWIE W LATACH 2012-2017 Opracowała: Marta Mazur I. WSTĘP Jednym z podstawowych zadań szkoły jest rozwój ucznia i przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli.

Propagowanie i utrwalanie zdrowego stylu życia w różnych aspektach u wszystkich przedszkolaków, uczniów i ich rodziców oraz nauczycieli. Zdrowie na widelcu Program promocji zdrowia w Szkole Podstawowej im. Astrid Lindgren w Zastrużu na rok / ds. promocji zdrowia Anna Gwóźdź Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 9

Szkoła Podstawowa nr 9 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II w Ostrowie Wielkopolskim w drodze do uzyskania statusu SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE ZDROWIE to stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA realizowanego w ramach programu edukacyjnego Trzymaj formę współorganizowanego przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz Polską

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55 PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Zasady przeprowadzania autoewaluacji SzPZ. Standard I

Zasady przeprowadzania autoewaluacji SzPZ. Standard I Podejmowanie przez członków społeczności szkolnej działań na rzecz zdrowia Oczekiwanie Dobre samopoczucie społeczności szkolnej Główne kierunki działań Zdrowe środowisko fizyczne Edukacja do zdrowia Zdrowe

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 CZĘŚĆ WSTĘPNA 1. Problem priorytetowy: Grupa uczniów w szkole nadal odżywia się nieprawidłowo. Opis

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ ŻYJ ZDROWO!

TRZYMAJ FORMĘ ŻYJ ZDROWO! TRZYMAJ FORMĘ ŻYJ ZDROWO! Gimnazjum nr 1 w Jarocinie im. ks. Stanisława Konarskiego Nauczyciel Renata Mamrot Szkolny projekt edukacyjny: Trzymaj formę żyj zdrowo! realizowany był na podstawie programu:

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ

PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ PROGRAM: PROMOCJA ZDROWIA W ŚWIETLICY SZKOLNEJ 1. Informacja o programie. Program powstał z myślą o uatrakcyjnieniu zajęć świetlicowych. Jest on propozycją podjęcia systematycznych działań w celu promowania

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com Mały Dietetyk Mały Dietetyk - edukacja żywieniowa dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Jest to cykl sześciu warsztatów żywieniowych. Tematy warsztatów skupiają się wokół wybranych grup produktów

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba

Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba Zgody na realizację programu. W dniu 08.06.2009 r. został przygotowany formularz wyrażający zgodę

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 W PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK 1. 2. MODUŁ I ZDROWE ODŻYWIANIE TREŚCI FORMY REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku Hucisko 2012r. 1. PROBLEM PRIORYTETOWY 1. Problem agresji i przemocy w środowisku szkolnym, lokalnym oraz w Internecie. 2. Kształtowanie umiejętności zdrowego

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY OŚWIATOWO-ZDROWOTNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ORŁA BIAŁEGO W NIEDŹWIADZIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY OŚWIATOWO-ZDROWOTNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ORŁA BIAŁEGO W NIEDŹWIADZIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY OŚWIATOWO-ZDROWOTNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ORŁA BIAŁEGO W NIEDŹWIADZIE NA ROK SZKOLNY 2014/2015 1 Wychowanie zdrowotne obejmuje wartości, postawy i zachowania. To zobowiązuje każdego pracownika

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej

Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Działania na rzecz edukacji zdrowotnej podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Sprawozdanie opracowane zostało po debacie Jak wspierać zdrowie Polaków? Zdrowie publiczne na rzecz zdrowia społeczeństwa,

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Trzymaj Formę podsumowanie V edycji w roku szkolnym 2010/2011

Program edukacyjny Trzymaj Formę podsumowanie V edycji w roku szkolnym 2010/2011 Program edukacyjny Trzymaj Formę podsumowanie V edycji w roku szkolnym 2010/2011 Joanna Żuryńska Promocja Zdrowia i Oświata Zdrowotna PSSE w Węgorzewie Realizacja programu w roku szkolnym 2010/11 Szkoły

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni

PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM. Podstawowe [P] zna przedmiotowe zasady oceniania omawia regulamin pracowni PLAN WYNIKOWY NAUCZANIA ZAJĘĆ TECHNICZNYCH W GIMNAZJUM KLASA III Moduł Dział podręcznika Treści nauczania Wiadomości Osiągnięcia szczegółowe uczniów Umiejętności Podstawowe [P] Ponadpodstawowe [PP] Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2012/2013

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2012/2013 Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2012/2013 Celem programu była promocja zasad aktywnego stylu życia z wykorzystaniem zbilansowanej diety, a

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Jestem w ruchu, nie tyję

Jestem w ruchu, nie tyję Szkoła Podstawowa im. Władysława Stanisława Reymonta w Trzebnicach Adres: Trzebnice 113 a 59-140 Chocianów tel./fax 76 8174 106 email: trzebnicesp@wp.pl www: http://sptrzebnice.edupage.org/ Jestem w ruchu,

Bardziej szczegółowo

Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011. Podsumowanie działań w powiecie oleckim

Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011. Podsumowanie działań w powiecie oleckim Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011 Podsumowanie działań w powiecie oleckim W roku szkolnym 2010/2011 w powiecie oleckim w programie wzięło udział 5 szkół gimnazjalnych: Zespół Szkół w Olecku Gimnazjum w

Bardziej szczegółowo

Diagnoza. Polskie dzieci zbyt często mają wady postawy. Polskie dzieci tyją najszybciej w Europie

Diagnoza. Polskie dzieci zbyt często mają wady postawy. Polskie dzieci tyją najszybciej w Europie Diagnoza Polskie dzieci tyją najszybciej w Europie Aktywność fizyczna naszych dzieci w ciągu ostatnich 20 lat wyraźnie spadła Polskie dzieci są mniej aktywne niż dzieci z innych europejskich krajów Aktywność

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z REALIZACJI PROGRAMU PT. TRZYMAJ FORMĘ!

INFORMACJA Z REALIZACJI PROGRAMU PT. TRZYMAJ FORMĘ! INFORMACJA Z REALIZACJI PROGRAMU PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2010/ 2011 Uprzejmie prosimy Szkolnego Koordynatora programu Trzymaj Formę! o przedstawienie informacji o działaniach podejmowanych w

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Zdrowia Akademia zdrowia i urody na lata 2013/2016

Program Promocji Zdrowia Akademia zdrowia i urody na lata 2013/2016 Szkoła Podstawowa nr 19 im. Marii Skłodowskiej - Curie w Sosnowcu Program Promocji Zdrowia Akademia zdrowia i urody na lata 2013/2016 Szkolny Zespół ds. Promocji Zdrowia Magdalena Seweryn koordynator Paweł

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy

PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy PROJEKT EDUKACYJNY PROGRAMU TRZYMAJ FORMĘ pt. Chcę być zdrowy DO REALIZACJI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W PRZYBYNOWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Skład zespołu: ZDZISŁAWA KAPUŚCIAK ELŻBIETA BALWIERZ MARCIN TODYNEK

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie 1 Wstęp Profilaktyka, to proces wspierania dziecka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi rozwojowi oraz eliminowanie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012 Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 11/12 Celem programu była promocja zasad aktywnego stylu życia z wykorzystaniem zbilansowanej diety, a także

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj formę? Dlaczego taki program? Cele programu

Czym jest program Trzymaj formę? Dlaczego taki program? Cele programu Czym jest program Trzymaj formę? Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów Żywności wychodząc naprzeciw zaleceniom strategii Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w zakresie

Bardziej szczegółowo

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r.

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. Program Koła Kulinarnego Palce lizać Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. 1 Założenia ogólne: Prowadzące: Aneta Ciapcińska i Aleksandra Rubajczyk Miejsce realizacji: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Ozimek 2012 1 Spis treści: 1. Projekt ewaluacji wewnętrznej 2. Wyniki projektu 3. Zalecenia 4. Załączniki 2 1. PROJEKT EWALUACJI

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne

Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Scenariusz zajęć (c) Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Temat zajęć: Ochrona środowiska i zachowania proekologiczne Liczba godzin: 1 Liczba uczniów: 30 Cele ogólne: uświadomienie uczniom potrzeby

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY TRZYMAJ FORMĘ

PROJEKT EDUKACYJNY TRZYMAJ FORMĘ PROJEKT EDUKACYJNY TRZYMAJ FORMĘ Pod hasłem Żyj zdrowo na sportowo Realizowany w roku szkolnym 2010-11 przez uczniów Gimnazjum nr 2 im. A. Mickiewicza w Międzyrzeczu CELE PROJEKTU -Kształtowanie prozdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Koniec niezdrowych przekąsek w szkołach nowe przepisy żywieniowe

Koniec niezdrowych przekąsek w szkołach nowe przepisy żywieniowe Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/informacje/aktualnosci/8833,koniec-niezdrowych-przekasek-w-szkolach -nowe-przepisy-zywieniowe.html Wygenerowano: Wtorek, 15 grudnia 2015, 01:19 Strona znajduje się

Bardziej szczegółowo

Programy Oświatowo Zdrowotne realizowane w placówkach edukacyjnych na terenie powiatu suskiego w roku szkolnym 2014/2015.

Programy Oświatowo Zdrowotne realizowane w placówkach edukacyjnych na terenie powiatu suskiego w roku szkolnym 2014/2015. Programy Oświatowo Zdrowotne realizowane w placówkach edukacyjnych na terenie powiatu suskiego w roku szkolnym 2014/2015. Stanowisko pracy ds. oświaty zdrowotnej i promocji zdrowia w PSSE Sucha Beskidzka

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

W ZDRWYM CIELE ZDROWY DUCH

W ZDRWYM CIELE ZDROWY DUCH PROGRAM PROFILAKTYCZNY W ZDRWYM CIELE ZDROWY DUCH Wstęp Wiek szkolny jest tym okresem rozwojowym, w którym dzieci i młodzież zdobywają podstawy wiedzy, mające istotne znaczenie dla ich dalszego funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Wspieranie realizacji edukacji zdrowotnej (EZ) w szkołach wszystkich typów

Tabela 1. Wspieranie realizacji edukacji zdrowotnej (EZ) w szkołach wszystkich typów Tabela 1. Wspieranie realizacji edukacji zdrowotnej (EZ) w szkołach wszystkich typów 1.Kształcenie przeddyplomowe nauczycieli wszystkich przedmiotów w zakresie podstaw EZ 2. Doskonalenie nauczycieli w

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PODJĘTYCH DZIAŁAŃ W RAMACH PROGRAMU SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

SPRAWOZDANIE Z PODJĘTYCH DZIAŁAŃ W RAMACH PROGRAMU SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 SPRAWOZDANIE Z PODJĘTYCH DZIAŁAŃ W RAMACH PROGRAMU SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 NAZWA SZKOŁY/ PLACÓWKI: Powiatowy Zespół Nr 3 Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. por. Stefana

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację;

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację; ZADANIE I Aktywny przedszkolak to zdrowy przedszkolak. Zdrowie to ruch i zdrowe nawyki żywieniowe. Oczekiwane efekty i umiejętności dzieci. 1. Orientuje się w zasadach zdrowego żywienia. dziecko wie jakie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. H. SIENKIEWICZA W ŁOWICZU Program został uchwalony przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną w dn. 22. 09. 2015 roku Spis treści I. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Szczecin 2014 Wstęp Nadwaga i otyłość jest jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

K.2.8. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów

K.2.8. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE K.2.8. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

,,Zamiast cukierka -Sportowa gierka

,,Zamiast cukierka -Sportowa gierka PROGRAM EDUKACYJNY TRZYMAJ FORMĘ REALIZOWANY W ZESPOLE SZKOLNO - PRZEDSZKOLNYM W SKRZYNCE pod hasłem:,,zamiast cukierka -Sportowa gierka Opracowała: mgr Ewa Chrabąszcz Rok szkolny 2012/2013 I. CELE: 1.

Bardziej szczegółowo