Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych 1"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ I ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 ZDROWIE I DOBROSTAN Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach The Jan Kochanowski University in Kielce MIROSŁAW ZBIGNIEW BABIARZ, EWA MAŁGORZATA SZUMILAS Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych 1 Evaluation of selected aspects of children's health in Poland GUS studies in perspective and our own experience Zdrowie jest pojęciem wieloznacznym i względnym, dlatego jego definiowanie jest bardzo trudne. Jego doprecyzowanie wymaga uwzględnienia między innymi norm kulturowych i społecznych oraz przyjęcia wybranego stanowiska teoretycznego. Sformułowanie uniwersalnej definicji zdrowia staje się prawie niemożliwe z powodu dużych rozbieżności stanowisk socjologów, lekarzy czy demografów i dlatego trudno się spodziewać, aby w ciągu kilku następnych lat powstała definicja i operacjonalizacja terminu <<zdrowie>> zaspokajająca potrzeby teoretyczne i praktyczne [8]. Mimo tych ograniczeń badacze zagadnień zdrowia przyjmują, że zdrowie jest: inną kategorią niż choroba, ma wymiar pozytywny, tzn. oznacza dobre samopoczucie, dobrostan (wellbeing), pojęciem wieloaspektowym [1]. W opinii przedstawicieli Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), przyjęto, że zdrowie to pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie jedynie brak chorób lub niedomagań, natomiast w potocznym rozumieniu tego pojęcia nadal przyjmuje się, że zdrowie jest przeciwieństwem choroby, stanem który nie wymaga interwencji medycznej. W takiej percepcji każdy może pojmować zdrowie w sposób indywidualny, subiektywny. Należy zaznaczyć, iż konkretne okoliczności (sytuacje) mogą zmieniać pogląd człowieka dotyczący własnego stanu zdrowia, a więc odczuwania bólu, dolegliwości, pozytywnej energii, czy dobrego samopoczucia [15, 9]. 1 W artykule wykorzystano obszerne fragmenty publikacji E. M. Szumilas Sześciolatki w Polsce-wybrane aspekty, która została przyjęta do druku w Wydawnictwie UJK na rok 2013.

2 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan 10 MATERIAŁ Aktualnie w wielu krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce jak i w innych regionach świata prowadzone są badania pozwalające na wiarygodną ocenę kształtowania się najważniejszych problemów zdrowotnych. Podstawowy zestaw danych statystycznych charakteryzujących zdrowie społeczeństwa polskiego pochodzi ze stałych badań statystycznych resortu zdrowia, w których wykorzystywane są głównie wskaźniki o charakterze negatywnym (wskazujące na brak zdrowia), a lista badanych problemów zdrowotnych nie jest zbyt obszerna. Zakres tematyczny badań prowadzonych na zlecenie Ministra Zdrowia dotyczy głównie zachorowalności (tj. nowych przypadków zachorowań) na wybrane choroby, przyczyny hospitalizacji szpitalnej, a także chorych objętych opieką czynną (profilaktyką zdrowotną). Stałym monitorowaniem objęte są tylko choroby społeczne lub istotne dla oceny sytuacji zdrowotnej. Wśród nich wyróżnić można: choroby zakaźne i pasożytnicze, nowotwory złośliwe oraz zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania. Dodatkowych danych dostarczają badania przyczyn hospitalizacji, badania umieralności oraz występowania niepełnosprawności w Polsce. Cyklicznie prowadzone badania demograficzne pozwalają na opracowanie podstawowej kategorii służącej do oceny stanu zdrowia społeczeństwa tj. wskaźnika przeciętnego dalszego trwania życia dla poszczególnych grup wieku. Badania dotyczące stanu zdrowia ludności dostarczają jedynie wycinkowych informacji, bowiem obejmują tylko pewne jego aspekty lub dotyczą określonych grup ludności, a poszczególne tematy często ujmowane są odmiennie, co utrudnia porównywanie wyników. Badania ankietowe dotyczące stanu zdrowia we wszystkich krajach europejskich stanowią podstawę systemu statystyki zdrowia. Są to badania, które umożliwią poznanie sytuacji zdrowotnej ludności kraju i jej uwarunkowań w powiązaniu z charakterystyką demograficzno-społeczną, sytuacją zawodową i miejscem zamieszkania. W celu stałego monitorowania sytuacji zdrowotnej w krajach należących do UE realizowane są cykliczne, reprezentacyjne badania ankietowe stanu zdrowia ludności (EHIS)- [16]. Badanie stanu zdrowia ludności Polski przeprowadzone zostało po raz pierwszy w 1996r., a następnie w latach 2004 i 2009 przez Główny Urząd Statystyczny. Problemy badawcze skoncentrowano na wybranych aspektach związanych z szeroko rozumianą definicją zdrowia i czynnikami mającymi decydujący wpływ na kondycję zdrowotną społeczeństwa. Zgodnie z zaleceniami WHO i UE w badaniu zostały uwzględnione trzy bloki tematyczne dotyczące: oceny stanu zdrowia, korzystania z usług medycznych oraz zachowań pro- i anty-zdrowotnych [10,11,12]. Do badania stanu zdrowia realizowanych przez GUS wykorzystywane są trzy formularze AZD-1 dotyczący gospodarstwa domowego, AZD-2 przeznaczony dla osób dorosłych (w wieku 15 lat i więcej) oraz AZD-3 - przeznaczony dla dzieci (w wieku 0-15 lat). Zgromadzone w bezpośrednich wywiadach informacje zawierają

3 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych subiektywne oceny zdrowia własnego i członków rodziny osób ankietowych dzieci [10,11]. W przyjętych założeniach uznano, że wiek dzieci (sześć lat) może być barierą w badaniach, dlatego też oceny dokonywali dorośli, zatem dane dotyczące oceny zdrowia dzieci są perspektywą ich rodziców i/lub opiekunów. Niektórzy badacze (J. Piaget 1962, J. Kalmins, R. Love i inni 1992, S. Normadean i inni 1998) uważają, że postrzeganie zdrowia i choroby przez dzieci czy młodzież jest odmienne niż u dorosłych. Analiza dostępnych wyników badań wskazuje, że: dzieci młodsze spostrzegają siebie jako zdrowe lub chore pod wpływem opinii innych lub gdy, zdrowie kojarzy im się z sytuacjami pozytywnymi, zaś choroba przeciwnie z negatywnymi, nastolatki w wieku lat postrzegają zdrowie jako system, w którym wyróżniają komponent fizyczny, psychiczny, energetyczny i społeczny [4], wraz z wiekiem dzieci coraz precyzyjniej określają to czym według nich jest zdrowie, biorąc pod uwagę różne jego aspekty, a koncepcja ta upodabnia się do koncepcji prezentowanej przez ich matki [5, 15]. Warto zaznaczyć, że indywidualna/subiektywna ocena i sposób spostrzegania zdrowia zarówno dorosłych jak i dzieci (najczęściej w wieku powyżej szóstego roku życia) coraz częściej są wykorzystywane przez badaczy do oceny stanu zdrowia, co uwzględniono w badaniach własnych oraz w cyklicznie prowadzonych badaniach GUS. METODA Opracowanie dotyczy wybranych aspektów zdrowia fizycznego dzieci w Polsce w perspektywie porównania wyników ogólnopolskich badań dzieci sześcioletnich (badania prowadzone w ramach projektu Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej ) z populacją dzieci w wieku 0-14 lat (badania GUS, lata 2004 i 2009). W przeprowadzonych badaniach sondażowych wykorzystano mierniki subiektywne, czyli bezpośrednie dane uzyskane od rodziców lub opiekunów dzieci. Przyjmuje się, że w badaniach społecznych ten rodzaj diagnozy jest rzetelnym i trafnym źródłem informacji, a po odpowiednim opracowaniu statystycznym, stanowić może bazę do wnioskowania i rekomendowania konstruktywnych działań. Ocena subiektywna pozwala na: rozpoznanie zdrowia i określenia dobrostanu z perspektywy samych badanych; pełniejszą ocenę zdrowia całej populacji niż wskaźniki negatywne umieralność i zachorowalność; określenie współzależności między samooceną i zadowoleniem z życia, a podejmowaniem niektórych zachowań ryzykownych. 11

4 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan W badaniach Zdrowie i rozwój dziecka prowadzonych w ramach projektu Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej, który był realizowany przez zespół naukowy pracowników Akademii Świętokrzyskiej w 2006 roku podjęto próbę oszacowania: 1. Częstości występowania u 6-latków problemów zdrowotnych, które są powodem niepełnej zdrowotnej gotowości i które mogą wpływać niekorzystnie na przebieg adaptacji szkolnej oraz zdolność do uczenia się w pierwszych latach nauki w szkole. 2. Odsetka dzieci 6-letnich ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi ze względu na stan zdrowia. 3. Potrzeb w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej i opieki stomatologicznej nad dziećmi 6-letnimi rozpoczynającymi naukę. Szczegółowe wyniki zostały opublikowane w raporcie Dziecko sześcioletnie zaś w niniejszym artykule zostaną poddane analizie te, które dotyczą zdrowia fizycznego i do których znaleziono odwołanie w opracowaniach GUS z 2004 i 2009 r [11,12,13]. Narzędziem badawczym w projekcie Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej była ankieta wywiadu z instruktażem adresowana do rodziców dzieci 6- letnich. Kwestionariusz wywiadu zawierał 26 pytań, z których część zaczerpnięto z Kwestionariusza GUS AZD-3, projektu KIDSCREEN-52 oraz Kwestionariusza Mocnych Stron i Trudności R. Goldmana. Pytania do Kwestionariusza Mocnych Stron i Trudności (SDQ, wersja polska użyta w roku 2006) zostały udostępnione w czasie konsultacji naukowych przez prof. dr hab. med. Barbarę Wojnarowską, natomiast pytania, które przetestowano w ramach badania ankietowego KIDSCREEN- 52 pozyskano od dr n. med. Joanny Mazur. Narzędzie badawcze wzorowano na formularzu AZD-3, przeznaczonym dla dzieci w wieku do 14 lat. Zgodnie z założeniami badań prowadzonymi przez GUS na pytania umieszczone w formularzu AZD-3 powinni odpowiadać rodzice i/lub opiekunowie dzieci objętych badaniem, co zastosowano w badaniach sześciolatków. W projekcie pytania badawcze podzielono na trzy części: część I dotyczyła aspektów zdrowia fizycznego dzieci, w tym informacji o wadze urodzeniowej, skali Apgar, terminie porodu, ogólnym stanie zdrowia dziecka, wadach wrodzonych, urazach lub zatruciach, chorobach przewlekłych oraz innych nieokreślonych wcześniej problemach zdrowotnych, część II zawierała pytania o stan zdrowia psychicznego i społecznego dzieci sześcioletnich. Otrzymane dane pozwoliły na określenie częstotliwości występowania zaburzeń emocjonalnych, trudności w kontaktach rówieśniczych i w sferze zachowania, część III składała się z pytań dotyczących opieki medycznej i psychopedagogicznej. Zapytano rodziców o orzeczenia z poradni psychologiczno pedagogicznych, profilaktyczne badania lekarskie i opiekę stomato- 12

5 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych logiczną. W tej części postawiono również pytanie o palenie tytoniu przez dorosłych w obecności dzieci. Kwestionariusz wywiadu zawierał głównie pytania zamknięte, z kafeterią odpowiedzi tak lub nie lub możliwością wyboru jednej odpowiedzi spośród trzech lub pięciu możliwych. Kilka pytań w kwestionariuszu miało charakter pytań otwartych. W niniejszym artykule zostaną zaprezentowane analizy dotyczące części I. Rodzice dzieci 6-letnich otrzymywali kwestionariusze podczas zebrań organizowanych w przedszkolach i szkołach. Druki kwestionariuszy rozdawały pielęgniarki, które przed rozpoczęciem badań podjęły szkolenia związane z procedurą ich realizacji. Miały one za zadanie przekazanie rodzicom (opiekunom) instrukcji wypełnienia kwestionariuszy i udzielenia dodatkowych wyjaśnień gdyby o nie poproszono. Zgodnie z przyjętą procedurą badania były anonimowe [13]. WYNIKI BADAŃ Szczegółowe wyniki badań dotyczące stanu zdrowia i rozwoju dzieci sześcioletnich zawarto w publikacji Sześciolatki w Polsce. Raport 2006, Diagnoza badanych sfer rozwoju. Natomiast w niniejszym artykule zostaną wykorzystane informacje dotyczące ich ogólnego stanu zdrowia, występowania wad wrodzonych oraz chorób przewlekłych. Jednocześnie zostaną dokonane porównania z wykorzystaniem danych GUS z lat 2004 i 2009 dotyczących oceny analogicznych aspektów zdrowia dzieci. Warto zaznaczyć, że w roku 2009 w ramach Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia zapytano respondentów o ocenę ogólnego stanu zdrowia, przy czym poproszono, aby przy jej dokonaniu nie brali pod uwagę krótkotrwałych lub tymczasowych problemów zdrowotnych (np. przeziębienia, grypy, chorób wieku dziecięcego). Stan zdrowia dzieci do lat 14-tu ocenili ich rodzice, bądź opiekunowie prawni, a w przypadku respondentów w wieku powyżej 14 roku życia bezpośrednio osoby ankietowane [12]. ZDROWIE FIZYCZNE W ocenie zdrowia brane są pod uwagę mierniki rozwoju, w tym, fizycznego i sprawności fizycznej, które jednocześnie uważane są za pozytywne wskaźniki zdrowia populacji. Jest to założenie słuszne, gdyż ocena rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży oraz monitorowanie jego przebiegu ( ) jest istotnym warunkiem powodzenia wczesnej profilaktyki w pediatrii co zostało zauważone i uwzględnione w badaniach opisanych poniżej ( ).[6]. OGÓLNY STAN ZDROWIA DZIECI Wyniki ankiety przeprowadzonej przez GUS w 2009r. pokazały, że zdrowie dzieci i młodzieży w wieku 0-14 lat oceniono lepiej w 2009 r. niż pięć lat wcześniej. 13

6 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Ocenę co najmniej dobrą przyznano odpowiednio 92,2% dzieciom w tej grupie wieku, taką sobie, ani dobrą ani złą 6,4%, a złą i bardzo złą 1,4%. W ciągu 5 lat nastąpiła zmiana ocen stanu zdrowia dzieci, czego odzwierciedleniem był wzrost ocen bardzo dobrych (o 10,2 pkt proc.) przy jednoczesnym spadku ocen dobrych (o 9,0 pkt proc.). Omawiane zmiany wystąpiły we wszystkich grupach wieku. Odsetek ocen negatywnych oraz takich sobie, ani dobrych ani złych zarówno w 2004 r., jak i w 2009 r. utrzymał się na podobnym poziomie [12]. Według badań GUS z 2004r. i 2009r. ocena stanu zdrowia dzieci jest dużo lepsza niż u osób dorosłych i wyższa niż w badaniu z 1996r. Dane szczegółowe zawarto w tabelach I (2004r.) i II (2009r.). TAB. I Ocena stanu zdrowia w 2004r. [17] 14

7 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych TAB.II Ocena stanu zdrowia w 2009r. [17] Z analizy danych wynika, że w obu badaniach najkorzystniej oceniono zdrowie najmłodszych dzieci w wieku 0-4 lat. W roku 2009 dla dzieci w przedziale wieku 0-4 lata odsetek ten wyniósł 10 pkt proc., zaś w kolejnej grupie wieku 5-9 lat 7,6 pkt proc. Niemal 11 pkt proc. odnotowano wśród dzieci w wieku lat. Tak jak w badaniu z roku 2004 najczęściej ocenę bardzo dobrą wskazali rodzice dzieci w wieku 0-4 lata, a dobrą najczęściej dla dzieci w wieku lat. Ocena taka sobie, czyli ani dobra ani zła była najczęściej przypisywana grupie dzieci w wieku lat. Otrzymane wyniki wskazują, że w porównaniu z wynikami badań z 2004r. zmniejszeniu uległ odsetek dzieci w wieku 0-14 lat, których zdrowie oceniono jako złe z 1,4% na 1,1%, natomiast odsetek z bardzo złą oceną stanu zdrowia zwiększył się z 0,1% do 0,2%. Z dalszych analiz dotyczących obu badań nieco lepiej oceniane było zdrowie dziewczynek niż chłopców, a ich stan zdrowia częściej oceniano jako bardzo dobry. Analogicznie do badania z 2004r. również w tym z roku 2009 znacznie lepiej oceniono zdrowie dzieci w wieku do 14 lat mieszkających na wsi niż ich rówieśników z miast (ocenę bardzo dobrą i dobrą przyznano odpowiednio 93,2% i 91,5 % dzieci). W miastach odsetek chłopców z oceną bardzo dobrą i dobrą był na zbliżonym poziomie we wszystkich grupach wieku (od 89,9% lat do 90,9% lata), a wśród dziewcząt w wieku 0-4 lata był najwyższy. Na wsi zarówno wśród dziewcząt, jak i chłopców w grupie wieku 5-9 lat omawiany wskaźnik był najniższy (odpowiednio 91,4% i 93,1%), a najwyższy u dziewcząt w wieku lat i chłopców w wieku 0-4 lata (odpowiednio 94,6% i 94,0%.) [12] W badaniach sześciolatków pytanie dotyczące oceny stanu zdrowia zadano rodzicom/opiekunom objętych diagnozą dzieci. Posłużono się pięcioma kategoriami 15

8 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan oceny stanu zdrowia, które wzorowano na formularzu AZD-3. Uzupełnieniem proponowanej tam taksonomii było wprowadzenie dodatkowej kategorii doskonały stan zdrowia. Ogółem w badaniach w I i II sekwencji wzięło udział ponad 62 tys. ankietowanych, z czego 5,0% pominęło odpowiedź na to pytanie. Z deklaracji rodziców wynika, że ok. 11,0% sześciolatków nie ma żadnych problemów zdrowotnych lub rozwojowych. Największy odsetek dzieci z doskonałym stanem zdrowia odnotowano u dzieci objętych badaniami w próbie celowej 13,5%. Analiza wykazała, że około 42,0% rodziców oceniło stan zdrowia swoich dzieci jako bardzo dobry i dobry. Ocena stanu zdrowia w powyższych kategoriach była zbliżona do danych pochodzących z badań GUS. Należy to określić jako pewną stałą tendencję, która nie zmieniła się na przestrzeni ponad 10. lat. Co dwudziesty badany rodzic/opiekun określił, że dzieci mają taki sobie stan zdrowia, natomiast tylko 278 z nich stwierdziło, że dzieci mają stan zdrowia określany jako zły. Zróżnicowanie oceny ogólnego stanu zdrowia chłopców i dziewczynek było istotne statystycznie (p<00,1) w obu sekwencjach badań, natomiast różnic takich nie zanotowano w odniesieniu do próby celowej. Stan zdrowia chłopców był oceniony jako nieco gorszy niż dziewcząt, na co wskazywały odpowiedzi w kategoriach taki sobie i zły. Chłopców z gorszym stanem zdrowia było około 18,0%, a dziewcząt 13,0% (dane dotyczą obu sekwencji badań, w tym próby celowej). W badaniach dokonano również oceny stanu zdrowia dzieci sześcioletnich ze względu na miejsce zamieszkania. Z deklaracji ankietowych wynika, że dzieci z doskonałym i bardzo dobrym zdrowiem częściej mieszkają w mieście niż na wsi, a różnica wynosiła odpowiednio 6,0% i 9,0%. Więcej dzieci z dobrym zdrowiem mieszkało na wsi niż w mieście. W badaniach stwierdza się zależność istotną statystycznie pomiędzy miejscem zamieszkania, a stanem zdrowia dziecka (p<0,001 dla I i II sekwencji)[13]. Dane prezentuje rycina Doskonały Taki sobie 0 Doskonały Dobry Zły Chłopcy Dziewczęta Rycina 1. Ocena stanu zdrowia badanych dzieci sześcioletnich. Opr. Własne 16

9 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych WADY WRODZONE Kolejne pytanie, które zadano rodzicom/opiekunom dotyczyło wrodzonych wad rozwojowych (niedorozwojów), czyli tych, które powstają przed urodzeniem w czasie rozwoju zarodka lub płodu w łonie matki i zostały wykryte przed ukończeniem drugiego roku życia. Dane dotyczące częstotliwości występowania wad wrodzonych u dzieci w Polsce ograniczają się do informacji pochodzących z regionalnych rejestrów wad u noworodków oraz rejestru zgonów i hospitalizacji. Utrudnieniem monitoringu jest stosowanie różnorodnej metodologii badań oraz wskazywanie różnych okresów obserwacji. Trudno jest zatem określić, ile dzieci rodzi się z wadami rozwojowymi, i ile z nich przeżywa do czasu rozpoczęcia nauki w szkole. Z raportu GUS dotyczącego stanu zdrowia ludności Polski z 2004r. wynika, że wady wrodzone występują u 5,7% dzieci. Najczęściej są to wady serca i układu krążenia stwierdzono je u 27,2% dzieci z wadami rozwojowymi, w tym u blisko 34% dziewczynek i u 21,1% chłopców. Drugie w kolejności występowania są wady układu mięśniowo-kostnego i powłok (włącznie z wytrzewieniem i przepukliną przeponową) ma je 15,1% dzieci z niedorozwojami. Takie wady częściej mają chłopcy niż dziewczynki (17,9% i 12,1% odpowiednio wśród dzieci danej płci z wadami rozwojowymi). Jednocześnie stwierdzono ponad 42% przypadków występowania wad wrodzonych narządów lub układów innych niż wymienione w ankiecie.[11] Uwaga: w publikacji Stan zdrowia ludności Polski w 2009R., nie zamieszczono danych dotyczących wad wrodzonych u dzieci, dlatego też odwołanie się do nich nie było możliwe, zatem poniżej prezentowane są dane z ogólnopolskich badań sześciolatków Układu krążenia/serca Rozszczep kręgosłupa, przepuklina mózgowa, wodogłowie I sekwencja II sekwencja Rycina 2. Częstotliwość występowania wad wrodzonych u badanych dzieci sześcioletnich [Opr. Własne] 17

10 18 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Rodzice/opiekunowie ankietowani w badaniach ogólnopolskich Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej na pierwszym miejscu wskazywali wady serca (2,8%), a w następnej kolejności: wady układu moczowego (ok. 1,9%), wady układu pokarmowego (ok. 1,4%), wady układu mięśniowo-kostnego (niecałe 1,4%), zespół Downa (ok. 0,6%) i wady kręgosłupa oraz wargi i podniebienia (po 0,4%). Oprócz wymienionych wad wrodzonych, ankietowani wskazywali jeszcze inne, nie ujęte w nim schorzenia. Były to głównie wady wzroku, słuchu, autyzm oraz wady układu oddechowego, których łączną liczbę oszacowano na 1903 przypadki. Siła związków pomiędzy określonym rodzajem wady wrodzonej, a płcią była zróżnicowana w zależności od etapu badań, więcej różnic istotnych statystycznie odnotowano w I sekwencji. Z analizy danych otrzymanych od rodziców wynika, że wady wrodzone częściej występowały wśród dzieci mieszkających w mieście (ok. 9,0%) niż na wsi (7,3%), a tendencja ta dotyczyła prawie wszystkich wyszczególnionych w ankiecie schorzeń. Wyjątek stanowiły wady kręgosłupa i wady wargi, częściej występowały u dzieci mieszkających na wsi niż w mieście. Różnice istotne statystycznie pomiędzy wadą wrodzoną a miejscem zamieszkania zaznaczyły się najwyraźniej wśród chorych z wadami serca. Zależność ta wystąpiła w obu próbach losowych [13]. CHOROBY PRZEWLEKŁE Istotnym aspektem zdrowia uwzględnionym w badaniach dzieci sześcioletnich oraz badaniach GUS jest występowanie chorób przewlekłych, z zaznaczeniem, iż statystyki medyczne wskazują na wzrost częstości występowania chorób przewlekłych wśród dzieci. W Polsce, mimo iż nie są prowadzone dokładne statystyki dotyczące chorób przewlekłych u dzieci, przyjmuje się, że dotykają one od 12% do ponad 20% ogółu pokolenia w wieku od 0-19 lat. Na świecie odsetek ten jest podobny i wynosi 10-20% [9]. Wyniki badań GUS z 2004r. pokazują, że 20,5 % ogółu dzieci choruje obecnie przewlekle na co najmniej jedną chorobę. Najczęściej chorują dzieci w wieku 5 lat i starsze, niż dzieci młodsze w przedziale 0-4 lata. Chłopcy chorują częściej niż dziewczynki 21,8% do 19,2% i różnica ta jest symptomatyczna dla każdej grupy wiekowej. Według badań GUS, dzieci chorują przewlekle na schorzenia alergiczne (9%), a następne pod względem częstości są choroby płuc (3,9%) oraz choroby oka (3,7%) [11]. Dane zawarte w publikacji Zdrowie dzieci i młodzieży w Polsce w 2009r wskazują, że lista chorób i dolegliwości zdrowotnych wyszczególnionych dla dzieci w wieku 0-14 lat obejmowała następujące pozycje: alergia bez astmy alergicznej (np. nieżyt nosa, zapalenie skóry), astma (łącznie z astmą o podłożu alergicznym), choroby oka,

11 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych choroby kręgosłupa, częste bóle głowy, trwały uraz, obrażenia lub uszkodzenia spowodowane przez wypadek, choroby oka, choroby kręgosłupa, inne choroby, trwały uraz, obrażenia lub uszkodzenia spowodowane przez wypadek. Analiza danych badania GUS przeprowadzonego w 2009 r. wskazuje, że na choroby i dolegliwości przewlekłe cierpiało 1 541,6 tys. dzieci. Najczęściej dzieci chorowały na alergię (co szóste dziecko). W dalszej kolejności u dzieci wystąpiły: choroby oka (4,2%), astma (2,8%), choroby kręgosłupa (1,5%) i częste bóle głowy (1,1%) [17]. 19

12 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan TAB.III. Częstotliwość występowania chorób przewlekłych u dzieci [17] 20

13 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych TAB.IV. Częstotliwość występowania chorób przewlekłych u dzieci [17] 21

14 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Dane wskazują, że najczęściej u dzieci w wieku 5-9 lat odnotowano alergie, astmę i inne choroby (odpowiednio 19,3%, 4,0%, 8,1%). Wśród dzieci starszych, w przedziale wieku lat najczęściej rozpoznawano choroby oka, kręgosłupa oraz bóle głowy (odpowiednio 7,2%, 2,9%, 2,4%). Dzieci zamieszkałe w miastach częściej niż ich rówieśnicy ze wsi chorowały na alergię (odpowiednio 17,8% i 13,7%), natomiast częściej alergię diagnozowano u chłopców niż wśród dziewczynek (miasta: 20,7% i 14,9%; wieś: 15,1% i 12,2%). Odsetki dzieci chorujących na astmę w miastach i na wsi były niemal identyczne (odpowiednio 2,8% i 2,7%). Na astmę chorowali częściej chłopcy niż dziewczynki (miasta: 3,7% i 1,9%; wieś: 3,7% i 1,7%) i częściej taki stan wskazywano dla mieszkańców miast niż wsi. Odsetek dzieci, u których stwierdzono choroby oka w obu środowiskach - miastach i na wsi był zbliżony (odpowiednio 4,3% i 4,1%), częściej natomiast choroby te występowały u dziewczynek niż chłopców. Dzieci zamieszkujące wieś chorowały częściej na dolegliwości kręgosłupa niż mieszkające w mieście (odpowiednio 1,7% i 1,4%) i częściej te schorzenia dotyczyły dziewczynek niż chłopców. Inne choroby występowały częściej u dzieci zamieszkujących miasta (8,2%) niż wieś (6,8%) [17]. Porównując wyniki cytowanych badań z badaniami dzieci sześcioletnich należy stwierdzić, że sześciolatki najczęściej obciążone są następującymi chorobami: alergią (bez astmy) średnio co szóste dziecko (15,8%), astmą o podłożu alergicznym średnio 4,0%, przewlekłymi stanami lękowymi, zaburzeniami zachowania, nadpobudliwością 3,8%, przewlekłym zapaleniem oskrzeli 3,3%, zezem 3,1%, moczeniem nocnym 2,5%, wadą lub chorobą serca 1,8%, przewlekłymi chorobami skóry 1,6%, przewlekłym zapaleniem układu moczowego 1,1%, przewlekłymi objawami ze strony układu pokarmowego 1,1%, astmą niealergiczną 0,9%, padaczką 0,7%, przewlekłą chorobą stawów (reumatyzmem) 0,5%, chorobami kręgosłupa (ale nie wady postawy) 0,5%, cukrzycą 0,3%, mózgowym porażeniem dziecięcym 0,3%, nowotworami złośliwymi 0,2%, innymi chorobami, tj.: autyzmem wczesnodziecięcym, zespołem Downa, zaburzeniami tarczycy, zaburzeniami wzrastania. Z danych przedstawionych na rycinach 3 i 4 wynika, że zbiorowość dzieci sześcioletnich przewlekle chorych liczy ok. 3,0% populacji. Zaobserwowano prawidłowość, że chłopcy nieco częściej niż dziewczynki zapadali na choroby przewlekłe. Różnic istotnych statystycznie, ze względu na płeć nie stwierdzono, zarówno w I jak i w II sekwencji badań u dzieci z wadami serca, chorobami układu pokarmowego, chorobami kręgosłupa, zezem, cukrzycą, nowotworami i mózgowym porażeniem dziecięcym. W kategorii inne choroby zanotowano wzrost zachorowalności dzieci w sekwencji II w porównaniu z I. Wyniki z próby celowej potwierdziły opisane powyżej tendencje. 22

15 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych Chłopcy Alergia (bez astmy alerg.) Zapalenie oskrzeli Wada/ choroba serca Przewlekłe objawy układu pokarmowego Dziewczęta Rycina 3. Częstotliwość występowania chorób przewlekłych u badanych dzieci sześcioletnich w I sekwencji [Opr. własne] Chłopcy Alergia (bez astmy alerg.) Zez Zapalenie układu moczow ego Dziewczęta Rycina 4. Częstotliwość występowania chorób przewlekłych u badanych dzieci sześcioletnich w II sekwencji [Opr. własne] 23

16 24 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Poddając analizie statystycznej zgromadzony materiał empiryczny, zauważono brak wyraźnej tendencji pomiędzy rodzajem schorzenia, a typem miejsca zamieszkania. Związki istotne statystycznie wystąpiły w obu sekwencjach badań jedynie w grupie alergików (ale bez astmy alergicznej) i przy astmie o podłożu alergicznym. W próbie celowej nie stwierdzono różnic istotnych statystycznie. Według opinii ankietowanych, większą zachorowalność przejawiały dzieci, które mieszkały w miastach niż na wsi. Różnica w tym zakresie, w badaniach przeprowadzonych wiosną 2006r. wynosiła 0,6% (w mieście chorowało 2,7% dzieci, natomiast na wsi 2,1%), a w II sekwencji zachorowalność nieco się zmniejszyła (0,5%). Z danych sondażowych wynika, że rodzice dzieci przewlekle chorych częściej zapisywali je do przedszkoli niż do szkół. Zależności istotne stwierdzono w przypadku pięciu schorzeń, w tym w: astmie o podłożu alergicznym, alergii (bez astmy alergicznej), reumatyzmie, nowotworach złośliwych i w moczeniu nocnym (p>0,05 do p>0,001). Przeprowadzając próbę oceny stanu zdrowia i rozwoju dzieci sześcioletnich wyłoniono grupę dzieci ze specjalnymi potrzebami zdrowotnymi i edukacyjnymi, do której przynależą dzieci z: wadami wrodzonymi (ok. 9%), urazami mnogimi (1%), chorobami przewlekłymi oraz problemami sensoryczno-motorycznymi (ok. 18%), tj. słuchem, wzrokiem, trudnościami w mówieniu i trudnościami w poruszaniu się. Wyniki badania ankietowego wskazują na znaczny odsetek chorób przewlekłych u dzieci sześcioletnich. Najczęściej dzieci chorują na choroby układu oddechowego: alergię (bez astmy alergicznej), astmę o podłożu alergicznym i przewlekłe zapalenie oskrzeli. Wśród dzieci z różnymi rodzajami trudności rozwojowych najwięcej jest dzieci z trudnościami w mówieniu 9% i kłopotami ze wzrokiem prawie 8%. Należy zaznaczyć, że u części sześciolatków z grupy o specjalnych potrzebach zdrowotnych i edukacyjnych występują sprzężenia polegające na jednoczesnym występowaniu wady wrodzonej, choroby przewlekłej czy określonej trudności rozwojowej. Według opinii rodziców/opiekunów problemy zdrowotno-rozwojowe częściej dotyczą chłopców niż dziewcząt i dzieci mieszkających w mieście niż na wsi.[13] DŁUGOTRWAŁE PROBLEMY ZDROWOTNE Dokonując oceny stanu zdrowia dzieci należy określić częstotliwość występowania długotrwałych problemów zdrowotnych trwających nie krócej niż 6 miesięcy, które nie musiały być skutkiem tylko choroby przewlekłej lecz mogły stanowić następstwa długotrwałego złego samopoczucia, niesprawności czy kalectwa. Bez względu na bezpośrednią przyczynę tego typu problemów najważniejszym był fakt, że takowe problemy zdrowotne wystąpiły i trwają przez określony czas. Jak wynika z badania GUS przeprowadzonego w 2004r. częściej niż co trzeci mieszkaniec Polski deklarował występowanie długotrwałych problemów zdrowotnych, trwających co najmniej 6 miesięcy. Istnienie przewlekłych problemów ze zdrowiem zgłaszali rodzice ponad 16% badanych dzieci. Wynika z tego, że co szóste dziecko ma długotrwałe dolegliwości zdrowotne. Największą grupę wieku (18,3%) z takim problemami stanowią 10-14

17 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych latkowie, najmniejszą dzieci najmłodsze do czwartego roku życia. Znacznie częściej długotrwałe problemy zdrowotne dotykają dzieci zamieszkałe w miastach 18,7% niż na wsi 13,0% oraz częściej chłopców niż dziewczynki (odpowiednio 17,6% i 14,9%) - porównaj TAB. IV/6 GUS 2004, s.88 [11] TAB. V Częstotliwość występowania długotrwałych problemów zdrowotnych [17] Badania dotyczące występowania problemów zdrowotnych przeprowadzono także w 2009r., a ich wyniki niewiele różniły się od tych sprzed czterech lat. Z opracowania Stan zdrowia ludności Polski w 2009r. wynika, iż mimo poprawy subiektywnej oceny stanu zdrowia, u prawie co drugiego mieszkańca Polski (43%) wystąpiły długotrwałe problemy zdrowotne lub choroby przewlekłe, trwające co najmniej 6 miesięcy. Częstość występowania takich problemów rośnie wraz z wiekiem. O ile wśród ludzi młodych (do 30 roku życia) długotrwałe problemy zdrowotne występują niezbyt często (u co 5-6 osoby), o tyle wśród ludzi starszych (zwłaszcza po ukończeniu 60 roku) bardzo często. Istnienie przewlekłych problemów ze zdrowiem zgłaszali rodzice prawie 16% badanych dzieci. Wynika z tego, że więcej niż co szóste dziecko ma długotrwałe dolegliwości zdrowotne. Największą grupę (19,1%) z takimi problemami stanowią 5-9-latkowie, najmniejszą dzieci najmłodsze do czwartego roku życia. Znacznie częściej długotrwałe problemy zdrowotne dotykają dzieci mieszkające w miastach 17,5% niż na wsi 13,2% oraz częściej chłopców niż dziewczynek (odpowiednio 17,4% i 13,7%) i te relacje można ocenić jako stałe - porównaj TAB. IV/23 [12] 25

18 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan TAB. VI Częstotliwość występowania poważnych kłopotów i trudności zdrowotnych [17] 26

19 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych W ogólnopolskich badaniach dzieci sześcioletnich rodzice wskazali, że około 9% dzieci miało problemy w mówieniu, 7-8% kłopoty ze wzrokiem, zaś ze słuchem 3%. Najmniej sześciolatków to dzieci, które dotknęły ograniczenia w poruszaniu się ok. 1%. Warto zwrócić uwagę, że mniej tego typu przypadków odnotowano w drugiej sekwencji badań, a więc wśród dzieci, które dopiero rozpoczynają roczne przygotowanie przedszkolne. Może to wynikać z faktu, że część nie była jeszcze objęta tzw. bilansem zdrowia sześciolatka, gdyż taką ocenę najczęściej przeprowadza się w listopadzie i grudniu, czyli później niż badania w etapie drugim. W grupie z poważnymi trudnościami rozwojowymi najwięcej jest dzieci z trudnościami w mówieniu 9% i kłopotami ze wzrokiem prawie 8%, przy czym zauważa się różnice w badaniach w sekwencji I i II. Częściej problemy tego typu występują wśród chłopców niż wśród dziewczynek. 27

20 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Kłopoty ze słuchem Kłopoty ze w zrokiem Trudności w mów ieniu Trudności w poruszaniu się Chłopcy Dziewczęta Kłopoty ze słuchem Kłopoty ze w zrokiem Trudności w mów ieniu Trudności w poruszaniu się Ogółem Rycina 5. Częstotliwość występowania długotrwałych problemów zdrowotnych u badanych dzieci sześcioletnich w I i II sekwencji. [Opr. własne] 28

21 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych WNIOSKI Wyprowadzenie wniosków końcowych dotyczących oceny stanu zdrowia dzieci w Polsce jest zadaniem złożonym i wymagającym badań komparatystycznychciągłych, systematycznych i pogłębionych prowadzonych w oparciu o ujednoliconą metodologię. Analizy powinny być poparte twardymi argumentami a nie jedynie przypuszczeniami czy wręcz błędnym wnioskowaniem, ponieważ zdrowie jako warunek wypełniania ról życiowych jest głównym z determinantów jakości życia. Dlatego też w badaniach nad jakością życia związaną ze zdrowiem należy uwzględnić m. in: 1) funkcjonowanie fizyczne 2) funkcjonowanie psychiczne (pozytywne i negatywne emocje) 3) funkcjonowanie społeczne (kontakty z rodziną i rówieśnikami). W niniejszym artykule uwzględniono jedynie aspekt zdrowia fizycznego, co wynikało z ograniczeń tekstu, a nie braku danych empirycznych. Zaprezentowane w artykule wyniki badań przeprowadzone przez GUS w latach 1996, 2004 i 2009 nie odnoszą się tylko do dzieci sześcioletnich, a obejmują kategorię dzieci i młodzieży w przedziale 0-14 oraz 15 lat i więcej. W dostępnych opracowaniach brak jest wyszczególnienia danych na kolejne lata życia, co utrudnia prowadzenie analiz porównawczych i wypracowanie uogólnień. Jednak zestawienie wybranych wskaźników oceny zdrowia dzieci pozwala na wskazanie wspólnych problemów [11, 12, 13, 16] Powyższa analiza wskazuje, że stan zdrowia dzieci w Polsce jest dość zróżnicowany, chociaż zdrowie dzieci i młodzieży w wieku 0-14 lat oceniono lepiej w roku 2009 niż w roku Wskaźniki dotyczące oceny zdrowia w poszczególnych kategoriach utrzymują się niemal na stałym poziomie. Ponad 40,0 % rodziców i/lub opiekunów twierdzi, że najwięcej dzieci ma bardzo dobre i dobre zdrowie (TAB.I i II oraz RYC. I). Porównując wyniki trzeba jednak wskazać na zwiększenie się odsetka dzieci ze złym zdrowiem na przestrzeni dwóch kolejnych badań (2004r. i 2009r.) z 0,2% do 0,5 % wśród dzieci 5-9- letnich. W grupie sześciolatków objętych badaniami ogólnopolskimi takich przypadków było 278. Zatem, należy poprawić jakość opieki zdrowotnej w obszarze pediatrii, w tym diagnostyki medycznej, aby w przyszłości grupa ryzyka wystąpienia tego typu problemów nie powiększała się. Szczególnego znaczenia należy nadać badaniom profilaktycznym, które w Polsce są obowiązkowe i powinny być wykonywane (zgodnie z przyjętą metodyką i procedurami) w stosunku do wszystkich dzieci/młodzieży w określonych latach życia [17] Dane dotyczące częstotliwości występowania wad wrodzonych u dzieci w Polsce pozwalają na stwierdzenie, iż wady wrodzone występują u niespełna 6,0 % dzieci. Najczęściej są to wady serca i układu krążenia, a drugie w kolejności występowania są wady układu mięśniowo-kostnego i powłok. Jednocześnie stwierdzono ponad 42% przypadków występowania wad wrodzonych narządów lub układów innych niż wymienione w ankiecie [11, 12]. 29

22 30 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan Rodzice/opiekunowie dzieci sześcioletnich wskazali, że 2,8% dzieci ma wady serca, a wady układu moczowego dotykają ok. 1,9% z badanej grupy. W dalszej kolejności wymieniali wady układu pokarmowego i wady układu mięśniowokostnego oraz zespół Downa i wady kręgosłupa, a następnie wargi i podniebienia. Zaistniała sytuacja skłania do wniosku, że mimo nowoczesnych technologii stosowanych w diagnostyce na każdym etapie życia, rozpoznawanie wad wrodzonych jest obszarem, który należy stale doskonalić i monitorować [11, 12, 13, 9]. Dostępne statystyki dotyczące chorób przewlekłych u dzieci wskazują, że 20,5% ogółu dzieci choruje obecnie przewlekle na co najmniej jedną chorobę. Częściej chorują dzieci w wieku 5 lat i starsze, niż dzieci młodsze i są to w kolejności: schorzenia alergiczne, choroby płuc oraz choroby oka, astma, choroby kręgosłupa i częste bóle głowy [11,12]. Badane sześciolatki najczęściej chorują na: alergię (bez astmy) 15,8%, astmę o podłożu alergicznym 4,0%, przewlekłe stany lękowe, zaburzenia zachowania, nadpobudliwość 3,8% oraz przewlekłe zapalenie oskrzeli 3,3% i zez 3,1%. Choroby kręgosłupa nie dotknęły jeszcze dzieci sześcioletnich albowiem aktywność fizyczna dzieci w ww. wieku skoncentrowana była głównie na wykorzystaniu potencjału ruchowego, a nie na siedzeniu w ławce szkolnej, co być może częściej stanowi przyczynę tych schorzeń u dzieci starszych. [13] Reasumując, należy przyjąć, że w przeprowadzanych badaniach GUS i badaniach sześciolatków na podstawie subiektywnej oceny rodziców/opiekunów wyłoniono grupę dzieci, którą można określić jako grupę ryzyka rozwojowego i/lub zdrowotnego (grupę o specjalnych potrzebach zdrowotnych). Ponieważ dzieci od 6- go roku życia są objęte obowiązkiem szkolnym to jednocześnie tworzą grupę uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Należy do niej zaliczyć dzieci z: wadami wrodzonymi, chorobami przewlekłymi oraz problemami sensorycznomotorycznymi, tj. słuchem, wzrokiem, trudnościami w mówieniu i trudnościami w poruszaniu się. Aktualne rozporządzenia MEN dotyczące organizowania i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi są propozycją, która zakładała realizację Modelu pracy z tymi uczniami na zasadzie standardu o wysokiej jakości. Niestety, jak wskazuje praktyka wykonanie tych założeń jest różnie interpretowane i wykonywane [18, 19, 20]. Z uwagi na fakt wystąpienia różnych wad wrodzonych i rozwojowych, chorób przewlekłych oraz problemów zdrowotnych, które mają wpływ na funkcjonowanie i przystosowanie dziecka do nauczania instytucjonalnego, należy objąć dzieci z problemami zdrowotnymi i/lub rozwojowymi pomocą medyczną, psychologiczną i pedagogiczną, (ale o wysokiej jakości świadczeń) w celu wyrównania ich szans edukacyjnych, a w przyszłości życiowych. Trzeba zaznaczyć, że związek zaburzeń sensorycznych z trudnościami edukacyjnymi ma charakter dwuzakresowy. Zaburzenia te przyczyniają się do utrudnień w nauce, jednocześnie powodując ich pogłębianie. Taka sytuacja kształtuje u dzieci negatywny obraz własnej osoby, nieadekwatną samoocenę i poczucie niższości, co może być przyczyną bierności i izolacji od rówieśników [9]. W związku z tym nie-

23 Mirosław Zbigniew Babiarz, Ewa Małgorzata Szumilas Ocena wybranych aspektów zdrowia dzieci w Polsce w perspektywie badań GUS i badań własnych zbędne są: bardzo wczesna diagnoza, systematyczna opieka medyczna, logopedyczna i foniatryczna, zajęcia korekcyjno-wyrównawcze, kompensacyjne, terapia pedagogiczna i inne zajęcia specjalistyczne, uzależnione od problemu zdrowotnego dziecka. Aby zapewnić skuteczną i wysoką jakość wymienionych działań pomocowych, niezbędne jest umożliwienie dzieciom i rodzicom dostępności do nich oraz zabezpieczenie środków finansowych dla powyższych działań. Działania wspomagające rozwój dzieci nie mogą być podejmowane intuicyjnie i stanowić dodatku do już istniejących programów, ale powinny mieć cechy spójnego systemu, którego priorytetową funkcją powinna być optymalizacja i stymulacja rozwoju dziecka [13]. PIŚMIENNICTWO 1. Bulicz E., Murawow I.: Wychowanie zdrowotne. Cz. I Teoretyczne podstawy waleologii, tłum. Jaworska-Wójcik B., Radom, Politechnika Radomska, Frydrychowicz A., Koźniewska E., Matuszewski A, Zwierzyńska E., Skala gotowości szkolnej- podręcznik, Warszawa, CMPP, Gaweł A., Współczesna koncepcja zdrowia [w]: Zdrowie w edukacji elementarnej. Wprowadzenie do konstruowania programów autorskich (red.): Skulicz D. Wyd. UJ, Kraków John-Borys M., Koncepcja zdrowia i choroby dorastających, Katowice, Wyd. UŚ, Kalmins J. i inni, Children s Heath action within the context of dailly living [w:] American Heath Behavior, nr 6, Krawczyński M., Rozwój dziecka, w: Pediatria, t. 1, Warszawa, PZWL, Nauczanie i uczenie się. Na drodze do społeczeństwa uczącego się. Biała księga. Warszawa, OECD, Pflanz M., Struktura społeczna a zdrowie. Problemy nie rozwiązane [w:] Socjologia a zdrowie (red) A. Sokołowska, J. Hołówka, A. Ostrowska, Warszawa, PWN, Pilecka W, Przewlekła choroba somatyczna w życiu i rozwoju dziecka. Problemy psychologiczne, Kraków, Wyd. UJ Stan zdrowia ludności Polski w 1996r., Warszawa, GUS Stan zdrowia ludności Polski w 2004r., Warszawa, GUS Stan zdrowia ludności Polski w 2009r., Warszawa, GUS Szumilas E. Ocena zdrowia dziecka [w:] :] Sześciolatki w Polsce. Raport 2006, Diagnoza badanych sfer rozwoju (red.): A. Kopik, Kielce 2007, Wyd. Tekst, Bydgoszcz. 14. Waloszek D., Pedagogika przedszkolna. Metamorfoza statusu i przedmiotu badania, Kraków, Wyd. UJ

24 ZDROWIE I DOBROSTAN 1/2013 Zdrowie i dobrostan 15. Woynarowska B., Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki, Warszawa, Wyd. PWN Woynarowska B.i wsp.:zdrowie, zachowania zdrowotne i środowisko społeczne młodzieży w krajach Unii Europejskiej, Warszawa, Katedra Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Wychowania Zdrowie dzieci i młodzieży w Polsce w 2009R., Kraków, GUS bip.men.gov.pl/index.php?searchword=17listopada2010&ordering=&searchphra se =all&itemid=1&option=com_search 19. ore.edu.pl/strona- ore/index.php?option =com_content&view=category&layout =blog&id =106&Itemid= ore.edu.pl/strona- ore/index.php?option=com_phocadownloa&view=category &id=73:pomoc-psychologiczno-pedagogiczna-krok-po-kroku&temid=1084 STRESZCZENIE Artykuł dotyczy wybranych aspektów zdrowia fizycznego dzieci w Polsce w perspektywie porównania wyników ogólnopolskich badań dzieci sześcioletnich (badania prowadzone w ramach projektu Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej ) z populacją dzieci w wieku 0-14 lat (badania GUS, lata 2004 i 2009). W przeprowadzonych badaniach sondażowych wykorzystano mierniki subiektywne, czyli bezpośrednie dane uzyskane od rodziców lub opiekunów dzieci. Przyjmuje się, że w badaniach społecznych ten rodzaj diagnozy jest rzetelnym i trafnym źródłem informacji, a po odpowiednim opracowaniu statystycznym, stanowić może bazę do wnioskowania i rekomendowania konstruktywnych działań w obszarze profilaktyki i leczenia oraz edukacji dzieci i młodzieży. ABSTRACT Article on selected aspects of physical health of children in Poland in the comparison of the results of nationwide surveys of six children (research carried out within the project "A child of six at the beginning of school") with a population of children aged 0-14 years (CSO survey, 2004 and 2009).In this study, surveys were used subjective measures, the direct data obtained from parents or guardians. It is assumed that this kind of social research diagnosis is a reliable and accurate source of information and the development of appropriate statistical, may constitute the basis for inference and recommend constructive action in the area of prevention and treatment, and education of children and youth. Artykuł zawiera znaki ze spacjami + grafika 32

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny. Urzędu Statystycznego w Krakowie

Główny Urząd Statystyczny. Urzędu Statystycznego w Krakowie Główny Urząd Statystyczny Ośrodek Statystyki Zdrowia Urzędu Statystycznego w Krakowie Stan zdrowia, warunki życia i rozwoju dzieci i młodzieży w Polsce Warszawa, 02.06.2008 r. Populacja dzieci i i młodzieży

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica

Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Streszczenie mgr Agnieszka Kotwica Słowa kluczowe: rehabilitacja uzdrowiskowa, dysfunkcje narządu ruchu, ból, jakość życia Zdrowie na podstawie definicji prezentowanej, przez WHO oznacza całkowity brak

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 115 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 115 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 115 SECTIO D 2004 Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education in Cracow MARIA GACEK, JAROSŁAW

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania Małopolskie Centrum Zdrowia Publicznego w Krakowie Dział Nadzoru w Zakresie Opieki nad Matką i Dzieckiem Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej nad dzieckiem

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie o działalności i pracujących w podstawowej ambulatoryjnej opiece zdrowotnej

Sprawozdanie o działalności i pracujących w podstawowej ambulatoryjnej opiece zdrowotnej MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ- Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego Numer księgi rejestrowej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny

Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny Lubelskie Centrum zdrowia Publicznego w Lublinie Zakład Ochrony Zdrowia Matki i Dziecka Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku.

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Wojewódzki Program Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego został

Bardziej szczegółowo

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym.

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym. I. STRESZCZENIE Głównym celem pracy była analiza porównawcza jakości życia i stanu fizycznego pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów z grupą chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Badania przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Wielce Szanowna Pani Minister

Wielce Szanowna Pani Minister RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Janusz KOCHANOWSKI RPO - 572275 - I/07/JS/AB Warszawa, 25/01/2008r. Pani Katarzyna Hall Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 WARSZAWA Wielce

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ PUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 IM. JANA PAWŁA II W PACZKOWIE RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ ORGANIZACJA I EFEKTYWNOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ ROK SZKOLNY 2013 / 2014 1 PROBLEM BADAWCZY: Organizacja

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ.

DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. DZIAŁALNOŚĆ PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ. Obowiązkiem publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej (także specjalistycznej) jest udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom (w wieku

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner

Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner OFERTA BADAWCZA Percepcja profilaktyki szkolnej i domowej wśród nastolatków Mira Prajsner Konsultacja Naukowa: dr Ewa Stępień Kontakt telefoniczny: 0 604 634 580 Kontakt mailowy: mirabo@mirabo.pl; miraprajs@o2.pl

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO

KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO KARTA BADANIA PROFILAKTYCZNEGO Rodzaj badania profilaktycznego Pozostała działalność profilaktyczna Wstępne (W) Okresowe (O); Kontrolne (K) monitoring stanu zdrowia (M), badanie celowane (C), czynne poradnictwo

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej

Raport z ewaluacji wewnętrznej r Zespół Szkolno - Przedszkolny Nr 7 w Wodzisławiu SI. - przedszkole Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2012/2013 Obszar: Procesy zachodzące w przedszkolu Wymaganie: 2.5 Prowadzone są działania

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

2008-03- 19 MTNISTER ZDROWIA -03-1 9 ZAŁ X. " -i. Warszawa, BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH MZ-ZP-D-073-9893-4/WS/08. WPh. 2008.

2008-03- 19 MTNISTER ZDROWIA -03-1 9 ZAŁ X.  -i. Warszawa, BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH MZ-ZP-D-073-9893-4/WS/08. WPh. 2008. r 0 " -i MTNISTER ZDROWIA Warszawa, 2008-03- 19 MZ-ZP-D-073-9893-4/WS/08 BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH Pan WPh. 2008 ZAŁ X -03-1 9 G Janusz Kochanowski Rzecznik Praw Obywatelskich W odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014

Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Wzmocnienie konsultacji społecznych w powiecie oleckim. grudzień 2014 Znajomość problemów związanych z używaniem alkoholu, środków psychoaktywnych i infoholizmu wśród dzieci i młodzieży oraz potrzeb pogłębienia wiedzy przez osoby dorosłe w tym zakresie Raport z badań przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

SKUTECZNE ZARZDZANIE OCHRONĄ ZDROWIA Warunki brzegowe i analiza otoczenia. Grzegorz Ziemniak

SKUTECZNE ZARZDZANIE OCHRONĄ ZDROWIA Warunki brzegowe i analiza otoczenia. Grzegorz Ziemniak SKUTECZNE ZARZDZANIE OCHRONĄ ZDROWIA Warunki brzegowe i analiza otoczenia Grzegorz Ziemniak Odrobina historii Narodowy Program Zdrowia 2007-2015 Cele strategiczne Obszary priorytetowe: Zmniejszenie zachorowalności

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2011 ROKU Warszawa 2012 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Białymstoku 21 października 2009 r.

Kuratorium Oświaty w Białymstoku 21 października 2009 r. NARADA DYREKTORÓW Poradni Psychologiczno- Pedagogicznych w województwie podlaskim Kuratorium Oświaty w Białymstoku 21 października 2009 r. PROGRAM NARADY 1. Nowy nadzór pedagogiczny (wizytator K.O.) filozofia

Bardziej szczegółowo

Działania poradni psychologiczno-pedagogicznych związane z obniżeniem wieku

Działania poradni psychologiczno-pedagogicznych związane z obniżeniem wieku Działania poradni psychologiczno-pedagogicznych związane z obniżeniem wieku spełniania obowiązku szkolnego. 1 września 2014 r do szkoły podstawowej przyjdzie sześciolatek Wyzwanie to wymaga od systemu

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r.

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r. 1. CHARAKTERYSTYKA SPOŁECZNA 3.1. Struktura demograficzna Gminę Bestwina zamieszkuje 10.434 mieszkańców (dane za 2006 r.). W poniższej tabeli zestawiono liczbę mieszkańców w poszczególnych sołectwach:

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY -

SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY - SZKOLNY ZESPÓŁ DO SPRAW SPECJALNYCH POTRZEB EDUKACYJNYCH UCZNIÓW - PLAN PRACY - I. W skład zespołu wchodzą nauczyciele prowadzący zajęcia edukacyjne w danej klasie, wychowawcy klas, pedagog szkolny oraz

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ

WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ WCZESNA INTERWENCJA I WSPOMAGANIE ROZWOJU MAŁEGO DZIECKA WARSZTATY LIDIA WITAK-ŚWIATŁOWICZ Wrocław, 5 kwietnia 2008 I. WCZESNA INTERWENCJA 1. CELE 2. KORZYŚCI II. MODEL OPIEKI NAD MAŁYMI DZIEĆMI Z ZABURZENIAMI

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA RODZICÓW

INFORMATOR DLA RODZICÓW INFORMATOR DLA RODZICÓW CZYLI WSZYSTKO CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ABY UZYSKAĆ ORZECZENIE DLA DZIECKA w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 8 1 W Poradni działa Zespół Orzekający, który wydaje następujące

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

STANDARDY PRZYJĘĆ NA BADANIA DO PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SKIERNIEWICACH. Poradnia udziela wsparcia, pomocy w przypadkach

STANDARDY PRZYJĘĆ NA BADANIA DO PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SKIERNIEWICACH. Poradnia udziela wsparcia, pomocy w przypadkach STANDARDY PRZYJĘĆ NA BADANIA DO PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SKIERNIEWICACH KROK 1 : Poradnia udziela wsparcia, pomocy w przypadkach Jeśli Państwa dziecko: ma trudności w nauce czytania, pisania

Bardziej szczegółowo

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Dziecko z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DO SPRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 529 06 00,fax +48 22 529 06 02 wuw.mpips.gov.pl; www.niepeinosprawni.gov.pl;

Bardziej szczegółowo

CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ. Powiatowy Urząd Pracy w Węgrowie RAPORT KOŃCOWY. Badanie ankietowe uczniów klas trzecich gimnazjów powiatu węgrowskiego

CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ. Powiatowy Urząd Pracy w Węgrowie RAPORT KOŃCOWY. Badanie ankietowe uczniów klas trzecich gimnazjów powiatu węgrowskiego RAPORT KOŃCOWY Badanie ankietowe uczniów klas trzecich gimnazjów powiatu węgrowskiego Węgrów 014 SPIS TREŚCI 1. INFORMACJA O BADANIU... 3 1.1. Cel główny badania oraz cele szczegółowe.... 3 1.. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie.

Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie. Dziecko niepełnosprawne w procesie edukacji - dokumenty i pomoc terapeutyczna w Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Łańcucie Karolina Szeliga Regulacje prawne uczenia się dzieci ze specjalnymi potrzebami

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka przewlekle chorego i z chorobami genetycznymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach.

Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Raport z badania ankietowego dot. Stopnia zadowolenia klienta z poziomu usług świadczonych przez Powiatowy Urząd Pracy w Rykach. Ryki, styczeń 2013r. 1 Wstęp Powiatowy Urząd Pracy w Rykach w okresie od

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 9/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Powiatowy program promocji zdrowia na rok 2013 Pomóż mi

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli

Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli Polska edukacja w świetle diagnoz prowadzonych z różnych perspektyw badawczych dr Jakub Kołodziejczyk Instytut Spraw Publicznych, Uniwersytet Jagielloński Ewaluacja własnej pracy w opiniach nauczycieli

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA RODZICÓW CZYLI WSZYSTKO CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ABY UZYSKAĆ ORZECZENIE DLA DZIECKA. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 8

INFORMATOR DLA RODZICÓW CZYLI WSZYSTKO CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ABY UZYSKAĆ ORZECZENIE DLA DZIECKA. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 8 INFORMATOR DLA RODZICÓW CZYLI WSZYSTKO CO TRZEBA WIEDZIEĆ, ABY UZYSKAĆ ORZECZENIE DLA DZIECKA w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 8 str. 1 W Poradni działa Zespół Orzekający, który wydaje następujące

Bardziej szczegółowo

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN

SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN RAPORT Z BADAŃ SUBIEKTYWNEJ JAKOŚCI ŻYCIA TOM II SZCZEGÓŁOWE WYNIKI BADAŃ WEDŁUG DZIEDZIN Lider projektu: Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Partner projektu: Uniwersytet Techniczny w Dreźnie Projekt:

Bardziej szczegółowo

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r.

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 30 sierpnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Ochrona zdrowia w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2012 ROKU Warszawa 2013 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora

Bardziej szczegółowo

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Powiatowe Centrum Rozwoju Edukacji w Skarżysku-Kamiennej Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna 26-110 Skarżysko-Kamienna, Plac Floriaoski 1 Procedura wydawania orzeczeo w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego

Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Jakie zmiany w funkcjonowaniu Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Pułtusku wniosły nowe przepisy prawa oświatowego Celem działania Poradni jest udzielanie dzieciom, od momentu urodzenia, i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia

Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia Problemy stomatologiczne polskich dzieci i młodzieży propozycje działań do rozważenia Posiedzenie Plenarne Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia Warszawa 15.12.2010r. prof.. dr hab.. Barbara Adamowicz-Klepalska

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole jest dobrowolne i nieodpłatne.

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole jest dobrowolne i nieodpłatne. Procedury udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej w Zawadce Osieckiej Na podstawie : - ROZPORZĄDZENIA MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia 2013 r. w

Bardziej szczegółowo

Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy.

Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Raport ewaluacyjny z praktyk organizowanych w 2012r w ramach projektu Edukacja dla rynku pracy. Kielce, marzec 2013 Spis treści 1.Informacja o projekcie... 2 1.1. Informacja o praktykach... 3 1.2 Statystyki

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie 2014-2015/2015-2016 1. Wstęp Profilaktyka to proces wspierający zdrowie psychiczne i fizyczne poprzez pomoc potrzebną

Bardziej szczegółowo

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Marta CIESIELKA, Małgorzata NOWORYTA AGH Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Polska Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Wstęp Wybór studiów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Spis treści Wstęp....................................................... 7 1. Zaburzenia oddawania moczu w aspekcie medycznym........... 11 1.1. Definicje i charakterystyka zaburzeń oddawania moczu......

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE WNIOSKU* (wypełnia osoba ubiegająca się o umieszczenie lub jej przedstawiciel ustawowy)

UZASADNIENIE WNIOSKU* (wypełnia osoba ubiegająca się o umieszczenie lub jej przedstawiciel ustawowy) Miejscowość,... data... W N I O S E K osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej Imię i nazwisko... Data i miejsce urodzenia... Adres zamieszkania... Nr PESEL... Na podstawie art. 54

Bardziej szczegółowo

Zasady i organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym w Łukowie

Zasady i organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym w Łukowie Zasady i organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym w Łukowie Obowiązującym uregulowaniem prawnym dotyczącym udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Dr Mariola Seń z Zespołem. Zakład Promocji Zdrowia, Katedra Zdrowia Publicznego Akademia Medyczna im.piastów Śląskich we Wrocławiu

Dr Mariola Seń z Zespołem. Zakład Promocji Zdrowia, Katedra Zdrowia Publicznego Akademia Medyczna im.piastów Śląskich we Wrocławiu Dr Mariola Seń z Zespołem Zakład Promocji Zdrowia, Katedra Zdrowia Publicznego Akademia Medyczna im.piastów Śląskich we Wrocławiu Opieka długoterminowa Według diagnozy Grupy Roboczej ds. przygotowania

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami do zajęć wychowania fizycznego w szkole

Kwalifikacja dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami do zajęć wychowania fizycznego w szkole Kwalifikacja dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami do zajęć wychowania fizycznego w szkole Barbara Woynarowska Zakład Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2013 ROKU Warszawa 2014 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015

KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015 KONCEPCJA PRACY Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jelczu-Laskowicach na lata 2012/2013-2014/2015 Koncepcja pracy placówki została opracowana na podstawie: 1) aktualnych przepisów prawa oświatowego:

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 318 SECTIO D 2005 Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Academy of Physical Education, Krakow URSZULA MIĄZEK, MIROSŁAW

Bardziej szczegółowo

Tabela A1. Szkoły podstawowe w Warszawie w roku 2009 (dane z arkuszy organizacyjnych) Ogólnodo stępne

Tabela A1. Szkoły podstawowe w Warszawie w roku 2009 (dane z arkuszy organizacyjnych) Ogólnodo stępne ANEKS 1. Tabela A1. Szkoły podstawowe w Warszawie w roku 2009 (dane z arkuszy organizacyjnych) placówek Ogólnodo stępne Integracyjne Specjal -ne W tym w zespołach Rodzaj i typ szkoły szkoła podstawowa

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI

ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI Celem Programu jest zapobieganie rozwojowi niedowidzenia i poprawa funkcji narządu wzroku u dzieci w wieku 4-5 lat z terenu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Przedszkola Miejskiego nr 15 w Będzinie ROK SZKOLNY 2014/2015

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Przedszkola Miejskiego nr 15 w Będzinie ROK SZKOLNY 2014/2015 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Przedszkola Miejskiego nr 15 w Będzinie ROK SZKOLNY 2014/2015 Obszar I EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIAŁALNOŚCI STATUTOWEJ PRZEDSZKOLA

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością ruchową i zaburzeniami sprzężonymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

wspomaganie ZS Narewka 2014

wspomaganie ZS Narewka 2014 Opiniowanie, orzecznictwo i wspomaganie ZS Narewka 2014 Zadania poradni Diagnozowanie wydawanie opinii i orzeczeń Pomoc bezpośrednia dzieci i młodzież, rodzice Realizacja zadań profilaktycznych oraz wspierających

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA - WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI

ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA - WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI ZAPOBIEGANIE ROZWOJOWI NIEDOWIDZENIA - WCZESNE WYKRYWANIE WAD WZROKU I ZEZA U DZIECI Celem Programu jest zapobieganie rozwojowi niedowidzenia i poprawa funkcji narządu wzroku u dzieci w wieku 4-5 lat z

Bardziej szczegółowo

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Pracujący wynagrodzenia). osoby, które. botne. (ogółem lub

Pracujący wynagrodzenia). osoby, które. botne. (ogółem lub URZĄ D STATT YSTYC ZNY W BIAŁ Y MSTOKU Opracowania sygnalne Kontakt: e-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl tel. 85 749 77 00 fax 85 749 77 79 Białystok, marzec 2012 r. r Internet: www.stat..gov.pl/urzedy/bialystok

Bardziej szczegółowo

Zdrowie warszawiaków raport z dekady

Zdrowie warszawiaków raport z dekady Zdrowie warszawiaków raport z dekady Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Najnowsza edycja raportu o stanie zdrowia mieszkańców dotyczy 10 lat (na podstawie uaktualnionych edycji dla lat 1999-2008). Jest to wystarczająco

Bardziej szczegółowo