Informacja. Nr 413. Amerykańska polityka zagraniczna w programach wyborczych demokratów i republikanów KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Informacja. Nr 413. Amerykańska polityka zagraniczna w programach wyborczych demokratów i republikanów KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ"

Transkrypt

1 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Amerykańska polityka zagraniczna w programach wyborczych demokratów i republikanów Październik 1996 Zbigniew Kudaś Informacja Nr 413 Sierpniowe konwencje partii demokratycznej i republikańskiej przyjęły programy wyborcze, formułujące stanowiska tych ugrupowań w najważniejszych kwestiach polityki wewnętrznej i zagranicznej USA. W praktyce politycznej Stanów Zjednoczonych programy te nie są wiążące dla kandydatów demokratów i republikanów do Białego Domu. Odzwierciedlają jednak sposób myślenia elit partyjnych i wpływy grup społecznych, organizacji etnicznych i religijnych, a także różnych grup nacisku. Polityka zagraniczna Stanów Zjednoczonych została w odmienny sposób przedstawiona w platformie demokratycznej i w programie republikanów. Dla partii demokratycznej była to okazja do wyeksponowania sukcesów Administracji Clintona w umacnianiu przywództwa amerykańskiego w świecie i w podejmowaniu wyzwań "nowej ery". Dokument republikański akcentuje niepowodzenia obecnej Administracji i wskazuje na zagrożenia dla przywódczej roli USA w świecie i bezpieczeństwa amerykańskiego. Obecna, stosunkowo stabilna sytuacja międzynarodowa, kształtowanie się europejskiej polityki obecnej Administracji ("Nowa Wspólnota Atlantycka") i jej bardziej pragmatyczne podejście do stosunków z Rosją będą utrudniały kandydatowi partii republikańskiej Robertowi Dole wykazanie wyborcom, że polityka zagraniczna Stanów Zjednoczonych wymaga głębokiej reorientacji.

2 BSE 1 I. Prezydenckie kampanie wyborcze w Stanach Zjednoczonych organizowane są od lat według dobrze utrwalonych i sprawdzonych reguł postępowania. Kandydat partii demokratycznej czy republikańskiej, poważnie zabiegający o sukces wyborczy, stara się lokować w centrum sceny politycznej i zyskać uznanie przede wszystkim w oczach szeroko rozumianej warstwy średniej ("middle class"). Kandydaci odwołują się więc do tradycyjnych wartości, uznawanych przez tę część elektoratu za priorytetowe (rodzina, praca, podatki, bezpieczeństwo socjalne, walka z przestępczością i plagą narkomanii, silna pozycja USA w świecie). Operując generalnymi hasłami i sloganami unikają oni jednocześnie zbyt daleko idących konkretyzacji swoich programów, wywołujących z reguły kontrowersje i podziały wśród wyborców. Takie podejście oznacza, że w walce o prezydenturę znacznie bardziej liczą się cechy osobowościowe i charaktery kandydatów, ich zdolność do identyfikowania się z odczuciami i nastrojami wyborców oraz telegeniczność niż formułowanie szczegółowych założeń programowych. Trzeba przy tym podkreślić, że dla większości wyborców kluczowe znaczenie ma ich stabilizacja ekonomiczna i tego właśnie potwierdzenia szukają w kandydatach obydwu partii do Białego Domu. Tak więc zapowiedź pewnej obniżki podatków czy wprowadzenia nowych ulg podatkowych będzie przyjęta przychylnie, natomiast daleko sięgająca reforma systemu ubezpieczeń zdrowotnych, burząc istniejące status quo, naraża kandydata na utratę wielu głosów. Stąd też naczelnym zadaniem sztabów wyborczych nie jest wcale sprawna transformacja poglądów ich kandydatów w program wyborczy, ale możliwie trafna analiza oczekiwań elektoratu i odpowiednia do tego prezentacja kandydata. Jakie zatem znaczenie ma program wyborczy (tzw. platforma), opracowywany co cztery lata przez Komisje Programowe Partii Demokratycznej i Republikańskiej bezpośrednio przed konwencjami krajowymi tych partii, zatwierdzany następnie wraz oficjalnymi nominacjami kandydatów do prezydentury? W powszechnej opinii znawców spraw amerykańskich platforma wyborcza partii nie jest w praktyce wiążąca dla kandydata tej partii do Białego Domu. Nie może on, ze względów politycznych, wystąpić publicznie przeciwko programowi swojej partii, uchwalonemu na jej krajowej konwencji. Niejednokrotnie jednak program ten nie odzwierciedla w pełni stanowiska ani sposobu myślenia kandydata, który po uzyskaniu oficjalnej nominacji kieruje się już wyłącznie własnymi tezami programowymi w walce o prezydenturę. Platforma wyborcza ma natomiast kapitalne znaczenie dla właściwego odczytania i analizy poglądów dominujących w szeregach danej partii na najważniejsze sprawy kraju. Platforma odzwierciedla regionalny układ sił w partii, wpływy różnych grup społecznych, organizacji etnicznych i religijnych, a także stosunek do świata zewnętrznego. Obrazuje więc, do jakich grup elektoratu dana

3 2 BSE partia się zwraca, a także - z jakim zestawem wartości i poglądów partia chce być długofalowo identyfikowana. Co więcej - w razie wygrania wyborów prezydenckich skład personalny nowej Administracji będzie w znacznym stopniu odzwierciedlał trendy wiodące w łonie danej partii. Platformy wyborcze obu partii są uważnie analizowane przez ekspertów i instytuty politologiczne, a także służby zagraniczne innych krajów. Sprawy zagraniczne tradycyjnie odgrywają w prezydenckiej kampanii wyborczej rolę drugorzędną. Zainteresowanie społeczeństwa amerykańskiego polityką zagraniczną było zawsze niewielkie, a zmniejszyło się jeszcze bardziej po zakończeniu okresu zimnej wojny. Pojawiające się, zwłaszcza w partii republikańskiej, tendencje neoizolacjonistyczne, powszechna niechęć do programów pomocy dla zagranicy czy angażowania się militarnego USA w jakiekolwiek operacje zagraniczne są, ze względów wewnątrzpolitycznych, równoważone naciskiem na utrzymanie mocarstwowej pozycji Ameryki i potęgi sił zbrojnych, a także na promowanie pokoju i demokracji w świecie. W kontekście kampanii wyborczej eksponowane są także wiedza i doświadczenie kandydatów w polityce zagranicznej, mające zapewnić, że bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych oddane będzie w pewne ręce. II. Program wyborczy partii demokratycznej, zatwierdzony na krajowej konwencji w Chicago w dniach sierpnia br., zawiera stosunkowo rozbudowaną część poświęconą polityce zagranicznej. Stratedzy demokratów doszli najprawdopodobniej do wniosku, że po początkowych oskarżeniach Administracji Clintona o brak profesjonalizmu w polityce zagranicznej ostatnie lata przyniosły Stanom Zjednoczonym wystarczająco dużo sukcesów na arenie międzynarodowej, by można to było wykorzystać w kontekście wyborczym. Polityka zagraniczna USA została przedstawiona w platformie wyborczej w dwóch płaszczyznach: 1. Osiągnięcia Administracji Clintona Administracja Clintona docenia osiągnięcia poprzedników, prowadzące do zwycięstwa w zimnej wojnie przeciwko komunizmowi. Jednakże nowa era wymagała przywództwa rozumiejącego zmieniające się wyzwania i będącego w stanie zapewnić Stanom Zjednoczonym bezpieczeństwo oraz wolność i pokój na świecie. Wymagało to nie tylko siły i elastyczności, ale także wyzbycia się mentalności zimnej wojny, w której dotąd tkwią republikanie. W ciągu ostatnich czterech lat Administracja Clintona doprowadziła do zasadniczej zmiany stosunków z Rosją. Rosyjska broń nuklearna nie jest już więcej wymierzona w amerykańskie miasta, a arsenał nuklearny obu państw uległ znaczącej redukcji. Amerykańskie wysiłki doprowadziły do umocnienia demokracji w Rosji i rozpoczęcia reform wolnorynkowych. Rosyjskie wojska wycofały się

4 BSE 3 całkowicie z krajów bałtyckich. Cztery lata temu NATO - będące podstawą bezpieczeństwa Zachodu - traciło poparcie i sens istnienia. Dzisiaj, dzięki wysiłkom i przywództwu obecnej Administracji, dobitnie wykazało swoją skuteczność w Bośni, nawiązało owocną współpracę z innymi krajami w ramach Partnerstwa dla Pokoju i przygotowuje się do przyjęcia nowych członków z Europy Środkowej. Administracja Clintona odniosła znaczące sukcesy na Bliskim Wschodzie, gdzie w ciągu ostatnich lat osiągnięto realny postęp w ustanowieniu pokoju między krajami arabskimi i Palestyńczykami a Izraelem. USA przyczyniły się także do rozpoczęcia historycznych negocjacji między stronami konfliktu w Północnej Irlandii. Platforma odnotowuje także inne konkretne sukcesy tej Administracji - doprowadzenie do zamrożenia programu nuklearnego, realizowanego przez Koreę Północną, przywrócenie demokracji na Haiti czy współdziałanie w likwidacji systemu apartheidu w RPA. Program podkreśla zasługi Administracji Clintona w tworzeniu warunków do swobodnej wymiany handlowej i otwieraniu zagranicznych rynków zbytu na amerykańskie towary - szczególnie w handlu między krajami Ameryki Północnej i Południowej oraz w regionie Azji i Pacyfiku. Przywództwo Administracji Clintona zyskało, według programu demokratów, szacunek i uznanie sojuszników i partnerów Ameryki na całym świecie. Partia Republikańska prezentuje tymczasem inne podejście do bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Zbyt często opowiada się ona za działaniem w pojedynkę (w imię niezależności) lub nie podejmowaniem żadnych kroków. Takie "krótkowzroczne podejście" podważa skuteczność działań dyplomatycznych i odzwierciedla niewystarczające zrozumienie zagrożeń i wyzwań nowej ery. 2. Priorytetowe kierunki działania Platforma wyborcza partii demokratycznej wymienia dwa podstawowe cele amerykańskiej polityki zagranicznej. Pierwszym jest wzmocnienie bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, drugim natomiast - umacnianie pokoju i demokracji w świecie. a/ Administracja Clintona uczyniła wiele dla wzmocnienia i restrukturyzacji amerykańskich sił zbrojnych. Mimo zmniejszenia liczebności armii jej gotowość bojowa, jakość używanego sprzętu oraz warunki materialne i socjalne personelu uległy znacznej poprawie. Dzięki wysiłkom obecnej Administracji "Stany Zjednoczone są gotowe do walki wspólnie z sojusznikami tam gdzie jest to możliwe lub samotnie jeżeli nie ma innego wyjścia." Zwraca tu uwagę pojawiający się także w innych częściach programu demokratów wątek współdziałania z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi w rozwiązywaniu problemów międzynarodowych. Ten akcent na multilateralizm w działaniu wyraźnie odróżnia

5 4 BSE platformę demokratyczną od republikańskiej. Partia demokratyczna wyraźnie opowiada się w swoim programie za znaczącą redukcją zapasów broni nuklearnej oraz całkowitym wyeliminowaniem broni biologicznej i chemicznej. Program podkreśla zasługi Administracji Clintona w kwestiach kontroli zbrojeń i nieproliferacji. Dzięki układom START I i START II rosyjskie i amerykańskie arsenały broni nuklearnej będą zredukowane o dwie trzecie. Administracja nie dopuściła do powstania kolejnych państw nuklearnych przy rozpadzie ZSRR, skłaniając Ukrainę, Białoruś i Kazachstan do rezygnacji z broni nuklearnych, pozostawionych na ich terytoriach. W wyniku intensywnych zabiegów dyplomacji amerykańskiej układ o nierozprzestrzenianiu broni nuklearnej NPT został przedłużony na czas nieokreślony. Demokraci opowiedzieli się za jak najszybszym zakończeniem negocjacji nad układem o całkowitym zakazie prób nuklearnych CTBT (układ ten został uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ we wrześniu br., a prezydent Clinton podpisał go już na samym początku obecnej 51-ej Sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ) oraz za niezwłoczną ratyfikacją konwencji o zakazie broni chemicznej (w wyniku ogromnego upolitycznienia sprawy ratyfikacji w Senacie kontrolowanym przez republikanów Administracja Clintona zdecydowała się na czasowe wycofanie konwencji spod obrad Senatu). Demokraci popierają także przyznanie wystarczających funduszy na pomoc dla Rosji w eliminowaniu zapasów broni nuklearnej i chemicznej. Platforma demokratyczna, zapowiadając podjęcie prac nad narodowym programem przeciwrakietowym (NMD) chroniącym terytorium USA przed atakiem rakiet dalekiego zasięgu (taki system ma być uruchomiony do 2003 roku), ostro krytykuje republikański plan przeznaczenia 60 miliardów doi. na realizację systemu obrony przeciwrakietowej w kosmosie ("Star Wars"). Według demokratów taki program oznaczałby marnotrawstwo środków finansowych i pogwałcenie istniejących porozumień międzynarodowych o kontroli zbrojeń. Ten fragment programu demokratów zawiera ponowną krytykę republikanów jako partii niezdolnej do "zrozumienia wyzwań nowej ery" dla bezpieczeństwa USA, takich jak międzynarodowy terroryzm, zorganizowana przestępczość czy handel narkotykami. Tymczasem obecna Administracja podjęła "najbardziej agresywną kampanię w historii USA" przeciwko tym wyzwaniom, włączając w to ostre sankcje wobec krajów popierających ugrupowania terrorystyczne (Iran, Irak, Libia, Sudan, Syria). Wzmocnieniu uległy służby wywiadowcze i struktury FBI do walki ze zorganizowaną przestępczością i terroryzmem. Dla większej skuteczności działania Stany Zjednoczone będą dążyć do szerokiej współpracy międzynarodowej na tym polu. b/ Umacnianie pokoju i demokracji w świecie jest w dużej mierze zależne od siły państwa i skuteczności jego dyplomacji. W ocenie demokratów partia republikańska zbyt często niedoceniała znaczenia dyplomacji, dokonując niepo-

6 BSE 5 trzebnych cięć w wydatkach na te cele i lekceważąc znaczenie demokracji i praw człowieka na świecie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Nie mogąc się wyzwolić ze sposobu myślenia typowego dla okresu zimnej wojny republikanie nie posiadają żadnej sensownej strategii umacniania globalnego pokoju i demokracji. Program demokratów wyraża przekonanie, że kluczem do umocnienia pokoju światowego są przyjazne stosunki między wielkimi mocarstwami. Tą przesłanką kierowała się Administracja Clintona podejmując pokojową inicjatywę w Bośni, zawierając nowe porozumienia o bezpieczeństwie z Japonią czy zachęcając do dalszych wysiłków pokojowych na Bliskim Wschodzie i Północnej Irlandii/Program ponownie akcentuje tu przywiązanie demokratów do multilateralizmu w polityce zagranicznej stwierdzając, że działania na rzecz pokoju i demokracji podejmowane będą, gdzie tylko jest to możliwe, "wspólnie z sojusznikami i partnerami USA, z ONZ i innymi organizacjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo - tak by dzielić ryzyko i koszty amerykańskiego przywództwa". Platforma demokratyczna przedstawia priorytety polityki USA w poszczególnych regionach, zaczynając od Europy i Rosji. Bezpieczeństwo Europy leży w żywotnym interesie USA. Stany Zjednoczone muszą pozostać obecne w Europie, gdzie uczestniczyły w dwóch wojnach światowych. W amerykańskim interesie jest dążenie do powstania "wspólnoty wolnych, demokratycznych i pokojowych narodów, złączonych więzami politycznymi, bezpieczeństwa, ekonomicznymi i kulturalnymi, obejmującejpółnocną Amerykę i Europę". Ta doniosła deklaracja znalazła wkrótce swoje uszczegółowienie w głośnym przemówieniu amerykańskiego sekretarza stanu Warrena Christophera, wygłoszonym w Stuttgarcie w dniu 6 września br. Wezwał on do utworzenia do 2000 roku Nowej Wspólnoty Atlantyckiej, odzwierciedlającej głębsze partnerstwo USA z bardziej zintegrowaną Europą. Nowe i poszerzone NATO pozostawałoby filarem bezpieczeństwa europejskiego, a demokratyczna Rosja byłaby pełnym partnerem Wspólnoty. Współdziałanie NATO z Rosją przybrałoby formę zinstytucjonalizowaną, poprzez zawarcie oficjalnej Karty Współpracy. Wreszcie, Warren Christopher wezwał do intensyfikacji działań zmierzających do integracji gospodarki europejskiej i amerykańskiej, tak by w konsekwencji powstał wolny i otwarty Rynek Transatlantycki. Zarówno program wyborczy jak i przemówienie Christophera zawierają zapowiedź rychłego rozszerzenia NATO o kilka krajów z Europy Środkowej, przy czym sekretarz stanu wskazał konkretnie na przyszłoroczny szczyt NATO jako czas i miejsce wystosowania zaproszenia dla niektórych państw do rozpoczęcia negocjacji. Także, platforma i wystąpienie Christophera podkreślają zdecydowane zainteresowanie Stanów Zjednoczonych udzieleniem pomocy ekonomicznej Ukrainie i utrzymaniem jej niepodległości, a w perspektywie - jej integracją z

7 6 BSE Europą. Zwraca tu uwagę brak jakiejkolwiek wzmianki o Białorusi. Platforma demokratów wylicza wysiłki Administracji Clintona w celu rozwiązania konfliktów między Grecją a Turcją, w Bośni, w Północnej Irlandii i na Cyprze. Zauważalna jest też zmiana tonu wobec Rosji. Demokraci popierają zmiany prowadzące do powstania pokojowej i prosperującej Rosji. Ale jednocześnie podkreślają, że kształtując stosunki z Rosją Ameryka będzie szukać płaszczyzn współpracy tam gdzie jest to możliwe i otwarcie wskazywać na różnice tam gdzie one występują. Nie ma więc już mowy o "strategicznym partnerstwie" między Rosją a Stanami Zjednoczonymi z wczesnego okresu Administracji Clintona. Platforma z pewnością odzwierciedla znaczącą reorientację polityki amerykańskiej wobec Rosji, w świetle narastającej niepewności co do dalszych wydarzeń w tym kraju, a także w kontekście krystalizowania się europejskiej polityki Administracji. Podkreślenie w przemówieniu Christophera wagi stosunków z Rosją odbierane jest przez obserwatorów przede wszystkim jako próba łagodzenia sprzeciwu Rosji wobec rozszerzenia NATO, którym ani teraz ani w przyszłości nie będzie ona objęta. Program wyborczy partii demokratycznej wyraża uznanie dla Administracji Clintona za bliską współpracę z Japonią w zakresie bezpieczeństwa (nowe porozumienie dwustronne), z Koreą w odniesieniu do przyszłego zjednoczenia obydwu państw koreańskich jak również za stanowczość w obronie Tajwanu (wysłanie jednostek marynarki wojennej do cieśniny tajwańskiej w czasie ćwiczeń chińskiej armii ludowej w tym regionie). Demokraci są jednak przeciwni izolowaniu ChRL - uważają, że rozwijanie wielopłaszczyznowej współpracy z Chinami przynosi więcej korzyści w tak ważnych kwestiach, jak nieproliferacja broni i technologii nuklearnych, prawa człowieka czy wolny handel. Platforma odrębnie eksponuje sukcesy prezydenta Clintona w tworzeniu warunków do trwałego pokoju na Bliskim Wschodzie. Podkreśla jednocześnie tradycyjne poparcie partii demokratycznej dla specjalnych stosunków USA z Izraelem, "opartych o te same wartości, wzajemne przywiązanie do demokracji oraz strategiczny sojusz niosący korzyści obydwu krajom". Działając na rzecz umacniania demokracji i praw człowieka partia demokratyczna popiera dalsze finansowanie Narodowej Fundacji na rzecz Demokracji (the National Endowment for Democracy), Radia Wolna Europa i innych regionalnych rozgłośni radiowych promujących demokrację. Część programu wyborczego demokratów poświęca polityce zagranicznej kończy się ostrym atakiem na republikanów za szkody poczynione amerykańskiemu przywództwu w wyniku cięć budżetowych w wydatkach na służbę zagraniczną, niewywiązywania się z międzynarodowych zobowiązań (zaległości w płaceniu składek ONZ-owskich), redukcji pomocy amerykańskiej dla najbiedniejszych populacji na świecie. W wyniku działań republikanów (poprzednia Administracja) Stany Zjednoczone zajmują ostatnie miejsce wśród krajów rozwiniętych w ogólnoświatowej walce ze śmiertelnością niemowląt, katastrofami naturalnymi

8 BSE 7 i degradacją środowiska naturalnego. Tezy programów wyborczych partii demokratycznej i republikańskiej pojawiają się także w wystąpieniach czołowych polityków. W ocenie wielu obserwatorów stuttgarckie przemówienie Christophera miało, poza przesłankami merytorycznymi, oczywisty kontekst wyborczy. W innym wystąpieniu, przed senacką komisją stosunków międzynarodowych w dniu 1 sierpnia br., sekretarz stanu stwierdził m.in., że amerykańskie przywództwo jest tak samo dzisiaj potrzebne dla zachowania pokoju światowego, jak było w okresie zimnej wojny. I dodał, że prezydent Clinton "wygrywa spór o zaangażowanie międzynarodowe Stanów Zjednoczonych ze zwolennikami tendencji neoizolacjonistycznych". Aluzje do stanowiska prezentowanego przez pewien odłam partii republikańskiej są tu przejrzyste. III. Program wyborczy partii republikańskiej, zatwierdzony na krajowej konwencji tej partii w San Diego w dniach sierpnia br., miał zupełnie inny charakter. Zawiera on bardzo ostrą krytykę polityki zagranicznej Administracji Clintona. Nie zapewnia ona przywództwa amerykańskiego w świecie, jest chaotyczna i nie zmierza do realizacji żadnych celów strategicznych USA. Już na samym początku program republikanów stwierdza, że są oni partią popierającą "utrzymanie pokoju poprzez siłę", a interesy Stanów Zjednoczonych przedkładają ponad interesy innych krajów i ONZ. Bezpieczeństwo i pomyślność społeczeństwa amerykańskiego oraz sukcesy w szerzeniu wartości demokratycznych, odniesione przez dwóch poprzednich prezydentów republikańskich, są teraz zagrożone w wyniku polityki zagranicznej obecnej Administracji. W ciągu ostatnich lat bezpieczeństwo Ameryki uległo znacznemu pogorszeniu. Przyszłość demokracji w Rosji jest dzisiaj bardziej niepewna niż kiedykolwiek od czasu upadku ZSRR. Kuba bezkarnie zestrzeliwuje samoloty z obywatelami amerykańskimi nad wodami międzynarodowymi, a Korea Północna uzyskała od Administracji Clintona bezprecedensowe ustępstwa w sprawie swojego programu nuklearnego. W wielu krajach Afryki dochodzi do rozpadu państwowości i ogromnych tragedii ludzkich (Somalia, Ruanda, Burundi, Liberia). Obecna Administracja była przeciwna zniesieniu embarga na dostawy broni do Bośni, co ułatwiło Iranowi uzyskanie wpływów w tym kraju (dostawy uzbrojenia, ochotnicy). Twarde deklaracje Clintona z poprzedniej kampanii wyborczej w sprawie Chin nie znalazły odzwierciedlenia w później realizowanej polityce. "Słabość tego prezydenta, jego brak zdecydowania i częste zmienianie stanowiska" podważyły amerykańskie przywództwo w świecie. Dla uniknięcia katastrofy trzeba zapewnić, by Biały Dom został objęty przez człowieka zdolnego utrzymać potęgę i suwerenność Ameryki. Po tych ostrych uwagach wstępnych platforma republikańska omawia stanowisko partii w kluczowych sprawach polityki zagranicznej. Znaczenie prioryteto-

9 8 BSE we mają stosunki z Europą. Według kandydata republikańskiego do prezydentury Boba Dole'a - "bezpieczeństwo Europy jest nieodłącznie związane z bezpieczeństwem Stanów Zjednoczonych, a przywództwo amerykańskie jest niezbędne dla bezpieczeństwa europejskiego". Według platformy stosunki USA z Europą muszą być nadal oparte na Sojuszu Północnoatlantyckim, a Stany Zjednoczone powinny wykorzystać zwycięstwo w zimnej wojnie dla konsolidacji swojej pozycji na kontynencie europejskim. Partia republikańska wzywa do rychłego (do 1998 roku) przyjęcia Polski, Czech i Węgier, wykazujących największe przywiązanie do demokratycznych ideałów NATO, do tej organizacji. Program republikański odrzuca dotychczasową politykę USA w Bośni. Mimo wysiłków republikanów w Kongresie, zmierzających do zniesienia embarga na dostawy broni do Bośni, Bill Clinton skorzystał z prawa weta by zablokować tę legislację. Podporządkował w ten sposób narodowe interesy amerykańskie ONZowi, dopuszczając jednocześnie do udzielenia Bośni pomocy wojskowej przez Iran. Platforma republikańska bardzo krytycznie odnosi się do polityki USA wobec Rosji, szczególnie w takich kwestiach jak wojna w Czeczenii, rosyjski szantaż ekonomiczny wobec byłych republik Związku Radzieckiego czy sprzedaż technologii nuklearnej Iranowi i Kubie. Republikanie jednoznacznie stwierdzają, że w stosunkach z Rosją interesy amerykańskie są najważniejsze. Platforma wzywa Rosję do respektowania suwerenności i niepodległości jej sąsiadów; uznaje potrzebę specjalnych stosunków Rosji z NATO, ale odrzuca prawo rosyjskiego weta w sprawie przyjęcia nowych członków do Sojuszu; jest za przyjęciem Rosji do grupy G-7, ale dopiero po przeprowadzeniu reform wolnorynkowych w tym kraju. Program republikanów odrębne miejsce poświęca sprawie obrony przeciwrakietowej. Określa "skandalicznym" fakt, iż Stany Zjednoczone nie posiadają systemu przeciwrakietowego oraz że Administracja Clintona nie uświadamia tego społeczeństwu amerykańskiemu. Program SDI został przez obecną ekipę w Białym Domu przerwany a Administracja upiera się przy przestrzeganiu przestarzałego układu ABM z czasów zimnej wojny. Program republikański określa stanowisko Administracji jako "niemoralne". Możliwość ataku rakietowego z bronią nuklearną, chemiczną czy biologiczną jest bowiem według republikanów największym dzisiaj zagrożeniem bezpieczeństwa USA. Wzywają oni do zainstalowania ogólnokrajowego systemu obrony przeciwrakietowej do 2003 roku. Republikanie uważają także, iż dla zapewnienia bezpieczeństwa USA konieczny jest dalszy rozwój i próby z bronią nuklearną. W związku z tym uznają, że układ o całkowitym zakazie prób z bronią nuklearną (CTBT), popierany przez Administrację Clintona, jest sprzeczny z interesami bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych. Platforma republikańska zawiera bardzo mocną krytykę obecnej współpracy USA z ONZ. Republikanie nie zgodzą się na "podporządkowanie suwerenności

10 BSE 9 Stanów Zjednoczonych jakiejkolwiek organizacji międzynarodowej". Są przeciwni udziałowi wojsk USA w operacjach pokojowych ONZ, jeżeli nie byłyby one dowodzone przez amerykańskich oficerów. Doprowadzą też do zreformowania ONZ-u, by skończyć z marnotrawstwem środków, bałaganem w zarządzaniu i korupcją w tej organizacji. Republikanie nie zgodzą się na jakiekolwiek próby wprowadzania przez ONZ "międzynarodowego opodatkowania" ani na sądzenie czy karanie przez międzynarodowe sądy obywateli amerykańskich. Republikański prezydent wycofa spod procedury ratyfikacyjnej w Senacie wszelkie konwencje międzynarodowe czy traktaty, "osłabiające konstytucyjne podstawy" Stanów Zjednoczonych i w przyszłości nie będzie takich porozumień przedkładał. Program wyborczy partii republikańskiej odrzuca więc jakikolwiek wymiar multilateralny amerykańskiej polityki zagranicznej, ograniczający prawa suwerennego państwa (w rzeczywistości każda umowa wielostronna, nakładając na państwa-strony określone zobowiązania, prowadzi do dobrowolnego ograniczenia pewnych aspektów jej suwerenności). Wreszcie, republikanie atakują Administrację Clintona za zbyt łagodne traktowanie państw wspierających międzynarodowy terroryzm i za niewprowadzenie w życie szeregu kluczowych postanowień legislacji dotyczącej walki z terroryzmem, uchwalonej w 1996 r. przez kontrolowany przez republikanów Kongres. Platforma zawiera ostrzeżenie pod adresem Korei Północnej, Iranu, Syrii, Iraku, Libii, Sudanu i Kuby, że walka USA z terroryzmem po objęciu prezydentury przez republikanina przeniesie się do tych krajów, a Stany Zjednoczone podejmą szeroko zakrojone działania prewencyjne. IV. Programy wyborcze partii demokratycznej i republikańskiej odzwierciedlają różnice w nakreślaniu przez nie celów amerykańskiej polityki zagranicznej i sposobów ich osiągania. Demokraci kładą zdecydowanie większy nacisk na współdziałanie z innymi państwami i organizacjami w rozwiązywaniu problemów międzynarodowych. Dla republikanów priorytetem wydaje się być utrzymanie mocarstwowej pozycji Stanów Zjednoczonych, nawet jeżeli oznacza to działanie w osamotnieniu. W konsekwencji, jak sugeruje to platforma republikańska, USA powinny częściej występować na arenie międzynarodowej z pozycji siły, jako nieodłącznego instrumentu realizacji polityki. Stąd pojawiająca się w programie republikanów retoryka, m.in. o potrzebie "konsolidacji zwycięstwa w zimnej wojnie". Z drugiej strony demokraci akcentują wejście świata w nową erę, w której pojawiają się wyzwania (terroryzm, międzynarodowa przestępczość, zagrożenie środowiska naturalnego) wymagające globalnego współdziałania. W kluczowej dla Polski sprawie przystąpienia do Sojuszu Północnoatlantyckiego stanowiska obydwu partii uległy w ostatnim okresie znacznemu zbliżeniu. Początkowe oczekiwania republikanów, że sprawa rozszerzenia NATO (a po-

11 10 BSE średnio stosunku do sprzeciwów Rosji) może stworzyć dogodną płaszczyznę do ataków na niezdecydowanie i miękkość Administracji Clintona raczej się nie sprawdziły. Stuttgarckie przemówienie Christophera nt. Nowej Wspólnoty Atlantyckiej, zapowiadające zaproszenie w połowie przyszłego roku niektórych państw Europy Środkowej do uczestnictwa w NATO, wskazuje na podjęcie przez Administrację Clintona zasadniczych decyzji w tej sprawie. Mało skuteczna wydaje się też republikańska krytyka amerykańskiej polityki wobec konfliktu w Bośni, w świetle skuteczności interwencji IFOR w tym kraju i przerwania walk. W sumie, mimo ostrego języka platformy republikańskiej, jest raczej mało prawdopodobne, by polityka zagraniczna Administracji Clintona stała się dogodną płaszczyzną krytyki demokratów w dalszej części prezydenckiej kampanii wyborczej. Względnie spokojna sytuacja międzynarodowa, wykrystalizowanie się amerykańskiej polityki wobec Europy i pewna reorientacja w stosunkach z Rosją bardzo utrudnią obronę tezy, że prezydent Clinton nie rozumie strategicznych celów USA na arenie międzynarodowej a bezpieczeństwo Stanów Zjednoczonych jest zagrożone.

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r.

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Szanowni Państwo, Z przyjemnością witam przedstawicieli polskich władz i sił zbrojnych obu

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju

Zasady ogólnych praw i obowiązków. Deklaracja. z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju 1 Zasady ogólnych praw i obowiązków Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju Preambuła Konferencja Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój spotykając się w Rio de Janeiro od 3 do 14

Bardziej szczegółowo

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK polish.poland.usembassy.gov Facebook www.facebook.com/usembassywarsaw YouTube www.youtube.com/user/usembassywarsaw Twitter twitter.com/usembassywarsaw USA & Poland Polska

Bardziej szczegółowo

Ryszard Unia Europejska

Ryszard Unia Europejska A 377214 Ryszard Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003 Spis treści Wstęp 13 Rozdział I Budowanie unii politycznej państw Wspólnoty Europejskiej:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII Warszawa, 3 września 2013 r. STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII /Notatka analityczna/ SYNTEZA W związku z dynamicznymi i głębokimi zmianami zachodzącymi na arenie międzynarodowej, postępującą

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Droga Polski do NATO - kalendarium

Droga Polski do NATO - kalendarium Droga Polski do NATO - kalendarium 31 III 1991 r. Rozwiązane zostały struktury wojskowe Układu Warszawskiego. W lipcu 1991r. oficjalnie rozwiązano te organizacje. 11-12 III 1992 r. Podczas wizyty w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE)

Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) 1 Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) Sporządzony w Helsinkach dnia 1 sierpnia 1975 r. Deklaracja zasad rządzących wzajemnymi stosunkami między Państwami uczestniczącymi

Bardziej szczegółowo

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego A/522667 Wojciech Gizicki Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego Spis treści Wykaz skrótów 9 Wstęp 11 ROZDZIAŁ I. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa międzynarodowego 19 1. Istota i zakres

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T AWA. z dnia

Projekt U S T AWA. z dnia U S T AWA Projekt z dnia o ratyfikacji Umowy między Rządem Republiki Litewskiej, Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Gabinetem Ministrów Ukrainy o utworzeniu wspólnej jednostki wojskowej, sporządzonej w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r.

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodgo i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety polskiej polityki wschodj:

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP

CHARAKTERYSTYKA OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH. Zbigniew FILIP CHARAKTERYSTYKA STANÓW W GOTOWOŚCI OBRONNEJ PAŃSTWA ORAZ STANÓW W NADZWYCZAJNYCH Zbigniew FILIP 2 3 Konflikt na Ukrainie Ofiary wśród żołnierzy biorących udział w konflikcie: ok. 50.000 Ofiary wśród ludności

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Konflikty zbrojne na świecie

Konflikty zbrojne na świecie Informacja o badaniu W świetle niedawnej sytuacji politycznej, dotyczącej prawdopodobieństwa interwencji Stanów Zjednoczonych w Syrii, TNS Polska postanowił zapytać Polaków, jak według nich powinna się

Bardziej szczegółowo

Przemyślenia na temat polityki wobec Rosji

Przemyślenia na temat polityki wobec Rosji Biuletyn OPINIE FAE nr 5/2015 Karsten D. VOIGT Przemyślenia na temat polityki wobec Rosji Warszawa, 2015-04-15 Strona 1 Potrzebna jest nam współpraca i ochrona przed zagrożeniami 1 Niekiedy z dalszej perspektywy

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Recenzenci: prof. dr hab. Marek Pietraś prof. dr hab. Michał Chorośnicki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska, Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa SPIS TREŚCI Wykaz skrótów................................................................... 11 Podziękowania................................................................... 15 Wstęp...........................................................................

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r.

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. KW Razem Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety polskiej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa KLUB PARLAMENTARNY PARTII EUROPEJSKICH SOCJALISTÓW

Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa KLUB PARLAMENTARNY PARTII EUROPEJSKICH SOCJALISTÓW Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa KLUB PARLAMENTARNY PARTII EUROPEJSKICH SOCJALISTÓW Unia Europejska promuje bezpieczeństwo, pokój, międzynarodową współpracę, demokrację, rządy prawa i prawa

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów Jednostka tematyczna Zagadnienia Klasa III I. PRAWO. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów 2//4/5. Prawo cywilne i rodzinne oceniania, wymagań programowych. Zapoznanie z procedurami

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA Wieloletni program współpracy rozwojowej 2016-2020 kryteria wyboru priorytetów geograficznych materiały robocze Departament Współpracy Rozwojowej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ

KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ KLASYFIKACJA ZAGROŻEŃ Podczas klasyfikacji zagrożeń bezpieczeństwa w państwie Należy brać pod uwagę aspekty Polityczne Militarne Ekonomiczne Społeczne Zasięg i znaczenie możliwych następstw dla bezpieczeństw

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYKŁAD INAUGURACYJNY BIAŁA KSIĘGA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP - UMACNIANIE BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO Stanisław Koziej Szef 1 CEL Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego RP dla Polaków

Bardziej szczegółowo

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają podstawowe informacje na temat celów i struktury Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Druk nr 244 Warszawa, 10 stycznia 2006 r.

Druk nr 244 Warszawa, 10 stycznia 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-173-05 Druk nr 244 Warszawa, 10 stycznia 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM)

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Strona znajduje się w archiwum. Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Tworzenie Jednostki rozpoczęto w 1990 roku, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców

Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców Status projektu Integracja dla samodzielności projekt zrealizowany Witamy

Bardziej szczegółowo

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent BRONISŁAW KOMOROWSKI Szanowni Państwo, Od pięciu lat, dzięki poparciu milionów Polek i Polaków, mam zaszczyt służyć Polsce jako Prezydent RP. Obiecywałem Państwu, że będę reprezentował wszystkich Polaków,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne I. Wspólne hasła tematyczne dla studentów specjalności: służba policyjna, zarządzanie kryzysowe 1. Pojęcie prawa, systemu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2010 BS/173/2010 ROK KATASTROF WYDARZENIE ROKU 2010 W POLSCE I NA ŚWIECIE

Warszawa, grudzień 2010 BS/173/2010 ROK KATASTROF WYDARZENIE ROKU 2010 W POLSCE I NA ŚWIECIE Warszawa, grudzień 2010 BS/173/2010 ROK KATASTROF WYDARZENIE ROKU 2010 W POLSCE I NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Strategiczna NATO (Tłumaczenie robocze BBN)

Koncepcja Strategiczna NATO (Tłumaczenie robocze BBN) Koncepcja Strategiczna NATO (Tłumaczenie robocze BBN) Koncepcja strategiczna obrony i bezpieczeństwa członków Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, przyjęta przez szefów państw i rządów w Lizbonie

Bardziej szczegółowo

POLSKA POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA I OBRONNOŚCI POTRZEBA DOSTOSOWANIA DO NOWYCH WYZWAŃ (MEMORANDUM I ZALECENIA)

POLSKA POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA I OBRONNOŚCI POTRZEBA DOSTOSOWANIA DO NOWYCH WYZWAŃ (MEMORANDUM I ZALECENIA) POLSKA POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA I OBRONNOŚCI POTRZEBA DOSTOSOWANIA DO NOWYCH WYZWAŃ (MEMORANDUM I ZALECENIA) Rekomendacje SEA zostały sformułowane na podstawie wniosków z debaty publicznej pt. Czy możemy

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP mgr. Aleksandra Spychalska aleksandra.spychalska@prawo.uni.wroc.pl konsultacje: sala 307 budynek A poniedziałki godz. 14.45-15.45 wtorki godz. 11.15-12.15 ZASADY ZALICZENIA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Życie młodych ludzi w państwie Izrael

Życie młodych ludzi w państwie Izrael III SPOTKANIE - Konflikt izraelsko-palestyński na progu XXI wieku Życie młodych ludzi w państwie Izrael 1. Powszechna służba wojskowa kobiet i mężczyzn (rola IDF w społeczeństwie); 2. Aktywność polityczna

Bardziej szczegółowo

Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej

Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej 22.12.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 349 E/77 Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej P7_TA(2010)0062 Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie Układu o nierozprzestrzenianiu

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego

NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego FAE Policy Paper nr 25/2012 Paweł GODLEWSKI NATO a problem bezpieczeństwa energetycznego Warszawa, 2012-07-20 Strona 1 Problem bezpieczeństwa energetycznego stał się jednym z poważniejszych współczesnych

Bardziej szczegółowo

Tadeusz Zieliński POWIETRZNY WYMIAR DZIAŁAŃ BOJOWYCH W LIBII (2011) OPERACJA ODYSSEY DAWN I UNIFIED PROTECTOR. Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM

Tadeusz Zieliński POWIETRZNY WYMIAR DZIAŁAŃ BOJOWYCH W LIBII (2011) OPERACJA ODYSSEY DAWN I UNIFIED PROTECTOR. Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM Tadeusz Zieliński POWIETRZNY WYMIAR DZIAŁAŃ BOJOWYCH W LIBII (2011) OPERACJA ODYSSEY DAWN I UNIFIED PROTECTOR Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM Poznań 2014 Recenzent: Prof. dr hab. Eugeniusz Zabłocki 2014

Bardziej szczegółowo

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013 BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY STOSUNKI POLSKO-BIAŁORUSKIE Białoruś jest ważnym partnerem dla Polski ze względu na jej bliskie sąsiedztwo i wspólną historię. Dlatego Polska, również w ramach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Zaangażowanie Polskiej Izby Ubezpieczeń w prace zespołu podatkowego CEA

Zaangażowanie Polskiej Izby Ubezpieczeń w prace zespołu podatkowego CEA Zaangażowanie Polskiej Izby Ubezpieczeń w prace zespołu podatkowego CEA Edyta Paciak Członek Komisji Ekonomiczno Finansowej PIU (Podkomisja Podatkowa) Przedstawiciel PIU w Komisji Podatkowej CEA Zastępca

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014 Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 134/2014 CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w współczesnym świecie.

Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w współczesnym świecie. Rola Organizacji Narodów Zjednoczonych w współczesnym świecie. 1. Cele lekcji: a) Wiadomości Po zakończonej lekcji uczeń: - zna podwaliny funkcjonowania ONZ, - zna strukturę i najważniejsze organa ONZ,

Bardziej szczegółowo

Warsztaty strategiczne z udziałem Polski oraz Państw Bałtyckich

Warsztaty strategiczne z udziałem Polski oraz Państw Bałtyckich Źródło: http://www.bbn.gov.pl/pl/wydarzenia/5228,warsztaty-strategiczne-z-udzialem-polski-oraz-panstw-baltyckich.html Wygenerowano: Czwartek, 1 września 2016, 11:07 Strona znajduje się w archiwum. Data

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO Jednostka tematyczna 1. Prawo i systemy prawne 2. Rzeczpospolita Polska jako państwo prawa Zagadnienia Klasa III I. PRAWO normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet,

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Dz.U.04.248.2484 PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 6 października 1999 r. (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO RAPORT ROCZNY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO PT. ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO NARODOWE CENTRUM NAUKI RAPORT ZA ROK 2012

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Mulla nt. polsko-amerykańskiej współpracy w obszarze bezpieczeństwa, Uniwersytet Jagielloński, 16 grudnia 2014

Przemówienie ambasadora Mulla nt. polsko-amerykańskiej współpracy w obszarze bezpieczeństwa, Uniwersytet Jagielloński, 16 grudnia 2014 Przemówienie ambasadora Mulla nt. polsko-amerykańskiej współpracy w obszarze bezpieczeństwa, Uniwersytet Jagielloński, 16 grudnia 2014 Dzień dobry. Dziękuję, Panie Prorektorze, za powitanie i za wszystko,

Bardziej szczegółowo

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego

Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia. Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego Zaufanie i bezpieczeństwo w Europejskiej Agendzie Cyfrowej. Od idei do wdrożenia XVII Forum Teleinformatyki Sesja Europejska droga do nowego ładu informacyjnego 22-23 września 2011 r. Miedzeszyn Nota:

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012 Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Karolina Dębska, Anna Kaniewska Korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Ilustracja na okładce James Steidl Fotolia.com

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ. biuro@edupolsin.org

FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ. biuro@edupolsin.org FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ biuro@edupolsin.org O FUNDACJI "Fundacja Edukacji Polsko-Chińskiej" z siedzibą w Warszawie powstała w tym

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013 por. rez. dr inż. Paweł Żuraw adiunkt Społecznej Akademii Nauk w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Świdnicy, żołnierz Narodowych Sił Rezerwowych w 10. Opolskiej Brygadzie Logistycznej Wyniki ankiety przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii -

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii - CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH sporządzona w Strasburgu dnia 1 lutego 1995 roku Państwa członkowskie Rady Europy oraz inne Państwa-Sygnatariusze niniejszej Konwencji ramowej, zważywszy,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI WOLNOŚĆ I DEMOKRACJA ZA ROK 2011

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI WOLNOŚĆ I DEMOKRACJA ZA ROK 2011 Fundacja Wolność i Demokracja ul. Wiejska 13 lok. 3 00-480 Warszawa SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI WOLNOŚĆ I DEMOKRACJA ZA ROK 2011 Wersja nie uwzględniająca danych wrażliwych przekazanych do MSZ RP

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15 Spis treści Słowo wstępne............................................................ 11 Przedmowa do czwartego wydania.......................................... 13 Wykaz skrótów............................................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka

Spis treści. Adam Dudzic, Aldona Ploch, Prawo międzynarodowe publiczne. Plansze Becka Przedmowa Wykaz ważniejszych skrótów Wykaz literatury XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia podstawowe 1 Tabl. 1. Społeczność międzynarodowa 3 Tabl. 2. Prawo międzynarodowe publiczne pojęcie 4 Tabl. 3. Prawo

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE dr Marta Janina Skrodzka MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE Wprowadzenie Każde postępowanie mediacyjne, co zostało wskazane w przygotowanych do tej pory opracowaniach, przebiega zasadniczo w podobny sposób,

Bardziej szczegółowo