Jubileusz 20-lecia Forum Oświaty Samorządowej przy FRDL MISTiA zanieczyszczonego powietrza Str. 11. Walka ze smogiem małopolskim.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jubileusz 20-lecia Forum Oświaty Samorządowej przy FRDL MISTiA zanieczyszczonego powietrza Str. 11. Walka ze smogiem małopolskim."

Transkrypt

1 1(42)2014 styczeń ISSN w numerze: Czyste powietrze lepsze życie 6-7 Dobre praktyki w małopolskich samorządach Pomagamy uczyć przedsiębiorczości na Ukrainie 9 Prezydencki projekt ustawy samorządowej 12 Okiem eksperta 16 Medyczne implikacje Jubileusz 20-lecia Forum Oświaty Samorządowej przy FRDL MISTiA zanieczyszczonego powietrza Str. 11 słowo od wydawcy: Szanowni Państwo, Rozpoczął się nowy 2014 rok. Jego nastanie wiąże się z pewną dozą niepewności wynikającą z rozpoczęcia nowego okresu programowania Unii Europejskiej. W optymistycznym wariancie, nowe konkursy uruchomione zostaną z początkiem drugiego półrocza. Oznacza to, że samorządy w Polsce przez pewien czas nie będą mogły korzystać ze środków nowego rozdania. Co więcej, wszystko wskazuje na to, że środki te będą trudniejsze do pozyskania. W nowym okresie programowania szczególnie promowane będą przedsięwzięcia partnerskie, wymagające współpracy kilku jednostek, uzgodnienia wspólnych celów i wydyskutowania kompromisowych warunków ich osiągania. Wiele naszych samorządów ma na tym polu spore doświadczenia. Są jednak i takie, które dopiero będą uczyć się przygotowywania partnerskich wniosków. To im właśnie będzie nieco trudniej. Bieżący rok, to początek maratonu wyborczego. Wielu samorządowców planuje wziąć udział w wyborach, kandydując na różne funkcje w kraju i w Parlamencie Europejskim. Po wyborach, bez względu na ich wynik, z pewnością nastąpią zmiany. A i przed wyborami kolejne kampanie wyborcze stworzą nowe warunki, w jakich przyjdzie działać samorządom. Ta szczególna rzeczywistość może w wielu miejscach utrudnić pracę urzędnikom. Wiele samorządów boryka się też z kłopotami wynikającymi z zamykania projektów zakontraktowanych ze środków poprzedniego okresu programowania, braku płynności i różnych specy icznych warunków zaistniałych w ich jednostkach. Nie należy jednak popadać w pesymizm. Samorządy w Polsce niejednokrotnie udowodniły, że potra ią radzić sobie z trudnościami i okresowymi kłopotami. Nawet więcej! Pokazały, że w obliczu trudności potra ią mobilizować się i uruchamiać drzemiące na co dzień rezerwy. Potra ią obmyślić i zastosować niekonwencjonalne sposoby radzenia sobie z przeciwnościami. W rozpoczynającym się roku, zespół pracowników naszego Instytutu życzy Państwu, by bez trudu udawało się pokonywać wszelkie bariery i z sukcesami realizować działania przynoszące zadowolenie społecznościom lokalnym i służące rozwojowi naszych małych ojczyzn. Janusz Olesiński Dyrektor FRDL MISTiA Program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego Walka ze smogiem małopolskim Sejmik Województwa Małopolskiego 30 września 2013 r. przyjął zaktualizowany Program ochrony powietrza dla województwa małopolskiego. Celem dokumentu jest osiągnięcie w całej Małopolsce do 2023 r. dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń w powietrzu: pyłu PM10, PM2,5, benzo(a)pirenu, dwutlenku azotu i dwutlenku siarki. Dla każdej ze stref województwa określono wymagany do osiągnięcia efekt ekologiczny oraz wyznaczono działania naprawcze, których realizacja pozwoli na osiągniecie dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń w perspektywie 10 lat. Wyznaczono główne kierunki działań: Wprowadzenie ograniczeń w stosowaniu paliw stałych na obszarze Krakowa Realizacja gminnych programów ograniczania niskiej emisji eliminacja niskosprawnych urządzeń na paliwa stałe Rozbudowa i modernizacja sieci ciepłowniczych i sieci gazowych zapewniająca podłączenie nowych użytkowników Termomodernizacja budynków oraz wspieranie budownictwa energooszczędnego w budownictwie mieszkaniowym oraz w obiektach użyteczności publicznej Ograniczenie emisji z transportu Ograniczenie emisji przemysłowej Edukacja ekologiczna mieszkańców Realizacja wyznaczonych działań naprawczych wiąże się z poniesieniem wysokich kosztów finansowych. W zakresie redukcji emisji z sektora komunalnego wyniosą one ponad 2,31 mld zł. Efektem realizacji Programu powinno być zmniejszenie wielkości emisji zanieczyszczeń emitowanych do powietrza, w tym pyłu PM10 o 28,2% i pyłu PM2,5 o 28,1%. Korzyści finansowe redukcji pono- szonych kosztów pośrednich, np. kosztów leczenia, absencji w pracy czy szkód w środowisku powodowanych zanieczyszczeniem powietrza mogą wynieść nawet 2,8 mld zł rocznie. Na terenie Małopolski źródłami zanieczyszczeń są: źródła powierzchniowe, które obejmują głównie indywidualne źródła spalania z sektora komunalno-bytowego oraz usługowego, a także rolnictwo, kopalnie odkrywkowe, żwirownie i hałdy, lotniska; źródła liniowe obejmujące drogi krajowe i wojewódzkie z uwzględnieniem natężenia ruchu na poszczególnych odcinkach dróg w podziale na rodzaje pojazdów oraz drogi gminne i powiatowe uwzględniające lokalny ruch pojazdów; źródła punktowe będące źródłami przemysłowymi, uwzględniającymi energetykę zawodową, przemysł wytwórczy, chemiczny i inne zakłady produkcyjne. Tabela 1. Zestawienie szacunkowych wielkości emisji zanieczyszczeń wprowadzonych do powietrza w Małopolsce w 2011 r. źródła powierzchniowe źródła liniowe źródła punktowe pył PM10 [tys. Mg/rok] 26,7 2,5 2,7 pył PM2,5 [tys. Mg/rok] 22,4 2,7 3,1 benzo(a)piren [Mg/rok] 10,2 0,5 dwutlenek azotu [tys. Mg/rok] 6,1 17,0 20,0 dwutlenek siarki* [tys. Mg/rok] 31,9 1,9 27,7 * dane za rok

2 Największa emisja pyłu PM10 i pyłu PM2,5 pochodzi ze źródeł powierzchniowych, głównie z sektora komunalno-bytowego. W emisji dwutlenku azotu największe znaczenie mają źródła przemysłowe oraz źródła liniowe. Benzo(a)piren ze względu na specyfikację powstawania występuje głównie ze źródeł powierzchniowych (95%) oraz źródeł punktowych (5%). Emisja dwutlenku siarki w 2012 roku wyniosła 61,5 tys. Mg. Największy udział w emisji miały źródła powierzchniowe (ok. 52%) oraz źródła punktowe (45%). Stan jakości powietrza Według oceny jakości powietrza w województwie małopolskim za rok 2012, dokonanej przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, przekroczenia wartości dopuszczalnych pyłu PM10, pyłu PM2,5 i docelowych benzo(a)pirenu wystąpiły we wszystkich strefach w województwie małopolskim. Ponadto, w Aglomeracji Krakowskiej przekroczone zostały średnioroczne wartości dopuszczalne dla dwutlenku azotu, a w strefie małopolskiej dwutlenku siarki. W tabeli 2. przedstawiono szczegółowe dane z poszczególnych stacji pomiarowych w Małopolsce. Tabela 2. Wielkości pomierzonych stężeń zanieczyszczeń powietrza w 2012 roku. Stacje pomiarowe Stężenia średnioroczne pyłu PM10 (μg/m 3 ) Liczba dni z przekroczeniami dopuszczalnych poziomów średniodobowych pyłu PM10 W 2012 r. najwyższe stężenia średnioroczne pyłu zawieszonego PM10 pomierzone zostały na stacji monitoringu przy Al. Krasińskiego w Krakowie (stacja komunikacyjna) 66 μg/m 3 (77 μg/m 3 w 2011 r.), w Nowym Sączu (stacja tła miejskiego) 56 μg/m 3, w Suchej Beskidzkiej (stacja tła miejskiego) 55 μg/m 3. W Krakowie przy Al. Krasińskiego średniodobowe poziomy Stężenie średnioroczne pyłu PM2,5 (μg/m 3 ) Stężenie średnioroczne dwutlenku azotu (μg/m 3 ) Stężenie średnioroczne dwutlenku siarki (μg/m 3 ) Stężenie średnioroczne pyłu benzo(a)pirenu (ng/m 3 ) Kraków Kurdwanów ,7 Kraków Krasińskiego Kraków Nowa Huta ,7 Nowy Sącz ,8 Tarnów ,4 Bochnia ,6 Trzebinia ,7 Olkusz Tuchów ,9 Gorlice ,3 Skawina Niepołomice ,5 Proszowice ,6 Sucha Beskidzka ,0 Wadowice ,6 Zakopane ,9 Wartości dopuszczalne ,0 Źródło: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie. dopuszczalne pyłu PM10 przekraczane były w ciągu 132 dni w roku (200 dni w 2011 r.), natomiast przy ulicy Bulwarowej w 122 dni w roku, w Nowym Sączu w ciągu 121 dni w roku. W 2012 r. doszło do 82 sytuacji przekroczeń poziomów informowania stężenia pyłu PM10 (200 μg/m 3 ) oraz 4 przypadków przekroczenia poziomu alarmowego (300 μg/m 3 ). Najwięcej takich sytuacji wystąpiło w Nowym Sączu oraz w Suchej Beskidzkiej (13), w Krakowie przy ulicy Bujaka (8) oraz w Tarnowie i Wadowicach (7). W 2011 roku sytuacji przekroczeń poziomów powyżej 200 μg/m 3 było 37. Stężenia średnioroczne pyłu PM2,5 mieszczą się w granicy od 32 μg/m 3 (w Trzebini) do 47 μg/m 3 (Al. Krasińskiego w Krakowie) i przekraczają poziom dopuszczalny 27 μg/m 3. Najwyższe stężenia średnioroczne benzo- (a)pirenu zanotowano w Suchej Beskidzkiej (19,0 ng/m 3 ), w Wadowicach (13,6 ng/m 3 ) a także w Proszowicach (12,6 ng/m 3 ). W 2011 r. najwyższe stężenia wystąpiły w Nowym Sączu (13,2 ng/m 3 ) i w Proszowicach (10,4 ng/m 3 ). Poziom docelowy dla benzo(a)pirenu wynosi 1 ng/m 3. W 2012 r. doszło do 82 sytuacji przekroczeń poziomów informowania stężenia pyłu PM10 (200 μg/m 3 ) oraz 4 przypadków przekroczenia poziomu alarmowego (300 μg/m 3 ). Najwięcej takich sytuacji wystąpiło w Nowym Sączu oraz w Suchej Beskidzkiej (13), w Krakowie przy ulicy Bujaka (8) oraz w Tarnowie i Wadowicach (7). Dla porównania, w 2011 roku sytuacji przekroczeń poziomów powyżej 200 μg/m 3 było 37. Konieczność zdecydowanych działań w Krakowie Kraków został pierwszym miastem w Polsce, w którym wprowadzono ograniczenia w stosowaniu paliw stałych. Sejmik Województwa Małopolskiego 25 listopada 2013 r. Uchwałą Nr XLIV/703/13 określił rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków. Przesłankami do podjęcia takiej decyzji były: niska emisja będąca główną przyczyną wysokich stężeń pyłu PM10 (43%), narażenie dużej liczby ludności Kraków zamieszkuje ¼ ludności Małopolski, negatywne oddziaływanie na zdrowie przedwczesne zgony, powikłania sercowo-naczyniowe, nowotwory, wysokie koszty pośrednie złej jakości powietrza, które szacuje się na poziomie 740 mln zł rocznie, potencjał techniczny sieci ciepłowniczej i gazowej 70% budynków jest podłączonych do sieci ciepłowniczej, prawie 100% do sieci gazowej, oddziaływanie zanieczyszczeń na zabytki, Kraków jest najbardziej zanieczyszczonym miastem w Polsce, a w Europie zajmuje pozycję trzecią. Wprowadzenie ograniczeń w stosowaniu paliw stałych zastosowane zostało w innych dużych aglomeracjach miejskich w Europie i na świecie, które zmagały się z podobnym problemem. Stało się tak w Londynie (w 1956 r.) oraz w Dublinie (w 1990 r.). W 2013 r. ograniczenia stosowania paliw stałych objęły kolejnych 7 miast w Irlandii. W Christchurch (Nowa Zelandia) od 2008 r. obowiązuje zakaz używania kotłów starszych niż 15 lat, a w Sacramento (USA) w 2007 r. wprowadzono zakaz stosowania drewna w zależności od prognozy stężenia pyłu PM2,5 (przy stężeniach powyżej 35 µg/m³ można używać tylko autoryzowanych kotłów a przy stężeniach powyżej 40 µg/m³ obowiązuje całkowity zakaz). W 2012 r. w 47 dużych miastach w Chinach wprowadzono zakaz stosowania węgla, natomiast od 2015 r. zakaz ma objąć 113 największych miast. Doświadczenia tych miast wskazują, iż może to być skuteczne narzędzie poprawy jakości powietrza w aglomeracji miejskiej. Czyste powietrze wyzwanie dla wszystkich W listopadzie 2010 r. uruchomiony został serwis internetowy prezentujący prognozę stanu jakości powietrza wraz z informacjami o ryzyku wystąpienia przekroczeń wartości alarmowych i dopuszczalnych. Prognozowanie prowadzone jest z dwudniowym wyprzedzeniem. Prognozy i dane aktualne prezentowane są poprzez ww. stronę internetową oraz środki masowego przekazu. Serwis stał się bardzo popularny wśród mieszkańców regionu. Osoby szczególnie wrażliwe (np. dzieci, osoby starsze, z chorobami dróg oddechowych) ostrzeżone w porę mogą uniknąć nadmierne- 2 MISTiA na Szlaku 1/2014

3 Zmiana jest konieczna Pionierskie działania Małopolski na rzecz jakości powietrza Głosami radnych sejmiku poczyniliśmy ważny krok dla ochrony powietrza w Małopolsce. Uchwała o dopuszczeniu paliw stosowanych do ogrzewania na terenie Krakowa jest pierwszym takim aktem prawa miejscowego w Polsce. Dzięki niej możliwa będzie walka z krakowskim smogiem i realna poprawa jakości powietrza w mieście. Dopuszczenie do ogrzewania budynków i wody wyłącznie oleju opałowego i gazu eliminuje możliwość używania węgla i drewna do tych celów. Emisja szkodliwych pyłów PM2, 5 i PM10, która towarzyszy spalaniu węgla i drewna jest główną przyczyny fatalnego stanu w stolicy Małopolski. Uchwalone przepisy nie obejmą kominków, które nie służą do ogrzewania. Jest to efekt kompromisu, który udało się wypracować Zarządowi Województwa Małopolskiego ze środowiskami ekologicznymi. Dzięki temu możliwe było podjęcie zaproponowanej przez ZWM uchwały podczas obrad Sejmiku Województwa Małopolskiego, bo radni nie byli jednomyślni w tej sprawie. Uchwała to również wynik przeprowadzonych konsultacji społecznych, choć wcale nie musiały się one odbywać. Nigdy nie lekceważymy opinii mieszkańców. Ponad 90 proc. głosów było za wprowadzeniem zakazu, więc uchwała jest w znacznej mierze realizacją woli mieszkańców Krakowa. Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego wie, m.in. wyniki konsultacji ze specjalistami. Wprowadzona redukcja zanieczyszczeń wpłynie znacząco na wydłużenie średniej długości życia mieszkańców miasta. Chcemy chronić tych, którzy są najbardziej zagrożeni: dzieci, seniorów, chorych na schorzenia układu sercowo-naczyniowego i oddechowego. Dzięki nowemu prawu będziemy mogli wpłynąć na zniwelowanie rosnącej liczby urodzeń dzieci o mniejszej wadze i częściej pojawiających się wadach wrodzonych. Wierzę, że zmiany uda się wprowadzić szybko skoncentrowana zabudowa Krakowa bardzo temu sprzyja. To jedno z niewielu miast w Polsce, w którym istnieje techniczna możliwość podłączenia większości budynków mieszkaniowych do scentralizowanego układu ciepłowniczego. W Małopolsce cały czas monitorujemy jakość powietrza i informujemy mieszkańców o zagrożeniach, o podwyższonym stężeniu pyłów i przekroczonych normach. Wykres 1. Liczba dni, w których wystąpiły przekroczenia poziomów pyłu PM10 powyżej 200 μg/m 3 dla wybranych lat. Opracowanie własne na podstawie danych z Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Krakowie. Dla Krakowian, dla których dostosowanie się do nowych przepisów byłoby bardzo kosztowne przewidziana jest pomoc finansowa: dofinansowanie do wymiany kotłów w wysokości prawie 100 proc. ceny, a także możliwość uzyskania częściowej refundacji kosztów utrzymania. Staramy się wprowadzić również dopłaty dla osób spoza Krakowa, które będą chciały wymienić swoje piece jednak w tym przypadku możliwa będzie wymiana na bardziej nowoczesny piec węglowy. Problem złej jakości powietrza dotyczy nie tylko i wyłącznie Krakowa. W innych miastach regionu, takich jak Nowy Sącz, Wadowice czy Zakopane również normy są przekroczone. Na przykład w miastach i wsiach Małopolski Zachodniej nawet ponad 30 proc. zanieczyszczeń pochodzi ze Śląska zakaz palenia węglem byłby nieskuteczny w takich przypadkach. Nikt nie powinien mieć jednak wątpliwości zmiana jest konieczna. W Krakowie potrzebne były radykalne środki. Jakość powietrza jest skrajnie zła, a Kraków zajmuje trzecie miejsce wśród najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie. Naszym obowiązkiem jest chronić zdrowie i życie mieszkańców. Dlatego opracowując projekt uchwały analizowaliśmy dokładnie wszystkie dane związane z oddziaływaniem zanieczyszczeń na zdrogo narażenia się na negatywne oddziaływanie zanieczyszczeń. Ochrona jakości powietrza jest bardzo istotna dla zdrowia i komfortu życia. Analizy wykonywane w ramach Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego wskazują, iż ponad 1,6 mln mieszkańców Małopolski narażonych jest na złą jakość powietrza wywołaną znacznie przekraczającą normy zawartością pyłu zawieszonego PM10. W celu ograniczenia powstawania zanieczyszczeń należy m.in.: zaprzestać spalania śmieci w piecach. Podczas spalania śmieci emitowane są szkodliwe substancje: pyły powodujące zanieczyszczenie metalami ciężkimi, trujący tlenek węgla oraz tlenek azotu, który powoduje podrażnienia, a nawet uszkodzenia płuc. W dymie znajduje się dwutlenek siarki, chlorowodór, cyjanowodór oraz rakotwórcze dioksyny. stosować właściwe zasady spalania paliw. Stosowanie zasad czystego palenia węglem pozwala na: zmniejszenie zużycia węgla o 30-40%, uzyskanie stabilnej temperatury w budynku w ciągu doby, ograniczenie liczby niezbędnych wizyt w kotłowni do 1-2 na dobę, ograniczenie zanieczyszczenia komina i kosztów jego czyszczenia. stosować ekologiczny styl jazdy, który pozwoli na zmniejszenie spalania paliwa i mniejszą emisję zanieczyszczeń. Informacja o tych powyższych przedsięwzięciach zamieszczona została na stronie internetowej w zakładce Zadbajmy o czyste powietrze. Wojciech Kozak Wicemarszałek Województwa Małopolskiego MISTiA na Szlaku 1/2014 3

4 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie Jak poprawić jakość powietrza w Małopolsce? Prowadzone od kilkunastu lat przez Woje- -wódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie pomiary wykazują stale bardzo złą jakość powietrza w Małopolsce. Przekraczane są dopuszczalne stężenia pyłu zawieszonego PM10, w tym stężenia jego drobnej frakcji PM2,5 oraz bardzo szkodliwego benzo(a)pirenu. W ciągach komunikacyjnych Krakowa powyżej dopuszczalnych norm wykazywane są poziomy dwutlenku azotu, a w powiecie suskim stężenia dwutlenku siarki. W sezonie letnim są dopuszczalne ponadnormatywne dzienne stężenia ozonu, choć ilość tych dni w ciągu roku nie przekracza ilości dopuszczalnej. Głównym problemem, jaki stwarza zła jakość powietrza, jest narażanie mieszkańców Małopolski na wdychanie w sezonie grzewczym toksycznych substancji, które są związkami rakotwórczymi, mutagennymi (powodującymi wady wrodzone), zwiększającymi też bezpłodność. Związki te działają szkodliwie na rozwój dziecka w łonie matki. Są też przyczyną alergii. Gminy różnie radzą sobie z poprawianiem jakości powietrza. Nie wszędzie też stopień trudności przy uzyskiwaniu poprawy jest jednakowy. Najtrudniej zmniejszyć jest zanieczyszczenie w miastach dużych. W grupie tej najlepsze wyniki uzyskuje Tarnów. Wśród miast średnich najlepsze powietrze jest w Gorlicach, Trzebini, Olkuszu i Zakopanem. Nie można jednakże powiedzieć, że powietrze w tych miejscowościach jest czyste. Przedstawia to poniższe zestawienie wyników badań. W świetle opinii ekspertów nauk medycznych na ocenę toksyczności powietrza wpływa nie tylko stężenie zawieszonego w nim pyłu (choć istotna jest ilość drobnej, wnikającej do krwioobiegu frakcji PM2,5). Największe znaczenie ma ilość zaadsorbowanych na powierzchni pyłu, szkodliwych dla zdrowia, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, czego wskaźnikiem jest stężenie benzo(a)pirenu. Z tej perspektywy na znacznie większe zagrożenie niż mieszkańcy Krakowa, 4 którzy słusznie żądają skuteczniejszych działań naprawczych, narażone są osoby mieszkające w Suchej Beskidzkiej, Proszowicach czy w Wadowicach. Dokładniej obrazuje to rozkład miesięcznych stężeń benzo(a)pirenu w poszczególnych miejscowościach. Głównym źródłem emisji są paleniska domowe oraz małe instalacje grzewcze, choć rośnie, zwłaszcza w dużych miastach, emisja z pojazdów drogowych. Godnym uwagi jest fakt, że w uchwalonym 30 września 2013 r. przez Sejmik Województwa Małopolskiego Programie ochrony powietrza dla województwa małopolskiego, kilkakrotnie zwiększono dla Krakowa szacunkowy udział emisji przemysłowej. Problem udziału poszczególnych źródeł emisji w miastach przemysłowych wymaga dodatkowych badań naukowych, bowiem zaskakujące wahania wskaźników, oparte na niesprawdzającym się w Małopolsce modelowaniu rozkładu zanieczyszczeń, istotnie wpływają na skuteczność programów naprawczych. Wdrażane w Małopolsce od blisko dziesięciu lat programy ochrony powietrza, choć w kilku miastach przyniosły zauważalną poprawę, dalekie są od planowanych celów. Co więcej, w wielu ukierunkowanych na turystykę i rekreację miejscowościach sytuacja się pogorszyła. Jedną z przyczyn było błędne wykorzystywanie Odnawialnych Źródeł Energii. Na tereny Żywiecczyzny i Południowej Małopolski wwożono w dużych ilościach złej jakości węgle, w tym węgle flotacyjne i węgiel brunatny, a z terenów tych wywożono do elektrociepłowni, trociny i zrąbki. Mimo, iż wycofano się z technologii współspalania biomasy z węglem, nadal nie wspiera się w ramach programu ochrony powietrza wykorzystywania biomasy, jako surowca energetycznego w domowych instalacjach. Nie ustał też proceder palenia nie tylko w powiecie suskim niskiej jakości, zasiarczonymi węglami. MISTiA na Szlaku 1/2014 Sytuacja wymaga radykalnych działań na wszystkich szczeblach władzy. W gminach należy opracować lokalne programy ograniczania niskiej emisji, których podstawą będzie inwentaryzacja źródeł tej emisji oraz funkcjonowanie lokalnej energetyki cieplnej. Gminy muszą zorganizować dla swoich mieszkańców, w oparciu o fundusze wojewódzkie, środki na wymianę szkodzących zdrowiu systemów grzewczych. Muszą zebrać informacje na temat podatności lokalnej społeczności na korzystanie ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska, skierowanych na wymianę uciążliwych urządzeń grzewczych. Należy podkreślić fakt, że warunkiem koniecznym dla osiągnięcia celu będzie kształtowanie pozytywnej świadomości społecznej, wspieranej promowaniem dobrych praktyk, z uwzględnieniem efektów finansowych. Na szczeblu wojewódzkim należy zapewnić gminom środki na wymianę wysokoemisyjnych urządzeń grzewczych, umożliwiając także (poza Krakowem) montaż wysokiej klasy kotłów opalanych drewnem lub dobrej jakości węglem. Wspierać należy rozbudowę sieci gazociągów i promować odnawialne źródła energii, w tym produkcję biomasy. Istnieje konieczność zaplanowania na szczeblu centralnym znacznie większych niż obecnie środków na programy ochrony powietrza. Wprowadzić też trzeba, obowiązującą na mocy prawa standaryzację paliw stałych oraz kotłów małej mocy. Ustalić należy zasady kontroli funkcjonowania systemów grzewczych w budynkach osób prywatnych. Kluczowe znaczenie będzie jednak miało wprowadzanie korzystnych relacji cenowych dla stosowania przyjaznych środowisku systemów grzewczych. Pomimo nikłego postępu, w dziedzinie ochrony powietrza rysuje się lepsza perspektywa. Rośnie świadomość społeczna i świadomość samorządowców, że należy działać dużo skuteczniej. Widać to w Krakowie, Zakopanem, Gorlicach, Tarnowie czy powiatach chrzanowskim i olkuskim. Rozwija się myśl techniczna, dzięki której rośnie krajowa produkcja, sterowanych elektronicznie wysokiej jakości kotłów na paliwa stałe. Docenia się potrzebę termoizolacji. Mieszkańcy Małopolski coraz pozytywniej reagują na proponowane im rozwiązania, o ile wytłumaczy się racjonalność i stabilność ekonomiczną wprowadzanych innowacji. Ryszard Listwan Zastępca Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska

5 Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie od 20 lat finansuje ochronę środowiska w Małopolsce Realne wsparcie działań na rzecz czystego powietrza Małopolanie będą mieć wpływ na czystość powietrza Rekordową sumę przyznał Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie na walkę z niską emisją powietrza! 20 mln złotych dotacji i pożyczek umożliwi realną poprawę jakości powietrza. W sezonie jesienno-zimowym co roku powraca temat likwidacji niskiej emisji powietrza w Małopolsce. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie od lat przyznaje dotacje na walkę ze smogiem. Tylko w 2013 roku Fundusz przyznał prawie 10 mln zł dotacji i 10 mln zł pożyczek. Główną przyczyną powstawania niskiej emisji powietrza jest przede wszystkim palenie w piecach węglowych, nie tylko węglem, ale i śmieciami. Co roku do atmosfery, a następnie do naszych organizmów, trafia 762 ton pyłu i ok. 470 kg rakotwórczego benzopirenu. Liczne akcje protestacyjne mieszkańców i organizacji społecznych świadczą o tym, że świadomość szkodliwości palenia nieodpowiednim opałem w piecach jest coraz większa. Chęć wymiany w 2013 roku zgłosiło aż 1500 gospodarstw, czyli o pięć razy więcej niż w poprzednich latach. Dzięki przydzielonym środkom z Wojewódz-kiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospo-darki Wodnej w Krakowie, w dwóch etapach, będzie można zlikwidować kolejne kotłownie indywidualne i osiedlowe, paleniska węglowe, a także kontynuować rozbudowę sieci ciepłowniczej. Pierwszy etap obejmie wymianę 524 pieców, czyli zmniejszenie emisji równoważnej w ilości ok kg/rok. Na ten cel zostanie przeznaczone prawie 3,5 mln zł dotacji. Na drugi etap przeznaczono 6 mln pożyczki i 6 mln dotacji, dzięki pieniądzom będzie można zmniejszyć emisję równoważną w ilości ok kg/rok, czyli 1057 zlikwidowanych pieców. Uruchomiony został również program pomocowy z dopłatami do ekologicznego ogrzewania. Dzięki dotacjom możliwa będzie instalacja kolektorów słonecznych, a także pomp ciepłowniczych. Na ten cel WFOŚiGW przeznaczył aż 4 mln złotych. Małopolska pogoda pozwala na zastosowanie solarów do produkcji ciepłej wody czy ogrzewania podłogowego. Z kolei pompy ciepła pozwolą w zimie ogrzać budynek, a w lecie będą służyć za klimatyzację. Obecnie jest to jedna z najtańszych form ogrzewania, obok opalania węglem. Poza własnymi zadaniami, Fundusz na terenie Małopolski pilotuje również ogólnopolski program KAWKA, którego celem jest ochrona ludności przed szkodliwymi oddziaływaniami zanieczyszczeń powietrza. Budżet programu przeznaczonego na działania w całej Polsce wynosi aż 400 milionów złotych. Przydzielony jest przede wszystkim na likwidację tych źródeł energii, których wykorzystanie niesie ze sobą produkcję szkodliwych gazów i zamianę ich na takie, które nie szkodzą środowisku. Do zanieczyszczeń z tak zwanej niskiej emisji, której likwidacją zajmuje się przede wszystkim program KAWKA, zaliczają się również zanieczyszczenia pochodzące z wszelkiego rodzaju pojazdów mechanicznych. W tym przypadku Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska przewidział działania mające na celu zmniejszenie szkodliwych gazów pochodzących z pojazdów komunikacji miejskiej. Pomóc w tym może między innymi: wdrażanie systemów zarządzania ruchem miast, czy budowa stacji zasilania transportu zbiorowego w gaz ziemny lub energię elektryczną. Ze środków finansowych przez pięć lat będą mogły korzystać także osoby fizyczne. Wnioski o dofinansowanie będą rozpatrywane na bieżąco. Co powinni zrobić zainteresowani, żeby móc wykorzystać te pieniądze? Przede wszystkim zgłosić się do swojej gminy, która odpowiedzialna jest za przyjmowanie wniosków i dowiedzieć się, czy gmina, w której mieszkają bierze udział w programie KAWKA. Podczas aplikowania o dofinansowanie swoich przedsięwzięć, osoby te powinny zadbać o dziesięć procent kosztów całej operacji, resztę otrzymają od Narodowego Fundu- -szu Ochrony Środowiska (45%) i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środo- -wiska w Krakowie (45%). Osoby fizyczne będą mogły więc przeprowadzić modernizację starych kotłowni, przyłączyć się do sieci ciepłowniczej, czy wymienić piece na takie, które przystosowane są do spalania biomasy. Już wiadomo, że w ramach zaplanowanych przedsięwzięć zlikwidowanych zostanie ponad 6 tysięcy źródeł ciepła opalanych paliwem stałym. Zastąpi je ponad 1,2 tysiąca źródeł, które do produkcji ciepła nie wykorzystują węgla. Osoby indywidualne mogą także korzystać z dofinansowania inwestycji w ramach umów podpisanych pomiędzy Wojewódzkim Funduszem, a Bankiem Ochrony Środowiska oraz Bankiem Spółdzielczym w Zatorze. Dofi- -nansowanie obejmuje: budowę źródeł ciepła o mocy do 60 kw, jeżeli pochodzą one z odnawialnych źródeł energii, zakup i instalację rekuperatorów z odzyskiem ciepła w celu zminimalizowania zużycia energii, wymianę kotłów grzewczych węglowych na kotły gazowe i olejowe o mocy do 60 kw, zakup i instalację ogniw fotowoltaicznych i kolektorów słonecznych o mocy do 10 kw. W większych aglomeracjach o słabej wentylacji tak jak Kraków niska emisja jest główną przyczyną powstawania smogu. Wdychanie niebezpiecznych gazów, zwiększa zachorowalność oraz śmiertelność związaną z układem oddechowym i krążenia. Działania Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie znacznie przyczynią się do zmniejszenia zarówno niskiej emisji, jak i jej skutków. Dzięki temu za pięć lat z pewnością zmieni się jakość powietrza w Małopolsce. Podpisanie umowy pomiędzy Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej a Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w zakresie programu KAWKA r. MISTiA na Szlaku 1/2014 5

6 Czyste powietrze lepsze życie Dobre praktyki w małopolskich samorządach Czyste powietrze to jeden z ważniejszych elementów, który wpływa na jakość życia. W województwie małopolskim jest to spory problem. Zgodnie z oceną Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Krakowie w całej Małopolsce odnotowuje się złą jakość powietrza. Podstawową jednostką administracji publicznej, która wykonuje zadania dotyczące ochrony środowiska, jest gmina. To ona właśnie podejmuje działania zmierzające ku poprawie stanu rzeczy. Niektóre gminy nie ograniczają się do wykonywania tych zadań wyłącznie w zakresie minimum, jakie określą obowiązki ustawowe. Coraz częściej sięgają one po innowacyjne i niestandardowe narzędzia, dzięki którym wykraczają poza ramy sztywno określone w przepisach o ochronie środowiska naturalnego. Przedstawiamy kilka przykładów dobrych praktyk, które bezsprzecznie mogą stać się źródłem inspiracji dla innych gmin. Udało nam się je zgromadzić dzięki działającemu przy MISTiA Forum Ekologicznego Samorządu Terytorialnego. Spotkania Forum są doskonałą okazją do dyskusji i rozwiązywania kwestii z zakresu ochrony środowiska, z którymi borykają się pracownicy urzędów administracji samorządowej oraz instytucji zajmujących się tą problematyką. Starostwo Powiatowe w Zakopanem Starostwo Powiatowe w Zakopanem w lutym 2011 roku przystąpiło do inicjatywy pod nazwą Dobry klimat dla Powiatów. Celami projektu jest aktywne zaangażowanie polskich samorządów w działania prowadzące do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i służące lepszej adaptacji do zmian klimatu oraz stymulowanie praktycznych inicjatyw i inwestycji na szczeblu lokalnym nakierowanych na ochronę klimatu i adaptację do jego zmian. W ramach tego projektu Starostwo Powiatowe w Zakopanym zorganizowało debatę klimatyczną (objęta została patronatem Ministerstwa Środowiska i Starosty Tatrzańskiego) Strategia rozwoju gospodarki niskoemisyjnej, która odbyła się 15 listopada 2012 roku w siedzibie Tatrzańskiej Agencji Rozwoju, Promocji i Kultury w Zakopanem. Celem spotkania była dyskusja związana z tematem rozwoju gospodarczego powiatu tatrzańskiego do 2030 roku, z uwzględnieniem zmieniających się uwarunkowań klimatycznych. Uczestnikami spotkania byli m. in. pracownicy Powiatu Tatrzańskiego, TPN, Instytutu Meteorologicznego, Sanepidu, radni Rady Powiatu Tatrzańskiego oraz mieszkańcy Powiatu, którzy mogli wymienić swoje poglądy i doświadczenia, a także podzielić się 6 swoimi pomysłami na temat ochrony klimatu oraz adaptacji do jego zmian. Część wniosków, jakie wyciągnięto podczas spotkania, w zakresie kierunków działania związanych z ochroną środowiska, znalazło swoje odzwierciedlenie w zapisach przyjętej 27 grudnia 2012 r. Strategii Rozwoju Powiatu Tatrzańskiego na lata , w jej celu strategicznym pod nazwą: czyste środowisko i chroniony krajobraz. Ponadto Staros- -two Powiatowe aktywnie udostępnia mieszkańcom materiały informacyjne dotyczące programu Dobry Klimat dla Powiatów w formie ulotek i broszur. Projekt Dobry klimat dla Powiatów realizowany jest przez Instytut Na rzecz Ekorozwoju, Związek Miast Polskich oraz Community Energy Plus ze środków LIFE+ oraz NFOŚiGW. Projekt trwać będzie do końca sierpnia 2015 roku. Szczawnica MISTiA na Szlaku 1/2014 Szczawnica jest gminą uzdrowiskową, dlatego w zakresie ochrony środowiska ciążą na niej szczególne obowiązki. Przede wszystkim musi spełniać określone normy z zakresu ochrony powietrza, wody i gleby. Normy te dla obszarów uzdrowiskowych są zaostrzone. Szczawnica jest pierwszym w Polsce pomysłodawcą projektu instalowania kolektorów słonecznych na dużą skalę. Już w 2007 roku władze samorządowe Szczawnicy zdecydowały się podjąć unikatowe w skali kraju przedsięwzięcie dotyczące zamontowania około 2 tysięcy kolektorów słonecznych u indywidualnych odbiorców na terenie Szczawnicy. Przedsięwzięcie, dla realizacji którego powołano specjalne Stowarzyszenie, spotkało się z olbrzymim zainteresowaniem mieszkańców. Do Stowarzyszenia na Rzecz Ekorozwoju Szczawnicy EKO Szczawnica przystąpiło ponad 400 osób. Przedsięwzięcie pod nazwą Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii przez odbiorców indywidualnych i zbiorowych na terenie miasta Szczawnica z użyciem instalacji solarnych, zainicjowane w 2007 roku, trwa do dziś. W programie wzięło udział 378 osób, u których zamontowano instalacje składające się z 2, 3, 4 kolektorów słonecznych oraz zbiorników ciepłej wody użytecznej. Solarna Szczawnica obejmuje zakup i montaż kompletnych systemów solarnych złożonych z ok szt. kolektorów o łącznej powierzchni absorpcji ok m 2 i mocy ok kw. Na przeprowadzenie programu pozyskano dotacje z NFOŚiGW w Warszawie (dostawa i montaż instalacji solarnych wraz z nadzorem inwestorskim) oraz pożyczkę z WFOŚiGW w Krakowie (dostawa i montaż instalacji solarnych). Użytkownicy instalacji solarnych otrzymali około 60-65% łącznego dofinansowania z dotacji NFOŚiGW w Warszawie i części umorzonej pożyczki (w 2014 r.) z WFOŚiGW w Krakowie.

7 Tarnów Ponad 10 lat akcji ograniczania niskiej emisji zastępowania palenisk węglowych źródłami ekologicznymi (ciepło miejskie, gaz ziemny, olej opałowy, ew. energia elektryczna) przyniosło w efekcie w Tarnowie likwidację kilkuset pieców węglowych i przyczyniło sie do zmniejszenia emisji zanieczyszczeń, przede wszystkim w obrębie tarnowskiej starówki. Od kilku lat Miasto dofinansowuje także montaż kolektorów słonecznych podgrzewających wodę użytkową oraz prowadzi szereg akcji edukacyjnych i informacyjnych. Jedną z nich jest cykliczny konkurs na najciekawszą gazetkę szkolną o tematyce ekologicznej. W roku 2013 hasłem przewodnim było My się zanieczyszczeń nie boimy, gdyż aktywnie powietrze chronimy. Metody przeciwdziałania zanieczyszczeniem powietrza, natomiast w roku 2011 Swobodny oddech zdrowe życie. Codzienne sposoby na poprawę jakości powietrza. Ponadto w bezpłatnym miesięczniku TAR- NÓW.PL, w ramach wkładki ekologicznej ukazują się artykuły poświęcone ochronie powietrza. Zachęca się w nich mieszkańców do korzystania z dopłat do wymiany pieców węglowych na ekologiczne i budowy domów energooszczędnych oraz instalowania kolektorów słonecznych. W artykule Jak poprawić jakość powietrza autorzy doradzali mieszkańcom, jakie postawy należy przyjmować, aby przyczyniać się do ochrony środowiska. W artykule Poligon energooszczędności w Tarnowie promowano realizację pracowni i warsztatów do nauki, testowania i praktycznego wykorzystania technologii budownictwa energooszczędnego. Oświęcim Miasto Oświęcim od szeregu lat prowadzi działania edukacyjne skierowane do dzieci i młodzieży. Ich podstawą jest akcja Sprzątanie świata (prowadzona cyklicznie od osiemnastu lat), która w 2010 roku odbyła się pod hasłem Kochasz dzieci nie pal śmieci. W samej uroczystości zakończenia akcji wzięło udział ponad 360 osób, w tym nauczyciele oraz uczniowie szkół podstawowych, gimnazjów, przedszkolaki i ich wychowawcy, dzieci ze świetlic szkolnych, terapeutycznych wraz z opiekunami, strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej oraz zaproszeni goście: Radni Rady Miasta Oświęcim, przedstawiciele Rad Osiedli, Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, Ogólnopolskiego Towarzystwa Animals w Oświęcimiu i Towarzystwa Ochrony Przyrody. Ponadto w 2013 r. Miasto zorganizowało dzieciom z przedszkoli miejskich i niepublicznych oraz uczniom ze szkół podstawowych wyjście na przedstawienia o tematyce ekologicznej. Spektakl Wielkie psotki małej Dorotki poruszał nie tylko problem segregacji odpadów, lecz również wskazał dzieciom odpowiednie postawy prozdrowotne oraz opowiadał o szkodliwości palenia śmieci. W poszukiwaniu Leśnego Szumu przedstawiał zarówno problem segregacji odpadów, jak również dzikich wysypisk, zanieczyszczenia lasów, ochrony dzikich zwierząt oraz szkodliwego wpływu hałasu i palenia śmieci. Natomiast w fabułę spektaklu Jaś i Małgosia wplecione były podstawowe terminy i pojęcia ekologiczne, dzięki czemu dzieci poznały istotne treści dotyczące troski o czystość środowiska. Przede wszystkim jednak miasto Oświęcim prowadzi działania związane z ochroną powietrza na podstawie uchwał Rady Miasta Oświęcim z dnia 30 stycznia 2013 r. Dzięki nim przyznawane są dotacje ze środków budżetu Miasta Oświęcim na wymianę starych i nieekologicznych źródeł ciepła na nowe ekologiczne źródła grzewcze. Ponadto przyznawane są również dotacje na zakup i montaż kolektorów słonecznych w ramach ograniczenia niskiej emisji dla Miasta Oświęcim. W 2013 r. miasto udzieliło 25 dotacji na wymianę starych kotłów węglowych na kotły węglowe niskoemisyjne z podajnikiem, 5 dotacji na wymianę starych kotłów węglowych na kotły gazowe, 2 dotacje na wymianę starych kotłów węglowych na podłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej oraz 15 dotacji na zakup i montaż kolektorów słonecznych. Tuchów Problem palenia śmieci w piecach domowych jest powszechny nie tylko w dużych miastach naszego województwa. Raport Komisji Europejskiej informuje, iż co roku na choroby wywołane złym stanem powietrza umiera 28 tysięcy Polaków. W Unii co dziesiąta osoba umierająca z powodu zanieczyszczonego powietrza pochodzi z naszego kraju. W związku z coraz większą ilością spalanych śmieci w gospodarstwach domowych obserwuje się zwiększającą się ilość pacjentów chorych na astmę oskrzelową oraz różne rodzaje alergii. Podczas spalania emitowane są do atmosfery: pyły, które odkładając się w glebie, powodują szkodliwe dla zdrowia człowieka zanieczyszczenie metalami ciężkimi; tlenek węgla, trujący dla ludzi i zwierząt; tlenek azotu, powodujący podrażnienia, a nawet uszkodzenia płuc; dwutlenek siarki, chlorowodór, cyjanowodór; rakotwórcze związki zwane dioksynami. Mając na uwadze zdrowie mieszkańców, Tuchów włączył się do akcji Kochasz dzieci, nie pal śmieci. Kampanię realizowaną przy wsparciu środków Unii Europejskiej przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska oraz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska w Katowicach prowadzi Fundacja Ekologiczna ARKA. Kochasz dzieci, nie pal śmieci to ogólnopolska akcja informacyjna, w której uczestniczy już kilkadziesiąt miejscowości z całej Polski. W jej ramach rozpowszechniane są plakaty i ulotki a dzieci podczas lekcji informowane są o zagrożeniu. Agnieszka Cudek Samodzielny Specjalista ds. Promocji i Marketingu MISTiA na Szlaku 1/2014 7

8 Kraków chce oddychać czystym powietrzem Lokalna inicjatywa obywatelska Krakowski Alarm Smogowy jest ruchem społecznym, który powstał w odpowiedzi na dramatyczną jakość powietrza w Krakowie. Postanowiliśmy wziąć sprawy w swoje ręce i rozpocząć akcje budowania świadomości wśród mieszkańców. Od kilku lat docierały do nas informacje, że oddychamy najbardziej zanieczyszczonym powietrzem spośród miast europejskich a także, że ponadnormatywne stężenia są przekraczane w Krakowie przez ponad 200 dni w roku. Działania władz miasta w zakresie likwidacji niskiej emisji wydawały nam się niewystarczające, zaś środki finansowe przeznaczone na tę walkę nieadekwatne do skali problemu. Zdawaliśmy sobie sprawę, że tylko presja obywateli skłoni władze miasta i województwa do podjęcia radykalnych działań. Po zapoznaniu się z odpowiednimi ekspertyzami, sporządzonymi na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, okazało się, że głównym źródłem smogu w Krakowie są indywidualne paleniska węglowe, czyli emisja powierzchniowa. Dotychczasowe działania nie przyniosły oczekiwanego efektu poprawy jakości powietrza w skali odpowiadającej wymogom prawnym, a wykonane analizy i ekspertyzy wskazują, że tylko całkowity zakaz stosowania paliw stałych pozwoli przynieść wymagany efekt. Posiadając takie informacje, postanowiliśmy domagać się naszego konstytucyjnego prawa oddychania powietrzem czystym i bezpiecznym dla naszego życia i zdrowia. Z pobudek czysto egoistycznych i w trosce o swoje dzieci rozpoczęliśmy dialog z urzędnikami i mieszkańcami. Zaczęliśmy od strony na facebooku, która w bardzo szybkim czasie zaczęła cieszyć się dużą popularnością. Kolejną naszą inicjatywą była petycja, w której domagaliśmy się radykalnych działań na rzecz poprawy jakości powietrza w Krakowie. Apelowaliśmy o wprowadzenie zakazu stosowania paliw stałych, a także stworzenie programu osłonowego, czyli wsparcia dla osób najuboższych, polegającego na dofinansowaniu kosztów eksploatacyjnych po zmianie ogrzewania na proekologiczne. Kolejnymi postulatami były: rozwój infrastruktury rowerowej, ograniczenia w strefie komunikacyjnej, a także zwiększenie kompetencji straży miejskiej przy kontrolowaniu palenisk. Problem palenia śmieci w naszym mieście nigdy nie został zniwelowany i zdajemy sobie sprawę, że dopóki piece węglowe będą funkcjonować w mieszkaniach, problem ten nie zniknie. Celem Krakows- -kiego Alarmu Smo- -gowego było doprowadzenie jakości powietrza w Krakowie do poziomów zgod-nych z normami europejskimi, a także do poziomów bezpiecznych dla na- -szego życia i zdrowia. Wraz ze wzrostem świadomości mieszkańców, rosła nasza determinacja, aby ten cel osiągnąć. Bardzo szybko nasze działania zaczęli wspierać krakowscy lekarze. To na ich wieloletnich badaniach opieraliśmy swoją wiedzę w zakresie zachorowalności i jej korelacji z powietrzem. Otrzymaliśmy też wsparcie od środowisk artystycznych i naukowych. Wokół KAS-u skupili się ludzie, którzy dzięki swojej wiedzy i możliwościom pomogli nam uczynić temat jakości powietrza jednym z najważniejszych tematów w Krakowie, a tym samym nie pozwolić, aby problem ten przez kolejne lata był zamiatany pod dywan. Dzięki uprzejmości i poświęceniu ludzi z branży reklamowej udało nam się zorganizować kampanię informacyjną Kraków chce oddychać. Te hasła pojawiły się na 80 bilboardach w naszym mieście i odbiły się szerokim echem, nie tylko w Krakowie. W nasze działania zaangażowała się również IKEA. Dzięki jej wsparciu udało nam się zaistnieć w przestrzeni publicznej. Stworzyliśmy bowiem wystawę, składającą się z 20 obrazków. Rysunki były graficznym przedstawieniem apeli mieszkańców, którzy swoje komentarze o złej jakości powietrza umieszczali na naszej stronie, podpisując petycję. Niejednokrotnie było to wołanie o natychmiastowe podjęcie radykalnych działań, opisy chorób dzieci, a także zapowiedzi opuszczenia Krakowa, jeśli nic się nie zmieni. Wystawa powstała dzięki pracy dwudziestu krakowskich rysowników i grafików. Krakowski Alarm Smogowy zorganizował również dwa marsze antysmogowe. Pierwszy odbył się na początku naszej działalności i skupił ponad 300 osób, dla których czyste powietrze nie jest obojętne. Drugi miał miejsce 25 października 2013 r. i wzięło w nim udział ponad 1000 osób. Dzięki takim działaniom i ogromnemu zaangażowaniu mieszkańców, którzy upominają się o swoje prawa, biorą udział w konsultacjach społecznych i oczekują zmian, udało nam się dojść do momentu uchwalenia przez radnych Województwa Małopolskiego skutecznego Programu ochrony powietrza dla Województwa Małopolskiego. Jest to dokument wymagany przez Komisję Europejską i zawiera zapisy o wprowadzeniu pełnego zakazu stosowania paliw stałych. Realizacja programu pozwoli realnie wpłynąć na poprawę jakości powietrza w Krakowie i pozbycie się problemu niskiej emisji Ewa Lutomska Krakowski Alarm Smogowy 8 MISTiA na Szlaku 1/2014

9 Współpraca międzynarodowa Pomagamy uczyć przedsiębiorczości na Ukrainie FRDL MISTiA wspólnie z Zachodnioukraińskim Regionalnym Centrum Szkoleniowym ze Lwowa oraz NGO Bussines Initiatives z Iwano-Frankowska realizuje projekt pt. Młodzi z inicjatywą 2 innowacyjne metody kształcenia przedsiębiorczości w ukraińskim systemie edukacyjnym. Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2013 r. i stanowi kontynuację projektu realizowanego w 2012 r. Działania projektowe rozpoczęto w marcu 2013 r., a ich zakończenie zaplanowane jest na grudzień 2014 r. Celem projektu jest opracowanie i wdrożenie innowacyjnych instrumentów edukacyjnych w nauczaniu przedsiębiorczości w szkołach I-III stopnia na terenie Zachodniej Ukrainy (województwa: lwowskie, iwano-frankowskie, tarnopolskie, wołyńskie, czerniowieckie, równieńskie). Głównymi produktami projektu będą gry decyzyjne (w postaci aplikacji komputerowych), które będzie można stosować w procesie nauczania przedsiębiorczości w ukraińskich szkołach, a także konkursy na najlepsze pomysły na działalność gospodarczą (pod nazwą Junior Biznesu ), przeznaczone dla młodzieży ukraińskiej. W długim horyzoncie czasowym wszystkie zrealizowane w ramach projektu działania mają się przysłużyć aktywizowaniu młodzieży ukraińskiej do podejmowania działalności gospodarczej oraz rozwoju sektora prywatnego. Przesłanki realizacji projektu Ukraińska gospodarka boryka się z przezwyciężaniem negatywnych skutków globalnego kryzysu gospodarczego, z przełomu 2008 i 2009 r. PKB Ukrainy spadło wówczas o 15% był to najgorszy wynik w całej Europie. Lata cechowały oznaki ożywienia gospodarczego, jednak okazało się ono niewystarczające do zapewnienia wzrostu pozwalającego myśleć o trwałym i zrównoważonym rozwoju ekonomicznym oraz społecznym państwa. W zestawieniu krajów o największej wolności gospodarczej, Ukraina zajęła dopiero 162 miejsce na 179 badanych krajów, ostatnie w Europie. Niekorzystne uwarunkowania społeczne i gospodarcze pogłębiają stagnację aktywności ekonomicznej społeczeństwa ukraiń- skiego. Sytuacja ekonomiczna, która doprowadziła nie tylko do spadku pozycji Ukrainy w światowych rankingach, ale przede wszystkim miała realny wpływ na odczuwalne zubożenie jej mieszkańców, nie sprzyja procesom samozatrudniania, a ludzie, którzy nie mają zabezpieczonej przyszłości bytowej nie są w stanie walczyć o cele wyższe. Stąd też zagadnienia związane z kształceniem przedsiębiorczości młodych pokoleń zaczęły nabierać bardzo poważnego znaczenia. Są dostrzegane przez władze centralne, regionalne oraz donorów kształtujących priorytety pomocowe dla Ukrainy. Aktywizowanie młodzieży w kierunku przedsiębiorczości powinno w przyszłości radykalnie zwiększyć liczbę małych i średnich firm, bardziej elastycznych i odpornych na globalne zawirowania finansowe, które będą przeciwwagą dla wielkich przedsiębiorstw, dominujących obecnie w ukraińskiej strukturze gospodarczej. Powstaje zatem pytanie, jak aktywizować młodzież do zakładania działalności gospodarczej? Ukraiński system kształcenia przedsiębiorczości młodzieży Głównym problemem okazał się nieefektywny system kształcenia młodzieży w zakresie przedsiębiorczości w ukraińskich szkołach I-III stopnia (odpowiedniki polskiej szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej). Należy stwierdzić, iż zagadnienia te są najczęściej pomijane. Lekcje przedsiębiorczości, jeżeli w ogóle są prowadzone, nie przygotowują do podjęcia działalności gospodarczej. Stąd też tak niewielu młodych ludzi myśli o założeniu firmy, która bardzo często okryta jest mitem niedostępności dla zwykłego obywatela brakuje wiedzy i odwagi. Działania projektowe Projekt FRDL MISTiA skupił się na opracowaniu i wdrożeniu interaktywnych i konkursowych narzędzi kształcenia ukraińskiej młodzieży w zakresie przedsiębiorczości w szkołach I-III stopnia oraz przygotowaniu fachowej kadry nauczycieli z tej tematyki trenerów przedsiębiorczości. Do podstawowych zadań projektu zrealizowanych w 2013 roku należą: Opracowanie scenariuszy tzw. gier podstawowych i decyzyjnych z zakresu przedsiębiorczości dla ukraińskich szkół I-III stopnia z wykorzystaniem polskich doświadczeń; Opracowanie aplikacji komputerowych w wersji ukraińskiej (z opcją dostępu internetowego i lokalnego) dla gier podstawowych i decyzyjnych z zakresu przedsiębiorczości dla szkół; Opracowanie ukraińskiej metodologii kształcenia przedsiębiorczości z wykorzystaniem innowacyjnych instrumentów edukacyjnych dla szkół; Realizacja Training of Trainers z zakresu stosowania innowacyjnych instrumentów przedsiębiorczości dla ukraińskich trenerów przedsiębiorczości. W 2014 roku przewiduje się m.in.: Przeprowadzenie lekcji pilotażowych w 20 ukraińskich szkołach I-III stopnia z wykorzystaniem innowacyjnych instrumentów edukacyjnych łącznie 300 uczniów oraz 100 nauczycieli; Wizyty stażowe ukraińskich trenerów przedsiębiorczości w polskich instytucjach realizujących kształcenie młodzieży w zakresie przedsiębiorczości za pomocą innowacyjnych instrumentów edukacyjnych łącznie 40 osób; Organizację międzyregionalnych konkursów Junior Biznesu dla uczniów ukraińskich szkół I-III stopnia pomysł na własny biznes 2 konkursy międzyregionalne na terenie Ukrainy Zachodniej; Organizację wizyty studyjnej w polskich szkołach dla zwycięzców międzyregionalnych konkursów Junior Biznesu 18 uczniów i 6 opiekunów, 5 dni; Opracowanie i wydanie podręcznika dla trenerów przedsiębiorczości na Ukrainie z zakresu stosowania innowacyjnych instrumentów edukacyjnych oraz portalu internetowego; Przeprowadzenie konferencji podsumowującej realizację projektu oraz promującej jego idee wśród przedstawicieli ukraińskiego środowiska oświatowego, administracyjnego i gospodarczego. Działania projektu cieszą się wielką popularnością wśród ukraińskich odbiorców. Prowadzone są dyskusje o potrzebach w zakresie popularyzowania aktywnych metod kształcenia przedsiębiorczości na Ukrainie, koniecznych zmianach prawnych i finansowaniu podobnych projektów. Wszyscy uczestnicy wyrażają pełną gotowość do współpracy z polskimi partnerami. Wojciech Odzimek Kierownik Projektu Projekt był współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. MISTiA na Szlaku 1/2014 9

10 Małopolskie Forum Kultury Konferencja: Kultura. Wczoraj, dziś, jutro W Centrum Kultury im. Marii Płonowskiej w Bolesławiu, 24 października 2013 r. odbyła się konferencja Małopolskiego Forum Kultury pt. Kultura. Wczoraj, dziś, jutro Konferencja skierowana do przedstawicieli instytucji kultury z terenu województwa małopolskiego stanowiła płaszczyznę do dyskusji nad teoretycznymi i praktycznymi sposobami rozbudzania kreatywności i stymulowania możliwości twórczych w kontekście działalności kulturalnej. Konferencję otworzyli organizatorzy: Ryszard Januszek Wójt Gminy Bolesław, Barbara Rzońca Dyrektor Centrum Kultury im. Marii Płonowskiej w Bolesławiu, Janusz Olesiński Dyrektor FRDL MISTiA i Anna Łyżwa Koordynator Małopolskiego Forum Kultury. Wśród zaproszonych prelegentów znaleźli się: dr Jacek Górski Dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie, Józef Liszka regionalista i honorowy obywatel ziemi bolesławskiej, Dyrektor Barbara Rzońca i Tomasz Sawicki z Centrum Kultury im. Marii Płonowskiej w Bolesławiu, Emilia Kotnis-Górka socjolog i medioznawca, Wojciech Imielski psycholog, pisarz i publicysta i Jacek Sypień dziennikarz i historyk reprezentujący Miejski Ośrodek Kultury w Olkuszu. W trakcie konferencji, podzielonej na trzy bloki tematyczne, postawione zostały pytania dotyczące kultury wczoraj, dziś oraz w przyszłości. Dr Jacek Górski zaprosił nas do podróży w czasie, która pozwoliła zrozumieć, w jaki sposób archeologia określa nasze dziedzictwo i kulturę. Józef Liszka i Tomasz Sawicki zaprezentowali sylwetki osób zasługujących na miano twórców kultury w historii ziemi bolesławskiej: Jana Waśniewskiego, bolesławskiego epika i twórcy trylogii górniczej oraz Władysława Jastrzębskiego, artysty, malarza i witrażysty, którego prace można podziwiać chociażby w bolesławskim kościele p.w. Macierzyństwa Najświętszej Marii Panny i Michała Archanioła. Dalsza część konferencji oscylowała wokół kultury dzisiejszej, która musi się nieustannie konfrontować ze zmieniającymi się potrzebami i preferencjami odbiorców, a także pozyskiwaniem środków zewnętrznych na działalność. O tym, gdzie szukać funduszy i ich wpływie na funkcjonowanie instytucji kultury oraz wyzwalanie społecznej aktywności w odbiorcach mówiła dyrektor Centrum Kultury w Bolesławiu Barbara Rzońca, wzbogacając swoje wystąpienie o prezentację dobrych praktyk. Emilia Kotnis-Górka przedstawiła socjologiczny obraz współczesnych odbiorców kultury, pozwalając tym samym szerzej spojrzeć na problem uczestnictwa w kulturze. W bloku poświęconym przyszłości Wojciech Imielski przedstawił psychologiczne uwarunkowania ludzkiej kreatywności i przekazał praktyczne wskazówki rozbudzania i stymulowania swojej kreatywności oraz możliwości twórczego rozwiązywania problemów. Tematykę bloku dopełnił Jacek Sypień, który odpowiedział na pytanie jak wykorzystać dziedzictwo historyczne w promocji regionu. Zwieńczeniem konferencji była wizyta w Staropolskim Dworku w pobliskiej Krzykawce, gdzie odbył się koncert Iwony Pilarz i Łukasza Węglarza zatytułowany Szczęście oraz wystawa zdjęć Andrzeja Karonia pt. Niebo. Na ponad pięćdziesięciu fotografiach można było zobaczyć niebo w różnych odsłonach: zaćmienie słońca, księżyc, aleje gwiazd. Bardzo interesującymi pracami były te, na których udało się uwiecznić ruch gwiazd oraz Jowisza, meteor i sztucznego satelitę. Konferencja w Bolesławiu wpisuje się w cykl konferencji organizowanych przez Małopol- -skie Forum Kultury w różnych częściach Ma- łopolski przyczyniając się w ten sposób do promowania województwa, ale także prezentowania ciekawych rozwiązań i upowszechniania dobrych praktyk w dziedzinie kultury. Tym razem była doskonałą okazją do prezentacji i promocji gminy Bolesław. Każdy z Państwa, kto chciałby uczestniczyć w spotkaniach Małopolskiego Forum Kultury, proszony jest o zapoznanie się ze Statutem Forum dostępnym na stronie internetowej www. mistia.org.pl/mfk oraz wypełnienie i odesłanie deklaracji członkostwa do Małopolskiego Instytutu Samorządu Terytorialnego i Administracji Serdecznie zapraszamy i zachęcamy przedstawicieli instytucji kultury do udziału w pracach Forum i podejmowania działań na rzecz wspólnych, ważnych dla kultury spraw. Anna Łyżwa Koordynator Małopolskiego Forum Kultury 10 MISTiA na Szlaku 1/2014

11 Forum Oświaty Samorządowej Jubileusz 20-lecia Od 1993 roku przy Małopolskim Instytucie Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie działa Forum Oświaty Samorządowej. Forum działa i rozwija się dokumentacja sprzed 20 lat przypomina, że rozpoczynało swoją działalność z grupą nieco ponad 20- -osobową, a dzisiaj liczy 130 osób, przedstawicieli samorządów z Małopolski, którzy kierują oświatą na terenie gmin i powiatów. Wspólne spotkania stanowią doskonałą okazję do wymiany doświadczeń a omawiane tematy wynikają z bieżących problemów i potrzeb uczestników. Członkowie Forum podnoszą swe kwalifikacje w czasie sesji szkoleniowych. Rocznie w ramach Forum odbywa się 12 spotkań, w tym 10 w siedzibie MISTiA i dwie trzydniowe sesje wyjazdowe wiosenna i jesienna. Zatem w ciągu tych lat odbyliśmy wspólnie blisko 200 spotkań w MISTiA i ponad 30 wyjazdowych! Forum przejawia swoją aktywność także na zewnątrz, występowało kilkakrotnie do Sejmowej Komisji Edukacji, do Ministra Edukacji Narodowej opiniując projekty ustaw i rozporządzeń, do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Na spotkania zapraszamy osoby zaangażowane w sprawy oświaty i wychowania oraz przedstawicieli środowisk, którzy oświatę tworzą i odpowiadają za jej poziom. Forum wielokrotnie gościło na spotkaniach m.in. Małopolskiego Kuratora Oświaty, Dyrektorów Wydziałów i Wizytatorów Kuratorium Oświaty, Wicemarszałka Województwa Małopolskiego, Prezesa i Członków Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie, Dyrektorów Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych, Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie, przedstawicieli Archiwum Państwowego w Krakowie, Samorządowego Ko- legium Odwoławczego, Ministerstwa Skarbu, arbitrów Urzędu Zamówień Publicznych, specjalistów i ekspertów z dziedzin i tematów, którymi członkowie Forum byli zainteresowani. Podejmowaliśmy także gości zagranicznych: w 2002 roku Forum zorganizowało z udziałem przedstawicieli Katalonii konferencję pt. Zarządzanie oświatą w samorządzie hiszpańskie i polskie doświadczenia. Jej celem była wymiana doświadczeń w zarządzaniu oświatą na poziomie lokalnym w lipcu 2008 r. gościem Forum był Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Edukacji Kraju Związkowego Turyngii, podczas którego zaprezentował funkcjonowanie i finansowanie systemu oświatowego w Turyngii Spotkania te umożliwiły poznanie organizacji i funkcjonowania oświaty w innych krajach Europy. W 2008 r. z okazji 15-lecia Forum odbyła się konferencja Oświata samorządowa doświadczenia i refleksje. Z okazji jubileuszu 20-lecia Forum, 22 listopada 2013 r., w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa odbyła się uroczysta konferencja Szanse i zagrożenia oświaty samorządowej w kontekście częstych zmian przepisów. Konferencję otworzył Pan Janusz Olesiński Dyrektor FRDL MISTiA, a po nim głos zabrała Pani Bożena Sobocińska Przewodnicząca Zarządu Forum, która przypomniała ważniejsze wydarzenia z życia Forum. Realizacja zadań oświaty jest jednym z podstawowych obowiązków jst. Możemy śmiało i odpowiedzialnie stwierdzić, że spotkania w ramach Forum są dla nas bardzo pomocne, zdobywamy wiedzę niezbędną w naszej pracy, która przyczynia się do podnoszenia jakości oświaty w jst. Uczymy się, jak radzić sobie z bieżącymi problemami, wymieniamy się dobrymi praktykami, wspólnie wypracowujemy optymalne kierunki rozwiązań a także podejmujemy stanowiska i opinie dotyczące istniejącego prawa oświatowego. Staramy się wspólnym głosem mówić o tym, co niedoskonałe, gdzie jeszcze potrzebujemy pomocy i w jakim zakresie oczekujemy zmian. Jesteśmy bardzo wdzięczni za stworzenie nam samorządowcom takich możliwości podkreśliła w swoim wystąpieniu. Podczas konferencji refleksjami dzielili się: dr Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego, prof. dr hab. Grażyna Prawelska- -Skrzypek profesor UJ, Andrzej Porawski dyrektor Biura Związku Miast Polskich, Andrzej Sołtys wójt Gminy Słopnice i Piotr Modrzewski Koordynator w zespole Centrum Analiz Strategicznych przy MISTiA. Przedstawiono m.in.: wpływ częstych zmian przepisów na zarządzanie oświatą samorządową i jej jakość, rozwijanie kompetencji kluczowych jako wyzwanie polityki edukacyjnej, wykorzystanie przez jst potencjału intelektualnego zwalnianych nauczycieli. Podczas konferencji Dyrektor MISTiA, Janusz Olesiński wręczył dyplomy i podziękował za zaangażowanie i 20-letnią pracę na rzecz Forum Pani Barbarze Rokowskiej dyrektor Zarządu Szkół i Przedszkoli Miejskich w Oświęcimiu i Pani Lucynie Zaczyńskiej byłej dyrektor Gminnego Zespołu Obsługi Szkół i Przedszkoli w Babicach. Pani Krystyna Hrabia wiceprzewodnicząca Zarządu Forum dokonała podsumowania konferencji: Udział w comiesięcznych spotkaniach w ramach Forum daje nam, jego członkom, możliwość poszerzania wiedzy a także wymiany doświadczeń, dzięki czemu możemy się wiele nauczyć. Omawiane w czasie spotkań tematy z udziałem ekspertów pomagają nam w interpretacji często niejasno sformułowanych przepisów oraz rozwiązywaniu bieżących problemów związanych z prowadzeniem oświaty samorządowej. Niezwykle istotna jest w czasie spotkań możliwość wymiany doświadczeń oraz korzystanie z dobrych i sprawdzonych rozwiązań. Bardzo dziękujemy dyrekcji MISTiA i Pani Koordynator za organizację owocnych i profesjonalnych spotkań służących pogłębianiu wiedzy z zakresu oświaty samorządowej. Uroczyste, jubileuszowe spotkanie uświetnił koncert stypendystów Fundacji Pro Musica Bona działającej przy Państwowej Szkole Muzycznej im. Władysława Żeleńskiego w Krakowie. Jolanta Przejczowska Koordynator Forum Oświaty Samorządowej MISTiA na Szlaku 1/

12 Konferencja Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Małopolski Prezydencki projekt ustawy samorządowej Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP przedstawił w MISTiA propozycje zawarte w przygotowywanej ustawie samorządowej. Projekt, którego celem jest zwiększenie wpływu mieszkańców na działanie samorządów, zaostrza zasady odwoływania władz lokalnych w referendach. Minister Olgierd Dziekoński gościł w MISTiA na spotkaniu Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Małopolski 10 października 2013 r. Podczas konferencji blisko stu włodarzy małopolskich miast i gmin miało okazję poznać propozycje zawarte w najnowszym projekcie ustawy samorządowej. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP przedstawił samorządowcom propozycje dotyczące prawa mieszkańców do inicjatywy uchwałodawczej, przepisów związanych z konsultacjami społecznymi oraz ważnością referendum. Podkreślał, że szczególnie ważnym dla instytucji samorządu terytorialnego jest potwierdzenie domniemania kompetencyjnego gmin, określonego w konstytucji. To Rada Gminy w drodze uchwały winna określać sposób i zakres wykonania zadań, które gmina chce realizować. Prezydencka propozycja ma na celu zwiększenie możliwości współdziałania jednostek samorządu terytorialnego. Projekt zakłada wzmocnienie konstytucyjnie zagwarantowanej samodzielności decyzyjnej samorządu. Dlatego gminom przyznaje się w nim prawo do realizacji wszelkich zadań o charakterze lokalnym, niezastrzeżonych dla innych instytucji. Mając na celu ułatwienie współudziału mieszkańców w podejmowaniu decyzji istotnych dla lokalnej społeczności, projekt zakłada, że referenda lokalne byłyby ważne bez względu na liczbę uczestniczących w nich osób (w tej chwili to 30% uprawnionych do głosowania). Wyjątek stanowić miałoby referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu wyłonionego w wyborach bezpośrednich dla ważności takiego referendum konieczna byłaby frekwencja nie mniejsza niż w czasie wyborów tego organu. Ustawa zobowiązuje też władze do realizacji wyników referendum w określonym czasie, aby wyeliminować opory władz w przypadku wyników niezgodnych z ich opinią. Ponadto propozycja ustawy zobowiązuje też m.in. rady gmin do określenia zasad i form konsultacji społecznych. Szczególną formą konsultacji, by poznać opinię mieszkańców gminy, miałoby być wysłuchanie publiczne. Projekt zapewnia mieszkańcom prawo do obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej. Ustawa, której pierwsze czytanie w Sejmie odbyło się we wrześniu 2013 r. wprowadza również zasadę głosowania imiennego w organach stanowiących samorządu imienne wykazy głosowań radnych miałyby być podawane do publicznej wiadomości w BIP. Laureaci rankingu Gmin Małopolski uhonorowani Podczas konferencji odbyła się również uroczysta gala laureatów Rankingu Gmin Małopolski. Dyplom i statuetkę włodarze zwycięskich gmin odebrali z rąk Olgierda Dziekońskiego Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezydenta RP, Janusza Olesińskiego Dyrektora FRDL MISTiA oraz Krzysztofa Jakóbika Dyrektora Urzędu Statystycznego w Krakowie. Gminy Krynica-Zdrój, Myślenice i Siepraw zajęły czołowe miejsca w tegorocznej edycji Rankingu Gmin Małopolski. Wśród wyróżnianych co roku najlepszych 20 gmin po raz pierwszy znalazły się gminy z północno- -wschodniej części Małopolski. Pokazuje to, że różnice w poziomie społeczno-gospodarczym pomiędzy poszczególnymi obszarami Małopolski stają się coraz mniej wyraźne. Co ważne, rośnie liczba samorządów posiadających wysokie umiejętności w kreowaniu czynników rozwojowych. Zrównoważony rozwój to trudna sztuka i jeśli udaje się ją opanować, to głównie dzięki mieszkańcom i przedsiębiorcom. Samorząd oczywiście kreuje i wpływa na pewne zjawiska, ale wysoką pozycję można osiągnąć tylko poprzez wspólną pracę dla dobra nas wszystkich powiedział burmistrz Krynicy-Zdroju Dariusz Reśko. O drugim miejscu gminy Myślenice zadecydował wysoki poziom dochodów własnych, wydatków inwestycyjnych i duża liczba firm. 12 Najważniejsze, że ludzie chcą tu żyć i pracować, to dowód, iż dobrze wykorzystujemy nasze szanse i możliwości podkreślał burmistrz Myślenic Maciej Ostrowski. Pierwszy raz wśród laureatów Rankingu Gmin Małopolski pojawiła się gmina Siepraw, która do tej pory osiągała miejsca daleko poza pierwsza dwudziestką. Tak wysoką pozycję osiągnęliśmy głównie dzięki skutecznemu pozyskaniu pieniędzy MISTiA na Szlaku 1/2014 unijnych oraz inwestycjom, zwłaszcza komunalnym i w ochronie środowiska. Jesteśmy też dumni z naszych uczniów wysoki poziom kształcenia i wyniki sprawdzianów plasują nasze szkoły w czołówce kraju mówił wójt Sieprawia Tadeusz Pitala. Celem Rankingu jest ocena potencjału, aktywności i wyników osiąganych przez gminy województwa małopolskiego w sferze gospodarczej i społecznej. Opracowanie Rankingu stało się możliwe dzięki współpracy z Urzędem Statystycznym w Krakowie, który zapewnił dostęp do wiarygodnych danych oraz przeprowadził szereg niezbędnych wyliczeń. Narzędziem oceny poziomu rozwoju gmin jest syntetyczny wskaźnik rankingowy wyliczony w oparciu o 11 wskaźników mierzących potencjał, aktywność i wyniki osiągane przez gminę w sferze gospodarczej i społecznej. W ramach Rankingu ocenie poddawane są wszystkie gminy województwa małopolskiego z wyłączeniem miast na prawach powiatu: Krakowa, Nowego Sącza i Tarnowa. Agnieszka Cudek Samodzielny Specjalista ds. Promocji i Marketingu

13 Made in Małopolska Światowy Tydzień Przedsiębiorczości W blisko 140 krajach świata na sześciu kontynentach przez jeden tydzień w roku realizowane są równocześnie działania mające inspirować młodzież do rozwoju innowacji, wyobraźni i kreatywności, skłaniające do urzeczywistniania swoich pomysłów. Tegoroczny Światowy Tydzień Przedsiębiorczości odbył się w naszym województwie pod hasłem Made in Małopolska. Światowy Tydzień Przedsiębiorczości to ogólnoświatowa inicjatywa, która w tym roku odbyła się w dniach listopada, a która wspiera postawy przedsiębiorcze i wskazuje je jako ważny czynnik cywilizacyjny. Od 2010 roku Województwo Małopolskie jest oficjalnym partnerem Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości, a Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego pełni funkcję koordynatora całości inicjatywy w Regionie. W tym roku w organizację przedsięwzięcia zaangażowało się 45 instytucji partnerskich, które zaprosiły do współpracy trenerów, przedsiębiorców, inne instytucje wspierające przedsiębiorczość w 17 miastach i miejsco- wościach Regionu. Instytucje te w ramach niezwykle bogatej oferty programowej przygotowały około 40 szkoleń oraz spotkań indywidualnych, prawie 50 warsztatów, 4 wizyty studyjne, konferencje i wykłady, prawie 60 spotkań informacyjnych, spotkań z przedsiębiorcami i prezentacji, około 20 gier edukacyjnych, konkursy, dyskusje i debaty. Podobnie jak w ubiegłych latach FRDL Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji, był partnerem tego wydarzenia włączając się w organizację Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości i proponując szereg aktywności. W ramach Regionalnego Ośrodka EFS w Krakowie zrealizowano kilkanaście indywidualnych konsultacji dla osób zainteresowanych szkoleniami na temat przedsiębiorczości oraz projektami dotyczącymi wsparcia przedsiębiorczości (w tym możliwości otrzymania dofinansowania na rozpoczęcie działalności gospodarczej z Europejskiego Funduszu Społecznego). Ta swoista pomoc informacyjna realizowana była codziennie również w filii FRDL MISTiA w Tarnowie w ramach Punktu Konsultacyjnego. Uczniowie, studenci, osoby zainteresowane założeniem własnej działalności gospodarczej lub wzbogaceniem swojej wiedzy mogły wziąć udział w konsultacjach związanych z kształtowaniem postaw przedsiębiorczych oraz samodzielnym zakładaniem i prowadzeniem firmy. Głównymi punktami programu MISTiA w ramach Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości były dwie debaty skierowane do uczniów szkół ponadgimnazjalnych, które odbyły się 22 listopada. W III Liceum Ogólnokształcącym w Tarnowie zebrało się 30 osób uczestnicząc w pierwszej z debat pt.: Czy przedsiębiorczość jest trendy i cool. Druga debata odbyła się siedzibie MISTiA w Krakowie i zebrała grupę przeszło 50 uczniów z Zespołu Szkół Geodezyjno-Drogowych i Gospodarki Wodnej z Krakowa oraz Zespołu Szkół Mechanicznych nr 1 im. Szczepana Humberta z Krakowa. Podczas debaty, którą poprowadził Jacek Krupa (Doradca Punktu Konsultacyjnego Krajowego Systemu Usług), młodzież miała okazję osobiście poznać zalety i wady prowadzenia działalności gospodarczej. Podczas debaty prowadzący zmierzył się z szeregiem różnorodnych pytań. Począwszy od tego, gdzie znaleźć informacje o tym jak założyć własną firmę, poprzez zagadnienia związane z budżetem: w co zainwestować na początku oraz na jakiej formie działalności więcej można zarobić; skończywszy na pytaniach o to gdzie się promować oraz jakie cechy osobowościowe winien mieć dobry przedsiębiorca. Światowy Tydzień Przedsiębiorczości w Małopolsce dał niepowtarzalną możliwość promocji kreatywności wśród młodych ludzi. Zachęcał nie tylko do prowadzenia własnej działalności gospodarczej poprzez ukazanie doskonałej szansy na rozwój kariery zawodowej, lecz również starał się zaszczepiać i wspierać przedsiębiorcze postawy tak niezbędne w dzisiejszym świecie. Agnieszka Cudek Samodzielny Specjalista ds. Promocji i Marketingu MISTiA na Szlaku 1/

14 Regionalny Ośrodek EFS w Krakowie Złoty certy ikat dla naszego Ośrodka Miło nam poinformować, że w wyniku ubiegłorocznej weryfikacji w zakresie spełniania Standardów działania sieci Regionalnych Ośrodków EFS, której celem jest zapewnienie wysokiej jakości i jednolitego standardu usług świadczonych przez Ośrodki, Regionalny Ośrodek Europejskiego Funduszu Społecznego w Krakowie, po raz kolejny otrzymał najwyższy, złoty certyfikat. Pragnę w tym miejscu gorąco podziękować moim Współpracownikom zespół krakowskiego RO EFS to ludzie z pasją, którzy oprócz głębokiej wiedzy i umiejętności, identyfikują się z tym, co robią i dzięki temu skutecznie pomagają świadcząc usługi na najwyższym poziomie. Przypominamy, że Regionalny Ośrodek EFS w Krakowie, działający przy FRDL Małopolskim Instytucie Samorządu Terytorialnego i Administracji jest jednym z 4 w Małopolsce i jednym z 52 w Polsce Regionalnych Ośrodków EFS, który od ponad pięciu lat: aktywnie promuje Europejski Fundusz Społeczny, przedstawia możliwości i korzyści wynikające z aplikowania i wdrażania projektów EFS w regionie, propaguje ideę partnerstw na rzecz rozwoju lokalnego, a przede wszystkim wspiera beneficjentów w aplikowaniu o środki EFS oraz wdrażaniu i realizacji projektów poprzez świadczenie bezpłatnych usług informacyjnych, animacyjnych, doradczych i szkoleniowych. Plan działań na 2014 r jest ostatnim rokiem działania sieci Regionalnych Ośrodków EFS w Polsce. Ponieważ w 2013 r. zakończył się poprzedni okres programowania, obecnie maksymalną uwagę będziemy koncentrować na usłudze doradztwa przy wdrażaniu projektów świadcząc tę usługę zarówno indywidualnie, jak też grupowo, dla wybranej grupy i jej specyficznych problemów. Będziemy kontynuowac również wspieranie projektodawców w realizacji projektów poprawiając zarządzanie nimi poprzez prowadzone od dwóch lat wizyty monitoringowe i wizyty wspierające na miejscu u beneficjentów realizujących projekty w celu weryfikacji i ewentualnej poprawy jakości oferowanych usług. Regionalny Ośrodek EFS w Krakowie ul. Szlak 73a, Kraków tel.: Zapraszamy również na nasz profil na facebooku: REKLAMA /00 Kraków Bezpłatne doradztwo Masz pomysł na projekt? Chcesz pozyskać środki PO KL na dofinansowanie i nie wiesz jak napisać projekt? Realizujesz projekt ze środków PO KL? Oferujemy bezpłatne wsparcie doradcze! Doradcy Regionalnego Ośrodka EFS w Krakowie bezpłatnie pomogą wypracować pomysł na projekt kwalifikujący się o dofinansowanie oraz prawidłowo sporządzić wniosek aplikacyjny. Realizującym projekty pomagamy w zakresie zarządzania nim (w tym: rozliczania, współpracy z partnerami, monitoringu i ewaluacji a także promowania rezultatów PO KL). Ośrodek oferuje bezpłatne konsultacje w swojej siedzibie, jak i u klienta. Zadzwoń i umów się! Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Regionalny Ośrodek EFS w Krakowie przy FRDL Małopolskim Instytucie Samorządu Terytorialnego i Administracji ul. Szlak 73a, Kraków, tel./fax Wizyty wspierające bene icjentów przeprowadzane przez doradców Regionalnego Ośrodka EFS w Krakowie Zachęcamy wszystkich, którzy realizują obecnie projekty EFS/PO KL do korzystania z prowadzonych przez nasz Ośrodek nowych usług tj. wizyt wspierających, których celem jest weryfikacja i ewentualna poprawa jakości realizowanych projektów. Program wizyt wspierających 1. Cel wizyty: Wsparcie Projektodawców w realizacji projektów PO KL, wizyta ma charakter wyłącznie doradczy. 2. Miejsce wizyty: Biuro projektu i/lub miejsce realizacji projektu. 3. Zakres wizyty może obejmować: prawidłowość rozliczeń finansowych, kwalifikowalność wydatków, w szczególności dotyczących personelu projektu, sposób rekrutacji uczestników projektu, sposób przetwarzania danych osobowych uczestników projektu, zgodność danych przekazywanych we wniosku o płatność w części dotyczącej postępu rzeczowego oraz postępu finansowego z dokumentacją dotyczącą realizacji projektu dostępną w siedzibie beneficjenta, poprawność udzielania zamówień publicznych i poprawność stosowania zasady konkurencyjności, poprawność udokumentowania rozeznania rynku w przypadku wydatków, do których nie mają zastosowania zapisy ustawy PZP i zasady konkurencyjności, poprawność udzielania pomocy publicznej, prawidłowość realizacji działań informacyjno-promocyjnych, sposób prowadzenia i archiwizacji dokumentacji projektu. Szczegółowy zakres wizyty powinien być zgodny przede wszystkim z zapotrzebowaniem Beneficjenta i uwzględniać możliwości Regionalnego Ośrodka EFS. Rekrutacja dla instytucji realizujących projekt PO KL ma charakter dobrowolny. Wizyta dla danego projektu może mieć charakter cykliczny. 4. Raport z wizyty wspierającej dla beneficjenta: Z wizyty wspierającej sporządzany jest raport, który przekazywany jest do wyłącznej wiadomości instytucji realizującej projekt PO KL. Raport nie jest przechowywany w dokumentacji Regionalnego Ośrodka EFS, w związku z czym nie podlega przekazaniu IP. Raport z wizyty wspierającej powinien zawierać szczegółowy zakres wizyty wspierającej, uwagi/zastrzeżenia oraz zalecenia dla realizatorów projektu. W celu umówienia wizyty wspierającej, zapraszam do kontaktu z naszym Ośrodkiem. Anna Łyżwa Kierownik Regionalnego Ośrodka EFS w Krakowie 14 MISTiA na Szlaku 1/2014

15 Perspektywa finansowa Czas na aktualizację strategii Aktualizacja dokumentów rozwojowych szczebla krajowego i regionalnego, związana z nową perspektywą finansową Unii Europejskiej ( ), powoduje duże zainteresowanie ze strony samorządów gminnych i powiatowych w zakresie weryfikacji własnych planów strategicznych. Zasady lokalnej polityki rozwoju powinny uwzględniać wytyczne w zakresie prowadzenia polityki rozwoju na wyższych szczeblach. Poczynając od dokumentów na szczeblu Unii Europejskiej, w szczególności uwzględniając zasady Europejskiej Polityki Spójności, poprzez strategiczne dokumenty krajowe, przygotowywane przede wszystkim przez administrację rządową, a kończąc na wojewódzkiej i subregionalnej strategii rozwoju, opracowywanych przez samorząd województwa. Krajowy system prowadzenia polityki rozwoju, opiera się na hierarchicznym układzie dokumentów strategicznych, wzajemnie ze sobą spójnych i powiązanych. Obejmuje on wytyczne płynące ze strategii Europa 2020, Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju, Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju (SRK) oraz 9 strategii zintegrowanych, obejmujących 8 strategii branżowych i Krajową Strategię Rozwoju Regionalnego : Regiony, Miasta, Obszary wiejskie (KSRR). W tak ujęty system wpisuje się Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata , stanowiąca z kolei podstawę dla konstruowania subregionalnych i lokalnych dokumentów strategicznych. W procesie lokalnego planowania strategicznego należy pamiętać o zachowaniu spójności i relacyjnym powiązaniu z systemem nadrzędnych dokumentów strategicznych, szczególnie z aktualną strategią wojewódzką. FRDL Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji współpracuje z licznymi jednostkami samorządu terytorialnego szczebla powiatowego i gminnego w zakresie aktualizacji oraz budowy nowych strategii rozwoju wspólnot lokalnych. Aktualnie prowadzone są procesy budowy Strategii Rozwoju Gminy Trzebinia na lata , Strategii Rozwoju Powiatu Dzierżoniowskiego na lata , Strategii Rozwoju Gminy Andrychów na lata , Strategii Rozwoju Powiatu Oświęcimskiego na lata , Strategii Rozwoju Gminy Skawina na lata , Strategii Rozwoju Gminy i Miasta Miechów na lata oraz Strategia Rozwoju Gminy Zabierzów na lata Prowadzone procesy planowania strategicznego w wymienionych jednostkach samorządu terytorialnego są przedsięwzięciami angażującym dużą liczbę partnerów lokalnych. Prace realizowane są z wykorzystaniem sesji strategicznych, na których lokalni liderzy, przedsiębiorcy, władze samorządowe i organizacje pozarządowe mają możliwość prezentowania własnych pomysłów na temat wizji rozwoju wspólnoty, najważniejszych zadań realizacyjnych oraz pól współpracy międzysektorowej. Większość strategii kładzie nacisk na trzy zasadnicze filary rozwojowe: konkurencyjność gospodarczą, spójność rozumianą jako tworzenie optymalnych warunków życia mieszkańców oraz sprawność administracyjną. W ramach tych filarów wyłaniane są konkretne obszary priorytetowe, zależne od możliwości i potencjałów rozwojowych poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Rzetelne sprecyzowanie barier i możliwości rozwojowych gmin oraz powiatów przygotowujących strategie rozwoju, a także fachowe przygotowanie do korzystania ze środków zewnętrznych w nowej perspektywie Unii Europejskiej, stawia te jednostki samorządu terytorialnego w pozycji przewagi konkurencyjnej. Szczególne znaczenie ma to w dobie kryzysu finansów publicznych oraz w kontekście zbliżających się wyborów samorządowych. Wojciech Odzimek Koordynator Programu Zarządzania Strategicznego Oferta szkoleń MISTiA styczeń 2014 Rozgraniczenie nieruchomości procedura administracyjna, rola geodety w postępowaniu rozgraniczeniowym Ustawa o sporcie wspieranie klubów sportowych Prawo pracy w jst w 2014 r. wybrane zagadnienia Zajęcie nieruchomości na potrzeby wykonania urządzeń przesyłowych. Służebność przesyłu droga administracyjnoprawna Ubezwłasnowolnienie informacje istotne dla pracowników pomocy społecznej Bezpieczeństwo imprez masowych nowe rozwiązania Sprawozdania i sankcje w nowym systemie gospodarowania odpadami komunalnymi Prawo autorskie w praktyce. Jak zgodnie z prawem korzystać z utworów i wizerunku? Wycena, ewidencja oraz amortyzacja składników majątku trwałego w jednostkach sektora finansów publicznych po zmianach Prawidłowe prowadzenie postępowań przez gminne organy podatkowe Postępowanie administracyjne Zarządzanie informacją w sytuacji kryzysowej. Efektywna komunikacja Rekrutacja do przedszkoli, szkół i placówek oświatowych projektowana zmiana procedur i nowe kryteria naboru Archiwa zakładowe i składnice akt Pozwolenie na budowę praktyczne stosowanie przepisów. Przebieg procesu inwestycyjnego Zmiany w ustawie o księgach wieczystych Nowelizacja ustawy Karta Nauczyciela projektowane zmiany Zamknięcie roku 2013 w jst, jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych Pożyczanie pieniędzy i finansowanie inwestycji w 2014 r. Kodeks postępowania administracyjnego w praktyce organów administracji samorządowej Praktyczne i prawne aspekty składania oświadczeń majątkowych braki, błędy, uchybienia Ustawa o świadczeniach rodzinnych i ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów po nowelizacjach Podróż służbowa po zmianach w 2013 r. Podatek PIT za 2013 r. najnowsze orzecznictwo i wyjaśnienia MF Projektowane kierunki zmian w pomocy społecznej Kongres w Arłamowie 13 I 14 I 15 I 17 I 17 I 17 I 20 I 20 I 20 I 22 I 22 I 23 I 23 I 24 I 24 I 24 I 24 I 27 I 27 I 27 I, 3, 10, 17 II 28 I 29 I 29 I 30 I 31 I Pełna oferta szkoleń na: Podkarpacki Ośrodek Samorządu Terytorialnego, będący filią MISTiA, współorganizował I Podkarpacki Kongres Samorządów Terytorialnych. Motywem przewodnim wydarzenia było bezpieczeństwo energetyczne regionu, rozwój społeczno-gospodarczy i inwestycje w odnawialne źródła energii. W Kongresie, który odbył się 20 i 21 listopada 2013 r. w Arłamowie, uczestniczyli pionierzy i innowatorzy wywodzący się zarówno z samorządów terytorialnych, ale także ze sfery nauki i biznesu. Wicemarszałek Lucjan Kuźniar omówił zagadnienie odnawialnych źródeł energii, jako szansy na zrównoważony rozwój i wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego regionu. Andrzej Kulig z Departamentu Ochrony Środowiska UMWP przedstawił Programu Rozwoju Odnawialnych Źródeł Energii dla Podkarpacia. Omówiono także ekonomiczne, prawne i instytucjonalne aspekty rozwoju energetyki i ekoenergetyki, technologiczne aspekty wdrożenia odnawialnych źródeł energii w samorządzie oraz finansowania inwestycji w latach Obecni na Kongresie przedstawiciele samorządów zapoznali się z dobrymi praktykami, ale przede wszystkim mogli usłyszeć odpowiedzi na nurtujące ich pytania i wątpliwości. Inf.wł. MISTiA na Szlaku 1/

16 Okiem eksperta Medyczne implikacje zanieczyszczonego powietrza na Szlaku Wydawca: Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji Redaktor naczelny: Anatol Władyka Redaktor prowadzący: Joanna Śmigielska Skład: Marcin Migdał Współpraca: Agnieszka Cudek Adres redakcji: Kraków, ul. Szlak 73a Sekretariat (12) , (12) Wydział Kształcenia (12) Wydział Programów i Projektów (12) Wydział Organizacyjny (12) Ośrodek MISTiA w Tarnowie (14) POST Filia w Rzeszowie (17) Problem pogorszającej się jakości powietrza staje się coraz ważniejszym zagadnieniem zdrowotnym dla milionów ludzi na świecie. W ocenie WHO, każdego roku 2,4 mln ludzi umiera z powodu chorób wywołanych zanieczyszczeniem powietrza. Z punktu widzenia poznanego oddziaływania wyróżnia się ostatnio 6 krytycznych składowych zanieczyszczenia powietrza. Są to: pył zawieszony (particulate master PM), ozon (O 3 ), dwutlenek siarki (SO 2 ), tlenki azotu (NO x ), tlenek węgla (CO) oraz ołów (Pb). Jednak to dwa pierwsze są kluczowymi w prowadzonych badaniach naukowych oraz uznanymi przyczynami w powstawaniu chorób, zwłaszcza układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, jak również nowotworowych. Pył zawieszony (PM) to zróżnicowane pod względem chemicznym i fizycznym substancje, które utrzymują się w atmosferze w postaci drobnych cząsteczek cieczy lub ciał stałych. Ich pochodzenie może być pierwotne (tj. są one emitowane bezpośrednio do atmosfery) lub wtórne (tj. powstają w atmosferze ze znajdujących się w niej prekursorów). Zarówno PM pierwotny i wtórny może być pochodzenia naturalnego lub antropogenicznego. Obecnie formuje się głównie na skutek działalności człowieka (paleniska gospodarstw domowych, zakłady przemysłowe, produkty spalania silników samochodowych, zwłaszcza typu diesla, ale również ścierające się opony samochodowe). PM jest na ogół klasyfikowany na podstawie mediany aerodynamicznej średnicy cząstek (pomiar w mikrometrach, μm=10-6 m). Należy zauważyć, że wraz ze zmniejszaniem się rozmiarów PM możliwość jego penetracji do coraz bardziej obwodowych partii układu oddechowego staje się coraz większa i powoduje wielokrotnie większe niekorzystne oddziaływanie na organizm ludzki. PM najmniejszych rozmiarów penetruje nawet do pęcherzyków płucnych i przedostaje się w dużej ilości do pojedynczych komórek, które następnie drogą krwiopochodną rozprowadzają toksyczne substancje po całym organizmie. Ale również PM deponowany w obrębie błony śluzowej nosa, wykazuje nie tylko drażniące, uszkadzające działanie miejscowe, ale i ogólne, bowiem cząstki te mogą penetrować z okolicy węchowej nosa przez gałązki nerwu węchowego bezpośrednio do mózgu. Rozmiar toksycznego oddziaływania PM nie tylko jest uwarunkowany jego chemicznym składem czy wymiarami, ale również stanem zdrowotnym eksponowanego organizmu. Badania epidemiologiczne wskazują, że najwrażliwszymi na ich działanie są małe dzieci i osoby starsze. Skutki będą także różne w zależności od już istniejącego procesu chorobowego osoby eksponowanej. Chorujący na schorzenia układu oddechowego (w tym astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc = POChP), czy układu sercowo-naczyniowego są najbardziej podatni na ich zaostrzenie przy zwiększającym się narażeniu, co wynika z rosnącego współczynnika depozycji w porównaniu do osób zdrowych (dla chorujących na POChP współczynnik ten wzrasta 2,5 krotnie). Obserwacyjne badania epidemiologiczne pokazują, że istnieje bardzo ścisła zależność pomiędzy zwiększającą się ilością PM a narastaniem przyjęć do szpitali z powodu astmy, POChP, czy stanów niedokrwiennych mięśnia sercowego. Z kolei proste badania oceniające stopień ekspozycji dzieci na PM poprzez zapytanie czy hałas samochodowy przy otwartych oknach nie przeszkadza im w nauce, pokazuje, że te mieszkające w pobliżu ciągów komunikacyjnych częściej chorują na astmę (1,5-3 krotny wzrost częstości), również częściej wymagają bardziej zaawansowanej terapii przeciwastmatycznej. Badania eksperymentalne dowodzą, że kompleks PM z pyłkiem roślin staje się czynnikiem o wiele bardziej uczulającym niż sam pyłek. Stan ten w sposób pośredni może tłumaczyć narastającą częstość schorzeń alergicznych układu oddechowego, zwłaszcza wśród dzieci z miast. Niedawno opublikowane prospektywne badanie kohorty dzieci obserwowanych od pierwszych dni ich urodzenia opisuje procentowy wzrost ryzyka rozwoju astmy przy zwiększonej ekspozycji na zanieczyszczenie powietrza wynikające z ruchu samochodowego. Paradoksalnie, również zdrowi, chętni do większego wysiłku, uprawiający sport w terenie o dużym zanieczyszczeniu PM zwiększają u siebie ryzyko zdarzeń chorobowych. Intensywna wentylacja płuc w trakcie wysiłku kilkakrotnie zwiększa depozycję toksyn w ich organizmie. Ozon (O 3 ) jest drugim co do ważności wskaźnikiem oddziaływania toksycznego na organizm przy jego zwiększonych ponad normę poziomach. Jest on zaliczany do grupy związków określanych jako wolne rodniki, charakteryzujące się dużą zdolnością utleniania, a przez to znacznym stopniem działania destrukcyjnego na związki chemiczne budujące nasz organizm. Nawet krótka ekspozycja na O 3 podczas wysiłku fizycznego powoduje istotne zmiany w składzie komórkowym i biochemicznym miąższu płuc, odpowiadające tym obserwowanym podczas jego stanu zapalnego. Wywołuje on również obraz kliniczny podobny do tego, jaki towarzyszy napadowi astmy. Z kolei przewlekła ekspozycja na O 3 powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu tak istotnej substancji w obrębie płuc, jaką jest surfaktant (miedzy innymi jest on odpowiedzialny za prawidłowe, równomierne upowietrzenie miąższu płucnego). Obecne zanieczyszczenie powietrza może również oddziaływać na stan zdrowia przyszłych pokoleń, na drodze mechanizmów określanych jako epigenetyczne. Wykazano, że toksyny zawarte w PM mogą na tyle zmieniać materiał genetyczny, że zmiany te będą przekazywane potomstwu. Chociaż modyfikacje te nie będą bezpośrednio dotyczyły składu genów, będą jednak miały wpływ na sposób i zakres ich działania w sposób trwały, a przez to odziedziczalny. Obecna walka o czyste powietrze przyniesie nie tylko wymierne korzyści zdrowotne (w tym, zmniejszenie kosztów leczenia schorzeń wynikających z toksycznego oddziaływania), ale będzie również świadectwem naszej odpowiedzialności za przyszłe pokolenia. dr hab. med. Grzegorz Lis Oddział Pulmonologii, Alergologii i Dermatologii Klinika Chorób Dzieci Instytut Pediatrii w Krakowie Hotel usytuowany w obrębie centrum Krakowa 46 miejsc w pokojach 1-, 2- i 3-osobowych parking hotelowy dostęp do Internetu (Wi-Fi) możliwość korzystania z ksero i riso Rabaty: uczestnicy szkoleń 20%, grupy powyżej 10 osób 10% Rezerwacja miejsc całodobowo: tel./fax (12) Kraków, ul. Szlak 73a Oferujemy organizację i obsługę konferencji, seminariów oraz szkoleń. Hotel MISTiA posiada certyfikat Krakowskiej Izby Turystyki oraz certyfikat ISO 9001: MISTiA na Szlaku 1/2014

Projekt zintegrowany LIFE. Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego Małopolska w zdrowej atmosferze

Projekt zintegrowany LIFE. Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego Małopolska w zdrowej atmosferze Projekt zintegrowany LIFE Wdrażanie Programu ochrony powietrza dla województwa małopolskiego Małopolska w zdrowej atmosferze Strategia poprawy jakości powietrza Jakość powietrza w Małopolsce należy do

Bardziej szczegółowo

Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii

Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Wojewódzki Fundusz Ochrony

Bardziej szczegółowo

W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem?

W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem? W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem? Debata w Proszowicach Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Najbardziej

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz Technicznych WFOŚiGW w Krakowie

prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz Technicznych WFOŚiGW w Krakowie Finansowe wsparcie działań energooszczędnych w Małopolsce ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w 2014 roku prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz

Bardziej szczegółowo

prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes Zarządu WFOŚiGW w Krakowie

prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes Zarządu WFOŚiGW w Krakowie Możliwości dofinansowania zadań związanych z likwidacją niskiej emisji ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w 2014 roku prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes

Bardziej szczegółowo

Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków

Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Wojciech Kozak Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Urząd

Bardziej szczegółowo

USTAWA ANTYSMOGOWA. Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP

USTAWA ANTYSMOGOWA. Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP USTAWA ANTYSMOGOWA Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP JAKOŚĆ POWIETRZA W POLSCE Europejska Agencja Środowiska (EEA) w raporcie Jakość powietrza w Europie 2013 wymienia Polskę jako jedno z najbardziej zanieczyszczonych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków

Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Programy ograniczania niskiej emisji i Plany gospodarki niskoemisyjnej

Programy ograniczania niskiej emisji i Plany gospodarki niskoemisyjnej Programy ograniczania niskiej emisji i Plany gospodarki niskoemisyjnej Piotr Stańczuk Małopolska Agencja Energii i Środowiska sp. z o.o. ul. Łukasiewicza 1, 31 429 Kraków Tel. (012) 294 20 70, fax. (012)

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 ANTYSMOGOWA KOALICJA W WALCE Z NISKĄ EMISJĄ PODPISANIE POROZUMIENIA NISKA EMISJA 15

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 lutego 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Krakowa Kraków listopad 2013 r.

Urząd Miasta Krakowa Kraków listopad 2013 r. Urząd Miasta Krakowa Kraków listopad 2013 r. 1 Główne problemy jakości powietrza w Krakowie Największy problem jakości powietrza w Krakowie stanowi zanieczyszczenie pyłem zawieszonym PM10. Według uchwalonego

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Wsparcie miast przez. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Barbara Koszułap Zastępca Prezesa Zarządu. Warszawa, 9 maja 2013 r.

Wsparcie miast przez. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Barbara Koszułap Zastępca Prezesa Zarządu. Warszawa, 9 maja 2013 r. Wsparcie miast przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Barbara Koszułap Zastępca Prezesa Zarządu Warszawa, 9 maja 2013 r. Programy priorytetowe skierowane do samorządów SYSTEM ZIELONYCH

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA DZIAŁAŃ GMIN W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Funkcjonowanie podzespołu Lokalnych programów ochrony powietrza

INTEGRACJA DZIAŁAŃ GMIN W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Funkcjonowanie podzespołu Lokalnych programów ochrony powietrza INTEGRACJA DZIAŁAŃ GMIN W ZAKRESIE POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Funkcjonowanie podzespołu Lokalnych programów ochrony powietrza stężenie (mg/m 3 ) Gorlice Trzebinia Al. Krasińskiego Zakopane Jakość powietrza

Bardziej szczegółowo

Finansowanie poprawy jakości powietrza ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie

Finansowanie poprawy jakości powietrza ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Finansowanie poprawy jakości powietrza ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie podsumowanie i wnioski na przyszłość prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu

Bardziej szczegółowo

WM.0344.1.2015 Kraków, 24.09.2015 r. WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KRAKOWIE

WM.0344.1.2015 Kraków, 24.09.2015 r. WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KRAKOWIE WM.0344.1.2015 Kraków, 24.09.2015 r. WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KRAKOWIE INFORMACJA O ZANIECZYSZCZENIU POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W OKRESIE 1-31 LIPCA 2015 ROKU Opracował Wydział

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ - PROGRAM PRIORYTETOWY

PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ - PROGRAM PRIORYTETOWY PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI - PROGRAM PRIORYTETOWY Niska emisja emisja komunikacyjna i emisja pyłów i szkodliwych gazów pochodząca z lokalnych kotłowni i domowych pieców

Bardziej szczegółowo

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r.

Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Departament Rolnictwa, Środowiska i Rozwoju Wsi Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Zielona Góra, 23 luty 2010 r. Podstawa opracowania Programu Programy ochrony powietrza sporządza się dla stref,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie

Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie Kontrola gmin w zakresie realizacji zadań wynikających z Programu Ochrony Powietrza Dział III Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 z póź. zm.) Polityka

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza Wytyczne do sprawozdania z realizacji Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Opole, ze względu na przekroczenie poziomów dopuszczalnych pyłu PM10 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu wraz z planem

Bardziej szczegółowo

Działania i plany Ministerstwa Środowiska w zakresie poprawy jakości powietrza

Działania i plany Ministerstwa Środowiska w zakresie poprawy jakości powietrza Działania i plany Ministerstwa Środowiska w zakresie poprawy jakości powietrza Roman Głaz - Departament Ochrony Powietrza Ministerstwo Środowiska, Kraków, dnia 10 marca 2014 r. Plan prezentacji: 1) Podstawa

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jako źródło finansowania opracowania Planów Gospodarki Niskoemisyjnej dla 8-u gmin Powiatu Suskiego

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jako źródło finansowania opracowania Planów Gospodarki Niskoemisyjnej dla 8-u gmin Powiatu Suskiego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jako źródło finansowania opracowania Planów Gospodarki Niskoemisyjnej dla 8-u gmin Powiatu Suskiego Mając na uwadze podnoszenie efektywności energetycznej,

Bardziej szczegółowo

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej

łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Błękitne Niebo nad Starówk wką ograniczenie niskiej emisji w Żorach przez podłą łączenie budynków w do miejskiej sieci ciepłowniczej Piotr Kukla Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii e-mail:

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Dr Małgorzata Skucha Prezes Zarządu NFOŚiGW Warszawa, 09.12.2014 Oferta aktualna

Bardziej szczegółowo

"W Krakowie oddychając - umieramy"

W Krakowie oddychając - umieramy Podczas ostatniej sesji obrad Małopolskiego Sejmiku Wojewódzkiego, w poniedziałek, 30.09, radni przyjęli niemal jednogłośnie Program Ochrony Powietrza dla województwa. Prawie wszyscy zgodzili się co do

Bardziej szczegółowo

AKTUALNE UWARUNKOWANIA PRAWNE DOTYCZĄCE PRZECIWDZIAŁANIU ZJAWISKU NISKIEJ EMISJI

AKTUALNE UWARUNKOWANIA PRAWNE DOTYCZĄCE PRZECIWDZIAŁANIU ZJAWISKU NISKIEJ EMISJI AKTUALNE UWARUNKOWANIA PRAWNE. DOTYCZĄCE PRZECIWDZIAŁANIU ZJAWISKU NISKIEJ EMISJI mgr inż. Antonina Kaniszewska Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Plan

Bardziej szczegółowo

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Gminie

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Z CYKLU CZYSTE NIEBO NAD POLSKĄ

KONFERENCJA Z CYKLU CZYSTE NIEBO NAD POLSKĄ KONFERENCJA Z CYKLU CZYSTE NIEBO NAD POLSKĄ Prawne, ekonomiczne i techniczne uwarunkowania wytwarzania energii i ciepła w sektorze komunalnobytowym w regionie południowym Polski Polska Izba Ekologii, Katowice,

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków

Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków Zarządzanie energią i środowiskiem narzędzie do poprawy efektywności energetycznej budynków URZĄD MIASTA CZĘSTOCHOWY ul. Śląska 11/13, 42-217 Częstochowa tel. +48 (34) 370 71 00, fax 370 71 70 e-mail:

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK W RAMACH PROGRAMU:

WNIOSEK W RAMACH PROGRAMU: WNIOSEK W RAMACH PROGRAMU: Poprawa jakości powietrza Część 2) KAWKA - Likwidacja niskiej emisji wspierająca wzrost efektywności energetycznej i rozwój rozproszonych odnawialnych źródeł energii Strona 1

Bardziej szczegółowo

Uchwała. w sprawie kierunków działania dla Prezydenta Miasta Krakowa w celu poprawy stanu jakości powietrza w Krakowie

Uchwała. w sprawie kierunków działania dla Prezydenta Miasta Krakowa w celu poprawy stanu jakości powietrza w Krakowie DRUK NR Projekt Grupy Radnych Uchwała w sprawie kierunków działania dla Prezydenta Miasta Krakowa w celu poprawy stanu jakości powietrza w Krakowie Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego.

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Emisja niska zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Umownie przyjmuje się wszystkie kominy o wysokości do 40

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza

Tabela 1. Tabela z informacjami ogólnymi odnośnie jednostki przekazującej sprawozdanie z Programu ochrony powietrza Wytyczne do sprawozdania z realizacji Program ochrony powietrza dla strefy opolskiej, ze względu na przekroczenie poziomów dopuszczalnych pyłu PM, pyłu PM2,5 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu wraz

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, 23 listopada 2015 roku

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, 23 listopada 2015 roku Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach Katowice, 23 listopada 2015 roku Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach działa od 1993 roku jako instrument regionalnej

Bardziej szczegółowo

Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10

Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 Lista działań dla poprawy jakości powietrza w Szczecinie - Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10 Małgorzata Landsberg Uczciwek, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Szczecinie Międzyzdroje,

Bardziej szczegółowo

Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej

Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej ALEKSANDRA MALARZ DYREKTOR DEPARTAMENTU FUNDUSZY EUROPEJSKICH W MINISTERSTWIE ŚRODOWISKA Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Istniejące i projektowane instrumenty prawne ochrony powietrza na gruncie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska

Istniejące i projektowane instrumenty prawne ochrony powietrza na gruncie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska Istniejące i projektowane instrumenty prawne ochrony powietrza na gruncie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska Ewa Olejarczyk, Oskar Możdżyń Marekwia & Pławny Kancelaria Radców Prawnych sp. p. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Efekt ekologiczny modernizacji

Efekt ekologiczny modernizacji Efekt ekologiczny modernizacji St. Leszczyńskiej 8 32-600 Oświęcim Powiat Oświęcimski województwo: małopolskie inwestor: wykonawca opracowania: uprawnienia wykonawcy: data wykonania opracowania: numer

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej. Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r.

Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej. Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r. Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r. Plan prezentacji: 1. Energia w mieście Katowice 2. Działania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa. Adres do korespondencji:

Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa. Adres do korespondencji: Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa Adres do korespondencji: greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Husarii 41, 02-951 Warszawa Szanowni

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych FUNDUSZ UNIA EUROPEJSKA SPÓJNOŚCI Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych Podtytuł prezentacji Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Styczeń 2013, Lublin Narodowy

Bardziej szczegółowo

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r.

Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Rozproszone źródła energii: perspektywy, potencjał, korzyści Prosumenckie mikroinstalacje OZE i budownictwo energooszczędne Senat RP, 01.04.2014 r. Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach Zbigniew Michniowski Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cities www.pnec.org.pl e-mail: biuro@pnec.org.pl STOWARZYSZENIE GMIN POLSKA SIEĆ ENERGIE CITES

Bardziej szczegółowo

fot. Bartłomiej Szopa

fot. Bartłomiej Szopa fot. Bartłomiej Szopa ZAŁOŻENIA PROJEKTU Zgodnie z założeniami Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej planuje się wdrożenie gospodarki niskoemisyjnej przy zaangażowaniu wszystkich jej sektorów

Bardziej szczegółowo

Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków

Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków Ograniczenie niskiej emisji poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w postaci instalacji solarnych na terenie miasta Myszków 1. Ogólny opis przedsięwzięcia Przykładem dobrej praktyki w zakresie

Bardziej szczegółowo

Projekt Krajowego Programu Ochrony Powietrza - działania resortu środowiska

Projekt Krajowego Programu Ochrony Powietrza - działania resortu środowiska Projekt Krajowego Programu Ochrony Powietrza - działania resortu środowiska Małgorzata Wejtko Dyrektor Departament Ochrony Powietrza Ministerstwo Środowiska Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Przyczyny przekroczeń

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM Danuta Grodzicka-Kozak Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Główne obszary finansowania

Bardziej szczegółowo

Program Ograniczenia Niskiej Emisji dla miasta Krakowa na rok 2014. Złóż wniosek i wymień piec za darmo już dziś! Ciepło jest naszym żywiołem

Program Ograniczenia Niskiej Emisji dla miasta Krakowa na rok 2014. Złóż wniosek i wymień piec za darmo już dziś! Ciepło jest naszym żywiołem Program Ograniczenia Niskiej Emisji dla miasta Krakowa na rok 2014 Złóż wniosek i wymień piec za darmo już dziś! Ciepło jest naszym żywiołem Kraków podjął walkę ze smogiem! W 2018 roku zacznie obowiązywać

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 13.12.2010 rok

Warszawa, 13.12.2010 rok Seminarium podsumowujące stan wdrażania projektów w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego Warszawa, 13.12.2010 rok ENERGETYKA SŁONECZNA

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA WSTĘP Rośnie nasza świadomość ekologiczna, coraz bardziej jesteśmy przekonani, że zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Możliwości wsparcia przez WFOŚiGW w Gdańsku instalacji wykorzystujących biomasę. Wierzchowo 2-3.10.2014r.

Możliwości wsparcia przez WFOŚiGW w Gdańsku instalacji wykorzystujących biomasę. Wierzchowo 2-3.10.2014r. Możliwości wsparcia przez WFOŚiGW w Gdańsku instalacji wykorzystujących biomasę Wierzchowo 2-3.10.2014r. Zespół ds. Poszanowania Energii W ramach struktury organizacyjnej Funduszu powołana została komórka

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska kampania na rzecz likwidacji niskiej emisji Misja- emisja

Ogólnopolska kampania na rzecz likwidacji niskiej emisji Misja- emisja Ogólnopolska kampania na rzecz likwidacji niskiej emisji Misja- emisja portal internetowy: www.misja-emisja.pl dostarczający informacje na temat zagrożeń, wynikających z niskiej emisji, ekologicznych źródeł

Bardziej szczegółowo

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ

STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY PRODUKCJI KWALIFIKOWANYCH PALIW WEGLOWYCH W POLSCE W ŚWIETLE STRATEGII ENERGETYCZNEJ I ŚRODOWISKOWEJ Dr Inż. Leon Kurczabiński KATOWICKI HOLDING WĘGLOWY SA SEKTOR DROBNYCH ODBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r.

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. 1. Termin naboru wniosków od 02.04.2013 r. do 06.05.2013 r. 1. Konkurs ogłoszony w ośmiu kategoriach. 2. Całkowita

Bardziej szczegółowo

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec DZIAŁANIA LOKALNE I REGIONALNE W ZAKRESIE ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII I OGRANICZANIA EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH PRZYKŁADY POLSKICH DOŚWIADCZEŃ REGIONALNYCH I LOKALNYCH Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Załącznik 2 Numer karty BAS Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej dla Gminy Baranów Sandomierski" oraz "Założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię

Bardziej szczegółowo

Listach przedsięwzięć priorytetowych

Listach przedsięwzięć priorytetowych Instrumenty finansowania wzrostu efektywności energetycznej w programach NFOŚiGW i WFOŚiGW Dr inż. Marek Mielczarek Prezes Zarządu WFOŚiGW we Wrocławiu Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach IX oś priorytetowa POIiŚ, Działanie 9.3 ANNA PEKAR Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu NFOŚiGW Poznań, 17 września 2013 r. 2 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery. ze środków WFOŚiGW w Katowicach

Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery. ze środków WFOŚiGW w Katowicach Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery ze środków WFOŚiGW w Katowicach PROGRAMY OGRANICZENIA EMISJI REALIZOWANE PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy przykładowe sposoby realizacji programów ograniczenia niskiej emisji na obszarach wybranych gmin.

Poniżej prezentujemy przykładowe sposoby realizacji programów ograniczenia niskiej emisji na obszarach wybranych gmin. Na podstawie doświadczeń FEWE uzyskanych w ramach tworzenia Założeń energetycznych oraz Programów Ograniczenia Niskiej Emisji (PONE) można stwierdzić, udział emisji ze źródeł rozproszonych emitujących

Bardziej szczegółowo

ŚRODOWISKO ŚLĄSKIE. www.wfosigw.katowice.pl. NR 57 (listopad 2007 r.)

ŚRODOWISKO ŚLĄSKIE. www.wfosigw.katowice.pl. NR 57 (listopad 2007 r.) ŚRODOWISKO ŚLĄSKIE NR 57 (listopad 2007 r.) Chrońmy klimat... str. 3 Stacje benzynowe po nowemu... str. 3 Kwiaty zamiast śmieci... str. 4 Będzie jaśniej w Popowie... str. 5 Laboratorium na miarę czasów...

Bardziej szczegółowo

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

PGN a PONE wymagania w zakresie dokumentacji dla okresu programowania 2014-2020. Szymon Liszka, FEWE Piotr Kukla, FEWE

PGN a PONE wymagania w zakresie dokumentacji dla okresu programowania 2014-2020. Szymon Liszka, FEWE Piotr Kukla, FEWE PGN a PONE wymagania w zakresie dokumentacji dla okresu programowania 2014-2020 Szymon Liszka, FEWE Piotr Kukla, FEWE Warszawa, 17 grudnia 2014 Zakres prezentacji Doświadczenia FEWE Rynek PGN PGN v.s.

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego WSPARCIE DZIAŁAŃ INWESTYCYJNYCH W RPO WM 2014-2020 Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego dr Stanisław Sorys Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1_GOSPODARKA WIEDZY 2_CYFROWA MAŁOPOLSKA 3_PRZEDSIĘBIORCZA

Bardziej szczegółowo

Rok 2014 rokiem inwestycji proekologicznych rola BOŚ S.A. w perspektywie 2014-2020

Rok 2014 rokiem inwestycji proekologicznych rola BOŚ S.A. w perspektywie 2014-2020 Rok 2014 rokiem inwestycji proekologicznych rola BOŚ S.A. w perspektywie 2014-2020 BOŚ Bank promuje elektroniczny obieg dokumentów, który chroni środowisko. Pomyśl zanim wydrukujesz! Z korzyścią dla Ciebie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii

Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii Na co można uzyskać pomoc w ramach programu PL04? Do dofinansowania kwalifikują się projekty mające na celu: termomodernizację

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie

Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie istnieje nieprzerwanie od 1993 roku. Działa na mocy Ustawy Prawo Ochrony

Bardziej szczegółowo

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów

POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL. Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités. Kierownik Projektów POLSKA KRAJOWY KOORDYNATOR PROJEKTU MODEL Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cités Maria Stankiewicz Dyrektor Anna Jaskuła Kierownik Projektów Jakie możliwości otwierają się przed miastami, które

Bardziej szczegółowo

PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW. SEMINARIUM 1grudnia 2015 r.

PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW. SEMINARIUM 1grudnia 2015 r. PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW SEMINARIUM 1grudnia 2015 r. Diagnoza Jakość środowiska odgrywa kluczową rolę dla rozwoju OM z punktu widzenia zabezpieczenia wysokich standardów

Bardziej szczegółowo

Pył zawieszony Kraków, Zakopane, Nowy Sącz. Wykonała: Paulina Włodarczyk

Pył zawieszony Kraków, Zakopane, Nowy Sącz. Wykonała: Paulina Włodarczyk Pył zawieszony Kraków, Zakopane, Nowy Sącz Wykonała: Paulina Włodarczyk Co to jest pył zawieszony? Pył ten składa się z mieszaniny cząstek stałych i ciekłych zawieszonych w powietrzu i będących mieszaniną

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Z REALIZACJI ZADAŃ W RAMACH Obszarowego programu obniżenia niskiej emisji na terenie Gminy Sławków

INFORMACJA Z REALIZACJI ZADAŃ W RAMACH Obszarowego programu obniżenia niskiej emisji na terenie Gminy Sławków INFORMACJA Z REALIZACJI ZADAŃ W RAMACH Obszarowego programu obniżenia niskiej emisji na terenie Gminy Sławków Teren Sławkowa charakteryzuje się wysokim stopniem skażenia środowiska. Związane jest to głównie

Bardziej szczegółowo

Produkcja kotłów małej mocy opalanych paliwami stałymi stan aktualny i perspektywy rozwoju

Produkcja kotłów małej mocy opalanych paliwami stałymi stan aktualny i perspektywy rozwoju Produkcja kotłów małej mocy opalanych paliwami stałymi stan aktualny i perspektywy rozwoju Nowy Sącz 31.03.2014 PLAN PREZENTACJI 1. O Platformie 2. Rynek kotłów w Europie 3. Koszty ogrzewania 4. Możliwości

Bardziej szczegółowo

NIEZBĘDNE ŚRODKI, MAJĄCE NA CELU OSIĄGNIĘCIE POZIOMU DOCELOWEGO BENZO(Α)PIRENU W POWIETRZU

NIEZBĘDNE ŚRODKI, MAJĄCE NA CELU OSIĄGNIĘCIE POZIOMU DOCELOWEGO BENZO(Α)PIRENU W POWIETRZU Załącznik nr 3 do programu ochrony powietrza dla stref w województwie mazowieckim, w których został przekroczony poziom docelowy benzo(α)pirenu w powietrzu NIEZBĘDNE ŚRODKI, MAJĄCE NA CELU OSIĄGNIĘCIE

Bardziej szczegółowo

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Mechanizmy wsparcia gospodarki niskoemisyjnej dotychczasowe doświadczenia i nowa perspektywa finansowa (wprowadzenie do dyskusji na IV sesji panelowej) Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Forum

Bardziej szczegółowo

Program Ograniczania Niskiej Emisji w Krakowie

Program Ograniczania Niskiej Emisji w Krakowie Program Ograniczania Niskiej Emisji w Krakowie Program Ograniczania Niskiej Emisji dla miasta Krakowa przyjęty Uchwałą Nr CXXI/1918/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 listopada 2014 r. z późn. zm. PONE 2016

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych kg na osobę OGRZEWANIE BUDYNKÓW A EMISJE ZANIECZYSZCZEŃ Emisje zanieczyszczeń

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r.

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Źródła pochodzenia środków w portfelu NFOŚiGW środki statutowe NFOŚiGW środki pochodzące z opłat zastępczych

Bardziej szczegółowo

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna

Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna CZA Użyteczność publiczna/infrastruktura komunalna Aktualizacja "Planu gospodarki niskoemisyjnej na terenie Gminy Miasta Czarnkowa" oraz "Projektu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie

Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego POLSKA IZBA EKOLOGII 40-009 Katowice, ul. Warszawska 3 tel/fax (48 32) 253 51 55; 253 72 81; 0501 052 979 www.pie.pl e-mail : pie@pie.pl BOŚ S.A. O/Katowice 53 1540 1128 2001 7045 2043 0001 Katowice, 15.01.2013r.

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

11. EDUKACJA EKOLOGICZNA

11. EDUKACJA EKOLOGICZNA 11. EDUKACJA EKOLOGICZNA Zobowiązania do prowadzenia edukacji ekologicznej określa ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 z późn. zm.) w art. 77-80.

Bardziej szczegółowo

Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10

Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10 Streszczenie Programu ochrony powietrza dla strefy miasto Zielona Góra ze względu na przekroczenie wartości docelowej benzo(a)pirenu w pyle PM10 Zielona Góra, październik 2015r. Streszczenie Programu ochrony

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania

Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Małopolskie samorządy w nowej perspektywie finansowej. Szanse i wyzwania Debata w Gorlicach Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Perspektywa finansowa 2014-2020 Dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Załącznik nr 5 do Regulaminu zamówień publicznych UMiG w Staszowie ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT dla zamówień o wartości nie przekraczającej wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro Gmina Staszów

Bardziej szczegółowo

XIX. Monitoring i raportowanie planu gospodarki niskoemisyjnej

XIX. Monitoring i raportowanie planu gospodarki niskoemisyjnej XIX. Monitoring i raportowanie planu gospodarki niskoemisyjnej 1 XIX. MONITORING I RAPORTOWANIE PLANU GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ... 1 XIX.1. OGÓLNE ZASADY MONITOROWANIA... 3 XIX.1.1. System monitorowania

Bardziej szczegółowo