NR 3 (201) MARZEC 2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NR 3 (201) MARZEC 2013"

Transkrypt

1

2 Al. Wojska Polskiego 69, Szczecin, tel , NR 3 (201) MARZEC 2013 W NUMERZE: 4 Z notatnika redaktora 6 Każdy ma kilka serc - Rozmowa z aktorem Bartłomiejem Topą 9 Stop dla smogu w Krakowie 10 Smog spowija wielkie miasta 14 W skrócie 16 Ptaki w zimie 17 Osobliwości rzeki Pasłęki 20 Co przewidział Ojciec Klimuszko 23 Lasy Łukowskie - tajemnicze, bliskie, nieznane 28 Jak ograniczyć skutki suszy Amerykańskiego snu wypadki w Polsce 33 Misja Kropelki 36 Wielkanocne pisanki 38 Bałtycki krajobraz w wielkopolskich lasach Tej zimy Pekin stał się jednym z najbardziej trujących miast na świecie. Poziom niebezpiecznych dla zdrowia pyłów nawet 50-krotnie przekraczał normę. Pekińskie szpitale zapełniły się niemogącymi złapać tchu ludźmi. Setki odwołanych lotów, wstrzymany ruch na autostradach i ludzie w maskach ochronnych. Ogłoszono pomarańczowy alarm - zagrażający życiu, pierwszy raz w historii miasta. An glo ję zycz ne media na zy wa ją taką sy tu ację smog ma ged donem. - na stronie 10 zachęcamy do przeczytania tekstu Krystyny Forowicz o smogu. Na początku lat siedemdziesiątych ub. w., kiedy rolników na siłę namawiano na stosowanie nawozów sztucznych, modne były koszule non iron z tworzyw sztucznych, a dymiące kominy stały się symbolem rozwoju kraju, opinia społeczna nie znała drugiej, ciemnej strony postępu. Franciszkanin z Elbląga, zielarz i wizjoner o. Czesław Andrzej Klimuszko był jednym z pierwszych, którzy publicznie głosili, że nie tędy droga, że to co robimy prowadzi ludzkość do zguby. -na stronie 20 autor książek Krzysztof Kamiński przybliża nam niezwykłą postać i dokonania Ojca Klimuszko. Niewielkie opady i związane z nimi susze, braki wody w glebie w klimacie Europy Środkowej stają się zjawiskiem coraz częstszym i dokuczliwszym dla rolników, jak i wszystkich osób zajmujących się uprawą i pielęgnacją ogrodów. Prosta obserwacja wskazuje, że odpowiednia ilość wody jest konieczna dla uzyskania dobrych plonów i pięknego wyglądu trawnika. - na stronie 28 przeczytamy jak ograniczyć skutki suszy. Wydawca: MEDIAtor - Al. Wojska Polskiego 69; Szczecin, tel www. ekoimy.most.org.pl Materiałów nie zamówionych redakcja nie zwraca. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść zamieszczonych reklam. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania i audiustacji tekstów. Wszelkie prawa zastrzeżone. Redaktor Naczelna: Maria Ciesielska Zdjęcia niepodpisane: Fotolia. Stale współpracujący: Kate Bevan, Jakub Cis, Krystyna Forowicz, Zuzanna Giersz, Tadeusz Peter, Paweł Wiśniewski, Paweł Zawadzki, Karolina Prewęcka Zdjęcie na okładce: Klub Gaja Projekt i opracowanie graficzne: Mariusz Uchman Adres do korespondencji: ul. Dworcowa 20 b, Szczecin, skr. poczt. 845 WARUNKI PRENUMERATY EKO I MY: Zamówienia należy składać w dowolnym czasie, może ono obejmować dowolny okres i dotyczyć dowolnej liczby kolejnych numerów. Warunkiem przyjęcia zamówienia jest otrzymanie z banku potwierdzenia dokonania wpłaty. Dokument wpłaty jest jednoznaczny ze złożeniem zamówienia. Wpłat na prenumeratę można dokonywać we wszystkich oddziałach RUCHU w całej Polsce, na adres redakcji, na blankietach w urzędach pocztowych (przekazy pieniężne) lub w bankach (polecenia przelewu) przekazując środki na konto: MEDIAtor, Al.Wojska Polskiego 69, Szczecin, ING Bank Ślaski Na blankiecie wpłaty należy czytelnie podać nazwę zamawianego czasopisma, liczbę zamawianych egzemplarzy, okres prenumeraty oraz własny adres. Cena egzemplarza: PLN. marzec

3 z notatnika redaktora z notatnika redaktora EKOLOGICZNY PORADNIK KSIĘŻYCOWY Ekologiczny Poradnik Księżycowy ukazuje się od 1993 roku. Co roku zamieszczane są w nim najlepsze dni siewów, zbiorów, przepowiednie pogody na rok i poszczególne miesiące, dni najlepszych brań, a także recepty zielarskie i porady praktyczne. Wśród Czytelników kalendarza znajdują się przede wszystkim rolnicy, działkowcy, ogrodnicy, gospodynie, wędkarze, pszczelarze, zielarze i grzybiarze. Pomysłodawcą i twórcą eko poradnika był Zbigniew Przybylak, który twierdził, że: Jest on odkurzeniem i usystematyzowaniem starej wielowiekowej wiedzy, tradycji ludowej oraz osiągnięć współczesnej kosmobiologii. Nie jest to więc wiedza nowa, wymyślona, czy nawet tylko powstała w oparciu o krótki cykl badań, na który powołują się autorzy tzw. kalendarzy biodynamicznych. Jest to uwspółcześniona dawna wielowiekowa tradycja. Gdyby nie sprawdzała w życiu myślę, że na pewno by nie przetrwała. Obecnie Ekologiczny Poradnik Księżycowy opracowywany jest przez Magdalenę Przybylak-Zdanowicz, która przez kilka lat redagowała go wspólnie z tatą. Jak działa Ekologiczny Poradnik Księżycowy? W łatwy i przejrzysty sposób podpowiada, kiedy jest najodpowiedniejszy czas do siania, sadzenia, przesadzania, ścinania zrazów, szczepienia, a także kiedy zbierać zioła liściowe, kwiaty, warzywa, owoce, uprawiać glebę, nawozić, tępić chwasty, chronić rośliny, a także pielęgnować zwierzęta zgodnie z rytmami fazowymi Księżyca. Dzięki uwzględnieniu powyższych rad z pewnością rośliny i zwierzęta będą rozwijały się harmonijnie, w zgodzie z odwiecznymi rytmami przyrody, a praca na polu i w ogrodzie przyniesie jeszcze więcej radości i satysfakcji z obfitych plonów. WSTĘP WOLNY 4 marzec 2013 Więcej informacji na temat zalet i stosowania Ekologicznego Poradnika Księżycowego można znaleźć na: oraz Autorzy: Zbigniew Przybylak, Magdalena Przybylak-Zdanowicz Cena: 11zł z wysyłką Wydawca: Eko Media Zamówienia można składać w sklepie internetowym: lub telefonicznie pod numerem: (52) (pon-pt. w godz. 9-15) Ludzkość jest krwią świata. Obecnie ta krew jest chora ze względu na egoizm i ludzką hipokryzję. Puste teorie mieszczące się w polityce nie zmienią stanu dzisiejszego świata. Przeciwdziałanie i rozwiązanie całej nędzy ludzkiej, domaganie się swych praw nie znajdzie rozwiązania w protestach na ulicy. Zło, z powodu którego ludzie cierpią, mieści się przede wszystkim w ich mentalności. Ponieważ wszyscy posiadają te same, mniej lub więcej rozwinięte wady, dlatego w podobnych okolicznościach często nie postępujemy lepiej, aniżeli ci, których zachowanie krytykujemy. Wszyscy mówią o niesprawiedliwości, a wszyscy są niesprawiedliwi - najczęściej nawet o tym nie wiedząc. Obecne problemy polityczne, ekonomiczne i społeczne powinny skłonić człowieka do głębszej refleksji, co być może pozwoliłoby mu zrozumieć, że jeżeli nie zmieni swojej mentalności, to mentalność świata też nigdy się nie zmieni. To właśnie człowiek powinien stopniowo zdobywać nową fizyczną i psychiczną krew, dzięki nowym sposobom życia, nowym sposobom myślenia, wysławiania się, odżywiania, które odnowią i wzmocnią całą jego istotę ludzką. To człowiek powinien dokonać tej osobistej i dobrowolnej rewolucji, która odzwierciedli się na całym świecie. Dokona wówczas rewolucji pokojowej, która pozwoli uniknąć rewolucji brutalnych, które nigdy nie poprawiły sytuacji świata ponieważ nigdy nie przekształciły głębi ludzkiej, jak również głębi społeczeństwa. Dlaczego nie spróbować tego naturalnego i logicznego sposobu życia proponowanego przez Szkołę Esencjalistyczną, która zapewnia człowiekowi lepsze warunki egzystencji, poprzez swoje nowe postępowanie. Człowiek poddany prawom kosmicznym; mądrości, sprawiedliwości i miłości, ułagodzony, zadowolony i uspokojony stanie się dobroczyńcą dla samego siebie i swych bliźnich. Wówczas naprawdę żył będzie według słów Jezusa: Miłujcie się nawzajem. Ten właśnie kierunek dobrowolnie i z miłością (całkowicie bezpłatnie) wskazujemy wszystkim członkom naszej Szkoły. Szkoła ta jest otwarta dla ludzi dobrej woli, którzy zrozumieli pilną potrzebę reformy indywidualnej dla reformy zbiorowej i bezwarunkową miłość dla wszystkich ludzi świata. 16 kwietnia w Krakowie odbędzie się PREZENTACJA DZIEŁ SUNDARI FRANCUSKIEJ PISARKI I FILOZOFA Sundari Tłumaczyła: Zofia Kilian ZAPROSZENIE NA SPOTKANIE PUBLICZNE I MOŻLIWOŚĆ PRYWATNEJ ROZMOWY TEMAT: POWRÓT DO PRAWDZIWYCH WARTOŚCI ŻYCIA PRZEZ REFORMĘ OSOBISTĄ W kwietniowym wydaniu EKO i MY podany zostanie dokładny adres, oraz godzina tego spotkania. Nic się nie zmieni na ziemi, dopóki człowiek nie zacznie zmian od samego siebie SUNDARI PROŚBA O POMOC Prosimy Was o pomoc, znaleźliśmy się w nieciekawej sytuacji. Stajnia, która stała niedokończona - zaczyna stawać się na naszych oczach RU- INĄ. Jesteśmy załamani całą sytuacją, zbyt zmienna aura niszczy to, co miało być najważniejsze - DOM DLA KONI W POTRZEBIE. Dotychczasowe zabezpieczenie, które znajdowało się na dachu, pod wpływem dużej ilości śniegu, a w ostatnim czasie następującej odwilży nie wytrzymało i oberwało się. Stajnia aktualnie jest zalewana przez deszcz, bardzo boimy się, że mury nie wytrzymają do wiosny i wszystko padnie. Jest naprawdę źle, obawiamy się, że to, co zaczęliśmy, legnie w gruzach... Czujemy strach i ból, jednocześnie mając łzy w oczach, że to co miało chronić - niszczeje... Bardzo prosimy Was o pomoc, w imieniu swoim i w imieniu OJCIEC KLIMUSZKO - ŻYCIE I LEGENDA swoich teraźniejszych i przyszłych podopiecznych. Co jest potrzebne?? Przede wszystkim szybkie zabezpieczanie dachu, aby woda, która się aktualnie przedostaje do środka oraz która zalewa mury, nie robiła więcej szkód. Są to bardzo wysokie koszty, jak na naszą kieszeń, samo pokrycie dachu to koszt 3500 zł. Jednak dach to ratunek, a dla kolejnych zwierząt w potrzebie bezcenny. Tak w skrócie o nas: mamy swoje miejsce na ziemi - oazę dla zwierząt, jednak aby były szczęśliwe i bezpieczne musimy im stworzyć godne warunki do życia. To ich własny kąt - gospodarstwo fundacyjne, gdzie miejsce znalazły zwierzęta w większości bardzo skrzywdzone, nieufne, wymagające pracy nad odzyskaniem wiary w człowieka. Są to też stare, schorowane i niepełnosprawne, obciążone urazami psychicznymi. Gospodarstwo przez 30 lat przez nikogo nie było zamieszkane, bez prądu, bez wody zarośnięte i zdziczałe... Na chwilę obecną media zostały doprowadzone, teren wykarczowany. Wszystko robimy własnymi siłami, własnymi rękoma, aby tylko zaoszczędzić... Zamieszkali też pierwsi mieszkańcy: starowinka klacz, trzy kuce, dwie kozy, biedne porzucone bezpańskie psy i koty. Codziennie ktoś zgłasza się po pomoc. Musimy odmawiać, powodem jest brak bezpiecznego miejsca dla kolejnej istoty. Podajemy numer konta dla wszystkich tych, co chcą pomóc Fundacja Mon Ami; Karsy Dolne 22; Pacanów paypal tytułem: darowizna stajnia Książka Ojciec Klimuszko - życie i legenda zawiera nieznane fakty dotyczące tego zakonnika. Autor odwiedzał miejsca pobytu ojca Klimuszki, rozmawiał z jego pacjentami, krewnymi, przyjaciółmi, współbraćmi; zbierał listy, recepty, wycinki prasowe, ślady w archiwach. Opisał rozwiązane przez jasnowidza zagadki kryminalne, przepowiednie i rady jak zdrowo żyć. Pokazuje ojca Klimuszkę także jako patriotę prześladowanego przez bezpiekę. Z relacji osób, które o. Klimuszko wyleczył bądź jego przyjaciół, wyłania się sylwetka człowieka, który pomagał innym, a sam cierpiał z powodu odmienności. Wydawca: Agencja Dziennikarska REPOTER Krosno ul. Mickiewicza 23/63 tel , Cena 30 zł. Do nabycia u wydawcy oraz w księgarniach wysyłkowych: wydawnictwogaj.pl. oraz e-serafin.pl KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! Redakcja Eko i My ogłasza konkurs na pracę pt. Moje zwierzęta Na tekst 2-3 stronicowy wraz ze zdjęciami oczekujemy do 20 kwietnia. Ogłoszenie wyników konkursu nastąpi w numerze majowym. Główną nagrodą jest zestaw kosmetyków ekologicznych Pat&Rub, książki i roczna prenumerata Eko i MY. Uczestnicy konkursu otrzymają upominek od redakcji. KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! KONKURS! z notatnika redaktora z notatnika redaktora marzec

4 1 Bartłomiej Topa (1967), aktor, producent filmowy w 1991 r. ukończył studia na Wydziale Aktorskim w PWSFTviT w Łodzi występuje w filmach, serialach, teatrze (Och-Teatr, Buffo) ostatnio w Drogówce Wojciecha Smarzowskiego, wcześniej w jego reżyserii w Domu złym i Weselu w latach 90. XX wieku role m.in. w filmach: Balanga, Pożegnanie z Marią, Trzy kolory. Biały, Wrony, Prowokator nagradzany, m.in. Grand Prix Krajowego Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru TV Dwa teatry w Sopocie za rolę w Teatrze TV Kuracja (2001), w reż. Smarzowskiego nominowany w kategorii najlepsza rola męska do Polskiej Nagrody Filmowej Orły 2013 za rolę sierżanta Króla w Drogówce Ambasador Biegiem na Pomoc Team - drużyny triathlonowej, zbierającej środki na program wczesnego wykrywania autyzmu u niemowląt i małych dzieci. każdy ma kilka serc Rozmowa z aktorem Bartłomiejem Topą Z jakimi działaniami ekologicznymi jest pan teraz związany? Czy są to akcje stałe, cykliczne, a może jednorazowe? Od kilku lat współpracuję z Fundacją Synapsis, której celem jest niesienie profesjonalnej pomocy ludziom dotkniętym autyzmem. Z definicji trudno tę współpracę nazwać działaniami ekologicznymi, ale jest dla mnie ważna i chciałem o niej wspomnieć. Cyklicznie wspieram działania Klubu Gaja, angażuję się w przedświąteczne akcje promujące zakupy karpi w płatach Nie baw się w kata, kupuj karpia w płatach, jesienią z inicjatywy Klubu sadziliśmy też drzewa w warszawskich parkach. Działalność zarówno Fundacji Synapsis, jak i z Klubu Gaja miały w zeszłym roku znaczące odsłony w mediach. Czym jest dla pana ekologia? Całe moje życie związane jest z ekologią, ale przecież nie tylko moje. Bardzo dużo osób stara się żyć ekologicznie. Nie lubię tego słowa. Wolę mówić o życiu zgodnym z naturą, o życiu zrównoważonym, zgodnym z tym, czego naprawdę potrzebujemy. Jeśli skupimy się na własnym organizmie i określimy nasze potrzeby, to już żyjemy ekologicznie. Nie trzeba koniecznie trąbić o tym wszem i wobec. Jednak dzięki pana udziałowi w kampaniach, wiele osób może zwrócić uwagę na ważne tematy, które ma pan do przekazania. Widzą popularnego aktora i to już wystarczy, żeby choć na chwilę zatrzymać odbiorców i dać im materiał do przemyślenia. Tak, to prawda. Żyjemy w takim momencie cywilizacji, w którym dzięki powszechnemu dostępowi do telewizji, Internetu, prasy czy kina, informacja rozchodzi się w sekundę. Doświadczyliśmy tego przy okazji kampanii Fundacji Synapsis Autyzm - całe moje życie. To samo dotyczy innych tematów. Ktoś rano włącza telewizor albo radio. Dochodzi do niego głos znanej osoby, która zachęca na przykład do segregowania śmieci czy sprzątania po swoich zwierzętach. I może się okazać, że od tego momentu ten ktoś może zacząć dbać o swoje środowisko, to najbliższe, domowe, rodzinne, a potem drzwi jego świadomości otworzą się szerzej. Jakie są motywacje udziału w akcjach ekologicznych? Pewnie niektórzy robią to z pobudek egoistycznych, żeby udobruchać swoje sumienie i pokazać sobie, a także innym, jaki to ja teraz będę dobry i wspaniałomyślny, ile będę robił dla innych, ale większość angażuje się w tego typu działania, bo czują taką potrzebę. W naturalny sposób to z nich wypływa. A w pana przypadku? Czy pana proekologiczna postawa wymaga od pana odwagi, przełamania się? Czy nie obawia się pan śmieszności? Nie. W moim przypadku jest to naturalne. Urodziłem się w Nowym Targu. Wychowałem się w górach. Moi rodzice dbali o podstawowe wartości. Wyniosłem je z domu z sobą, dalej. Pamiętam spacery z ojcem po Gorcach. Podam prozaiczny przykład. W czasie pieszej wędrówki robiliśmy postoje, jedliśmy wtedy śniadanie i zawsze śmieci, jakieś puszki, papiery po posiłku, zabieraliśmy ze sobą. Nie mówię wielkich słów, ale zawsze zaczyna się od takich drobnych sytuacji I to jest ta baza, która teraz pozwala mi robić większe rzeczy. Jestem na etapie projektowania energetycznie niezależnego ośrodka. Chciałbym by korzystał z odnawialnych źródeł energii i służył wymianie myśli, idei, wartości, które są istotne dla współczesnego człowieka, o których na świecie sporo się mówi, u nas mają pewne przebłyski i mam nadzieję, że wkrótce dynamicznie będą się rozwijać. Chciałbym kierować tę platformę także do ludzi mających wpływ na innych, na przykład do menedżerów korporacji, ale też większych i mniejszych firm, do ludzi otwartych na zmiany, mających świadomość tego, że to jak działają lokalnie ma wpływ na całą planetę. Będzie to również idealne miejsce do podejmowania aktywności fizycznej. Gdzie powstaje ośrodek i kiedy ma szansę ruszyć? Dwadzieścia kilometrów od Rzeszowa, w bardzo urokliwym, górzystym terenie. Jest w fazie projektu, mam nadzieję, że na przełomie 2015/2016 będę mógł tam zaprosić was i wszystkich zainteresowanych. 2 Co poradziłby pan osobom, zwłaszcza młodym, startującym w dorosłość, nakreślających kierunek swojej przyszłości, które chcą żyć zdrowo, dobrze, mądrze, żyć dla siebie i dla innych - czyli można to ująć słowami chcą żyć ekologicznie - ale za bardzo nie wiedzą od czego zacząć, jak się zmobilizować? Nie wiem, co dzieje się w innych. Trudno coś komuś radzić. Każdy ma swoją ścieżkę, a poza tym młodość ma przypisane jej prawidła. W młodości popełnia się błędy, odnajduje pasje. Jednak mając na uwadze, gdzie są wartości, czym jest zharmonizowane, zdrowe życie, może warto, aby zainteresować się tym, gdzie są pozarządowe organizacje czy fundacje dbające o środowisko i zacząć z nimi współpracę. A także na przykład można zainteresować się sposobem przyrządzania posiłków. Przygotowywane z sercem, zgodne z ideą slow food mogą odmienić codzienność. Można gdzieś sobie usiąść w rogu na chwilę, wziąć kilka głębszych oddechów, zebrać myśli. Może warto też wyjść z domu i się poruszać. Jestem przekonany, że poruszenie krwiobiegu i zaczerpnięcie większej dawki tlenu, klaruje nasze priorytety. Wtedy zaczynamy sobie zdawać sprawę, co jest nam potrzebne do życia. Zdrowe żywienie, zdrowy sen, zdrowe wychowanie dzieci Nasze organizmy są absolutnie genialne, są dla mnie nieustającym obiektem zadziwienia. Jestem daleki od jakiegoś religijnego punktu widzenia, ale mam wrażenie, że nasze życie tu się nie kończy. Jest fantastycznym etapem, ale po nim mamy jakiś ciąg dalszy. Warto zadbać o jedno i drugie. 6 marzec 2013 marzec

5 STOP DLA SMOGU W KRAKOWIE 3 Władze Krakowa uruchomiły stronę internetową, która ma pomóc Straży Miejskiej w walce z nielegalnym spalaniem odpadów w domowych piecach; mieszkańcy będą mogli anonimowo zgłaszać miejsca, gdzie przypuszczalnie spalane są śmieci - poinformowała Polska Agencja Prasowa. - Kontrole będą przeprowadzane w dniu, w którym otrzymamy zgłoszenie - powiedział na konferencji prasowej komendant straży miejskiej Adam Młot, dodając że w referacie ekologicznym krakowskiej Straży Miejskiej zatrudnionych jest 15 osób, a w całej straży do takich kontroli upoważnionych jest 50 osób. Pod adresem oraz krakow.pl umieszczono mapę Krakowa i formularz zgłoszeniowy dla mieszkańców. Jak podkreślają strażnicy, nie chodzi o złośliwe donosy na sąsiadów. sfery przedostaje się wiele toksycznych substancji. Działanie rakotwórcze niektórych z tych substancji może dać o sobie znać nawet po kilkudziesięciu latach - wyjaśniła PAP dyrektor Wydziału Kształtowania Środowiska w Urzędzie Miasta Krakowa Ewa Olszowska-Dej. Mieszkańcy najczęściej spalają w piecach, choć nie powinni: lakierowane okna drewniane, meble, plastikowe butelki, buty, części elektroniczne i elementy gumowe. Regularne kontrole domowych kotłowni są prowadzone w Krakowie od 2009 r. W poprzednim sezonie grzewczym było ich 1 tys. 349, w 15 proc. przypadków stwierdzono nieprawidłowości. Daje pan osobisty przykład tego jak ważny jest ruch dla zdrowego życia... Dwa lata temu przyjąłem od Sport Evolution (przypis 4 redakcji: agencja marketingu sportowego) propozycję i razem z moimi kolegami aktorami zostaliśmy Ambasadorami Triathlonu w Polsce. Przyświeca nam idea aktywowania ruchu w naszym społeczeństwie. Triathlon łączy różnorodne dyscypliny i każdy może coś z niego wyciągnąć dla siebie. Pływanie, bieganie czy jazdę na rowerze. Nie chodzi więc tylko o to, żeby uprawiać triathlon, ale żeby aktywnie żyć. Natleniona krew krąży wtedy w organizmie, serce szybciej się porusza, dzięki temu dochodzi do nas, że w ogóle je mamy i wszystko zaczyna się nam układać. Kiedy osiągnie się ten punkt, już niewiele brakuje, by zrozumieć, że poza jednym, fizycznym sercem każdy z nas ma jeszcze kilka innych serc, które służą do wzajemnej komunikacji. Uważam, że w najbliższych latach komunikacja serc będzie bardzo rozwijającym się kanałem porozumienia. Czy życiowe priorytety pomagają panu w codziennej pracy, przy budowaniu kolejnych postaci? Nie wiem czy pomagają, czy nie. Mam taki organizm, jaki mam. Dysponuję określonymi narzędziami i staram się jak najpełniej z nich korzystać. Dla mnie każda postać jest wyzwaniem. Główna czy epizod. To nie ma znaczenia. Staram się traktować każdą postać jako skomplikowaną jednostkę. Znaleźć w niej pozytywy i negatywy. Im większa jest przestrzeń między tymi krańcami, tym lepiej dla postaci, bo mogę próbować zmieścić tam nasze człowieczeństwo. - Dla nas strona internetowa to jeszcze jedno narzędzie komunikacji z mieszkańcami. Zobaczymy, na ile dojrzałe jest nasze społeczeństwo - mówił Młot na konferencji. Straż będzie też przyjmować także zgłoszenia telefoniczne. Uruchomienie strony internetowej było jednym z postulatów mieszkańców, którzy walczą o czystsze powietrze w Krakowie. - Mam nadzieję, że Straży Miejskiej starczy sił i determinacji, aby weryfikować zgłoszenia, bo liczba patroli ekologicznych jest ograniczona. Do tej pory zbyt długo trwał proces od zgłoszenia do kontroli konkretnego miejsca, czasami upływało nawet kilka dni - powiedziała PAP Lidia Ostólska, inicjatorka ruchu społecznego Stop dla smogu w Krakowie. Spalanie odpadów w domowych piecach to jedna z głównych przyczyn zanieczyszczenia powietrza w podwawelskim grodzie. - Przy spalaniu śmieci w niskich temperaturach od 200 do 500 stopni Celsjusza, jakie panują w domowych piecach, do atmo- Od początku listopada ubiegłego roku do końca stycznia strażnicy miejscy przeprowadzili 1 tys. 52 kontrole, podczas 90 potwierdzono, że w piecach spalane były odpady - czytamy w depeszy PAP. W latach 90. w Krakowie było około 60 tysięcy pieców. Jeszcze w tym roku ma ruszyć ich inwentaryzacja w całym mieście, którą - według urzędników - być może uda się zakończyć w 2014 roku. - Będzie to dla nas bardzo ważne narzędzie do walki ze smogiem - powiedziała Ewa Olszowska-Dej. W zeszłym roku do urzędu miasta wpłynęło ponad 300 wniosków o dofinansowanie wymiany pieców węglowych na inne, bardziej ekologiczne źródła ogrzewania, w tym roku takich wniosków jest już blisko tysiąc - napisała Polska Agencja Prasowa. Rozmawiała: Karolina Prewęcka Zdjęcia: 1-3 Fundacja Synapsis (kadry z akcji Autyzm - całe moje życie), 4-5 Klub Gaja (akcja sadzenia drzew i kampania dotycząca zakupu przedświątecznego karpia w płatach) marzec marzec

6 SMOG SPOWIJA WIELKIE MIASTA Tej zimy Pekin stał się jednym z najbardziej trujących miast na świecie. Poziom niebezpiecznych dla zdrowia pyłów nawet 50-krotnie przekraczał normę. Pekińskie szpitale zapełniły się niemogącymi złapać tchu ludźmi. Setki odwołanych lotów, wstrzymany ruch na autostradach i ludzie w maskach ochronnych. Ogłoszono pomarańczowy alarm - zagrażający życiu, pierwszy raz w historii miasta. An glo ję z y c z n e me dia n a z y w a j ą taką sy tu ację smogmageddonem. Smog i pył nie jest w stolicy Chin czymś nowym. I to niezależnie od pory roku. Większość zanieczyszczeń, które wiszą w powietrzu w zimne, bezwietrzne dni, pochodzi z samochodów. Ulicami Pekinu jeździ pięć milionów aut. Wielu ludzi opala również mieszkania węglem. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że bezpieczny dla zdrowia poziom zanieczyszczeń mierzony w mikrogramach na metr sześcienny wynosi 25 jednostek (W Polsce - 50 mikrogramów na metr sześcienny). W Pekinie dość często poziom ten przekracza 300 jednostek, wtedy zalecane jest pozostanie w domach. W jeden ze styczniowych weekendów urządzenia pomiarowe w ambasadzie amerykańskiej pokazały poziom prawie 900 jednostek, a w urządzeniach chińskich zabrakło skali pomiaru. Na czyste niebo nie ma co liczyć i latem. Do smogu dochodzą wysokie temperatury niespadające nawet w nocy poniżej 20 stopni, a w dzień przekraczające 30, oraz duchota i brak wiatru. Stojące w miejscu, duszne powietrza oblepia, wciska się do nozdrzy i ust. Można wręcz poczuć na języku drobiny zanieczyszczeń wiszące nad stolicą Państwa Środka. Otoczony z trzech stron górami Pekin zaczyna tonąć w niecce wypełnionej trującym gazem. Ze smogiem walczą nie tylko Chiny Wysoka temperatura i warunki atmosferyczne w Kalifornii przyczyniają się do powstawania i utrzymywania się legendarnego smogu nad Los Angeles. Nad Mexico City otoczonym pasmem wzgórz wisi szara czapa zanieczyszczeń. Nie tylko jednak położenie geograficzne - 22 miliony mieszkańców (nieoficjalnie nawet 2 razy więcej) i mniej więcej tyle samo samochodów, też w tym pomagają. Dzieci coraz częściej ze szkoły trafiają do szpitali zamiast do domu. Na choroby dróg oddechowych cierpią ludzie starsi. Z problemem smogu borykają się największe metropolie; Tokio z ok. 35 mln mieszkańców, Nowy Jork, Sacramento, Bakersfield, Sao Paulo, Seul, Santiago de Chile czy Moskwa. W Europie poza Anglią najbardziej narażonym na smog regionem są kraje Beneluksu i północne krańce Włoch; Ateny, Rzym, w Niemczech - Zagłębie Ruhry. Chmury toksycznych gazów przykrywające megamiasta i wieżowce wystające nieco ponad zawiesinę smogu często są widoczne na zdjęciach satelitarnych, zwłaszcza w okresie zimowym. To bardzo poważny problem dla mieszkańców miast. Wysoki poziom cząsteczek trujących substancji w atmosferze przekłada się na wzrost liczby przedwczesnych śmierci co roku we Włoszech umiera tyle osób z powodu smogu 2 miliony rocznie - na całym świecie tyle osób przedwcześnie umiera na skutek smogu 9 do 36 miesięcy - o tyle smog skraca Europejczykom życie Przykłady? W ciągu roku w Te he ra nie i niektórych innych dużych irańskich aglomeracjach zmar ło z po wo du smogu ponad 4000 osób. Co roku we Włoszech umiera 8500 osób z tego powodu - informuje Codacons - włoska organizacja obrony praw konsumentów. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że każdego roku na skutek smogu na całym świecie przedwcześnie umierają 2 miliony osób. Natomiast według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej smog skraca Europejczykom życie przeciętnie o 9 miesięcy, a w skrajnych przypadkach nawet o 36 miesięcy. Smog zatruwa cały organizm Niekorzystnie wpływa na układ oddechowy, może wywołać udar mózgu, astmę, nadciśnienie, bóle w klatce piersiowej, przewlekłe zapalenie oskrzeli i alergię. Stałe przebywanie w takich warunkach może nieść poważne konsekwencje związane z przewlekłymi chorobami serca i płuc, co w skrajnych przypadkach kończy się śmiercią. Intensywne zanieczyszczenie powietrza, okazuje się być jeszcze groźniejsze niż wcześniej sądzono. Amerykańscy naukowcy potwierdzili wpływ smogu na mózg nienarodzonego dziecka oraz istnienie związku pomiędzy złej jakości powietrzem a niskim ilorazem inteligencji w dzieciństwie. Co więcej, badania przeprowadzone przez brazylijskich naukowców, opublikowane w tygodniku Times, wskazują, że niebezpieczeństwo poronienia u kobiet zachodzących w ciążę w okresie zimowym jest aż dwukrotnie większe niż w innych porach roku. Możliwość poronienia w ciągu pierwszych ośmiu tygodni ciąży wynosi zimą od 20 do 30 proc., natomiast w okresie letnim spada nawet do 10 proc. Dlaczego zimą zagrożenie poronieniem jest tak duże? To efekt panowania smogu pochodzącego głównie z zakładów przemysłowych, silników samochodowych i pieców węglowych. Zimą często panują wyże, które sprowadzają bezwietrzną aurę. Wszelkie zanieczyszczenia nie mogą się rozwiać, przez co zalegają nad danym obszarem opadając i gromadząc się przy powierzchni ziemi. Szczególnie groźnie jest, gdy temperatura spada poniżej zera, ponieważ wtedy smog zmienia się w marznącą mgiełkę, która szczególnie mocno drażni nasze drogi oddechowe w ten sposób zatruwając nasz organizm. Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii stwierdzili, iż dzieci narażone na smog aż trzykrotnie częściej zapadały na autyzm niż te dzieci, które z zanieczyszczeniami częstego kontaktu nie miały. 10 marzec 2013 marzec Hong Kong

7 Także wyniki badań polskich naukowców są szokujące. Przeprowadzone przez naukowców z Katedry Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego potwierdzają, że kobiety narażone na oddziaływanie smogu rodzą mniejsze dzieci, a po kilku latach można też zaobserwować mniejszą pojemność płuc u tych dzieci. Z badań wywnioskowano też, że w czasie smogu i kilka dni po nim rośnie liczba zgonów. Obecne statystyki mówią o bardzo silnym wpływie zanieczyszczenia środowiska na przyrost naturalny w Polsce, im bardziej zanieczyszczone środowisko tym ten przyrost jest mniejszy. Londyńczycy prawie zapomnieli Współcześnie smog jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń ekologicznych. Przestrogą powinny być dla nas dwa wydarzenia. W Niemczech czarny dzień - 17 stycznia 1979 r. Wtedy pierwszy raz ogłoszono alarm smogowy. W rejonie Ruhry wezwano kierowców do zatrzymania swych pojazdów, chorych na astmę i choroby układu krążenia i dzieci, aby pozostali w domach. W Wielkiej Brytanii 4 grudnia 1952 r. wielki smog londyński nawiedził stolicę Wyspy. Przez pięć dni miasto było sparaliżowane, a szpitale wypełniły się pacjentami z problemami oddechowymi. Wielka Brytania od zawsze miała problemy ze smogiem, który na tle historii często stawał się przyczyną śmierci tysięcy ludzi. Ale tamtego grudniowego dnia doszło do tragedii. Było bardzo zimno. Londyńczycy próbowali ogrzać mieszkania wszelkimi sposobami. Zużycie węgla wzrosło kilkukrotnie. Bez wytchnienia pracowały fabryki i elektrownie węglowe Battersea, Bankside i Kingston upon Thames. Na ulice jak co dzień wyjechały tysiące samochodów. Wieczorem doszło do specyficznego zjawiska pogodowego. Antycyklon, wirowy układ wiatrów w obrębie wyżu, sprawił, że chłodne powietrze pozostało tuż przy powierzchni ziemi, a nad nim zalegała warstwa ciepłego powietrza. Ten niezwykły układ warstw w atmosferze (zwany inwersją) spowodował, że dym snuł się tuż przy ziemi, jednocześnie doprowadzając do powstania gęstych mgieł. Rankiem Londyńczycy wyruszyli do pracy gubiąc się w kompletnych ciemnościach. Mgła zmieszana z dymem ograniczyła widoczność do zaledwie kilku metrów. Powstał gęsty i toksyczny smog, który ze względu na zawartość związków siarki miał lekko żółtawy kolor. Zanieczyszczenie powietrza pyłem węglowym, drobinami popiołu, dymem i tlenkami siarki doprowadziło do śmierci ponad 4 tys. ludzi jeszcze w trakcie smogu. Dużo więcej zmarło w następnych miesiącach w skutek chorób dróg oddechowych. Termin smog, który niegdyś oznaczał typowo londyńską, śmiercionośną mieszaninę mgły i dymu został już przez Londyńczyków niemal zapomniany. Współczesny Londyn to wymyte do białości kamienne gmachy i wyszorowane ceglane kamienice. Odkąd zabronione opalać miasto węglem, smog zniknął jak zły sen. Ze względu na miejsce i warunki powstawania oraz skład chemiczny możemy wyróżnić dwa rodzaje smogu: Smog londyński - w skład którego wchodzą: tlenek siarki, tlenki azotu, tlenki węgla, sadza oraz trudno opadające pyły. Występuje głównie w miesiącach zimowych podczas inwersji temperatur w umiarkowanej strefie klimatycznej. Katastrofalne przypadki występowania tego rodzaju smogu mnożą się w ostatnich latach. Poza Londynem spotyka się je np. w belgijskim okręgu przemysłowym, w obszarze Linzu w Austrii, w olbrzymich miastach, takich jak Nowy Jork i Tokio, a także w Niemczech: w Berlinie, Hamburgu i Hanowerze. W Polsce często: Kraków, Zakopane, Kotlina Jeleniogórska, Górny Śląsk. Sama nazwa smog wywodzi się zresztą właśnie z Anglii i powstała ze zbitki słów: smoke dym i fog mgła. Smog typu Los Angeles - (smog fotochemiczny, ozon troposferyczny) powstaje przede wszystkim w miesiącach letnich, w strefach subtropikalnych. Skład: tlenki węgla, tlenki azotu, węglowodory. Związki te ulegają późniejszym reakcjom fotochemicznym, w wyniku których powstają: PAN (peroksy-acetyli-nitryl), aldehydy oraz ozon. Nad Krakowem zawisła chmura Kłopoty ze smogiem występują także w Polsce. Dotyczy to tysięcy małych, zadymionych miasteczek rozsianych po całej Polsce. Szczególnie jednak narażony na jego wystąpienie jest Kraków, w którym nadmierne zanieczyszczenie powietrza wystąpiło w tym i poprzednim roku kilka razy. Dla krakowian to nic nowego. Normy stężenia szkodliwych substancji w stolicy Małopolski przekraczane są przez ponad 200 dni w roku. W grudniu ub.r. zapylenie powietrza sięgnęło aż 800 proc. normy. W styczniu br. zanieczyszczenie tzw. pyłem zawieszonym wynosiło miejscami prawie 500 proc. normy i osiągnęło stan alarmowy. Tak źle nie było od 2006 r. Poziom zanieczyszczeń rośnie w sezonie zimowym. Główną przyczyną jest tzw. niska emisja, która jest efektem spalania złej jakości węgla, śmieci, odpadków organicznych i starych mebli w domowych kotłowniach i piecach. W Krakowie około 35 proc. mieszkań nie korzysta z sieci centralnego ogrzewania. Należałoby zastąpić w nich piece węglowe systemem centralnego ogrzewania lub piecami gazowymi. Rocznie krakowianie emitują do atmosfery 762 tony pyłu i 470 kilogramów rakotwórczego benzopirenu. Złe paliwo powoduje zbyt duże stężenie pyłu PM 10, który zawiera węgiel, siarkę, związki azotu, wapnia, chloru oraz trujące rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne i dioksyny. Wpływ na zanieczyszczenie mają też oczywiście spaliny samochodów, dlatego kluczowe jest dokończenie budowy obwodnicy miasta. Wysokie stężenie niebezpiecznych substancji zagraża przede wszystkim osobom starszym, kobietom w ciąży i ludziom chorym na astmę. W niebezpieczeństwie są dzieci. Smog jest dużym zagrożeniem dla dzieci z chorobami dróg oddechowych ostrzega dr n. med. Grażyna Staudt-Spychałowicz. Dodaje również, że przy takim stężeniu pyłów lepiej nie wychodzić na spacery. W Małopolsce na astmę choruje kilka razy więcej dzieci niż w innych rejonach Polski. Krakowianie wdychają najgorsze powietrze w Polsce. Sprzyjają temu też niekorzystne warunki atmosferyczne i topograficzne miasta: liczne dni bezwietrzne, brak naturalnej wentylacji oraz położenie Krakowa w niecce i dolinie Wisły. Do tego dochodzi chaos urbanistyczny o czym się nie mówi bardzo gęsta zabudowa, brak zieleni i pasa wietrzącego z uwagi na wszędobylskie plomby i wszechwładne rządy deweloperów, którzy zatykają każdą wolną przestrzeń. Także tysiące nowych samochodów w centrum miasta. Bardzo złą jakość powietrza poprawić mogą opady deszczu lub śniegu. Zniwelują one ilość pyłów nad miastem. Niezależnie od pogody problemy będą się powtarzać całą zimę. Dopiero koniec sezonu grzewczego zapewni miastu na dłużej czystsze i świeższe powietrze. I krakowianie ujrzą słońce. Krystyna Forowicz 12 marzec 2013 Belgrad marzec

8 DANE NA PAMIĘCI FLASH WDRUKOWANEJ W PAPIER Amerykańska firma intellipaper opracowała i opatentowała technologię USB z papieru. Papierowy pendrive jest odpowiedzią na sposób użytkowania tradycyjnych pendrive ów wykonanych z plastiku. Bardzo często są traktowane jako rzeczy jednorazowego użytku, co powoduje wzrost ilości elektrośmieci. USB z papieru może na razie zapisać od 8 do 32 MB danych. Aby zapis był możliwy konieczne jest zainstalowanie specjalnego oprogramowania przygotowanego przez intellipaper. Źródło: UlicaEkologiczna.pl Energetyka odnawialna: głos poparcia Polskie zasoby biomasy, biogazu i wiatru są imponujące i stanowią ciekawą alternatywę dla polskiej energetyki w przyszłości. Tak uważa Dr Thiemo Gropp, dyrektor i współzałożyciel fundacji DESERTEC, powstałego w 2009 roku międzynarodowego konsorcjum, które buduje elektrownie słoneczne. Poinformował, że zgodnie z obliczeniami Europejskiej Agencji ds. Środowiska (EEA), Polska mogłaby osiągnąć cel 25 proc. z odnawialnych źródeł energii (OZE) do roku 2030, wykorzystując jedynie 5 proc. terenów rolniczych. Zdaniem Dr Thiemo Groppa plany rozwoju energetyki jądrowej nie wytrzymują porównania z technologiami odnawialnych źródeł, które według niego oferują energię bezpieczniejszą, czystszą i bardziej przystępną cenowo. Nie obawiałby się ponadto okresowości energetyki odnawialnej. Jest zwolennikiem powstania supersieci. Łącząc ze sobą różne odnawialne źródła energii na wystarczająco dużej przestrzeni, okresowość wiatru i fotowoltaiki (tzn. przetwarzania światła słonecznego na energię elektryczną), można zrównoważyć poprzez przesyłanie energii tam, gdzie jej brakuje, z miejsc, gdzie akurat wieje wiatr lub świeci słońce. Elektrownie wodne w Skandynawii i w Alpach mogą działać niczym akumulator dla Europy powiedział. Źródło: ChronmyKlimat.pl 7 MILIONÓW MOKRYCH HEKTARÓW POD OCHRONĄ W Boliwii powstał największy na świecie wodno-błotny obszar chroniony o powierzchni blisko 7 milionów hektarów. To tyle, ile mają łącznie Belgia i Holandia. Objęte ochroną mokradła Llanos de Moxos są domem dla bardzo wielu gatunków: ssaków ponad 130, ptaków - 560, ryb 625 oraz roślin co najmniej 1000 gatunków. Obszar chroniony na mokradłach Llanos de Moxos pomoże zachować mozaikę różnych typów krajobrazu w dorzeczu Amazonii mówi Luis Pabon z WWF w Boliwii. Wielu ludzi kojarzy Amazonię tylko z tropikalną puszczą, a nie z obszarami wodno-błotnymi. Tymczasem mokradła nie tylko wzbogacają lokalny krajobraz, ale mają także duże znaczenie kulturowe dodaje. Źródło: wwfpl.panda.org Rząd nie dopilnował standardów oczyszczania ścieków 1,5 mld euro tyle Polska będzie musiała płacić rocznie Unii Europejskiej za to, że aktualny polski rząd nie zrealizował właściwej dyrektywy, zaniżając standardy oczyszczania ścieków. Chodzi o ograniczenie zrzutów niedostatecznie oczyszczonych ścieków, a co z tym związane ochronę środowiska wodnego przed ich niekorzystnymi skutkami. Aby dostosować się do standardów UE musielibyśmy w ciągu najbliższych 2 lat zmodernizować 300 oczyszczalni. To jest niewykonalne w tak krótkim czasie oceniają eksperci. Energetyka odnawialna: głos niepokoju Janusz Wojciechowski, poseł do Parlamentu Europejskiego z listy PiS zwrócił się publicznie do Jacka Jezierskiego, prezesa NIK o podjęcie działań dotyczących elektrowni wiatrowych w Polsce. Swój list otwarty Wojciechowski zaczyna od stwierdzenia: Na polskiej wsi narasta coraz większy konflikt związany z lokalizacją elektrowni wiatrowych, krótko mówiąc wiatraków. Jest ich coraz więcej, a lokalizacja ich zdaje się nie respektować żadnych norm w zakresie ochrony zdrowia czy warunków życia okolicznych mieszkańców ( ). Europoseł zwraca się z prośbą do prezesa NIK o kontrolę lokalizacji i funkcjonowania w naszym kraju elektrowni wiatrowych z uwzględnieniem wymogów ochrony zdrowia, środowiska, krajobrazu oraz interesów gospodarczych. Źródło: wpolityce.pl Źródło: Gazeta Polska Codziennie ŚMIECI: KTO BĘDZIE JE WYWOZIŁ? Ustawa o utrzymywaniu czystości i porządku w gminach, czyli tak zwana ustawa śmieciowa budzi ciągłe kontrowersje. Dotyczą między innymi narzucenia samorządom poprzez ustawę obowiązku organizowania przetargów na wywóz i zagospodarowanie odpadów. Zdaniem przedstawicieli Związku Miast Polskich ten zapis może w dłuższej perspektywie spowodować dominację na polskim rynku firm zagranicznych, które będą wygrywać przetargi dzięki atrakcyjnej ofercie cenowej, ale ich potencjalna wygrana przyniesie w efekcie drastyczne podniesienie cen za wywóz śmieci. Związek Miast Polskich proponuje, aby samorządy mogły przekazywać wykonanie tego zadania bez przetargu dobrze im znanym i sprawie działającym spółkom komunalnym. Tak zwana ustawa śmieciowa obowiązuje od początku 2013 roku, a gminy mają ją wprowadzić w ciągu pół roku. Źródło: Newseria.pl OPTYMISTYCZNIE O POŁOWACH Parlament Europejski w lutym przegłosował nowe koncepcje dla Wspólnej Polityki Rybołówstwa. Opowiedział się za zrównoważeniem połowów pod względem środowiskowym, ekonomicznym i społecznym. Nowa polityka ma pozwolić odtworzyć do 2015 roku liczebność zasobów ryb do poziomów gwarantujących ich zrównoważenie. Zgodnie z szacunkami, gdyby stada eksploatowano zgodnie z powyższą zasadą, ich wielkość wzrosłaby o ok. 70 proc., połowy ogółem o ok. 17 proc., dochody rybaków o 24 proc. (1,8 mld euro) rocznie, a wzrost wynagrodzenia załóg mógłby wynieść 25 proc. Dotychczas obowiązująca europejska polityka rybołówstwa nie stwarza takich warunków. Statki poławiają ryby w ilościach przekraczających bezpieczny próg reprodukcji, co grozi destabilizacją ekosystemów morskich. Źródło: AgroNews.com.pl Śmieci c.d.: czy i ile za złą segregację? Za źle posegregowane śmieci można dostać nawet 500 zł mandatu (np. w Łodzi). Tymczasem, według prawników zajmujących się ustawą śmieciową, jest on nielegalny i nie trzeba go przyjmować. Tłumaczą, że orzecznictwo sądów administracyjnych jasno wskazuje, że regulaminy utrzymania czystości w gminach nie stanowią przepisów porządkowych, a co za tym idzie nie mogą zawierać kar w postaci grzywien za wykroczenie. Poza tym wiele osób nie orientuje się, jak segregować odpady. Zadają między innymi pytania, czy kartony po mleku albo sokach mogą być łączone z papierem albo czy od butelek należy odkręcać korki i odrywać etykiety i wiele innych. Nie znajdują jednak odpowiedzi w regulaminach tworzonych przez niektóre gminy. Warto jednak sprecyzować zasady segregacji, bo od tego zależeć będzie wysokość opłat za wywóz śmieci. Za posegregowane zapłacimy mniej i mandat na pewno nie będzie nam groził, ani legalny, ani nielegalny. Źródło: Wirtualna Polska MAZURSKIE LICZENIE DRAPIEŻNIKÓW Ponad 200 leśników ruszyło w lutym do liczenia rysi i wilków w lasach na Mazurach. Była to pierwsza przeprowadzona na tak dużą skalę inwentaryzacja dużych drapieżników w regionie. Przeprowadzono ją na obszarze kilku tysięcy hektarów 18 nadleśnictw. Wszystkie jednostki liczyły jednocześnie. Celem akcji jest nie tylko oszacowanie populacji, ale też kondycji zwierząt, liczby młodych osobników oraz poznanie technik polowań drapieżników. Zebrane informacje pomogą w tworzeniu tzw. korytarzy ekologicznych i będą wykorzystane do tworzenia planów łowieckich, które muszą uwzględniać występowanie i zapotrzebowanie pokarmowe dużych drapieżników. Ostateczne wyniki mają być znane w ciągu kilku tygodni. Poprzednie liczenie wilków i rysi na Mazurach odbyło się 2 lata temu, ale na znacznie mniejszą skalę. Wówczas naliczono 51 wilków i zaledwie 8 rysi. Źródło: TVP.info Przygotowała i opracowała: Karolina Prewędzka 14 marzec 2013 marzec

9 PTAKI W ZIMIE Są wszędzie. Nasi sprzymierzeńcy w walce ze szkodnikami. Umilają nam swoimi trelami życie. Są ruchliwe, ciekawskie, pracowite. Zima jest dla nich szczególnie trudna. Dostarczenie pożywienia ptakom, które bytują blisko nas, zwłaszcza w zimie jest naszym obowiązkiem. Kiedy dzień staje się krótki, a niesprzyjające warunki atmosferyczne: niskie temperatury, marznący deszcz, śnieg nie pozwalają im odnaleźć pożywienia, trudno im zaspokoić głód. Dokarmianie ptaków jest formą aktywnej ochrony przyrody. W niektórych ogrodach pozostawia się rośliny, chwasty, owoce na drzewach i krzewach, trawy z nasionami, by ptaki mogły przeżyć zimę. Dokarmianie ptaków przysparza również radości; uczymy się rozpoznawać gatunki, ich zachowanie, mamy też poczucie, że robimy coś dobrego dla otoczenia. Szczególnie ważne jest dokarmianie małych ptaków, musi być ono regularne, obfite i różnorodne. Małe ptaki szybko tracą energię podczas lotu ze względu na małą wagę ciała. Nie należy podawać naszym podopiecznym żywności, która może im zaszkodzić: chleba, ciast, wędzonego boczku itp. Takie pożywienie przynosi więcej szkody niż pożytku, ponieważ źle wpływa na układ pokarmowy ptaków. W polskich warunkach najczęściej wywieszamy niesoloną słoninę lub smalec z nasionami lnu, słonecznika dla sikor, dzięciołów, kowalików. Nasiona oleiste, zwłaszcza słonecznik przygotowujemy dla sikor, wróblowatych oraz łuszczaków np. dzwońca, zięby, gili, grubodziobów. Dla przykładu trznadle lubią nasiona owsa, prosa, a sikorki, dzięcioły, kowaliki orzechy. Owoce np. jabłka, jarzębina, rodzynki są dla kosa, kwiczoła. Karmiki powinniśmy regularnie czyścić. Karma musi być zawsze świeża, nie może być zepsuta. Ptaki należy dokarmiać systematycznie bo przyzwyczajają się do dożywiania w jednym miejscu, jeśli przestaniemy to robić mogą nie przeżyć. Dokarmianie powinniśmy zacząć w październiku - listopadzie, a zakończyć na początku kwietnia. W pobliżu karmika warto jest postawić poidło, o czym często zapominamy. A latem znów słońce zajrzy do pokoju i obudzą nas trele za oknem. /red./ OSOBLIWOŚCI RZEKI PASŁĘKI Rzeka Pasłęka oddziela dział wodny rzeki Wisły, Pregoły i Niemna i jest jedną z trzech najdłuższych rzek województwa warmińsko mazurskiego. Dopływami rzeki Pregoły są Łyna i Węgorapa. Rzeki: Orzyc, Omulew, Rozoga i Pisa są dopływami rzeki Narwi, która wprowadza ich i swoje wody do Wisły. Natomiast rzeki Drwęca i Osa są bezpośrednimi dopływami Wisły. Pasłęka jest rzeką samodzielnie doprowadzającą wody z całego dorzecza do Zalewu Wiślanego i wpada do niego w pobliżu miasta Braniewa. Rzeka Pasłęka charakteryzuje się dość dużymi spadkami i ma charakter zbliżony do rzek górskich, na całej swojej długości posiada liczne przełomy. Źródliska rzeki są położone na wysokości 188 m. n. p. m. na polach wsi Gryżliny, w okolicy Olsztynka. W bezpośrednim sąsiedztwie źródeł jest położone Jezioro Pasłęckie. Wody Pasłęki o średnim spadku 1,0 mają dość szybki bieg. Rzeka wraz dopływami zmienia swój poziom ze względu na warunki klimatyczne obszaru, przez który przepływa, a szczególny wpływ na zmiany poziomu wody wywiera Garb Lubawsko Nidzicki, gdzie znajdują się źródła rzeki. Czas zamarzania wód rzeki przypada na styczeń-luty i trwa od dni. Rozlewiska rzeki są tworzone przez bobry, gdyż rzeka jest rezerwatem bobra. Zwierzęta te tak bardzo się tu rozmnożyły, iż rolnicy wnoszą do władz ochrony przyrody o zmniejszenie populacji bobra w dorzeczu rzeki. Część z przyrostu stada przyrodnicy przenoszą na inne tereny, ale niekiedy bobry same wędrują w poszukiwaniu nowych siedlisk. Bobry tak dobrze się tu zaklimatyzowały, że stanowią one największe w Polsce skupisko tych zwierząt, od źródeł do ujścia w okolicach Braniewa. Rodzi się pytanie, dlaczego bobry upodobały sobie ten ekosystem rzeki. Wojna jak wiadomo je wytępiła, ale po zakończeniu sprowadzono 20 sztuk tych zwierząt i one się tu doskonale poczuły. Najwidoczniej warunki lasów i zagajników mieszanych ciągnących się w dorzeczu rzeki oraz licznych łąk i dużej ilości bystrzy powodowały, że bobry znalazły tu swoje miejsce. Rzeka meandruje przez obszary ciągnących się kilometrami łąk i pastwisk oraz leśnych zagajników, a ponadto przepływa przez kilka jezior, w tym malownicze jezioro od Lęgu do Pelnika. Tereny te stanowią doskonałą osłonę dla życia i rozwoju bobra. W II Rzeczypospolitej znane były żeremia bobrowe nad rzeką Nidą, w Puszczy Knyszyńskiej, nad Notecią, nad Wie- 16 marzec 2013 marzec

10 Bóbr przem. Jednak najwięcej bobrów żyło na Podlasiu, nad górną Narwią w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej i nad rzeką Biebrzą, którą dawniej nazywano: BOBRĄ od obfitości występowania tych zwierząt. Jednak ostatnie bobry na tych terenach wyginęły w pierwszej połowie XIX wieku i dopiero po II wojnie światowej powtórnie ta populacja się mocno rozmnożyła dzięki wprowadzonej ścisłej ochronie. Zgodnie z przeprowadzonymi badaniami Lidenmana w 1928 roku w Polsce żyło 235 sztuk bobrów, ale zaledwie 10 lat później nie pozostało z tej liczby więcej niż 50%. Kilkanaście sztuk bobrów przetrwało w okolicach Sejn na rzece zwanej Marychą i jeziorku Bobruszek. Jedyne informacje, jakie pochodziły o życiu bobrów na Mazurach, to o tych, które zachowały się na rozlewiskach rzeki Pasłęki. Jednak nie bardzo wiedziano skąd się one tam wzięły, ponieważ nie były to bobry europejskie, a kanadyjskie. Co prawda źródła niemieckie o istnieniu bobrów w okolicach rzeki Pasłęki wspominają, ale czy one przeżyły trudne lata II wojny światowej, trudno to dociec. Krążyły również pogłoski, że zostały tu przywiezione przez żołnierzy z frontu wschodniego i do rzeki Pasłęki je wpuszczono, ale najwiarygodniejszy wydaje się fakt sprowadzenia 10 sztuk bobrów z okolic Gdańska - Oliwy, a pochodzących z terenów Rosji. Jakby to nie było, to bobry na rzece Pasłęce się dobrze zadomowiły i szybko się rozmnożyły, a ekosystem był tak sprzyjający, że teren ten stał się największym rezerwatem bobra w Polsce. Bóbr kanadyjski jest mniejszy od europejskiego i występuje na terenach, gdzie rośnie osika, ale znacznie częściej, gdzie rośnie olcha i wierzba. Dziś rzeka Pasłęka z dopływami jest największym w Polsce rezerwatem przyrody bobra o powierzchni 3173,32 ha. W Polsce idea ochrony przyrody sięga dość odległych czasów. Zrodziła się najpewniej z lęku człowieka pierwotnego przed siłami przyrody. W miarę rozwoju ludzkości pojawiły się liczne nowe motywy związane z ochroną przyrody m. in. gospodarcze, kulturowe i estetyczne. Dla przykładu podam, że w Statucie Litewskim (1532 r.) odnajdujemy następujący cytat o ochronie bobra: A jeżeliby, kto gwałtem bobry pobił, albo złodziejskim sposobem wykradł, takowy ma za gwałt, stosownie do prawa, zapłacić za każdego bobra zabitego: za czarnego cztery kopy groszy, a za szarego dwie kopy groszy. Już za czasów pierwszych Piastów istniał w Polsce urząd bobrowniczego. Ci uwolnieni spod władzy wojewodów i kasztelanów ludzie, zależni wyłącznie od króla i książąt, opiekowali się książęcymi hodowlami bobrów. Dozorca żeremi, czyli miejsc, gdzie bobry mieszkały gromadnie w swoich chatkach, zwanych gonami, nosił miano bobrownika. O jednym takim bobrowniku, którego wołano Jaśko z Makowa, wspomina Czacki w książce traktującej: O litewskich i polskich prawach. Ten Czacki pisze, że Jaśko sporządzili w 1229 roku rejestr bobrów dla księcia Konrada Mazowieckiego. Z rejestru tego wynikało, że w nadwarciańskiej bobrowni pod Pułtuskiem doliczył się 251 bobrów. Do końca XVIII wieku, mimo panującego ustawicznie polowania na bobry sporo ich występowało na różnych obszarach Polski. Ale w dziele Aleksandra Połułańskiego Opisanie lasów Królestwa Polskiego (1854 r.) czytamy, że ten piękny i mądry zwierz prawie całkowicie został wyniszczony, a to głównie przez wartościowe futro (zabiegano o nie), a także przypisywanym właściwościom leczniczym jego sadła. W Polsce dzięki nowoczesnej ustawie o ochronie przyrody bóbr jest objęty całkowitą ochroną. Dziś stan tych zwierząt Polsce jest oceniany na kilka tysięcy sztuk, ale jedno z największych skupisk występuje na Mazurach, w tym na rzece Pasłęce i jej dopływach oraz w wielu innych regionach Polski północno - wschodniej i nie tylko. Bobra należy zaliczyć do niezwykle inteligentnych zwierząt. Zwierzę to buduje na wodzie całe osady, przy czym zawsze reguluje poziom wody przy pomocy budowanych przez siebie tam. Materiałem budulcowym są drzewa podgryzane tak, by padały zgodnie z zamierzonym kierunkiem przez bobry. Kiedy następuje upadek drzewa bóbr stara się ukryć w miejscu bezpiecznym. Regulując bieg wody bobry wykonują czynności właściwe ich gatunkowi, ale w okolicznościach wyjątkowych spowodowanych przez naturę lub człowieka, potrafią rozwiązać nowe trudności bardzo szybko i pomysłowo. Pracowitość bobrów jest ogromna, gdyż w czasie kilku miesięcy potrafią one dokonać ścięcia do 270 drzew (jedna para bobrów). Bobry miedzy sobą się porozumiewają. Bóbr nie przechodzi obok innego osobnika obojętnie, zawsze stara się nawiązać kontakt przez wydanie głosu i wzajemne obwąchanie. Wynika to z faktu, że każda rodzina bobrza posiada swój własny zapach. Pamiętajmy, że zmyślność tych zwierząt podziwiali już Indianie Ameryki Północnej. Bobry potrafią wzajemnie się ostrzegać przed grożącym im niebezpieczeństwem przez wykonywanie uderzeń ogonem o powierzchnie lustra wody. Mimo coraz powszechniej podnoszonych głosów przez rolników i leśników na temat dużych populacji bobrów i ich wpływu na środowisko człowieka nie popadajmy ze skrajności w skrajność. Dbajmy o piękno bobrów, ich żeremi, bądźmy w kontakcie w wypadku dostrzeżenia kłusowników, którzy ostatnio pojawiają się coraz częściej z instytucjami powołanymi do ochrony przyrody. Bóbr to piękne i mądre zwierze, dbajmy o jego przetrwanie w przyrodzie, by nie doszło do takiej sytuacji, jak miało to miejsce w pierwszej połowie XIX wieku. Rzeka Pasłęka i jej dopływy są nie tylko rezerwatem tych wspaniałych zwierząt, ale rzeka ta od wieków była granicą zachodnią między Warmią i Mazurami. Obie nazwy mają, co prawda charakter historyczny, gdyż nazwa Warmia wywodzi się od plemienia Warnów, a nazwa Mazury od Mazurzenia z Mazowsza. Geograficznie jest to Pojezierze Mazurskie, które charakteryzuje się ponad 1000 jezior o powierzchni przekraczającej 1 ha. To rzeka Pasłęka dzieli dwa działy wodne Wisły i Pregoły i samodzielnie odprowadza swoje wody z dorzecza do Zalewu Wiślanego. BOBRY BUDUJĄ, ALE ROLNIKÓW ZALEWA Tylko w 2011 roku Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie wypłaciła 583 rolnikom aż 3,1 mln złotych rekompensat za straty spowodowane przez dziką zwierzynę, głównie bobry. Ponadto wypłaciła 300 tysięcy za zalane pola przez bobry, które budują tamy. Dziś na Warmii i Mazurach żyje około 7000 bobrów, a ich liczba rośnie. W całej Polsce liczba bobrów oceniana jest na 35 tysięcy. Jak oceniał prof. Wirgilusz Żurowski, który zajmował się ochroną tego gatunku, dopuszczalna wielkość populacji bobra dla całej Polski to 5000 sztuk (1980 r.). Dziś bobry nie tylko mocno denerwują rolników (bo szkody), ale są one też zagrożeniem dla wałów przeciwpowodziowych czy też stawów hodowlanych. Rejonowa Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie wydała zgodę na ich odstrzał i odłowienie. W 2012 roku wydano zgodę na odstrzał 41 bobrów i odłów 53 osobników. Jednak udało się złapać i przenieść tylko 17 sztuk, a o ilości odstrzału dowiemy się pod koniec sezonu polowań. Każdego roku tylko na Mazurach bobry budują swoje żeremia, a zalewając w ten sposób pola, wyrządzają szkody za kilka milionów złotych rocznie. Tadeusz Peter fot. 1-4 Tadeusz Peter 18 marzec 2013 marzec

11 mózgu człowieka, od lat sześćdziesiątych XX w. do tej pory naukowcom niewiele więcej udało się wyjaśnić. Wróćmy do ziół - wbrew tytułowi - jest książką nie tylko o roślinach leczniczych. Trzeba tu jednak dodać, że w dziedzinie ziołolecznictwa o. C. A. Klimuszko odegrał ważną rolę. Przede wszystkim był jedynym znanym nam człowiekiem rozpoznającym lecznicze działanie ziół intuicyjnie, bez żadnego wykształcenia w tej dziedzinie. Poza tym, on właśnie zwrócił uwagę fitoterapeutów na synergizm składników roślinnych, czyli konieczność stosowania złożonych zestawów 7, 9 lub 11 ziół, w jakich poszczególne składniki uzupełniają swoje działanie. Najważniejsze, że ojciec Klimuszko leczący ziołami pacjentów cierpiących na przeróżne choroby, gdy medycyna tzw. akademicka nie znajdowała już leków, praktycznie przekonał tysiące osób o wyższości i nieszkodliwości leków naturalnych. Działo się to w czasie, gdy usiłowano wszystkim wmówić, że produkty przemysłowe są niezawodne. Przypomina to dzisiejszą sytuację, kiedy unijne przepisy coraz bardziej utrudniają wytwarzanie i stosowanie prostych leków ziołowych, a jednocześnie stwarzają coraz łatwiejszy dostęp chorych do tabletek. Można je kupić bez recepty, nawet w sklepach spożywczych i na stacjach benzynowych. RADY I PRZESTROGI FRANCISZKANINA cych? Wysoko przetwarzana i konserwowana żywność. Dodatki do żywności, których rakotwórcze działanie potwierdzają badania naukowe. Produkty koncernów farmaceutycznych przynoszące niekiedy więcej szkody organizmowi ludzkiemu niż pożytku. Dalej - wątpliwe co do zasadności stosowanie szczepionek. Do tego wszystkiego nowoczesne praktyki jak aborcja, zapłodnienia in vitro, legalizacja małżeństw jednopłciowych Czy myśli się o zdrowiu nas, ludzi teraz żyjących i przyszłych pokoleń? W zmaterializowanym świecie liczy się doraźny zysk i nic więcej. To jedna z głównych cech panującego liberalizmu rynkowego. Owszem, nastąpiła duża poprawa w ochronie zasobów przyrody. Tylko czy ludzie nie zasługują w równym stopniu na ochronę dla przyszłości? ZMIENIAŁ ŻYCIE Niejeden spotykający na swojej drodze niezwykłego zakonnika, pod wpływem jego silnej osobowości lub usłyszawszy prawdę o sobie, zmieniał swoje życie lub nastawienie do życia. Często też franciszkaninowi udawało się nawracać swoich pacjentów - niedowiarków. Bywało i tak, że czytający jego książki zmieniali życie, bo zrozumieli swoje dotychczasowe błędy. Znany ekolog Zbigniew Przybylak tak opowiedział mi o tym jak słowa ojca Klimuszki ukształtowały jego światopogląd: Co przewidział OJCIEC KLIMUSZKO Na początku lat siedemdziesiątych ub. w., kiedy rolników na siłę namawiano na stosowanie nawozów sztucznych, modne były koszule non iron z tworzyw sztucznych, a dymiące kominy stały się symbolem rozwoju kraju, opinia społeczna nie znała drugiej, ciemnej strony postępu. Franciszkanin z Elbląga, zielarz i wizjoner o. Czesław Andrzej Klimuszko był jednym z pierwszych, którzy publicznie głosili, że nie tędy droga, że to co robimy prowadzi ludzkość do zguby. ZAWIŁE LOSY PRZEŁOMOWYCH KSIĄŻEK Po prelekcjach wygłaszanych przez Klimuszkę w wielu miejscach, gdzie publiczność nie mogła pomieścić się w salach, jego znajomi na czele z dziennikarką Wandą Konarzewską namawiali, by jasnowidz opublikował w książce swoje odkrywcze przemyślenia. Dotyczyły one możliwości parapsychicznych człowieka, a także niewykorzystanych darów przyrody mogących służyć zdrowemu życiu. Ostatecznie zakonnik spisał co miał do powiedzenia, a dzięki protekcji red. Konarzewskiej, w 1975 roku tygodnik Literatura zaczął zamieszczać jego artykuły. Szybko jednak cenzura wyłapała, że to, co ma Polakom do powiedzenia, nie mieści się w ramach obowiązującego światopoglądu materialistycznego, a otwieranie ludziom oczu na degradację środowiska naturalnego, to jawne podburzanie do buntu. Po kilku odcinkach wstrzymano druk książki, jakiej autor nadał tytuł Moje widzenie świata. Ta oraz następna książka ojca Klimuszki Wróćmy do ziół leczniczych długo jeszcze musiały czekać na legalne wydanie. Jednak stało się. Maszynopis już w latach siedemdziesiątych trafił do rąk wydawców tzw. drugiego obiegu. Żadna cenzura nie zdołała wtedy powstrzymać druku i rozpowszechniania obu ważnych pozycji. Obie ksiązki otwierały bowiem oczy czytelników na prawdę o człowieku i ekologii (jeszcze wtedy nie używano tego określenia). Moje widzenie świata, również Wróćmy do ziół, kilkakrotnie wydawane potem legalnie, osiągnęły łączny nakład setek tysięcy egzemplarzy. W pierwszej książce o. Andrzej opisał przypadki swoich doświadczeń z przekraczaniem czasu i przestrzeni. Analizował jasnowidzenie i szerzej - zjawiska parapsychiczne jak telepatia, prekognicja, hipnoza. Sam całe życie zdziwiony niezwykłymi możliwościami widzenia przeszłości i przyszłości, przedstawił własne teorie, a przy tym bezradność świata nauki. Nawiasem mówiąc, w dziedzinie wyjaśnienia nadzwyczajnych zdolności W książce o znaczeniu przyrody dla zdrowia człowieka, zawarł m.in. wiele znaczące stwierdzenie, że ludzkość, a zawłaszcza rasa biała traci swój instynkt samozachowawczy. W czasie kiedy to pisał, miał na myśli rozwój przemysłu następujący kosztem środowiska naturalnego. Niewiele było wtedy oczyszczalni ścieków, filtrów na kominach, technologii nieszkodzących przyrodzie, do tego kwitła wielkofermowa hodowla zwierząt. Byliśmy pozytywnie nastawiani do wszelkich wytworów fabrycznych, w tym chemizacji rolnictwa, przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. Dary natury zostały odsunięte na margines. Popularne stało się w tych latach hasło Chemia żywi, leczy i ubiera. Dziś wiemy, że wszystko to nieprawda, lub tylko półprawda. W książce Wróćmy do ziół leczniczych C. A. Klimuszko napisał: Nasze dalsze istnienie zagrożone jest przez współczesną cywilizację. Jest ona bowiem najwyższą spośród wszystkich kultur i cywilizacji, jakie istniały w dziejach ludzkości, ale zarazem najsłabszą i najgroźniejszą. Opiera się na chwiejnych, pełnych sprzeczności podstawach. Nasza cywilizacja jest nie tylko zbyt krucha, lecz wręcz ludobójcza. W innym miejscu: W ryku maszyn człowiek oraz labiryncie kombinacji wszelkich cudów technicznych człowiek współczesny całkowicie się zagubił. Zatracił swoje wewnętrzne ja, pogmatwał harmonię swego ducha, okaleczył swoja osobowość. W obecnych czasach ani trochę nie straciły aktualności stwierdzenia franciszkanina z Elbląga sprzed ponad pół wieku. Nabrały za to nowego znaczenia. Bo czyż nie jest zgubny dla nas powszechny wyścig za dobrami materialnymi? Czy nie są przejawem utraty instynktu samozachowawczego: stosowanie toksycznych i niedegradowalnych środków ochrony roślin? A manipulacje genetyczne organizmów roślinnych i zwierzę- 20 marzec 2013 marzec

12 1 5 Był pierwszym znaczącym, żywym drogowskazem, pokazującym w jakim kierunku podążać, by odnaleźć Bożą prawdę o człowieku i otaczającym go świecie. Łamanie praw moralnych i praw natury jest grzechem niszczącym człowieka i świat, w konsekwencji czyni go nieszczęśliwym i pełnym lęku przed Bogiem, samym sobą, przed wytworami rąk i umysłu człowieka, nawet przed naturą. Już wtedy podświadomie czułem, że to prawda, której tak bardzo i szczerze w sercu szukałem, a której nie znajdowałem, bo poszukiwałem jej nie tam gdzie trzeba, zbytnio ufając młodzieńczej wiedzy i rozumowi, także ćwierćprawdom, z którymi spotykałem się w otaczającym świecie. Mogę powiedzieć, że od lat siedemdziesiątych XX w. duch Klimuszki zawsze był blisko mnie, a on był moim pierwszym nauczycielem. (Cyt. z książki Ojciec Klimuszko życie i legenda ) JAKA MEDYCYNA JUTRA Od prawie stu lat, równocześnie z rozwojem produkcji środków farmakologicznych, świat medyczny skupia się na leczeniu objawowym. Już dzisiaj część lekarzy buntuje się przeciw temu. Nazywa się takich lekarzami przyczynowcami lub lekarzami medycyny ekologicznej. A wiele lat temu franciszkanin Klimuszko alarmował: Walka z chorobą jest ostateczną koniecznością. Chodzi o to, by nie dopuścić wroga do wtargnięcia w mury twierdzy ( ). Bo zanim jego obecność organizm zasygnalizuje bólem, często zdąży on poczynić w nim nieodwracalne spustoszenie. Dlatego ważniejszą jest rzeczą nie dopuścić do powstania schorzenia niż je leczyć. Mając na myśli profilaktykę zdrowotną, szeroko opisał czynniki mające duży wpływ na nasze zdrowie. Wśród nich materiały budowlane, odzieżowe, rodzaj obuwia, prawidłowe odżywianie, jakość pokarmów, równie ważne - muzyka, sport, pożycie małżeńskie. Szczególnie dużo miejsca poświęcił rolnictwu, które powinno dostarczać płody rolne nieszkodzące zdrowiu, a wzmacniające wszystkie funkcje organizmu. Takie warunki spełnia uprawa i hodowla ekologiczna, w zgodzie z prawami natury. W dobie propagowania nawozów sztucznych i w ogóle chemii w rolnictwie, zupełnie pomijano szkody, jakie wyrządza się przyrodzie, a w konsekwencji ludziom. Ojciec Klimuszko pisał: Zmuszamy glebę do maksymalnej wydajności za pomocą nawozów sztucznych. Mamy już wiele dowodów na to, że człowiek wynalazł te nawozy na własną zgubę. Czynią one bowiem w glebie wielkie spustoszenie, zmieniają naturalną jakość roślin i są niekorzystne dla organizmów ludzkich. Gleba kryje w sobie ogromne królestwo mikroorganizmów, dobroczynnych bakterii i zarodników grzybów. W 1 cm 3 gleby żyje 7 mld mikroorganizmów, wywierających wpływ na rozwój roślin uprawnych. Środki chemiczne robią straszliwe spustoszenie w królestwie bakterii glebowych. Gleba staje się jałową, martwą. Nasycona raz sztucznym nawozem musi być nim nadal zasilana, przez co zmienia się w chemiczną przetwórnię, a przestaje być naturalną karmicielką człowieka. ZIOŁA LEPSZE Nie uważając nowoczesnej medycyny za błądzącą w każdej dziedzinie, franciszkanin- zielarz na łamach swojej książki udowodnił przewagę leków ziołowych nad tymi produkowanymi przemysłowo. Leki chemiczne kurują często jeden organ kosztem drugiego, zaś zioła leczą cały organizm. ( ) Broni się on przed chemicznymi lekarstwami i dlatego, że są one dla ustroju obcym ciałem, zbyt sztucznym, nieprzyswajalnym. Odwary roślinne zaś nasz ustrój chętnie przyjmuje i przyswaja, rozprowadzając pierwiastki i sole mineralne wyłowione z ziół, do wszystkich komórek i tkanek organów. Leków ziołowych na ogół nie można przedawkować, nie mają działań ubocznych. Zawierają składniki w postaci najbardziej przyswajalnej. Stosowanie wieloskładnikowych mieszanek ziołowych wzmacnia wszystkie organy. Działają równocześnie na krew, florę bakteryjną, działają odtruwająco, aktywują czynności gruczołów itp. Na szczęście wciąż spora część ludzi ma wielkie zaufanie do ziół. Są tacy, którzy je zbierają, uprawiają, stosują profilaktycznie i do leczenia chorób. Mimo niesprzyjających warunków dla medycyny naturalnej, w ubiegłym roku w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Krośnie (woj. podkarpackie) z inicjatywy dr Henryka Różańskiego powstał komitet założycielski Polskiego Towarzystwa Zielarzy i Fitoterapeutów. Uczestniczyli w nim naukowcy i praktycy, wśród nich pracownicy uczelni medycznych z Warszawy, Lublina, Katowic, Wrocławia. Daje to nadzieję, że znane i sprawdzone od najdawniejszych czasów leki naturalne będą miały w Polsce swoich poważnych orędowników. Krzysztof Kamiński Od redakcji: autor jest redaktorem naczelnym kwartalnika Porady na zdrowie, biografem C.A.Klimuszki, autorem ksiązki Ojciec Klimuszko - życie i legenda. NADLEŚNICTWO ŁUKÓW LASY ŁUKOWSKIE TAJEMNICZE, BLISKIE, NIEZNANE Lasy Nadleśnictwa Łuków położone są w centralnej części Polski wschodniej - na Nizinie Podlaskiej, w województwie lubelskim (na terenie 9 gmin: Łuków, Trzebieszów, Stoczek, Stanin, Wola Mysłowska, Krzywda, Adamów, Wojcieszków i Serokomla) oraz mazowieckim (w 1 gminie - Domanice), w rejonie miast Łuków i Stoczek Łukowski. Nadleśnictwo Łuków gospodaruje na ha lasów. W tym roku obchodzi jubileusz 40-lecia istnienia w obecnym kształcie. 22 marzec 2013 marzec , 6 - fot. Andrzej Borowski; 2 - fot. Marcin Ślusarczyk; 3,4 - fot. Piotr Szewczyk; 5. - fot. Daniel Strzaliński;

13 fot. Zbigniew Głębicki fot. Daniel Strzaliński fot. Sławomir Smolak Lasy Nadleśnictwa Łuków mają bogatą przyrodę: dzikie jodłowe bory, grądy, olsy, łęgi aż po torfowiska i bagna. Największe wrażenie robi rezerwat Jata. Tutejsze lasy to również miejsce walk narodowowyzwoleńczych, ludzkich tragedii i ważnych wydarzeń. Na szlakach urokliwego jodłowego rezerwatu nieraz poczujemy oddech historii. Grzegorz Uss pełni funkcję Nadleśniczego Nadleśnictwa Łuków od 1 września. Priorytetem jego działań jest rozwój edukacji i turystyki jak powiedział na antenie Radia Podlasie. - Największym naszym zamierzeniem na 2013 rok przyznaje nadleśniczy - jest budowa obiektu edukacyjnego (sali edukacyjnej) na terenie leśnictwa Jata, wraz z kolejną ścieżką edukacyjną. W tej chwili trwają prace nad projektem architektonicznym. W planach związanych z rozbudową infrastruktury turystycznej mamy również otwarcie ścieżki do nordicwalkingu i szlaku konnego. Nadleśniczy jest pasjonatem historii i w związku z tym chciałby przybliżyć młodzieży szkolnej dzieje regionu. Wiedzę przyrodniczą z edukacją historyczną łączy konkurs Leśne talenty skierowany do uczniów szkół z terenu nadleśnictwa konkurs został już ogłoszony, regulaminy i zaproszenia wysłane do szkół. Zadaniem szkół biorących w nim udział jest przygotowanie programu artystycznego poświęconego wydarzeniom historycznym, które miały miejsce na terenie nadleśnictwa lub bogactwu przyrodniczemu rezerwatu Jata. Zwycięskie prezentacje zostaną zaprezentowane podczas obchodów 80-lecia rezerwatu. Perłą regionu jest rezerwat Jata Obszar Natura Lasy Łukowskie zajmuje powierzchnię ok ha. Występuje tu 16 gatunków ptaków z tzw. Dyrektywy Ptasiej i 2 gatunki z Czerwonej Księgi. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej lelka i sowy błotnej. Perłą regionu jest rezerwat Jata. Utworzony został jako jeden z pierwszych rezerwatów w wolnej Polsce, zaraz po rezerwatach Puszczy Białowieskiej w 1933 r. z inicjatywy prof. Władysława Szafera. Ochroną objęta jest tutaj przede wszystkim jodła. Tutejsza jedlina jest najbardziej wysuniętym na północny wschód skupiskiem tego gatunku w Polsce. Jednocześnie jedynym tak dobrze zachowanym (obok Puszczy Kozienickiej) borem jodłowym w okolicach Warszawy. Niektóre drzewostany sosnowe, olszowe, świerkowe, brzozowe, dębowe osiągają wiek lat, są też okazy 250-letnie. Jest też sporo innych ciekawych roślin będących pod ścisłą ochroną jak: wawrzynek wilcze łyko i kruszczyk szerokolistny, kruszczyk rdzawo czerwony, sasanka otwarta, storczyk podkolan biały. Teren jest bardzo zróżnicowany od bagien po leśne piaski. Tutaj mają źródła rzeki, Krzna Południowa i Północna. Od jakiegoś czasu obszar rezerwatu przekracza 1100 ha (z czego 337 ha jest pod ścisłą ochroną), a więc spełnia podstawowy wymóg utworzenia Parku Narodowego, być może kiedyś nieopodal Siedlec powstanie taka struktura ochrony przyrody. A świat zwierząt? Oczywiście, także i tu Jata różni się od zwykłego lasu. Można spotkać jelenie, dziki, wilki (od 2 lat obserwowana jest wilcza rodzina), rzadkiego w Polsce cietrzewia oraz dudka. Jest też sporo innego ptactwa. Naukowcy stwierdzili obecność 58 gatunków ptaków lęgowych, w tym 14 rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Wśród nich m.in. orlik krzykliwy, bocian czarny, brodziec samotny, słonka, trzmielojad, kilka gatunków dzięciołów. Z różnych gatunków gadów spotykane są zaskroniec, żmija zygzakowata i padalec. Część ścisłą rezerwatu możemy zwiedzać jedynie za zezwoleniem dyrektora Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska i Nadleśniczego Nadleśnictwa Łuków. Dla swobodnego ruchu turystycznego (wyłącznie pieszego i rowerowego) dostępny jest rezerwat częściowy, w którym biegnie ścieżka przyrodniczo-edukacyjna o długości 4,6 km. Na trasie z rozmieszczonych tablic edukacyjnych dowiemy się o gospodarce leśnej i tajemnicach tutejszej przyrody. Ścieżka zaczyna się przy leśniczówce Jata (na początku Żdżar), a kończy przy rezerwacie ścisłym i pomniku AK. Rezerwat doczekał się swojej strony internetowej. Jej twórcą jest nadleśniczy Grzegorz Uss Młodzież szkolna podczas wycieczek do Jaty często pytała o informacje dotyczące rezerwatu w Internecie. Dlatego zdecydowałem się na stworzenie strony poświęconej wyłącznie rezerwatowi, jego historii, roślinom i zwierzętom mówi. Otwarcie strony już wkrótce. Będzie można nacieszyć oczy widokami z najbardziej niedostępnych zakątków ścisłego rezerwatu. Będą też zdjęcia większości gatunków roślin i zwierząt oraz zapisana bogata wojenna historia rezerwatu z fotografiami miejsc pamięci narodowej. Nie tylko wspaniała przyroda Rezerwat to nie tylko przyroda, to przede wszystkim wspaniała historia - burzliwe dzieje walki Polaków o niepodległość. Z terenami Nadleśnictwa Łuków nierozerwalnie związana jest postać księdza Stanisława Brzóski - jednego z bohaterów powstania styczniowego. To w łukowskim kościele, 10 listopada 1861 roku, wygłosił patriotyczne kazanie, za które został skazany na 2 lata zesłania. Od maja do listopada 1864 roku, już jako naczelny kapelan wojsk powstańczych województwa podlaskiego, ukrywał się w lasach Jaty. Niedostępne bory zapewniały księdzu bezpieczeństwo, a okoliczna ludność zaczynała czcić go jako świętego. W północno-wschodniej części rezerwatu Jata znajduje się pomnik księdza wybudowany w roku 1928 z inicjatywy leśników łukowskich. W innym miejscu, spośród ciemnego jodłowego lasu wydobywa się kubiczny kształt pomnika polsko-radzieckich partyzantów ukrywających się tu w latach , wybudowany w 1969 roku przez dawnych towarzyszy broni oraz społeczeństwo Ziemi Łukowskiej. Jest też pomnik żołnierzy AK postawiony w 1996 roku przez żyjących żołnierzy Armii Krajowej z inicjatywy Piotra Nowińskiego Pawła. Podczas II wojny światowej lasy łukowskie były schronieniem dla partyzantów. Niemcy nie mieli odwagi zapuszczać się w bagniste, zdradliwe przestrzenie obecnego rezerwatu Jata, gdzie kryły się obozy partyzanckie. Dziś na terenie lasów stoi 5 pomników upamiętniających czyny zbrojne powstania styczniowego oraz II wojny światowej. fot. Piotr Szewczyk Rezerwat ścisły fot. Grzegorz Uss marzec luty marzec luty Młoda jodełka - nasza duma i przyszłość fot. Zbigniew Głębicki

14 fot. Paweł Przeździak fot. Krzysztof Fornal Nadleśniczy z Borsukiem Luckiem -maskotką Nadleśnictwa Łuków fot. Paweł Przeździak Jata - pomnik AK Edukacja leśna priorytetem Leśnicy przywiązują dużą wagę do edukacji przyrodniczoleśnej. Nic tak nie uczy, jak bezpośredni kontakt z przyrodą oraz możliwość jej dotknięcia, dlatego duży nacisk kładziemy na zajęcia ekologiczne w powiązaniu ze sztuką, plastyką, muzyką mówi nadleśniczy Grzegorz Uss. Nadleśnictwo Łuków już przygotowało na ten rok kalendarz imprez edukacyjnych. Rozpoczyna się Dniem Wiosny 21 marca, który zbiega się z rocznicą powołania rezerwatu Jata. Z tej okazji leśnicy zapraszają przedszkolaki na wiosenny spacer po rezerwacie w poszukiwaniu oczywiście wiosny. Dla starszych dzieci przygotowali wycieczkę po Jacie z konkursami (rozpoznawanie tropów zwierząt, gatunków drzew itp.) oraz plener fotograficzny. Rodzinne sadzenie lasu w zamierzeniach Nadleśnictwa ma stać się tradycją. Tym razem 13 kwietnia dzieci i dorośli pod okiem leśników będą sadzić jarzębiny, głóg i inne gatunki biocenotyczne, czyli takie drzewa i krzewy, które sprzyjają bytowaniu zwierząt, przyczyniają się do utrzymania i wzmocnienia zdrowotności i naturalnej odporności lasu. Maj z kwitnąca konwalią nadaje szczególnego uroku lasom. Przyjeżdżają odpoczywać rodziny; spotykają się znajomi. Uczniowie mają zielone lekcje, ćwiczenia, biegi, obozy, rajdy. W tym czasie leśnicy muszą być czujni, bo o tej porze wzrasta zagrożenie pożarami. Na 18 maja pracownicy nadleśnictwa zaplanowali majówkę rowerową dla mieszkańców Łukowa i okolic oraz plener fotograficzno-malarski dla dzieci. Szczególna data to 25 maja. Tego dnia odbędzie się I Sztafeta Niepodległości śladami ks. generała Stanisława Brzóski; Łuków Siedlce Sokołów Podlaski. Imprezę organizują wspólnie nadleśnictwa Łuków i Sokołów, które historycznie związane są z osobą księdza Brzóski. W sztafecie wezmą udział harcerze, samorządowcy i oczywiście leśnicy. Zaproszeni zostali również goście z Litwy i Białorusi. Na 9 czerwca leśnicy zaplanowali uroczyste obchody 80- lecia powstania rezerwatu Jata i własny jubileusz 40. rocznicę istnienia Nadleśnictwa Łuków w obecnym kształcie. Z tej okazji odbędzie się msza polowa w Leśnictwie Jata, rekonstrukcja wydarzeń historycznych oraz piknik rodzinny. W okresie wakacyjnym jak co roku prezentacja Nadleśnictwa Łuków podczas Dni Łukowa. W październiku święto drzewa i konkurs na najpiękniejsze drzewa nadleśnictwa. Wyboru dokonają mieszkańcy Łukowa i okolic. Ponadto leśnicy planują również wiele spotkań z dziećmi i młodzieżą zarówno w szkołach, jak i w lesie. Dla najmłodszych przygotowali specjalną niespodziankę spotkania z Borsukiem Luckiem maskotką Nadleśnictwa Łuków. Imię dla maskotki zostało wybrane w głosowaniu na fanpage nadleśnictwa na FB. Profil nadleśnictwa na facebooku istnieje od 1 listopada 2012 roku i zgromadził już ponad 700 fanów mówi Karolina Barc z nadleśnictwa, autorka pięknych zdjęć przyrodniczych na facebooku. W styczniu Nadleśnictwo Łuków zagrało z Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy. Leśnicy przekazali dary do łukowskiego sztabu WOŚP, które chętni mogli wylicytować podczas finału i na Allegro. Darami od łukowskich leśników był kosz ze smakołykami z lasu, vouchery na wycieczkę po rezerwacie Jata i dzień z leśnikiem oraz maskotka nadleśnictwa. Pieniądze uzyskane z licytacji zasiliły konto WOŚP. Wspólnie z lokalną telewizją zrealizowaliśmy materiał poświęcony pracy leśniczego będzie dostępny w lokalnej sieci kablowej i na Youtube. Planujemy realizację kolejnych programów poświęconych leśnictwu w różnych porach roku wymienia Karolina Barc. Ponadto od 6 marca do 3 kwietnia planujemy na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie wystawę zdjęć, powstałych w trakcie plenerów fotograficznych w Rezerwacie Jata. Wystawa ma służyć promocji rezerwatu. Na otwarciu wystawy prelekcję wygłosi nadleśniczy Grzegorz Uss. Ziarno zasiane będzie kiełkować A jakie są najważniejsze problemy nadleśnictwa? Niestety, zaśmiecanie lasów przyznaje Grzegorz Uss. Chociażby przykład z ostatnich dni Straży leśnej udało się ustalić sprawcę, który wywiózł do lasu ponad 10 m 3 śmieci pochodzących z rozebranych aut. Sprawa została skierowana do sądu a sprawcy grozi grzywna do 5 tys. zł. Dlatego tak ważna jest edukacja. Ziarno myślenia proekologicznego zasiane w wieku przedszkolnym, przyniesie oczekiwane rezultaty w wieku dojrzałym, młodzi ludzie będą dbać i szanować swoje środowisko. A czysty las będzie zachęcał do wypoczynku i zadumy nad kawałkiem naszej leśnej historii. Krystyna Forowicz Zdjęcia: Karolina Barc Ścieżka edukacyjna Leśnictwo Jata Jak powstawał materiał o naszym n-ctwie marzec luty Jata - pomnik luty Otwarcie wystawy poplenerowej

15 TRADYCYJNY OGRÓD EKOLOGICZNY TRADYCYJNY OGRÓD EKOLOGICZNY Staw wiejski na Warmii Jak ograniczać skutki Niewielkie opady i związane z nimi susze, braki wody w glebie w klimacie Europy Środkowej stają się zjawiskiem coraz częstszym i dokuczliwszym dla rolników, jak i wszystkich osób zajmujących się uprawą i pielęgnacją ogrodów. Prosta obserwacja wskazuje, że odpowiednia ilość wody jest konieczna dla uzyskania dobrych plonów i pięknego wyglądu trawnika. Współcześnie coraz powszechniej, również dzięki coraz doskonalszej technice i dostępności energii niwelujemy skutki braku opadów podlewaniem. Jednak nie ulega wątpliwości, że ta metoda zwłaszcza w ogrodzie ekologicznym powinna być ostatecznością. Dlaczego? Z punktu widzenia ekologii odpowiedź jest bardzo prosta. Dobro, które trzeba chronić Po pierwsze zasoby wody, zwłaszcza w Polsce nie są zbyt duże i zdaniem hydrologów powinniśmy w sposób maksymalny to najcenniejsze dobro przyrody chronić. Dotyczy to zarówno wód powierzchniowych rzek, jezior jak i podziemnych. Dla przykładu od lat osiemdziesiątych XX wieku obserwuje się w Polsce systematyczne obniżanie poziomu wód gruntowych, stąd coraz liczniejsze stają się suche studnie. Dlatego bardzo pożądane jest wyłapywanie, gdzie tylko to jest możliwe, deszczówki i jej wykorzystanie. Po drugie podlewanie wymaga energii, a tę także z punktu widzenia ekologii powinniśmy chronić by nie zużywać zbyt dużej ilości paliw, których spalanie obwinia się za nasilanie się tzw. efektu cieplarnianego. Z kolei to zjawisko zwane też efektem szklarniowym prowadzi do nadmiernego podgrzewania ziemi, liczniejszych anomalii klimatycznych, w tym właśnie susz. Tworzy się w ten sposób błędne koło. Wniosek z tego jest prosty. SUSZY Umiejętnie gospodarując wodą w ogrodzie zawsze w jakimś stopniu przyczyniamy się do ochrony środowiska w którym żyjemy. Jak zatrzymać wodę w ogrodzie W ogrodzie ekologicznym powinniśmy szczególną uwagę skupić na maksymalnym zatrzymywaniu wody z opadów w ogrodzie. Pierwszym elementem temu służącym jest maksymalna dbałość o to, by jak najwięcej wody pozostawało w otaczającym środowisku. Na wsiach, ale także na większych posesjach, czy nawet w niektórych ogrodach działkowych powinno się jak najwięcej wysiłków czynić, by pozostawały oczka wodne, stawy, stawiki, torfowiska, strugi, by ich nie zaśmiecano, zasypywano. Opowiadał mi z własnego doświadczenia jeden z rolników ekologicznych, że korzystny efekt średniej wielkości stawu sięgał na jego polu metrów. W takiej odległości stan upraw jest zdecydowanie lepszy, zarówno z racji podsiąkania wody poprzez glebę, jak i jeszcze bardziej przez efekt codziennej porannej rosy. W okresach suszy ma to przeogromne znacznie. Warto także troszczyć się o oczka wodne, nawet te najmniejsze, istniejące już w ogrodach i ogródkach, warto je tworzyć. Ograniczą one w pewnym stopniu skutki suszy. Będzie można też w nich gromadzić deszczówkę. Obsadzone zaś roślinami wzmocnią bioróżnorodność ogrodu. Ochrona przed suchymi wiatrami Drugim ważnym elementem w ograniczaniu skutków suszy - także tej wczesnowiosennej, marcowej prowadzonej do wymarzania wielu roślin - potęgowanej przez wschodnie i północno-wschodnie wiatry są zadrzewienia. Warto by powstawały one zarówno w środowisku otaczającym ogród np. na polach, przy drogach, na terenie wsi, osiedla, ogrodu działkowego ale również w samym ogrodzie. Zadrzewienia nie tylko zmniejszają wydatnie efekt parowania spowodowany wiatrami i również często nadmiernym nasłonecznieniem, ale dodatkowo poprzez ograniczenie ruchu powietrza sprzyjają osadzaniu, powstawaniu i utrzymywaniu się porannej rosy. Oczywiście można postawić też zarzut, że w dużej bliskości zadrzewień, zwłaszcza wysokich, w okresach suszy rośliny wysychają niekiedy nawet bardziej niż w pewnym oddaleniu. Tak to prawda. Ale doświadczenia i obserwacje prowadzone m.in. przez prof. Mieczysława Górnego w Wielkopolsce w okolicach Turwi - gdzie powstały z inicjatywy sławnego gen. Chłapowskiego w początkach XIX wieku pierwsze w Polsce istniejące do dzisiaj śródpolne zadrzewienia dowiodły, że sumaryczny korzystny efekt zadrzewień jest znacznie większy i rozciąga się w szerokim pasie wokół nich. Wzrost plonów jest wyraźny. Zadrzewienia to także poprawa bioróżnorodności środowiska, miejsce bytowania wielu owadów i ptaków. Śp. Zbigniew Przybylak Każdy staw, oczko wodne znacznie ograniczają skutki suszy 28 marzec 2013

16 Amerykańskiego snu wypadki w Polsce -czyli rad kilka, jak nie powielać błędów zza oceanu W dzisiejszych czasach, gdzie po latach komunizmu Polska próbuje dogonić cały świat wpatrujemy się w obrazek z Zachodu. Robimy to czasem bezkrytycznie, ślepo ufając, że po latach prób, rozwiązania z Europy zachodniej, czy nawet zza oceanu są tymi najlepszymi, zapominamy dostosować je do polskich realiów. To chyba nasz główny grzech - nie bierzemy bowiem pod uwagę tego, że dane założenia mogą funkcjonować zupełnie inaczej, niż myśleliśmy. Patrzymy na Zachód i nieudolnie naśladujemy go, bo brakuje nam tak chlubnie niegdyś reklamowanej innowacyjności, jaką mieliśmy się wykazywać. Jesteśmy po prostu trochę plagiatem zachodniego społeczeństwa, a musimy w końcu postawić na samodzielne myślenie. Arogancja konsumpcjonizmu Co ciekawe, Komisja twierdzi, że większość tworzyw sztucznych nie nadaje się do kompostowni przydomowych, co zaprzecza ich głównemu założeniu. Dzieje się tak, ponieważ nie kontroluje się przydomowych kompostowni, w skutek czego, ze względu na brak odpowiednio wysokiej temperatury, nie zabijają one osiadłych na plastiku patogenów (tj. wirusów, bakterii, robaków itp.). Może i nie byłoby tragedii, gdyby bez problemu oddawano plastik kompostowniom komunalnym. Może, gdyby te chciały przyjmować tworzywa sztuczne, z których nie ma żadnego pożytku. Sytuacja jest zatem groteskowa i przypomina zwykłe zakłamanie - producenci kreują się na ekologicznych, dbających o środowisko, natomiast sam produkt przysparza jedynie środowisku problemów. Gdzie w tym polskie podwórko? Rzecz mogłaby nas nie obchodzić, bo Amerykanie z pewnością zaczną działać; poza tym taki stan rzeczy ma miejsce w kraju za wielką wodą. Wspomniany problem dotyczy jednak i nas. Reklamuje się jednorazówki wyprodukowane na bazie choćby kukurydzy, wmawiając nam, że są biodegradowalne. W rzeczywistości sam produkt nie biodegraduje. Rozpada się na cząstki, ale jedynie w warunkach ściśle określonych, jakie występują tylko w kompostowni. Tych natomiast w Polsce jest jak na lekarstwo i aby je składować, trzeba wywieźć śmieci do Niemiec i za to zapłacić. Pod maską ekologii zarabia się ogromne pieniądze i do tego w białych rękawiczkach szkodzi się środowisku o wiele bardziej. Pozwólmy sobie na chwilę uwagi: ekologia Nie jest zła! Choć można się pod nią podpiąć, jak pod każdą dobrą ideę. FTC nadmienia, że całkiem dobrym rozwiązaniem jest plastik oksy-biodegradowalny, który potrafi rozłożyć się samoistnie w przeciągu kilku lat na wolnym powietrzu. W przeciwieństwie do kompostowalnego tworzywa sztucznego, taki plastik powstaje na bazie produktów ubocznych w procesie uzyskania substancji ropopochodnych. Oksybiodegradowalna jednorazówka ma normalnie trafić w obieg recyklingu, ale nawet zmieszana z normalnym (tj. szkodliwym plastikiem), może zostać przetworzona. Zakłamanie odnośnie kompostowalnego plastiku jest o tyle większe, że reklamuje się go jako odnawialny, pozyskany jedynie z produktów organicznych. Jest to kłamstwo w żywe oczy, ponieważ tworzywo sztuczne zawiera zasoby nieodnawialne (np. ropę), jakie dodaje się w procesie polimeryzacji. Absurd ekologii Koniec końców polityka sprzyjająca kompostowalnym ( pochodzenia organicznego ) tworzywom sztucznym została oceniona przez FTC, jako negatywna, ponieważ dochodzi do zwiększenia emisji Co 2, marnotrawstwa zasobów wody i ziemi, a także wzrostu zużycia energii w procesie produkcji. Dlaczego tak jest? Ze względu na pieniądze. Na przykładzie sprzed kilku lat, jaki miał miejsce we Francji, można dodać również kolejny powód - politykę. Wtedy to zareklamowano siatki kompostowalne, produkowane na bazie kukurydzy. Ostatecznie zdecydowano się właśnie na nie, bowiem parlamentarzystom zależało na głosach wyborców, w tym producentów kukurydzy, jacy przeżywali wtedy głęboki kryzys. W zamian za pobudzenie rolnictwa, liczono, że zwiększą się szanse na przedłużenie elektoratu. Gdziekolwiek byśmy nie byli widzimy, że kultura europejska lub ta wywodząca się z Europy przeżywa rozkwit konsumpcjonizmu od wielu lat. Na masową skalę produkuje się wszystko - elektronikę, żywność itd. Pewną arogancją jest to, że wyrzuca się tony jedzenia, gdy na świecie ludzie umierają z głodu. Niestety, nasz styl życia coraz częściej daje o sobie znać również nam - ostrzega się o globalnym ociepleniu, wycinanych lasach, czy wreszcie tonach pływających śmieci. Ot kolejna tragedia, którą ktoś się zajmie - my nie jesteśmy w stanie, bo to nie nasze podwórko. A co właściwie na naszym podwórku się dzieje? Również walczymy o lepszy świat - przecież kupujemy torby ekologiczne, rozważamy używanie tych papierowych zastępując toksyczne plastikowe. Wprowadzane są również te, kompostowalne, które rozłożą się na drobne kawałki w kompostowniach. Słowo eko dziś jest tak modne... W ostatnim czasie Federalna Komisja Handlu (FTC) złożyła obszerny raport, w której celnie zostają wypunktowane główne założenia polityki recyklingu. Amerykańska agencja podkreśla fakt, że często myli się pojęcia biodegradacji z kompostowaniem, co przekłada się na małą skuteczność obranej strategii. Jej fundamentem jest oparcie recyklingu o plastik kompostowalny (pochodzenia organicznego), jaki ma stanowić alternatywę dla zwykłego tworzywa sztucznego. Problem pojawia się, ponieważ wg raportu aż 62% Amerykanów nie ma dostępu do kompostowni, a 28% nie wiedziała o ich istnieniu w swojej okolicy. Polityka prawdy i kłamstwa - kto oszukuje, a kto ma dobre zamiary? 30 marzec 2013 marzec

17 Opracowała: Luiza Słomińska, Zespół Szkół w Szudziałowie Ilustracje: Mariusz Uchman Dla najmłodszych! Misja Kropelki Scenariusz przedstawienia teatralnego pokazuje problem zanieczyszczenia środowiska. Wprowadzenie do sztuki bohatera dynamicznego (Ściekuś) udowadnia dzieciom, że każdy może się zmienić, wystarczy tylko odrobinka dobrych chęci. Dzięki temu zabiegowi młody widz zrozumie, jakie powinno być środowisko, w którym żyje. Jak należy dbać o jedyny i najcenniejszy skarb, jakim jest natura. Nie stać nas na popełnianie błędów - przykład ze Wschodu. Pod takim rozwiązaniem może się podpisać nie tylko Polska, która jest po prostu biedna, czy Stany Zjednoczone, które są zadłużonym gigantem, ale wiele krajów z całego świata. Zabawne, bo rozsądne rozwiązanie przyjęło państwo trzeciego świata, gdzie podobno panuje korupcja, terroryzm, zacofanie itd. Mowa tu o Pakistanie, jaki do niedawna zmagał się z problemem jednorazówki. Przede wszystkim odpowiedziano sobie na zasadnicze pytanie - czy plastikowa siatka jest faktycznie potrzebna. Przy podejmowaniu decyzji brano pod uwagę zarówno ekologię, jak i wpływ na gospodarkę państwa. Z prostych przyczyn wybrano, wzorem Zjednoczonych Emiratów Arabskich, oksybiodegradowalny plastik. Taka siatka jest tania, samoistnie się rozpada, a proces jej wdrożenia nie wymaga kupna drogich maszyn. Ponadto nie ma problemu z jej gromadzeniem na wysypiskach śmieci, w przeciwieństwie do kompostowalnej siatki pochodzenia organicznego, która jest bardziej toksyczna od tradycyjnego plastiku. Aby zrozumieć podjętą decyzję, wystarczy sobie wyobrazić, jak to 180 milionowe państwo, z 8 tysiącami fabryk wytwarzających plastik wprowadzając drogą technologię, uprawia np. kukurydzę, która przeznaczona jest nie dla ludzi, ale na reklamówkę. Widmo upadających przedsiębiorstw czy ich zamknięcie w razie wprowadzenia zakazu stosowania plastiku stało się argumentem, który wyeliminował zakaz stosowania tworzyw sztucznych. Plastik, potrafi być mądrym rozwiązaniem, jeśli złamie się jego główne założenie - trwałość. Pamiętajmy również, że plastik stosowany powszechnie w Europie, jako opakowanie, chroni żywność. Dzięki temu marnuje się jedynie 3% produktów spożywczych. Tam gdzie nie jest powszechnie używany, straty sięgają aż 50%. Co więcej nie marnuje on dodatkowych zasobów, takich jak woda, czy ziemia. Zwolennicy toreb papierowych powinni również wiedzieć, że stosując plastik ograniczają wycinkę lasów, które pochłaniają przecież Co 2. W samej zaś produkcji papieru zużywa się większe ilości wody i znacznie bardziej zanieczyszcza się powietrze, niż przy wytworzeniu oksybiodegradowalnej jednorazówki. Sebastian Wnuk Występują: Królowa Wód, Kropelka, Ściekuś z Bagien, Ekolodzy- Zieloni. Akt 1 Królowa Wód: Kropelko kochana, głowa boli mnie od rana, Święto Ziemi już za pasem, A ja wciąż nie mogę poradzić sobie z tym Brudasem! Kropelka: To fakt, zawiodły wszystkie dotychczasowe próby. Ten typek najzwyczajniej dąży do ekologicznej zguby. Zatruł prawie wszystkie morza, jeziora, stawy i rzeki. Teraz to są zwykłe ścieki. Ściekuś z Bagien rządzi wodnym światem! Co tu robić? O rety! Królowa Wód: Na nic płacze i lamenty. Same nic tu nie zrobimy. A mój mąż szkoda mówić, wciąż się ociąga, marudzi A tu ważna jest każda godzina. Dlatego podjęłam decyzjępostanowiłam, że wyruszysz na Ziemię i o pomoc poprosisz ludzi! Akt 2 Ściekuś z Bagien: (śpiewa na melodię piosenki Jožin z bažin ) Ściekuś z Bagien budzi postrach wszędzie Ściekuś z Bagien do was też przybędzie. Cel ma tylko jeden, marzy o tym, by wszystkie wody świata wkrótce ściekami były. Spójrzcie na mnie: od urodzenia mieszkam w brudzie I co tu dużo mówić, kąpiele błotne mi służą. Przystojniak ze mnie prawdziwy. Mówcie mi: Ściekuś Urodziwy! Nie wiem o co tyle hałasu? Wszak ja, szef ziemskich brudasów muszę dbać o dobre imię. Czysta woda?! Brrrrrrrrrrrrrrr! To niezdrowe! Ale za to kwaśniutkie deszcze, tony olejusiu z morskich katastrof, błyszczące puszeczki, foliowe torebeczki pływające w pięknej, brudnej wodzie Ech rozmarzyłem się Ale własnie to jest cool, top, trendy! Właśnie tak powinny wyglądać wszystkie wody na świecie. Już niedługo tak będzie! Pomożecie mi dzieci? Nie? Domyślałem się, że na was liczyć nie mogę. Jestem już wprawdzie trochę zmęczony, natychmiast wyruszam w dalszą drogę. Muszę dokończyć dzieło swego życia wyciągnę wszystkie czyste wody z ukrycia i chcę zatrrruć je, zabrrrrudzić, zaśmiecić. Nikt mi w tym nie przeszkodzi! Akt 3 32 marzec 2013 marzec

18 Kropelka: Łatwo powiedzieć: Kropelko kochana, w tobie cała nadzieja. Idź i na Ziemi szukaj naszego wybawiciela. Gdzie go znajdę? W którą ruszyć stronę? Już wiem! Drogowskazem będzie wszystko, co zielone. Ekolog-Zielony 1: Przegląd stanu wód zakończony. I powiem szczerze jestem bardzo zmartwiony. Coraz mniej czystej wody. Niepokoi mnie stan przyrody. Rośliny bledną, usychają. Ptaki coraz ciszej śpiewają. Smutne, osowiałe zwierzęta. Takie obrazy długo się pamięta. Ekolog- Zielony 2: Musimy ustalić plan działania. Dość już psot Ściekusia! Jego wybryki są nie do wytrzymania. Przed nami ciężka praca, ale wspólnie damy radę. Ekolog-Zielony 1: Po pierwsze- musimy znaleźć sprawcę tego zamieszania! Po drugie- sprawić, by zaprzestał swojego działania i przestał szkodzić przyrodzie. Po trzecie spróbować przeciągnąć go na naszą stronę i nakłonić, by polubił wszystko, co zielone. Kropelka: Dzień dobry! Kim jesteście? Ekolog- Zielony 2: Jesteśmy strażnikami przyrody, a obecnie staramy się chronić czyste wody. Wracamy właśnie z Doliny Rospudy, tam, na szczęście, nie rozgościły się jeszcze Ściekusiowe brudy. Kropelka: Widzę, że znalazłam przyjaciół, którzy pomogą mi wypełnić rozkaz mej Królowej. Moi Drodzy! Ja też pragnę zakończyć bezkarne psoty Ściekusia. Połączmy siły i bierzmy się do roboty. Znajdźmy tego Brudasa! Czas goni, a on wymyśla wciąż nowe głupoty! Akt 4 Ściekuś z Bagien: Uff. Ale się zasapałem. Gdzie moja dawna kondycja? Co się dzieje? Łapie mnie jakieś choróbsko? A może się starzeję? Odpocznę chwilę, może wrócą mi siły Ekolog-Zielony 1: Myślę, że jesteśmy na dobrym tropie. Rozejrzyjcie się dokoła- Ściekuś nieźle narozrabiał. I ten okropny zapach Jak można tu mieszkać? Boję się, że to się źle skończy! Kropelka: Spójrzcie, ktoś tam siedzi. Może szczęście nam dopisało i znaleźliśmy naszego rozrabiakę? Ekolog- Zielony 2: Kim jesteś, nędzna istoto? Ściekuś z Bagien: Ja? Cóż za pytanie! Jestem postrachem wszystkich wód. Drżą przede mną rzeki, jeziora, stawy. Bo zanieczyszczanie ich dostarcza mi świetnej zabawy. Ekolog- Zielony 2: Mówisz serio? Ściekuś z Bagien: Tak! Ekolog- Zielony 2: Bo widzisz Nie pasujesz mi do opisu bagiennego potwora. Wyglądasz na chorego. Ekolog- Zielony 1: Co się z tobą stało? Twój wygląd kiedyś postrach budził a teraz tylko litość ludzi. Ściekuś z Bagien: Co wy, słabi ludzie, możecie wiedzieć o zdrowiu bagiennych potworów? Czuję się wspaniale, świetnie, doskonale! Mogę przenosić góry. A takimi, jak wy, rzucać aż pod chmury. (podnosi Ekologa i przewraca się z nim) Kropelka: Oj, nie służy ci brudna woda! Widzę, że ucierpiała nie tylko twoja uroda, ale przede wszystkim zdrowie. Ekolog- Zielony 2: Szkodzisz sobie i całej przyrodzie. Zmądrzej wreszcie! Zacznij żyć z nią w zgodzie! Jeśli nie zmienisz trybu życia, marny twój los! Ściekuś z Bagien: Brud, czy czystość? Oto jest pytanie! Sam muszę wybrać odpowiedź na nie. Żyć w brudzie to proste. Czystość to wyzwanie! Jestem odważnym potworem, świat stoi przede mną otworem. Lubię nowe wyzwania, a moje wcześniejsze działanie są już nudne. Podobają mi się wasze propozycje! Jestem do usług. Czekam na dyspozycje! Ekolog- Zielony 1: Zmiany zacznij od siebie. Twój wygląd przestraszyć może! Musisz pozbyć się brudu, zaprzyjaźnić się z mydłem, to twemu zdrowiu pomoże. Ekolog- Zielony 2: A kiedy nabierzesz sił i ruszysz na ratunek zbiornikom wodnymmy ci pomożemy. Bo razem łatwiej i raźniej! Ściekuś z Bagien: Idę, biegnę, lecę! Zaraz zmyję z siebie wieloletnie brudy i zostanę nowym bohaterem. Może trochę dziwnym, bo pozytywnym, ale jeśli to ma pomóc mnie i przyrodzie jestem gotowy na wszystko! Akt 5 Kropelka: Królowo Wód, misja zakończona! Widzę, że jesteś zadowolona Wiesz już wszystko? Królowa Wód: Moja Kropelko kochana! Z góry obserwowałam wasze poczynania i muszę przyznać, że wraz z Ekologami zostaliście moimi bohaterami! Nikt lepiej nie wykonałby tego zadania. Jestem pełna uznania! Niech Was uściskam. Kropelka: O Pani, poznaj jeszcze kogoś. Masz nowego Strażnika czystości wód na Ziemi. Oto odmieniony Ściekuś teraz Czyścioszek z Bagien. Czyścioszek z Bagien: Ja, Czyścioszek z Bagien, obiecuję wszem i wobec swoje dawne, niecne postępki, swoją dalszą działalnością naprawić. Wypowiadam walkę niszczycielom przyrody! Od tej pory, to oczywiste, wszystkie wody na Ziemi będą krystalicznie czyste! 34 marzec 2013 marzec

19 fot. Tadeusz Peter Niektóre zwyczaje wielkanocne w obecnych latach już prawie zaginęły. Malowanie pisanek jest wciąż powszechnym zjawiskiem, także w czasach komputerów i Internetu. Trudno sobie wyobrazić współcześnie święta Wielkanocne bez pisanek i kraszanek. Jajo od pradziejów ludzkości, obok wody, ognia i palmy jest najważniejszym symbolem świąt Zmartwychwstania Pańskiego. Kraszanki zdobią dziś wiele regionalnych muzeów, w tym Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu, gdzie są urządzane pokazy zdobienia pisanek. Nie brakuje też wystaw pisanek i kraszanek organizowanych przez twórców ludowych w różnych regionach kraju. WIELKANOCNE Jajko w kulturze innych narodów PISANKI Jajko w kulturze wielu krajów symbolizuje nie tylko święta, ale nawet początek wszechświata. Większość ludów pierwotnych wyobrażało sobie wszechświat w jego początkach jako olbrzymie jajo, ukształtowane przez wszechpotężnego i niewidzialnego Boga. W tradycji greckiej, z jaja zmienionego przez NOC zrodził się EROS ( Bóg Miłości). W wyniku podziału jaja powstała planeta Ziemia, nasza matka, a z jego skorupy Niebo. Natomiast w starożytnej mitologii ludów Wschodu istniało przekonanie, że cały świat ma kształt jaja. Także podróż Krzysztofa Kolumba i jego dowód na kulistość Ziemi wywiodły się z jaja. Malowanie jaj ma bardzo długą historię. Już w dziełach Owidiusza, Pliniusza i Juwenala znajdują się zapiski na ten temat (oraz na kilimach) zastosowali po raz pierwsi Persowie, a także prawdopodobnie, przynieśli ten zwyczaj do Europy. W starożytnym Egipcie malowano na jajach skarbeusze w towarzystwie dwóch ludzkich postaci, natomiast w Kairze były malowane na jajkach postacie sławnych mężów. W Sudanie wpisywano na jajkach cytaty z Koranu, w Chinach malowane były miniatury z kwiatów wiśni i chryzantem oraz ptaków. W Australii Aborygeni rzeźbione jaja strusie uważali za szczególną świętość. Zniesione w Wielki Czwartek Chrześcijanie przypisywali jajom wielkanocnym szczególne siły. Wiadomo bowiem, że jajo to początek życia. Do święcenia były wybierane jaja, które kury zniosły w Wielki Czwartek uważano bowiem, że mają one specjalną moc leczniczą. Tak było w dawnej tradycji, ale o niej już nikt nie pamięta. W kościele katolickim formuła wypowiadana przez księdza w czasie święcenia jaj powstała w XII wieku. W dawnych wiekach wśród ludu krążyły na temat pisanek różne legendy. Jedna z nich mówi tak: Jeden handlarz idąc z jajami na targ, ujrzał Pana Jezusa dźwigającego na swoich ramionach krzyż. Chcąc Jezusowi pomóc, zostawił handlarz koszyk z jajami przy drodze. Po powrocie zabrał koszyk i udał się na targ. Kiedy jednak na targu odkrył jaja, które miał w koszyku przykryte, zauważył, że wszystkie zostały ubarwione. Sprzedał je szybko za duże pieniądze. Tak dzięki malowanym jajom chłop stał się bogaty. Wśród ludu istniało przekonanie, że pisanki należy przechowywać na oknie (w oknie między szybami), gdyż one miały chronić domostwo od złych zdarzeń. Panował także taki zwyczaj, że pisanki podawano chorym jako lek, a skorupki z tych jaj podpalano i dymem okadzano zwierzęta w oborze i stajni w celu zachowania zdrowia i bezpieczeństwa Z przeprowadzonych w Opolu i Wrocławiu badań archeologicznych wynika, że na terenie Polski pisanki są znane od X wieku. Od wczesnego średniowiecza jaja były malowane, kraszone, skrobane, oklejane i pisane na najróżniejsze wzory. Do charakterystycznych wzorów należały: drabinki, serduszka, kurze łapki, koguciki i wiele innych. Bywało, że malowane jajko ofiarowywano osobom najbliższym. Taka ofiara miała oznaczać serdeczność uczuć oraz najlepsze życzenia. W Polsce najważniejsze miejsce w tradycji Wielkanocnej zajmuje jajko, a dopiero po nim zajączek. W tradycji niemieckiej czołowe miejsce zajmuje zajączek, który przynosi grzecznym dzieciom pisanki i to nie tylko kurze, ale i czekoladowe, marcepanowe itp. Ta tradycja zaczęła do nas przenikać dzięki Jajkom niespodziankom. Dwa inne zachowane zwyczaje, o których kilka słów. 1. Jajeczne zabawy. W XIX wieku popularna była zabawa w pisanki zwana walatką albo na wybitki Zabawa ta polegała na toczeniu jajek po stole w ten sposób, aby doszło do uderzenia jednego jajka o drugie. Ten wygrywał pojedynek, którego jajo nie uległo stłuczeniu. 2. Śmigus dyngus miał dwa odrębne znaczenia przypisane dwóm różnym czynnościom. Dyngus był to zwyczaj obdarowywania chłopców (chodzących po dyngusie) wędlinami, jajkami malowanymi, ciastem i innymi świątecznymi smakołykami. Natomiast śmigus znaczył szczęście, gdy uderzono rózgą wierzbową z baziami, z Niedzieli Palmowej napotkanego przyjaciela, czy też członka rodziny. Ten dawny zwyczaj polewania wodą, który był w zamyśle żartobliwy i wesoły miał swoją tradycję. Dziś w praktyce młodzi przesadzają z polewaniem wodą w drugi dzień świąt Wielkanocnych. To bieganie z wiadrami pełnymi wody w lany poniedziałek jest nie najlepszym zwyczajem, który w ostatnich latach się coraz bardziej zakorzenia. Typowym staropolskim zwyczajem Wielkanocnym są lukrowane baby, w wazonach stojące wielkanocne palmy, kolorowe pisanki leżące w koszyku, po środku którego wystaje z zieleni rosnącego owsa Wielkanocny baranek, lub u niektórych zajączek. To tylko niektóre ze staropolskich zwyczajów, które przechodzą z pokolenia na pokolenie, a które winniśmy pielęgnować, by pamięć naszych dziadów i ojców przetrwała kolejne pokolenia. Tadeusz Peter Ciepłych, pełnych nadziei Świąt Zmartwychwstania Pańskiego, a także kolorowych spotkań z budzącą się do życia przyrodą życzy Redakcja 36 marzec 2013 marzec

20 fot. Adam Całka - Vilhelmina (Szwecja) fot. Jarosław Bator - Budowanie partnerstwa podczas warsztatów w Nadleśnictwie Oborniki BAŁTYCKI KRAJOBRAZ w wielkopolskich lasach Rok 2013 dopiero się rozpoczął, a Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu jest już na półmetku realizacji międzynarodowego projektu Bałtycki Krajobraz innowacyjne podejście do zróżnicowanych krajobrazów leśnych. Projekt opiera się na formule Lasu Modelowego, którego koncepcja powstała w Kanadzie w 1992 roku. Międzynarodowa Sieć Lasów Modelowych (MSLM) obejmuje ponad 100 milionów hektarów lasów w 30 krajach świata. Projekt opiera się w głównej mierze na zrównoważonym zarządzaniu lasem oraz całym środowiskiem przyrodniczym i społecznym, uwzględniając przy tym konkretne uwarunkowania ekonomiczne. Wdrożenie projektu wymaga zatem od poznańskich leśników dużego zaangażowania w budowanie platformy współpracy i dialogu wokół trzech obszarów tematycznych: nowego podejścia do zarządzania w obszarach Natura 2000, zagospodarowania turystycznego obszarów leśnych oraz gospodarowania wodą w zlewni. Porozmawiajmy o lesie W spotkaniach informacyjnych organizowanych przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych każdorazowo biorą udział przedstawiciele samorządów, instytucji państwowych, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń i świata nauki. Stały się one kameralnymi warsztatami, podczas których każdy ma możliwość zabrania głosu, wymiany opinii i poglądów oraz zaproponowania własnego pomysłu na rozwiązanie kwestii problemowych, ważnych dla ogółu społeczeństwa w kontekście dbałości o obszary leśne. Ważne jest również to, iż każdej osobie biorącej udział w spotkaniach bliska jest tematyka leśnictwa nie tylko ze względu na specyfikę wykonywanego zawodu, ale głównie dlatego, iż las jest dla nich miejscem wypoczynku, rekreacji, spotkań z naturą. Ponadto celem spotkań jest również chęć wspólnego wypracowania sposobów rozwiązywania konfliktów występujących w leśnych krajobrazach. Niejednokrotnie daje się słyszeć opinię, iż europejska forma ochrony przyrody, jaką jest sieć Natura 2000 może ograniczać rozwój gospodarczy kraju oraz stanowić zagrożenie dla jego zrównoważonego rozwoju. Prowadząc dialog społeczny z zainteresowanymi stronami pracownicy RDLP w Poznaniu starają się jak najlepiej przedstawić informacje o projekcie oraz rzetelnie poinformować o korzyściach, jakie przynosi jego wdrażanie. Dobro wspólne Las w Polsce jest dobrem ogólnodostępnym, dlatego też ważne jest, żeby każdy czuł się za niego odpowiedzialny. Wciąż istnieje problem, któremu należy stawiać czoła, a mianowicie niszczenie urządzeń turystycznych i tablic informacyjnych na ścieżkach edukacyjnych, rowerowych i pieszych. Wspólnym działaniem, m.in. poprzez wdrożenie wspomnianego wcześniej projektu, należy uświadomić społeczeństwu, że dbałość o infrastrukturę leśną przyniesie w krótszej i dłuższej perspektywie szereg profitów dla ogółu społeczeństwa. Zatrzymywanie jak największej ilości wody na terenach leśnych jest niezbędne do zachowania trwałości lasów, ciągłości i zrównoważonego wykorzystania pełnionych przez nie funkcji. Jednak podnoszenie poziomu wód gruntowych przez leśników w ramach prowadzonej przez Lasy Państwowe małej retencji, może mieć negatywne skutki, takie jak zalewanie terenów sąsiadujących z lasami. Problem pojawia się, gdy są to tereny użytkowane rolniczo i ogranicza się tym samym dostęp do łąk i pól. Dlatego też ważne jest wprowadzenie innowacyjnego rozwiązania zaczerpniętego bezpośrednio z formuły Lasu Modelowego, mianowicie - platformy porozumienia i współpracy, a także współdecydowania i odpowiedzialności społeczeństwa za las i zarządzanie nim. Działać efektywnie W ubiegłym roku Nadleśnictwo Karczma Borowa przeprowadziła ankietę wśród 1300 respondentów, która miała zobrazować oczekiwania społeczeństwa dotyczącą formy zagospodarowania turystycznego lasu wokół miasta Leszno. Jej wyniki zostaną niebawem opublikowane w mediach lokalnych - na łamach leszczyńskiej gazety ABC. Efektywne działanie zgodne z oczekiwaniami społeczeństwa wynikają z możliwości wprowadzanego programu. Udział w międzynarodowym projekcie Bałtycki Krajobraz, współfinansowanym przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Regionu Morza Bałtyckiego pomoże rozwinąć serwis mapowy RDLP w Poznaniu m.in. poprzez prowadzoną już inwentaryzację elementów turystycznych, przyrodniczych, historycznych oraz urządzeń wodnych. Priorytetem jest, by wszelkie podejmowane w tym celu działania dawały korzyści dla wszystkich użytkowników lasu. Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu wraz z jednostkami uczestniczącymi (Oborniki, Taczanów i Karczma Borowa), ma nadzieję, że dzięki zaangażowaniu pracowników i wszystkich tych, którym las jest bliski uda się osiągnąć sukces w wybranych obszarach, a formuła Lasu Modelowego z czasem zostanie rozszerzona poza granice Wielkopolski. Joanna Procyk 38 marzec 2013 marzec

Definicja smogu i jego rodzaje.

Definicja smogu i jego rodzaje. Smog Początki Historia smogu sięga połowy XIX wieku. Zaobserwowano go wówczas w silnie uprzemysłowionych miastach Europy. Dziś też daje się we znaki w różnych zakątkach świata smog kwaśny obserwowano w

Bardziej szczegółowo

W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem?

W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem? W trosce o czyste powietrze. Jak małopolskie samorządy wykorzystują unijne środki na walkę ze smogiem? Debata w Proszowicach Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Najbardziej

Bardziej szczegółowo

Ryby mają głos! Klub Gaja działa na rzecz ochrony mórz i oceanów oraz zagrożonych wyginięciem gatunków ryb.

Ryby mają głos! Klub Gaja działa na rzecz ochrony mórz i oceanów oraz zagrożonych wyginięciem gatunków ryb. Ryby mają głos! w w w. k l u b g a j a. p l fot. www.dos-bertie-winkel.com Klub Gaja działa na rzecz ochrony mórz i oceanów oraz zagrożonych wyginięciem gatunków ryb. Klub Gaja to jedna z najstarszych

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic?

Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Powietrze życiodajna mieszanina gazów czy trucizna, która nie zna granic? Projekt realizuje: Zanieczyszczenia powietrza Projekt realizuje: Definicja Rodzaje zanieczyszczeń Przyczyny Skutki (dla człowieka,

Bardziej szczegółowo

USTAWA ANTYSMOGOWA. Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP

USTAWA ANTYSMOGOWA. Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP USTAWA ANTYSMOGOWA Tadeusz Arkit Poseł na Sejm RP JAKOŚĆ POWIETRZA W POLSCE Europejska Agencja Środowiska (EEA) w raporcie Jakość powietrza w Europie 2013 wymienia Polskę jako jedno z najbardziej zanieczyszczonych

Bardziej szczegółowo

ŻYJMY ZDROWO KOLOROWO!

ŻYJMY ZDROWO KOLOROWO! Krystyna Dubik ŻYJMY ZDROWO KOLOROWO! ŻYJMY ZDROWO KOLOROWO! Krystyna Dubik POLSKI KLUB EKOLOGICZNY KOŁO MIEJSKIE W GLIWICACH 2008 ŻYJMY ZDROWO KOLOROWO! Autor Krystyna Dubik Ilustracje Edyta Szymczak

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Lokalny ekorozwój. Patrycja Bancerz Aleksandra Rudzińska

Lokalny ekorozwój. Patrycja Bancerz Aleksandra Rudzińska Lokalny ekorozwój { Patrycja Bancerz Aleksandra Rudzińska Spis treści 1. Charakterystyka środowiska Gminy Adamów 2. Ekorozwój w naszej Gminie: Segregacja śmieci Zbiórki makulatury Sprzątanie świata Zbiórka

Bardziej szczegółowo

postawy mieszkańców woj. śląskiego wobec ekologii

postawy mieszkańców woj. śląskiego wobec ekologii postawy mieszkańców woj. śląskiego wobec ekologii wyniki badania sondażowego Katowice, styczeń 2013 www.bcmm.com.pl WSTĘP Metodologia badawcza: sondaż wśród mieszkańców województwa śląskiego, przeprowadzony

Bardziej szczegółowo

Monitoring i ocena środowiska

Monitoring i ocena środowiska Monitoring i ocena środowiska Monika Roszkowska Łódź, dn. 12. 03. 2014r. Plan prezentacji: Źródła zanieczyszczeń Poziomy dopuszczalne Ocena jakości powietrza w Gdańsku, Gdyni i Sopocie Parametry normowane

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo

Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20; 0-42 678-57-22 http://zsp15.ldi.pl ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NR 15 Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20;

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Dominika Kulawczuk, Kaja Stępniak Adres szkoły: Szkoła Podstawowa im. T. Kościuszki Al. Warszawska 43 21-002 Jastków Tel/fax 081-502-04-19

Autorzy: Dominika Kulawczuk, Kaja Stępniak Adres szkoły: Szkoła Podstawowa im. T. Kościuszki Al. Warszawska 43 21-002 Jastków Tel/fax 081-502-04-19 Autorzy: Dominika Kulawczuk, Kaja Stępniak Adres szkoły: Szkoła Podstawowa im. T. Kościuszki Al. Warszawska 43 21-002 Jastków Tel/fax 081-502-04-19 Opiekun pracy: Aneta Kozak Lasy a inaczej drzewa to życie.

Bardziej szczegółowo

fot. Bartłomiej Szopa

fot. Bartłomiej Szopa fot. Bartłomiej Szopa ZAŁOŻENIA PROJEKTU Zgodnie z założeniami Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej planuje się wdrożenie gospodarki niskoemisyjnej przy zaangażowaniu wszystkich jej sektorów

Bardziej szczegółowo

Polacy bagatelizują wpływ zanieczyszczeń powietrza na własne zdrowie

Polacy bagatelizują wpływ zanieczyszczeń powietrza na własne zdrowie Polacy bagatelizują wpływ zanieczyszczeń powietrza na własne zdrowie Polacy cenią czyste powietrze i wiedzą, że jego zanieczyszczenia powodują choroby. Zdecydowana większość uważa jednak, że problem jakości

Bardziej szczegółowo

W SZKOLE PODSTAWOWEJ w ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 im. JANA PAWŁA II w BEŁŻYCACH

W SZKOLE PODSTAWOWEJ w ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 im. JANA PAWŁA II w BEŁŻYCACH W SZKOLE PODSTAWOWEJ w ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 im. JANA PAWŁA II w BEŁŻYCACH W związku z postępującą degradacją środowiska naturalnego (susza, powodzie, dziura ozonowa) coraz większego znaczenia na świecie

Bardziej szczegółowo

Prezentacja na II Mazurskie Targi Odnawialnych Źródeł Energii w Ełku, 9.10.2014

Prezentacja na II Mazurskie Targi Odnawialnych Źródeł Energii w Ełku, 9.10.2014 Prezentacja na II Mazurskie Targi Odnawialnych Źródeł Energii w Ełku, 9.10.2014 "Gospodarz z energią. Promocja rozproszonej mikrogeneracji opartej na lokalnych zasobach odnawialnych na terenach wiejskich"

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY WYCHOWAWCZEJ, DYDATKTYCZNEJ I OPIEKUŃCZEJ na rok szkolny 2013/2014

PLAN PRACY WYCHOWAWCZEJ, DYDATKTYCZNEJ I OPIEKUŃCZEJ na rok szkolny 2013/2014 PLAN PRACY WYCHOWAWCZEJ, DYDATKTYCZNEJ I OPIEKUŃCZEJ na rok szkolny 2013/2014 Plan pracy wychowawczo dydaktyczno opiekuńczej opracowano na podstawie: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

www.harcerskanatura.eu PROJEKT

www.harcerskanatura.eu PROJEKT PROJEKT kampania edukacyjna dla dzieci i młodzieży 4 żywioły przyjaciele człowieka cykl konkursów w szkołach główna nagroda w konkursach wymiana dzieci i młodzieży między Partnerami projektu program edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Wzory komunikatów dla kaŝdego poziomu alertu w wypadku przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10

Wzory komunikatów dla kaŝdego poziomu alertu w wypadku przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 Wzory komunikatów dla kaŝdego poziomu alertu w wypadku przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 OGŁASZA SIĘ ALERT POZIOMU I wystąpiło ryzyko przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego.

zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Emisja niska zanieczyszczenia powstające w wyniku procesów spalania paliw w lokalnychkotłowniach i piecach domowych sektora komunalno bytowego. Umownie przyjmuje się wszystkie kominy o wysokości do 40

Bardziej szczegółowo

TWÓRZ Z NAMI! W tym zeszycie swoją własną dobrą ATMOSFERĘ tworzy

TWÓRZ Z NAMI! W tym zeszycie swoją własną dobrą ATMOSFERĘ tworzy WÓRZ Z AMI! W tym zeszycie swoją własną dobrą AMOSFRĘ tworzy A CO O W OGÓ JS... AMOSFRA to otaczające nas powietrze niezbędne do życia. Mimo że nie da się jej zobaczyć, można ją poczuć. Atmosfera to jak

Bardziej szczegółowo

Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw.

Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw. Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw. Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Energia odnawialna 2) Energia wiatru. Wiadomości: Uczeń wie: - jakie są źródła energii odnawialnej i nieodnawialnej;

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

,,Wystarczy włączyć telewizor, już piękno świata jest wokół nas przed naszymi oczyma. To ogromne niebezpieczeństwo cywilizacji, pozbawiające nas

,,Wystarczy włączyć telewizor, już piękno świata jest wokół nas przed naszymi oczyma. To ogromne niebezpieczeństwo cywilizacji, pozbawiające nas ,,Wystarczy włączyć telewizor, już piękno świata jest wokół nas przed naszymi oczyma. To ogromne niebezpieczeństwo cywilizacji, pozbawiające nas szansy poznania przyrody, aktywnego stosunku do życia w

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Piec to nie jest kosz na śmieci!

Piec to nie jest kosz na śmieci! Piec to nie jest kosz na śmieci! Zaczęły się jesienne chłody, przed nami zima. Dymiące kominy świadczą o tym, że sezon grzewczy już się rozpoczął. Niektórzy oszczędni właściciele domów ogrzewają mieszkania

Bardziej szczegółowo

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w wyborze i budowaniu modelu energetycznego, mając w ten

Bardziej szczegółowo

Fragment nadchodzącej książki: Zdrowie na Zawsze: czyli, czego nie powie Ci doktor Zbigniew Bryła

Fragment nadchodzącej książki: Zdrowie na Zawsze: czyli, czego nie powie Ci doktor Zbigniew Bryła Tak wielu ludzi marzy o dobrym zdrowiu, inni je mają. Gratuluje Ci że jesteś tutaj. Większość tylko marzy, Ty zaś wiozłeś sprawy w swoje ręce. Wiara bez działania jest jak studnia bez wody. Nikt nie zadba

Bardziej szczegółowo

PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ

PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ PLAN EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU NR. 50 NA ROK 2013/2014 HASŁO PRZEWODNIE DZIAŁAŃ EKOLOGICZNYCH: GDY O ZIEMIĘ NASZĄ DBASZ, CZYSTO WOKÓŁ MASZ CELE EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W zakres edukacji ekologicznej

Bardziej szczegółowo

klasa I klasa II Dodatek Staś i Zosia mieszkańcy Ziemi Przyroda/Ekologia

klasa I klasa II Dodatek Staś i Zosia mieszkańcy Ziemi Przyroda/Ekologia Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Dodatek Staś i Zosia mieszkańcy Ziemi Przyroda/Ekologia klasa I klasa II Dodatek Staś i Zosia mieszkańcy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE PROGRAM ZAJĘĆ Kamila Wyleżek ROK SZKOLNY 2015/2016 CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Program zajęć szkolnego koła przyrodniczego przeznaczony jest dla uczniów klas gimnazjum oraz I przysposabiającej

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA WSTĘP Rośnie nasza świadomość ekologiczna, coraz bardziej jesteśmy przekonani, że zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Niska emisja. co to takiego?

Niska emisja. co to takiego? Niska emisja co to takiego? Niska emisja to najprościej ujmując emisja szkodliwych pyłów i gazów na niskiej wysokości. W tym przypadku chodzi o emitory (kominy i inne źródła emisji) znajdujące się na wysokości

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków

Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego określająca rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie

Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Głos organizacji pozarządowych w programowaniu Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 województwo małopolskie Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Komunikacja miejska oddechem dla miasta. Konferencja rzeczników prasowych komunikacji miejskiej, 22.09.2015 r.

Komunikacja miejska oddechem dla miasta. Konferencja rzeczników prasowych komunikacji miejskiej, 22.09.2015 r. Komunikacja miejska oddechem dla miasta Konferencja rzeczników prasowych komunikacji miejskiej, 22.09.2015 r. Smogowy armagedon Wielki smog w grudniu 1952 roku w Londynie zabił około 8000 ludzi Smogowy

Bardziej szczegółowo

Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski

Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski Pytania ogólne I etapu XII Edycji Konkursu Poznajemy Parki Krajobrazowe Polski 1. Organizmy tworzące plankton słodkowodny charakteryzują się: a) przynależnością do świata zwierząt, b) brakiem zdolności

Bardziej szczegółowo

Papież - Jan Paweł II. I ty możesz chronić przyrodę. Pamiętaj ekologu młody, Bądź zawsze przyjacielem przyrody! Magdalena Kica Kl.

Papież - Jan Paweł II. I ty możesz chronić przyrodę. Pamiętaj ekologu młody, Bądź zawsze przyjacielem przyrody! Magdalena Kica Kl. I ty możesz chronić przyrodę. Pamiętaj ekologu młody, Bądź zawsze przyjacielem przyrody! Papież - Jan Paweł II Magdalena Kica Kl. 4 a 1. Segreguj śmieci. Czyli wrzucaj plastik do kosza na plastik, papier

Bardziej szczegółowo

Autorski wiersz grupy IV MISIE

Autorski wiersz grupy IV MISIE Dobre rady na odpady Przedszkole Pod Stokrotką nigdy nie próżnuje, i nieustannie wszystkie odpady segreguje. Cały czas plastik, papier, makulaturę zbieramy, i nawet na chwilę się nie zastanawiamy. Potem

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Cele gry - poznanie interesów różnych grup społecznych, których dotyczy budowa farmy wiatrowej - poznanie/ lepsze zrozumienie zalet i wad elektrowni wiatrowych - rozwój

Bardziej szczegółowo

www.ekolebork.pl W roku szkolnym 2014/15 w Przedszkolu nr 6 w Lęborku w zakresie przedsięwzięć proekologicznych przeprowadzono następujące działania:

www.ekolebork.pl W roku szkolnym 2014/15 w Przedszkolu nr 6 w Lęborku w zakresie przedsięwzięć proekologicznych przeprowadzono następujące działania: www.ekolebork.pl Edukacja ekologiczna w lęborskich placówkach oświatowych cz. 2 W roku szkolnym 2014/15 w Przedszkolu nr 6 w Lęborku w zakresie przedsięwzięć proekologicznych przeprowadzono następujące

Bardziej szczegółowo

XI WIOSENNE SPRZĄTANIE WARMII I MAZUR PROGRAM EDUKACYJNY - OŻYWIĆ POLA ROK SARNY

XI WIOSENNE SPRZĄTANIE WARMII I MAZUR PROGRAM EDUKACYJNY - OŻYWIĆ POLA ROK SARNY XI WIOSENNE SPRZĄTANIE WARMII I MAZUR PROGRAM EDUKACYJNY - OŻYWIĆ POLA ROK SARNY ROK 2011 MIEDZYNARODOWYM ROKIEM LASÓW Giżycko, 9 marca 2011 1 FUNDACJA OCHRONY WIELKICH JEZIOR MAZURSKICH W GIŻYCKU Ekologiczna

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Jak nauczyć dzieci tego, by dbały o przyrodę, by myślały odpowiedzialnie i globalnie o przyszłości świata, jak chronić dalsze

Bardziej szczegółowo

ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA

ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA ZAGROŻENIA ZDROWOTNE BROSZURA HEALTH AND ENVIRONMENT ALLIANCE (HEAL) 2 ZANIECZYSZCZENIE POWIETRZA Health and Environment Alliance (HEAL) to wiodąca europejska organizacja typu

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

Region płocki, Kujaw i Ziemi Kutnowskiej regionem świadomych ekologicznie

Region płocki, Kujaw i Ziemi Kutnowskiej regionem świadomych ekologicznie Region płocki, Kujaw i Ziemi Kutnowskiej regionem świadomych ekologicznie dr Maria Palińska 1 Cele projektu Zrozumienie zasady zrównoważonego rozwoju, wykształcenie wśród społeczeństwa pro-środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie:

Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie: Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie: 2.Podaj po 2 przykłady występowania w przyrodzie wody w różnych stanach skupienia: Stan skupienia Przykłady

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów.

1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 1. Zadanie Wymień dwa naturalne źródła zanieczyszczeń atmosfery. 2. Zadanie Podaj dwa przykłady negatywnych skutków kwaśnych opadów. 3. Zadanie Zaznacz wyjaśnienie pojęcia smog. A. Kryształki lodu osadzone

Bardziej szczegółowo

Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków

Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Projekt uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego określającej rodzaje paliw dopuszczonych do stosowania na obszarze Gminy Miejskiej Kraków Wojciech Kozak Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Urząd

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

7 grzechów głównych polskiej polityki klimatycznej. Konferencja prasowa Warszawa, 7 listopada 2013

7 grzechów głównych polskiej polityki klimatycznej. Konferencja prasowa Warszawa, 7 listopada 2013 7 grzechów głównych polskiej polityki klimatycznej Konferencja prasowa Warszawa, 7 listopada 2013 1. Upór uzależnienie od węgla Maciej Muskat Greenpeace Od kilku lat Polska importuje więcej węgla niż go

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

KLUB MŁODEGO EKOLOGA

KLUB MŁODEGO EKOLOGA Przyroda cierpi z powodu człowieka Dar panowania nad przyrodą powinniśmy wykorzystywać w poczuciu odpowiedzialności, świadomości, że jest to wspólne dobro ludzkości. Jan Paweł II Papież KLUB MŁODEGO EKOLOGA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 kwietnia 2013 r. Poz. 330 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 8 kwietnia 2013 r. o zmianie wykazu wymogów

Bardziej szczegółowo

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK Projekt Rozbudowa sieci kanalizacyjnej Gminy Łask jest współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego

Bardziej szczegółowo

Czas w las edukacja w Lasach Państwowych. Warszawa, 1 października 2014 Anna Pikus

Czas w las edukacja w Lasach Państwowych. Warszawa, 1 października 2014 Anna Pikus Czas w las edukacja w Lasach Państwowych Warszawa, 1 października 2014 Anna Pikus Polskie Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Organizacja, która od niemal 90 lat chroni, użytkuje i kształtuje lasy w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Temat: Niekonwencjonalne źródła energii, bezpieczeństwo energetyczne Czas: 45 minut (godzina lekcyjna) Przedmiot: Lekcja biologii lub

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min. Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów.

Scenariusz zajęć - 45 min. Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów. Scenariusz zajęć - 45 min. Grupa wiekowa: Szkoła podstawowa Temat: Jak zostać ekobohaterem? Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów.

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013

UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE. XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 UDZIAŁ EDF POLSKA W OGRANICZENIU NISKIEJ EMISJI W KRAKOWIE XIV Małopolska Konferencja Samorządowa, 15 listopada 2013 ANTYSMOGOWA KOALICJA W WALCE Z NISKĄ EMISJĄ PODPISANIE POROZUMIENIA NISKA EMISJA 15

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Systemy ochrony powietrza. Wstęp do systemów redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza. 1. Techniczne. 2.

Wprowadzenie. Systemy ochrony powietrza. Wstęp do systemów redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza. 1. Techniczne. 2. Wstęp do systemów redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza Wykład Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, st. inżynierskie Kazimierz Warmiński, UWM w Olsztynie 1 Wprowadzenie Obecny stopień zanieczyszczenia powietrza

Bardziej szczegółowo

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin

o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin SZKOLNE KOŁA Ligi Ochrony Przyrody o ochronie i poszanowaniu przyrody. 8 czerwca 2013r. ZCDN Szczecin Historia LOP sięga początków XX wieku W Polsce problemy ochrony i kształtowania środowiska wspiera

Bardziej szczegółowo

Dlaczego człowiek tworzy parki narodowe? Jakie formy prawnej ochrony przyrody, stosowane są w naszym kraju. Które z tych form dają możliwość

Dlaczego człowiek tworzy parki narodowe? Jakie formy prawnej ochrony przyrody, stosowane są w naszym kraju. Które z tych form dają możliwość Dlaczego człowiek tworzy parki narodowe? Jakie formy prawnej ochrony przyrody, stosowane są w naszym kraju. Które z tych form dają możliwość zachowania naturalnych krajobrazów dla następnych pokoleń? Omawialiśmy

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

001-003_AUHER_PL 6/29/09 1:42 PM Page 1 WIELKA KSIĘGA, ZIOŁ

001-003_AUHER_PL 6/29/09 1:42 PM Page 1 WIELKA KSIĘGA, ZIOŁ , WIELKA KSIĘGA ZIOŁ , WIELKA KSIĘGA ZIOŁ Warszawa 2009 Spis treści Wstęp 6 Katalog ziół 8 Opisy ponad 100 ziół i porady na temat ich pielęgnacji, wykorzystania i przechowywania Ogrody 140 Informacje

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum

Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Michał Szczepanik Plan wynikowy ścieżka ekologiczna w gimnazjum Lp. Treść Temat Ilość godzin Cel lekcji 1 Czy człowiek musi Znaczenie i ochrona wód 2 - uświadomienie zanieczyszczać wody? konieczności ochrony

Bardziej szczegółowo

VIII TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ. Graj w zielone TEST WIEDZY

VIII TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ. Graj w zielone TEST WIEDZY VIII TURNIEJ WIEDZY ZDROWOTNEJ I PROFILAKTYCZNEJ Graj w zielone TEST WIEDZY... nazwa lub numer szkoły Punktacja 1. Rozwiąż rebus i wyjaśnij znaczenie hasła : KI SAŁA AL 2pkt. Hasło:.. 2. Nauka zajmująca

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich.

Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich. Rolnictwo a ochrona zwierząt efektywność systemu krajowego na tle rozwiązań europejskich. Aleksander Mach Dyrektor Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Gdańsku Kościerzyna, 4 kwietnia 2016r. Rolnictwo

Bardziej szczegółowo

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet Efekt cieplarniany Wzrost emisji CO Zanieczyszczanie gleby Zanieczyszczanie wody Zanieczyszczanie powietrza wycinanie lasów Niszczenie warstwy ozonowej Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie

Bardziej szczegółowo

PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW. SEMINARIUM 1grudnia 2015 r.

PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW. SEMINARIUM 1grudnia 2015 r. PLANY GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW SEMINARIUM 1grudnia 2015 r. Diagnoza Jakość środowiska odgrywa kluczową rolę dla rozwoju OM z punktu widzenia zabezpieczenia wysokich standardów

Bardziej szczegółowo

Zapraszam wszystkich chętnych uczniów naszej szkoły do udziału w Konkursie Ekologicznym.

Zapraszam wszystkich chętnych uczniów naszej szkoły do udziału w Konkursie Ekologicznym. KONKURS EKOLOGICZNY Zapraszam wszystkich chętnych uczniów naszej szkoły do udziału w Konkursie Ekologicznym. - Celem konkursu jest poszerzenie wiedzy ekologicznej - Konkurs polega na rozwiązaniu testu

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki m.st. Warszawy Czy Warszawa zostanie Zieloną Stolicą Europy? European Green Capital Award tytuł Komisji Europejskiej Wniosek stolicy

Dobre praktyki m.st. Warszawy Czy Warszawa zostanie Zieloną Stolicą Europy? European Green Capital Award tytuł Komisji Europejskiej Wniosek stolicy Dobre praktyki m.st. Warszawy Czy Warszawa zostanie Zieloną Stolicą Europy? European Green Capital Award tytuł Komisji Europejskiej Wniosek stolicy Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK

SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY SZKOŁA DOBRYCH PRAKTYK TYTUŁ/NAZWA Dobrej praktyki Tworzenie ogrodu szkolnego Zielone marzenie NAZWA SZKOŁY/PLACÓWKI Szkoła Podstawowa w Bochotnicy ADRES SZKOŁY/PLACÓWKI Bochotnica,

Bardziej szczegółowo

Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok.

Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok. Dziś jeszcze cieplej Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok. Ponownie padły rekordy ciepła m.in. w Tromsø, gdzie temperatura

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Po ukończeniu klasy IV WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Uczeń: wymienia czynniki warunkujące dobre samopoczucie w szkole i w domu, konstruuje własny plan dnia i tygodnia, stosuje w praktyce zasady zdrowego

Bardziej szczegółowo

Nie pal, nie truj się...

Nie pal, nie truj się... Nie pal, nie truj się... Palenie papierosów Tytoń to produkt z liści rośliny tej samej nazwy. Zawiera dużo niebezpiecznych związków, takich jak nikotyna oraz substancje smoliste, które zakłócają prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują

Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują ZAKAZ PUBLIKACJI DO GODZINY 00:01 WE WTOREK, 3 STYCZNIA PN-xxx xx grudnia 2011 r. Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują Nowe normy emisji obowiązywać będą od 3 stycznia 2012 roku

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE!

SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! SCENARIUSZ PIJMY WODĘ NA ZDROWIE! CELE: 1. Przekazanie dzieciom wiedzy na temat znaczenia wody dla ludzi, zwierząt i roślin. 2. Uświadomienie dzieciom wagi picia wody. 3. Przekazanie dzieciom wiedzy na

Bardziej szczegółowo

Bóbr europejski Castor fiber Linneaeus, 1758. Fot. Cezary Korkosz

Bóbr europejski Castor fiber Linneaeus, 1758. Fot. Cezary Korkosz Bóbr europejski Castor fiber Linneaeus, 1758 Fot. Cezary Korkosz BÓBR EUROPEJSKI Liczebność populacji, rozmieszczenie i ochrona na terenie Regionalnej Dyrekcji L P w Olsztynie Liczebność populacji bobrów

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ilościowego Smog w Krakowie. Kraków, kwiecień 2016

Raport z badania ilościowego Smog w Krakowie. Kraków, kwiecień 2016 Raport z badania ilościowego Smog w Krakowie Kraków, kwiecień 2016 Spis treści Cele badawcze Metodologia Charakterystyka badanej populacji Wyniki Podsumowanie Cele badawcze Oszacowanie odsetka badanych

Bardziej szczegółowo