Fizyka w doświadczeniach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fizyka w doświadczeniach"

Transkrypt

1 Matriały do wykładu 12. Elktrony wwnątrz matrii 12.1 Wstęp Fizyka w doświadczniac Krzysztof Korona Arcolodzy mają zwyczaj dzilić poki wdług matriałów, któr były najważnijsz w danyc czasac dla człowika. I tak, były poki kaminia, brązu i żlaza. Gdyby przyszło w tn sposób okrślić czasy obcn, pwni stwirdzilibyśmy, ż żyjmy w poc krzmu. Z krzmu ni wytwarzamy narzędzi mcanicznyc, al lmnty półprzwodnikow będąc narzędziami do strowania lktronami. Plan VU N I VE RS ITATI S VA R SO I E NS IS 1. Wstęp 2. Przwodnictwo ciczy 3. Elktrony w kryształac 4. Mtal i półprzwodniki 5. Elmnty lktroniczn 6. Podsumowani Uniwrsytt Warszawski Wydział Fizyki Rys Diody świcąc Matriały do clów dydaktycznyc przznaczon dla studntów Uniwrsyttu Warszawskigo, Wykorzystani ic w innyc clac jst możliw pod warunkim uzyskania zgody autora. 325

2 12.2 Przwodnictwo ciczy Woda przwodzi prąd, al nicętni. Aby sprawdzić, jaki warunki muszą być spłnion do przwodznia prądu wykonamy prost doświadczni. Przwodnictwo wody (!) Przyrządy i matriały - woda dstylowana, cukir, sól - szklanka, - blaszki lub 2 łyżczki na lktrody, - żarówka do latarki (3,5 V), - batria 4,5 V, - 3 kablki. Przpływ prądu przz cicz (!) Słona woda przwodzi dzięki tmu, ż sól kucnna, NaCl, ulga rozpadowi na dodatni jony sodu Na + i ujmn jony cloru Cl -. Procs tn nazywamy dysocjacją soli: NaCl Na + + Cl -. (12.1) W ciczy prąd prznoszony jst przz jony. Mogą on mić ładunk dodatni (kationy) lub ujmny (aniony). Kirunk przpływu prądu wyznaczony jst przz kirunk rucu jonów dodatnic. Elktroliza siarczanu midzi Do koljngo ksprymntu rozpuszczamy w wodzi siarczan midzi. Dysocjacja siarczanu midzi: CuSO 4 Cu 2+ + SO 4 2-, (12.2) Przbig doświadcznia Do naczynia z czystą (najlpij dstylowaną) wodą wkładamy dwi lktrody (dowoln dwa mtalow przdmioty) podłączon do obwodu, w którym jst żarówka i batria. Sprawność żarówki sprawdzamy zwirając na cwilę lktrody. Żarówka ni świci, co oznacza, ż czysta woda słabo przwodzi prąd. 326 Rys Przpływ prądu w wodzi z solą. Następni słodzimy wodę. Żarówka nadal ni świci cukir ni zwiększa przwodnictwa wody. Na końcu do wody dosypujmy soli. Okazuj się, ż posolona woda przwodzi i żarówka zaczyna święcić. 2 Rys Elktroliza siarczanu midzi Do naczynia wkładamy dwi czyst lktrody węglow i podłączamy do nic napięci. Elktroda podłączona do ujmngo napięcia będzi katodą. Katoda to lktroda dostarczająca lktronów. Druga lktroda będzi anodą. Dodatnia anoda ściąga lktrony. Katoda będzi przyciągała dodatnio naładowan jony midzi i 327 2

3 obdarzała j lktronami. Rakcja połówkowa na katodzi Cu Cu. W wyniku tgo procsu na katodzi wydzila się mtaliczna midź. Elktroliza opisana jst przz prawo Faradaya: Prawo Faradaya Po przyłożniu napięcia, na lktrodac będą zacodzić następując rakcj połówkow: katoda anoda 4H H 2 4OH - 2H 2 O + O Zatm następować będzi lktroliza wody na wodór i tln. Masa substancji wydzilonj na skutk przpływu prądu jst proporcjonalna do ładunku, który przpłynął przz układ. Aby wydzilić 1 mol midzi, potrzbujmy 2 moli lktronów, czyli ładunku 2 faradajów. 1 faradaj = 1 mol lktronów (6*10 23 ) = ,31 C Przpuszczając 1 faradaj otrzymamy 32 g (pół mola) Cu na katodzi i 8 g (ćwirć mola) O 2 na anodzi. 2 Elktroliza wody Elktrolizę wody przprowadzamy w przyrządzi zwanym woltamtrm. Przyrząd tn składa się z dwóc pionowyc rurk zaopatrzonyc w platynow lktrody i połączonyc poziomą rurką, którą mogą płynąć jony. W wyniku dysocjacji woda rozpada się albo na jon wodorowy, H +, (czyli proton) i jon wodorotlnowy, OH -, H 2 O woda H + + OH - jon jon wodorowy wodorotlnowy albo na jon ydronowy, H 3 O + i jon wodorotlnowy OH -. 2H 2 O H 3 O + + OH - (+13,7 kcal/mol) (12.4) 328 (12.3) Ta druga rakcja jst częstsza z względu na większy zysk nrgtyczny. Rys Elktroliza wody: po lwj - rakcja, po prawj - woltamtr. Do rozkładu wody potrzbna jst spora nrgia. Enrgię tę daj się (częściowo) odzyskać. Po pirwsz nrgia cmiczna wydzila się w trakci spalania: 2H 2 + O 2 2H 2 O + 5,9 V (12.4) W wyniku spalania otrzymujmy nrgię ciplną. Po drugi można odzyskać nrgię w postaci nrgii lktrycznj. Jśli po przrwaniu lktrolizy, do lktrod układu przyłożymy woltomirz, to pokaż on napięci. Oznacza to, ż można uzyskać nrgię lktryczna z rakcji cmicznj. Przyrząd służący do zamiany nrgii cmicznj na lktryczną nazywamy ogniwm cmicznym. 329

4 Ogniwa cmiczn (!) Jżli do woltamtru, w którym właśni przprowadziliśmy lktrolizę wody podłączymy woltomirz, to ukaż się, ż woltamtr daj nam napięci kilku woltów. Na lktrodac zacodzą rakcj połówkow: anoda 2H 2 4H katoda 2H 2 O + O OH - Jak widać, katoda to lktroda dostarczająca lktronów, a anoda odbira j. Anoda będzi miała niższy potncjał, a katoda będzi źródłm dodatnigo napięcia. W wyniku otrzymujmy nrgię lktryczną, a więc jst to ogniwo lktrocmiczn. wynosi: U Cu - U Zn = (-0.763) = 1.1 V, co odpowiada sil lktromotorycznj ogniwa. Siła lktromotoryczna (czyli napięci) ogniwa, U SEM, jst różnicą potncjałów dwu półogniw (lktrod). Potncjał półogniwa zalży zasadniczo od potncjału lktro-cmiczngo mtalu, al tż od tmpratury i od stężnia lktrolitu. Najpopularnijsz do nidawna, klasyczn batri kiszonkow o napięciu U SEM = 1,5 V były budowan w oparciu o ogniwo Lclancégo złożon z cynkowj anody (Zn) i węglowj katody, wypłnionj lktrolitm zawirającym clork amonu, NH 4 Cl, i tlnk manganu, MnO 2. Obcni bardzo popularn są tzw. batri alkaliczn, w któryc rakcja przbiga pomiędzy cynkim, Zn, silni alkalicznym wodorotlnkim potasu, KOH i tlnkim manganu, MnO 2. Cu 2 - CuSO 4 SO Cu Zn 2+ SO 2-4 ZnSO Zn Rys Ogniwo Volty U SEM = 1,04 V 330 Potncjał lktrocmiczny: Li + -3,036 V Al 3+ -1,698 V Zn 2+ -0,763 V H + 0 Cu 2+ +0,337 V Au + +1,68 V Jdnym z najstarszyc przykładów ogniwa lktrocmiczngo jst ogniwo Volty. Składa się ono z midzianj katody i cynkowj anody zanurzonyc w roztworz siarczanu midzi. Midź wydzila się na katodzi, pobirając od nij lktrony, a cynk rozpuszcza się oddając lktrony do anody. O kirunku przbigu rakcji dcyduj fakt, ż cynk ma niższy niż midź potncjał lktrocmiczny. Różnica ta Akumulatory Akumulator lktryczny to rodzaj ogniwa cmiczngo, któr po rozładowaniu, moż być ładowan prądm lktrycznym. Akumulatory gromadzą, a późnij uwalniają nrgię lktryczną, dzięki odwracalnym rakcjom cmicznym zacodzącym pomiędzy lktrolitm i lktrodami. Przykłady: Akumulatory ołowiow (wykorzystywan w samocodac): - katoda wykonana jst z ołowiu, - anoda jst wykonana z tlnku ołowiu PbO 2, - lktrolitm jst roztwór kwasu siarkowgo, - U SEM = 2,2 V Zaltą akumulatora ołowiowgo jst zdolność uzyskania dużgo prądu oraz niska cna. Wadą jst znaczna masa przypadająca na jdnostkę pojmności. Akumulatory niklowo-kadmow (Ni-Cd) alkaliczn (popularn w drobnym sprzęci) - katoda z wodorotlnku niklu, 331

5 - anoda z wodorotlnku kadmu, - lktrolitm są półpłynn, silni zasadow substancj (często roztwór KOH). - U SEM = 1,2 V FPO 4 + Li LiFPO 4 PF - 6 LiPF C C Li + C Li C - - C C Rys Akumulatory Li-jonow popularn w laptopac i tlfonac komórkowyc U SEM = 3,6 V Akumulatory litowo-jonow (Li-ion), używan w laptopac i tlfonac komórkowyc - katodę stanowią sol litow, - anoda wykonana z porowatgo węgla, - rolę lktrolitu płnią rozpuszczalniki organiczn (główni węglany) z dodatkim ksafluorofosforanu litu, LiPF 6. Mają dużą pojmność, al są stosunkowo drogi. PF Elktrony w kryształac Wszystki ciała składają się z atomów. Na ogół atomy t ułożon są bardzo nirgularni tak, ż bz mikroskopu lktronowgo ni udaj się zaobsrwować ic struktury. Szczgólnym przypadkim wysokouporządkowanyc ciał są kryształy. Składają się on z atomów poukładanyc wdług okrślonyc rguł. To uporządkowani pozwala nam czasm obsrwować związki między właściwościami atomów i ciał makroskopowyc. Przdstawiając poprzdnio, w rozdzial o falac, widmo światła mitowango przz pojdyncz atomy (np. uzyskan przz odparowani pirwiastków lub prostyc soli), przkonaliśmy się, ż taki substancj mitują ściśl okrślon barwy. Dzij się tak, gdyż (zgodni z tym co było omawian na wykładzi o rzonatorac) lktrony w atomac mają ściśl okrślon częstości. Najłatwij jst obsrwować świcni czystyc gazów przy pomocy rurk Plückra. Gaz taki (w szczgólności l) jst w zasadzi zbiorm nizalżnyc atomów. Świcni atomów Przyrządy i matriały - rurki Plückra i zasilacz, -siatka dyfrakcyjna. Przbig doświadcznia Rurki Plückra mają lktrody umożliwiając przpuszczni prądu przz zamknięty w środku gaz. Pobudzony prądm lktrycznym gaz świci. Emitowan w tn sposób światło mitowan możmy rozłożyć na poszczgóln składow przy pomocy siatki dyfrakcyjnj. Dzięki tmu możmy objrzć widma świcnia gazów

6 Rys Zdjęci widmo świcnia lu uzyskan z rurki Plückra Jak widać, w przciwiństwi do ciągłgo widma świcnia gorącyc ciał, gazy świcą widmami liniowymi. Ic światło zawira tylko pojdyncz, dobrz okrślon częstości (długości fal) czyli czyst barwy. Atomy świcą pojdynczymi częstościami, gdyż znajdując się w nic lktrony zacowują się jak fal w rzonatorz mogę mić jdyni pwn częstości f. Mówimy wtdy ż są w pwnyc stanac kwantowyc. Wzór Plancka wyznacza związk pomiędzy częstością f, a nrgią, E = f ( - stała Plancka). Dlatgo lktrony wwnątrz atomów są w stanac o ściśl okrślonyc nrgiac. Podstawowa krawędź absorpcji CdS Ustawiamy układ złożony z lampy ksnonowj (będącj silnym źródłm światła białgo), szczliny, pryzmatu, obiktywu i kranu, w taki sposób, aby światło na krani utworzyło tęczę o wyraźnyc barwac. Szczlinę przsłaniamy częściowo płytką wykonaną z siarczku kadmu (CdS). Na krani widzimy, ż przz CdS prznika tylko światło czrwon i żółt natomiast pozostał barwy są pocłanian. Rys Przcodzni światła przz CdS Fotony światła czrwongo mają najniższą nrgię, żółtgo nico wyższą, jdnak nrgia ta jst na tyl niska, ż ni wzbudza lktronów. Z powyższgo doświadcznia wynika natomiast, ż światło zilon, nibiski i fioltowa, któr ma dużą nrgię, wzbudza prawdopodobni lktrony, przz co ulga pocłonięciu i ni przcodzi przz matriał. Wyciągamy zatm wniosk, ż przz kryształ półprzwodnika przcodzą tylko fotony o nrgiac niższyc (czyli światło o większyc długościac fali) niż nrgia odpowiadająca krawędzi absorpcji. Pasma nrgtyczn w krysztal Jak to było powidzian w poprzdnim rozdzial, lktrony zamknięt w atomi mogą mić tylko pwn stany kwantow o okrślonyc nrgiac. Połączni dwóc atomów powoduj, ż liczba stanów podwaja się. Kryształ powstaj przz połączni bardzo wilu atomów w sposób nizwykl uporządkowany. Prowadzi to do powstania pasm stanów dozwolonyc, oddzilonyc pasmami zabronionymi

7 atom: pojdyncz stany 2 atomy: stany rozszczpion Przykłady przrw nrgtycznyc półprzwodników: Matriał z wąską przrwą: InSb 0,18 V. Typow matriały: Si 1,1 V, GaAs 1.4 V, CdS 2,5 V. Szroko-przrwow: GaN 3,4 V, C (diamnt) 5,5 V. Rys Poziomy nrgtyczn w atomac i związkac cmicznyc Absorpcja w krysztal Struktura pasmowa półprzwodników jst złożona z wypłniongo lktronami pasma powstałgo z stanów wiążącyc (pasma walncyjngo) i z praktyczni pustgo pasma przwodnictwa. pasmo przwodnictwa przrwa wzbroniona pasmo walncyjn Rys Struktura pasmowa półprzwodników Absorpcja światła następuj wtdy, gdy padający foton ma wystarczającą nrgię do wzbudznia lktronu z pasma walncyjngo do pasma przwodnictwa. Z tj przyczyny fotony o dużj nrgii są zatrzymywan, a fotony o małj nrgii przcodzą przz półprzwodniki. 336 Enrgia [V] E = p 2 2m* pasmo walncyjn pasmo przwodnictwa E g Pęd [V/c 2 ] Rys Struktura pasmowa kryształu przdstawiona jako zalżność nrgii od pędu. Kryształ powstaj przz połączni w rgularny sposób, bardzo wilu atomów, z któryc każdy wnosi po kilka lktronów. Elktrony z całgo kryształu zlwają się z sobą tworząc cząstki zwan kwazi-lktronami, coć często mówi się o nic po prostu jako o lktronac. Kwazilktrony to cząstki mając ładunk równy ładunkowi zwykłgo lktronu, natomiast ic nrgia ma inną zalżność od prędkości i od pędu (przykładowa zalżność przdstawiona jst na rys ), niż to jst w przypadku lktronów na zwnątrz kryształu. W najprostszy sposób można tę nową zalżność przdstawić tak, jakby lktrony w krysztal miały inną masę niż lktrony na zwnątrz. Mówimy, ż lktrony t mają pwną masę fktywną m*. Przykłady mas fktywnyc:

8 Matriał Cu Si InSb C (grafn) Masa fktywna 1,4 m 0,36 m 0,013 m 0 W przypadku grafnu, alotropowj odmiany węgla mającj formę pojdynczj warstwy atomów, kwazi-lktrony mają zrową masę. Zacowują się podobni jak fotony. Poruszają się z stała szybkością 10 6 m/s Mtal i półprzwodniki Przwodzni prądu przz mtal i półprzwodnik (!) Przyrządy i matriały - zasilacz, żarówka i przwody, - zwój drutu, - trmistor. Przbig doświadcznia po ogrzaniu lmntu półprzwodnikowgo. Wniosk: Na skutk ogrzwania opór mtalu rośni, a półprzwodnika malj. Okazuj się, z w pwnym zakrsi tmpratur opór mtalu jst proporcjonalny do tmpratury: R = αt (12.6) Przyczyną tgo są drgania cipln, któr amują ruc lktronów. W wysokic tmpraturac liczba fononów jst proporcjonalna do tmpratury i stąd opór mtalu tż jst proporcjonalny do tmpratury. Z koli spadk tmpratury prowadzi do wzrostu oporu półprzwodników. Przyczyną tgo jst zmnijszająca się liczba nośników prądu. Co prawda rucliwość zminia się podobni jak w mtalu, al zmiana liczby nośników (koncntracji n) jst znaczni szybsza, gdyż dana jst funkcją wykładniczą: n = N 0 E xp (12.7) 2k BT Wzór tn jst analogiczny do wzoru na ciśnini gazu (8.6) i pary nasyconj (8.12). Trmopara, fkt trmolktryczny Rys Zmiany oporu mtalu przy grzaniu i cłodzniu. Łączymy szrgowo zasilacz, żarówkę i zwój drutu. Opór drutu dobiramy tak, aby żarówka świciła, al ni płną mocą. Grzjmy zwój drutu i obsrwujmy, ż żarówka przygasa. Następni cłodzimy zwój drutu w azoci i żarówka zaczyna świcić jaśnij. Analogiczni postępujmy z obwodm, w którym zamiast drutu jst trmistor. Trmistor wykonany jst z matriału półprzwodnikowgo. Tym razm żarówka gaśni po scłodzniu trmistora, a rozświtla się 338 Trmopara jst przyrządm zbudowanym z dwóc przwodów wykonanyc z różnyc mtali, na przykład z konstantanu (stopu CuNi) i midzi. Przwody połączon są oboma końcami. W jdn z przwodów wstawiamy mirnik napięcia. Podgrzani lub oziębini powoduj powstani napięcia lktryczngo. Cząstkom znajdującym się wwnątrz substancji cmicznyc możmy przypisać pwin potncjał cmiczny. Potncjał cmiczny to w uproszczniu nrgia potncjalna lktronu (lub innj cząstki) wwnątrz jakigoś matriału. Przyjmuj on różn wartości w różnyc matriałac. Gdy połączymy dwa matriały o różnyc potncjałac nastąpi przpływ nośników (przważni lktronów). W tn sposób w jdnym 339

9 matrial będzi nadmiar, a w drugim nidobór nośników. Nadmiar nośników spowoduj zmianę potncjału lktryczngo i potncjały nośników wyrównają się Elktrony i dziury (!) p. przwodnictwa typ n E F- - E F typ p p. walncyjn Rys Zmiany potncjału w półprzwodniku domiszkowanym. Rys Zmiany potncjału i koncntracji w ogrzwanym mtalu. Jżli ogrzjmy jdn konic jakigoś ciała, to nośniki ładunku w tym mijscu będą się szybcij poruszać. Nośników zaczni ubywać na cipłym końcu, a przybywać na zimnym. Oznacza to, ż na zimnym końcu potncjał zminia się zgodni z znakim ładunków. Jżli podgrzjmy złącz wykonan z dwóc matriałów, to nadmiarow nośniki będą wracały do mtalu, z którgo poprzdnio ucikły. Spowoduj to zmianę potncjału i powstani napięcia trmolktryczngo. Pomiar fktu trmolktryczngo dla różnyc matriałów pokazuj, ż czasm nośniki mają znak ujmny (oczkiwany dla lktronów), a czasm dodatni. Nośniki o dodatnim ładunku nazywamy dziurami. W idalnym krysztal półprzwodnika jst tyl samo lktronów, il stanów w paśmi walncyjnym. Dodając do matriału półprzwodnikowgo pirwiastki o liczbi lktronów mnijszj niż oczkiwana dla dango matriału, wprowadzamy dziury w paśmi walncyjnym. Dziury zacowują się, jak cząstki mając ładunk dodatni. Mówimy, ż taki matriał jst typu p. Dodając pirwiastki o większj liczbi lktronów niż atomy kryształu, obsadzamy pasmo przwodnictwa. W tn sposób otrzymujmy matriał typu n. Tak więc, w półprzwodnikac mogą przwodzić zarówno niosąc ładunk ujmny lktrony jak i naładowan dodatnio dziury. Mtody otrzymywania półprzwodników Matriały półprzwodnikow muszą mić wysoką jakość, gdyż każdy dfkt moż być źródłm nipożądanyc nośników. Podstawową mtodą otrzymywania półprzwodników jst krystalizacja z ciczy. Uzyskujmy w tn sposób tak zwan kryształy objętościow. Kryształy t są cięt późnij na bardzo cinki plastry na przykład przy 300 mm śrdnicy plastr moż mić grubość 0,3 mm

10 Matriały półprzwodnikow z grupy IV i grupy III-V Rys Hodowla kryształów zarodk kryształ cicz Najwyższą jakość kryształów uzyskuj się przy pomocy pitaksji, czyli osadzania cinkic warstw nimal atom po atomi. Mtoda ta, mimo ż jst bardzo droga, coraz częścij jst wykorzystywana w produkcji przmysłowj. Obcni znamy wil matriałów półprzwodnikowyc. Potrafimy wytworzyć między innymi półprzwodząc związki organiczn. Największ znaczni jdnak mają trzy podobn do sibi grupy matriałów: 1. Pirwiastki z IV grupy układu okrsowgo: C (diamnt), Si, G, Sn, SiC. 2. Związki pirwiastków grup III i V: AlN, GaN, GaP, GaAs, InP, InSb itd. 3. Związki pirwiastków grup II i VI: ZnO, ZnS, CdS, MgT itd. Epitaksja z wiązki molkularnj (MBE) Nowa warstwa Komora próżniowa Podłoż Grzjnik Rys Zapłnini wiązań w typowyc półprzwodnikac. W wyminionyc związkac na każdy atom przypadają 4 wiązania i każda para atomów ma w sumi 8 lktronów walncyjnyc. Oznacza to, ż stanów w paśmi walncyjnym jst dokładni tyl samo, co lktronów walncyjnyc. Otrzymujmy zatm matriały z wypłnionym całkowici pasmm walncyjnym i pustym zupłni pasmm przwodnictwa. Rys Epitaksja z wiązki molkularnj (MBE)

11 12.5 Elmnty lktroniczn będzi płynął prąd. Diody prostując wstawion w obwód lktryczny wymuszają w nim okrślony kirunk prądu. Podstawową strukturą lktroniczną jst złącz p-n. Pojdyncz złącz tworzy diodę, z dwóc takic złącz można zbudować tranzystor. Diody prostują prąd i świcą Najprostszą funkcją złącza p-n jst prostowani prądu. Elmnt lktroniczny wykonujący tę funkcję nazywamy diodą prostowniczą. Składa się ona z dwóc rodzajów matriałów półprzwodnikowyc jdngo typu p, a drugigo typu n. Rys Symbol diody i diody lktroluminscncyjnj (LED). Dioda przwodzi w kirunku wyznaczonym przz strzałkę zawartą w jj symbolu. typ p typ n p. przwodnictwa typ p Rys Rozkład ładunków i potncjału w złączu p-n typ n p. walncyjn Jżli do matriału typu n przyłożymy dodatni napięci (lwa strona rys ), to będzi ono przyciągało lktrony a odpycało dziury. W tj sytuacji w obszarz w pobliżu złącza zabrakni lktronów w paśmi przwodnictwa i dziur w paśmi walncyjnym. Prąd ni będzi mógł płynąć. Powimy, ż dioda ma polaryzację zaporową. Jżli do matriału typu n przyłożymy ujmn napięci (prawa strona rys ), to będzi ono pcało lktrony w kirunku obszaru typu p. W obszarz typu p lktrony zrkombinują z dziurami. Dziury do obszaru złącza będą nadpływać z przciwngo kirunku, przyciągan ujmnym napięcim obszaru n. Zatm, przz tak spolaryzowan złącz Jżli dioda jst spolaryzowana w kirunku przwodznia, to do obszaru złącza napływają w paśmi przwodnictwa lktrony, a w paśmi walncyjnym dziury. Gdy lktrony rkombinują z dziurami, wydzila się nrgia równa przrwi nrgtycznj. W wilu matriałac nrgia ta jst bzpośrdnio zaminiana na światło, a więc dioda świci. Diody świcąc - mitują światło o okrślonj barwi (długości fali) odpowiadającj szrokości przrwy nrgtycznj. Natężni prądu płynącgo przz diodę Aby przpłynąć przz złącz w diodzi lktrony muszą pokonać pwną barirę potncjału (rozkład potncjału przdstawiona na rys ). Przypomina to parowani, czyli uciczkę cząstczk z ciczy i opisan jst podobnym wzorm, w przybliżniu mającym postać: U I = I 0 xp (12.9) k BT Tak wic, natężni prądu wykładniczo zminia się z napięcim

12 Zalżność napięcia od barwy dla diod święcącyc (!) Przyrządy i matriały - diody świcąc o różnyc barwac, - zasilacz i przwody, - woltomirz. Przbig doświadcznia Aby przz diodę mógł płynąć prąd, nalży przyłożyć do nij odpowidnio wysoki napięci. Napięci to potrzbn jst faktyczni do wprowadznia lktronów do pasma przwodnictwa i dziur do pasma walncyjngo. E [V] 3 2 nadfiolt UV podczrwiń IR 2,8 V 2,2 V 1,9 V 1,6 V 1,3 V Porównując napięcia potrzbn dla uzyskania krótkic fal (np. światła nibiskigo) i długic (np. światła czrwongo) zauważamy, ż im krótsza jst mitowana fala, tym wyższa jst potrzbna nrgia. Zgodni z postulatami mcaniki kwantowj, nrgia, E, potrzbna do wymitowania światła jst odwrotni proporcjonalna do długości fali, λ: c E = (12.8) λ gdzi: to stała Plancka = 6, J s = 4, V s, a c to prędkość światła Tranzystor Tranzystor jst "zaworm" lktronicznym, dzięki którmu mały sygnał moż strować przpływm silngo prądu (czyli otwirać go lub zamykać). Dzięki tmu tranzystor jst tż wzmacniaczm zwiększającym moc sygnału, bo silny sygnał wycodzący z tranzystora będzi odtwarzał przbig słabgo sygnał strującgo. Źródło Bramka Drn Rys Enrgia fotonów i napięci na diodac Mirząc napięci potrzbn do zapalnia diod o różnyc barwac, stwirdzamy, ż przy najniższym napięciu zaczynają święcić diody czrwon (1,6-1,8 V), potm żółt (2 V) i zilon (2,3 V). Najwyższ napięci potrzbn jst do zapalnia diod nibiskic i fioltowyc (3-3,5 V). Napięci to, po pomnożniu przz ładunk daj nrgię, która jst mnij więcj równa szrokości przrwy nrgtycznj badanyc diod, a więc takż równa nrgii mitowanyc fotonów. 346 Rys Tranzystor polowy W tranzystorz polowym pol lktryczn pocodząc od napięcia przyłożongo do bramki odpyca lub przyciąga lktrony do kanału łączącgo źródło z drnm. Gdy kanał jst pusty ni moż przwodzić. 347

13 mitr baza kolktor typ n Jst to trść prawa Stoltowa, czyli pirwszgo prawa fktu fotolkryczngo. typ p 348 typ p Rys Tranzystor bipolarny (scmat pasm i symbol) Tranzystor bipolarny przypomina dwi diody połączon tymi samymi stronami. Możmy mić tranzystory p-n-p lub n-p-n. Napięci przyłożon do środkowj warstwy, czyli bazy dcyduj o możliwości przpływu prądu z mitra do kolktora. Obsrwując działani tranzystora zauważamy następujący problm: Dlaczgo w rurz wypłnionj wodą, woda moż płynąć, a w wypłnionym lktronami paśmi walncyjnym w krysztal, lktrony ni mogą płynąć? Dcydują o tym prawa mcaniki kwantowj. Funkcja falowa lktronów w przypadku wypłninia wszystkic stanów jst falą stojącą. Aby powstała fala bignąca, nalżałoby przjść do stanu wzbudzongo, a do tgo potrzbna jst nrgia odpowiadająca przrwi nrgtycznj. Zamiana światła na prąd (!) Aby uzyskać fotoprąd nalży: 1. Zaabsorbować foton, tak aby wzbudził on lktron do wyższgo stanu. 2. Wytworzyć pol lktryczn tak, aby lktron ni wrócił do poprzdnigo stanu, al popłynął w wybranym przz nas kirunku. Jśli wszystko działa sprawni to: Liczba wzbudzonyc lktronów powinna być równa liczbi pocłoniętyc fotonów. Fotoogniwa Fotoogniwa służą do zamiany nrgii świtlnj na lktryczną. Najprostsz fotoogniwa składają się z pojdynczgo złącza, czyli są po prostu diodami. W złączu panuj siln pol lktryczn, a więc wzbudzon w nim nośniki są natycmiast unoszon. Elktrony wędrują w jdną stronę, a dziury w przciwną, więc ni mogą zrkombinować z sobą, a za to przyczyniają się do powstania prądu lktryczngo. Obcni fotoogniwa wykorzystuj się do produkcji nrgii lktrycznj na coraz większą skalę. Na przykład, fotowoltaiczna lktrownia słonczna w Bnixama (Hiszpania) ma moc 20 MW. Składa się z panli z ogniwami z polikrystaliczngo krzmu o łącznj powirzcni 50 a. Widmo czułości zilonj diody świcącj p. przwodnictwa typ p p. walncyjn 349 typ n Rys Fotodioda (scmat pasm i symbol) Fotodiody - zaminiają nrgię świtlną na lktryczną (fotoogniwa, fotodtktory). Enrgia fotonu potrzbna do wzbudznia pary lktrondziura musi być, co najmnij równa nrgii przrwy nrgtycznj w

14 fotodiodzi. Jst to zatm nrgia podobna do tj, jaką dioda wyświca, gdy płyni przz nią prąd. Na wykładzi sprawdzamy, ż zilona dioda świcąca jst jdnoczśni fotodiodą czułą na światło zilon. Diodę podłączoną do mirnika oświtlaliśmy światłm rozszczpionym przz pryzmat. Dioda wstawiona w strumiń światła czrwongo lub żółtgo ragowała słabo, natomiast w świtl zilonym (lub mającym większą nrgię nibiskim i fioltowym) sygnał był silny Podsumowani Elktrolity przwodzą ni tylko dzięki lktronom, al takż dzięki jonom, któr mogą mić ładunk dodatni lub ujmny. Ogniwa lktrocmiczn zaminiają nrgię cmiczną na nrgię lktryczną. Siła lktromotoryczna (czyli napięci) ogniwa jst różnicą potncjałów dwu półogniw (lktrod). Elktron zamknięty w atomi moż mić tylko pwn mody drgań (stany kwantow) i pwn częstości (poziomy nrgtyczn). Kryształ powstaj przz połączni bardzo wilu atomów w sposób nizwykl uporządkowany. Prowadzi to do powstania pasm stanów dozwolonyc, oddzilonyc pasmami zabronionymi. Pasma wzbronion można zobaczyć dzięki absorpcji i misji światła. Elktrony (właściwi kwazi-lktrony) w kryształac mają masy inn, niż zwykł lktrony. W paśmi walncyjnym poruszają się dziury. Dziury zacowują się jak cząstki mając ładunk dodatni. Elktrony (i dziury) w mtalac i półprzwodnikac zacowują się jak gaz. Mają podobną zalżność koncntracji, jak ciśnini w przypadku gazu oraz wykazują "rozszrzalność trmiczną" (fkt trmolktryczny). Dzięki wykładniczmu wzrostowi liczby nośników przwodnictwo półprzwodników rośni przy podgrzwaniu (w przciwiństwi do maljącgo przwodnictwa mtali). Dioda to lmnt lktroniczny, który przwodzi prąd tylko w jdną stronę. Elktrony i dziury płynąc w diodzi p-n rkombinując mogą produkować fotony. Dzięki tmu otrzymujmy diody świcąc. Tranzystor jst lmntm wzmacniającym moc i strującym prądm. Fotoogniwo jst lmntm działającym odwrotni niż dioda świcąca. W fotoogniwi fotony gnrują pary lktron-dziura, wytwarzając prąd lktryczny

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek 1 Matriał tortyczny do ćwicznia dostępny jst w oddzilnym dokumnci, jak równiż w książc: Hrmann T., Farmakokintyka. Toria i praktyka. Wydawnictwa Lkarski PZWL, Warszawa 2002, s. 13-74 Ćwiczni 6: Farmakokintyka

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych Laboratorium Półprzwodniki Dilktryki Magntyki Ćwiczni nr Badani matriałów frromagntycznych I. Zagadninia do przygotowania:. Podstawow wilkości charaktryzując matriały magntyczn. Związki pomiędzy B, H i

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis SYMBOLE GRAFICZNE y Nazwa triasowy blokujący wstecznie SCR asymetryczny ASCR Symbol graficzny Struktura Charakterystyka Opis triasowy blokujący wstecznie SCR ma strukturę czterowarstwową pnpn lub npnp.

Bardziej szczegółowo

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński Elementy optoelektroniczne Przygotował: Witold Skowroński Plan prezentacji Wstęp Diody świecące LED, Wyświetlacze LED Fotodiody Fotorezystory Fototranzystory Transoptory Dioda LED Dioda LED z elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Analiza danych jakościowych

Analiza danych jakościowych Analiza danych jakościowych Ccha ciągła a ccha dyskrtna! Ciągła kg Dyskrtna Cchy jakościow są to cchy, których jdnoznaczn i oczywist scharaktryzowani za pomocą liczb jst nimożliw lub bardzo utrudnion.

Bardziej szczegółowo

Elektrony, kwanty, fotony

Elektrony, kwanty, fotony Wstęp. Elktrony, kwanty, fotony dr Janusz B. Kępka Sir Isaa Nwton (angilski fizyk i filozof, 16-177) w swym znakomitym dzil Optiks (170 r.) rozważał zarówno korpuskularny jak i falowy araktr światła, z

Bardziej szczegółowo

Materia skondensowana

Materia skondensowana Matria skondnsowana Jack.Szczytko@fuw.du.pl http://www.fuw.du.pl/~szczytko/nt Podziękowania za pomoc w przygotowaniu zajęć: Prof. dr hab. Pawł Kowalczyk Prof. dr hab. Dariusz Wasik Uniwrsytt Warszawski

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa mikrofalowe (np. Gunna) Dioda półprzewodnikowa Dioda półprzewodnikowa jest elementem elektronicznym wykonanym z materiałów półprzewodnikowych. Dioda jest zbudowana z dwóch różnie domieszkowanych warstw

Bardziej szczegółowo

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny rozdział 10 o prądzie elektrycznym 62 10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny W doświadczeniu 10.1 obserwowaliśmy krótkotrwałe przepływy ładunków elektrycznych w przewodzie łączącym dwa elektroskopy. Żeby

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-14

Ć W I C Z E N I E N R E-14 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-14 WYZNACZANIE SZYBKOŚCI WYJŚCIOWEJ ELEKTRONÓW

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Opracowani: dr inż. Ewa Fudalj-Kostrzwa CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Charaktrystyki obciążniow są wyznaczan w ramach klasycznych statycznych badań silników zarówno dla silników o zapłoni iskrowym jak i

Bardziej szczegółowo

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk Portalu Kulturalngo Warmii i Mazur www.światowid Przygotował: Krzysztof Prochra... Zatwirdził: Antoni Czyżyk... Elbląg, dn. 4.12.2014 Płna forma nazwy prawnj: www.światowid Formy płnj nazwy prawnj nalży

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy.

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. Jeśli plus (+) zasilania jest podłączony do anody a minus (-)

Bardziej szczegółowo

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa.

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa. Ćwiczenie E16 BADANIE NATĘŻENIA PRĄDU FOTOELEKTRYCZNEGO W ZALEŻNOŚCI OD ODLEGŁOŚCI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu generowanego światłem w fotoogniwie od odległości

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007 Tadusz Uhl*, Macij Kaliski*, Łukasz Sękiwicz* *Akadmia Górniczo - Hutnicza w Krakowi ASY PALI IE I E II STRESZCZENIE Artykuł zawira informacj na tmat zastosowania ogniw paliwowych jako gnratorów nrgii

Bardziej szczegółowo

Rozmaite dziwne i specjalne

Rozmaite dziwne i specjalne Rozmaite dziwne i specjalne dyskretne przyrządy półprzewodnikowe Ryszard J. Barczyński, 2009 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. 2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć.

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć. Diody, tranzystory, tyrystory Materiały pomocnicze do zajęć. Złącze PN stanowi podstawę diod półprzewodnikowych. Rozpatrzmy właściwości złącza poddanego napięciu. Na poniŝszym rysunku pokazano złącze PN,

Bardziej szczegółowo

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów Cele: Wyznaczenie charakterystyk dla diod i tranzystorów. Dla diod określa się zależność I d =f(u d ) prądu od napięcia i napięcie progowe U p. Dla tranzystorów

Bardziej szczegółowo

L E D light emitting diode

L E D light emitting diode Elektrotechnika Studia niestacjonarne L E D light emitting diode Wg PN-90/E-01005. Technika świetlna. Terminologia. (845-04-40) Dioda elektroluminescencyjna; dioda świecąca; LED element półprzewodnikowy

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ Chybowski L. Grzbiniak R. Matuszak Z. Maritim Acadmy zczcin Poland ZATOOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZEPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W IŁOWNI OKRĘTOWEJ ummary: Papr prsnts issus of application

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Elektronika Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Zadania elektroniki: Urządzenia elektroniczne służą do przetwarzania i przesyłania informacji w postaci

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO I. Krytria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO 1. W rgatach PSKO mogą startować zawodnicy do lat 15 posiadający licncję sportową PZŻ, aktualn ubzpiczni OC i będący członkami PSKO, spłniający wymagania

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Wybrane elementy optoelektroniczne. 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5.

Wybrane elementy optoelektroniczne. 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5. Wybrane elementy optoelektroniczne 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5. Podsumowanie a) b) Light Emitting Diode Diody elektrolumiscencyjne Light

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %.

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %. Informacje ogólne Wykład 28 h Ćwiczenia 14 Charakter seminaryjny zespołu dwuosobowe ~20 min. prezentacje Lista tematów na stronie Materiały do wykładu na stronie: http://urbaniak.fizyka.pw.edu.pl Zaliczenie:

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych Prztwarzani sygnałów biomdycznych dr hab. inż. Krzysztof Kałużyński, prof. PW Człowik- najlpsza inwstycja Projkt współfinansowany przz Unię Europjską w ramach Europjskigo Funduszu Społczngo Wykład XI Filtracja

Bardziej szczegółowo

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5)

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Wojciech Niwiński 30.03.2004 Bartosz Lassak Wojciech Zatorski gr.7lab Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Zadanie laboratoryjne miało na celu zaobserwowanie różnic

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.1 Model pasmowy przewodników, półprzewodników i dielektryków.

WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.1 Model pasmowy przewodników, półprzewodników i dielektryków. Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1 str.1/10 ĆWICZENIE 1 WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.CEL ĆWICZENIA: Zapoznanie się z podstawowymi

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Obowiązkowa znajomość zagadnień Działanie ogniwa fotowoltaicznego. Złącze p-n. Parametry charakteryzujące ogniwo fotowoltaiczne. Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych.

Bardziej szczegółowo

S16. Elektryzowanie ciał

S16. Elektryzowanie ciał S16. Elektryzowanie ciał ZADANIE S16/1: Naelektryzowanie plastikowego przedmiotu dodatnim ładunkiem polega na: a. dostarczeniu protonów, b. odebraniu części elektronów, c. odebraniu wszystkich elektronów,

Bardziej szczegółowo

Tranzystory i ich zastosowania

Tranzystory i ich zastosowania Tranzystory i ich zastosowania Nie wszystkie elementy obwodu elektrycznego zachowują się jak poznane na lekcjach rezystory (oporniki omowe). Większość używanych elementów ma zmienny opór. Jak się tak bliżej

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakład Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40-006 Katowice tel. 0323591197, e-mail: izajen@wp.pl opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania Część 3 Magazynowanie energii Akumulatory Układy ładowania Technologie akumulatorów Najszersze zastosowanie w dużych systemach fotowoltaicznych znajdują akumulatory kwasowo-ołowiowe (lead-acid batteries)

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO

ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO ZASTOSOWANIE REGRESJI LOGISTYCZNEJ DO OKREŚLENIA PRAWDOPODOBIEŃSTWA SPRZEDAŻY ZASOBU MIESZKANIOWEGO Łukasz MACH Strszczni: W artykul przdstawiono procs budowy modlu rgrsji logistycznj, którgo clm jst wspomagani

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

Wielu z nas, myśląc. o kursie nauki jazdy

Wielu z nas, myśląc. o kursie nauki jazdy _0 =:=1\) V 58 PILOTclub LUTY 2011 SZKOLENIE PILOTA Wilu z nas, myśląc o kursi nauki jazdy przd gzaminm na prawo jazdy, przypomina sobi jak mało miał on wspólngo, z tym jak wygląda prowadzni pojazdu po

Bardziej szczegółowo

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU po modrnizacji torowiska na odcinku Katowic Rynk Zajzdnia (linia 6/41) w Katowicach Projktował i opracował: mgr inż. Mark Puchała mgr inż. Krzysztof Szydłowski 2009r.

Bardziej szczegółowo

Elementy optoelektroniczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Elementy optoelektroniczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Elementy optoelektroniczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Półprzewodnikowe elementy optoelektroniczne Są one elementami sterowanymi natężeniem

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów

(1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów (1) Przewodnictwo roztworów elektrolitów 1. Naczyńko konduktometryczne napełnione 0,1 mol. dm -3 roztworem KCl w temp. 298 K ma opór 420 Ω. Przewodnictwo właściwe 0,1 mol. dm -3 roztworu KCl w tej temp.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji z podstaw elektrotechniki i elektroniki prowadzonej w klasie I zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie monter elektronik

Scenariusz lekcji z podstaw elektrotechniki i elektroniki prowadzonej w klasie I zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie monter elektronik Szkolnictwo zawodowe Scenariusz lekcji z podstaw elektrotechniki i elektroniki prowadzonej w klasie I zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie monter elektronik Mariusz Wojciechowski Zespół Szkół im. prof.

Bardziej szczegółowo

Badanie ogniwa fotowoltaicznego

Badanie ogniwa fotowoltaicznego Badanie ogniwa fotowoltaicznego Cel ćwiczenia Zapoznanie się z podstawowymi wiadomościami na temat ogniw fotowoltaicznych oraz wyznaczenie: zależności prądu fotoogniwa od natężenia oświetlenia, charakterystyk

Bardziej szczegółowo

teoretyczne podstawy działania

teoretyczne podstawy działania Techniki Niskotemperaturowe w medycynie Seminarium Termoelektryczne urządzenia chłodnicze - teoretyczne podstawy działania Edyta Kamińska IMM II st. Sem I 1 Spis treści Termoelektryczność... 3 Zjawisko

Bardziej szczegółowo

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi.

Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. Wiadomości dotyczące reakcji i równań jonowych strona 1 z 6 Zakres problemów związanych z reakcjami jonowymi. 1. Zjawisko dysocjacji jonowej co to jest dysocjacja i na czym polega rozpad substancji na

Bardziej szczegółowo

1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza

1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza Elementy półprzewodnikowe i układy scalone 1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza ELEKTRONKA Jakub Dawidziuk sobota,

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tel: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tel: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33 Zakład Ubzpiczń Społcznych Dpartamnt Zamówiń Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa tl: 22 667 17 04, fax: 22 667 17 33 993200/271/IN- 268/15 Warszawa, dnia 19.03.2015 r. Informacja dla Wykonawców,

Bardziej szczegółowo

średnia droga swobodna L

średnia droga swobodna L PĄD STAŁY. Na czym polega przepływ prądu elektrycznego. Natężenie prądu i opór; źródła oporu elektrycznego 3. Prawo Ohma; temperaturowa zależność oporu elektrycznego 4. Siła elektromotoryczna 5. Prawa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A.

REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. REGULAMIN PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZ EFIX DOM MAKLERSKI S.A. Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Rgulamin okrśla zasady przyjmowania i przkazywania

Bardziej szczegółowo

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale

IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV A. Reakcje utleniania i redukcji. Metale i niemetale IV-A Elektrochemia IV-A.1. Porównanie aktywności chemicznej metali IV-A.2. Ogniwo jako źródło prądu elektrycznego a) ogniwo Daniella b) ogniwo z

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Ćwiczenie 4 Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Cel ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie charakterystyk statycznych tranzystorów polowych złączowych oraz z izolowaną

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH BAANE O PÓŁPZEWONKOWYCH nstytut izyki Akademia Pomorska w Słupsku Cel i ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: - zapoznanie się z przebiegiem charakterystyk prądowo-napięciowych diod różnych typów, - zapoznanie

Bardziej szczegółowo

4. Diody DIODY PROSTOWNICZE. Są to diody przeznaczone do prostowania prądu przemiennego.

4. Diody DIODY PROSTOWNICZE. Są to diody przeznaczone do prostowania prądu przemiennego. 4. Diody 1 DIODY PROSTOWNICE Są to diody przeznaczone do prostowania prądu przemiennego. jawisko prostowania: przepuszczanie przez diodę prądu w jednym kierunku, wtedy gdy chwilowa polaryzacja diody jest

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM

POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Energoelektroniki i Maszyn Elektrycznych LABORATORIUM POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Elktrotchniki i Automatyki Katdra Enrgolktroniki i Maszyn Elktrycznych LABORATORIUM SYSTEMY ELEKTROMECHANICZNE TEMATYKA ĆWICZENIA MASZYNA SYNCHRONICZNA BADANIE PRACY W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne.

Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów. i pokrycia galwaniczne. 1 Elektroliza - rozkład wody, wydzielanie innych gazów i pokrycia galwaniczne. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektroliza, - elektrody, - katoda, - anoda, - potencjał ujemny, - potencjał

Bardziej szczegółowo

Pod względem przewodnictwa elektrycznego substancje można podzielić na:

Pod względem przewodnictwa elektrycznego substancje można podzielić na: 1 Układy diodowe Pod względem przewodnictwa elektrycznego substancje można podzielić na: izolatory - bardzo słabo przewodzą prąd, cząsteczki tych substancji mają bezpostaciową, amorficzną strukturę powiązań,

Bardziej szczegółowo

WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA

WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA WYDZIAŁ NOWYCH TECHNOLOGII I CHEMII FIZYKA Ćwiczenie laboratoryjne nr 44 WYZNACZANIE DŁUGOŚCI FAL ŚWIETLNYCH ŹRÓDEŁ BARWNYCH ( DIODY LED ) 1 Autor dr inż. Waldemar Larkowski

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDIA DZIENNE. Badanie tranzystorów unipolarnych typu JFET i MOSFET

Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDIA DZIENNE. Badanie tranzystorów unipolarnych typu JFET i MOSFET Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej TIA ZIENNE LAORATORIM PRZYRZĄÓW PÓŁPRZEWONIKOWYCH Ćwiczenie nr 8 adanie tranzystorów unipolarnych typu JFET i MOFET I. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE FOTOPRZETWORNIKÓW W UKŁADACH AUTOMATYKI.

WYKORZYSTANIE FOTOPRZETWORNIKÓW W UKŁADACH AUTOMATYKI. Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 4 str. 1/1 ĆWICZENIE 4 WYKORZYSTANIE FOTOPRZETWORNIKÓW W UKŁADACH AUTOMATYKI. 1. CEL ĆWICZENIA: zapoznanie się z zasadą działania podstawowych fotoprzetworników,

Bardziej szczegółowo

Daniel Lazur Podborze 100 Zespół Szkół w Mielcu

Daniel Lazur Podborze 100 Zespół Szkół w Mielcu Danil Lazur Podborz 00 Zspół Szkół w Milcu Tmat 8. Zaangażowani gmin na rzcz rozwoju Odnawialnych Źródł Enrgii czy twoja gmina jst aktywna? Przdstawini możliwości rozwoju OZE w Gmini Przcław, na tl zaangażowania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a Temat: Charakterystyki i parametry półprzewodnikowych przyrządów optoelektronicznych. Cel ćwiczenia: Zapoznać z budową, zasadą działania, charakterystykami

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie diod elektroluminescencyjnych w pojazdach samochodowych

Zastosowanie diod elektroluminescencyjnych w pojazdach samochodowych Zastosowanie diod elektroluminescencyjnych w pojazdach samochodowych Przygotował: Jakub Kosiński DIODA ELEKTROLUMINESCENCYJNA (LED - light-emitting diode) Dioda zaliczana do półprzewodnikowych przyrządów

Bardziej szczegółowo

KOMORA DYFUZYJNA V9-3

KOMORA DYFUZYJNA V9-3 Pracownia Dydaktyki Fizyki i Astronomii, Uniwersytet Szczeciński Komora dyfuzyjna V 9-3 KOMORA DYFUZYJNA V9-3 Komora dyfuzyjna służy do bezpośredniej obserwacji torów cząstek elementarnych. Jest przeznaczona

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet II. WYBRANE LASERY BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet Laser gazowy Laser He-Ne, Mechanizm wzbudzenia Bernard Ziętek IF UMK Toruń 2 Model Bernard Ziętek IF UMK Toruń 3 Rozwiązania stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej

Energia na potrzeby oświetlenia Ocena instalacji oświetleniowej budynku i jego otoczenia. Podstawowe pojęcia i definicje techniki świetlnej Szkolni dla osób ubigających się o uprawnini do sporządzania świadctwa charaktrystyki nrgtycznj budynku Enrgia na potrzby oświtlnia Ocna instalacji oświtlniowj budynku i jgo otocznia mgr inŝ. Andrzj Jurkiwicz

Bardziej szczegółowo

Polaryzatory/analizatory

Polaryzatory/analizatory Polaryzatory/analizatory Polaryzator eliptyczny element układu optycznego lub układ optyczny, za którym światło jest spolaryzowane eliptycznie i o parametrach ściśle określonych przez polaryzator zazwyczaj

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka promieniowania miedziowej lampy rentgenowskiej.

Charakterystyka promieniowania miedziowej lampy rentgenowskiej. Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakładu Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40-006 Katowice tel. 0323591503, e-mail: izajen@wp.pl, opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

Systemy i architektura komputerów

Systemy i architektura komputerów Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Systemy i architektura komputerów Laboratorium nr 4 Temat: Badanie tranzystorów Spis treści Cel ćwiczenia... 3 Wymagania... 3 Przebieg ćwiczenia...

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone,

TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone, TECHNOLOGIA WYKONANIA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWOD- NIKOWYCH WYK. 16 SMK Na pdstw.: W. Marciniak, WNT 1987: Przyrządy półprzewodnikowe i układy scalone, 1. Technologia wykonania złącza p-n W rzeczywistych złączach

Bardziej szczegółowo

Elektronika z plastyku

Elektronika z plastyku Elektronika z plastyku Adam Proń 1,2 i Renata Rybakiewicz 2 1 Komisariat ds Energii Atomowej, Grenoble 2 Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej Elektronika krzemowa Krzem Jan Czochralski 1885-1953

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET

Ćwiczenie 5. Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET Ćwiczenie 5 Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET Układ Super Alfa czyli tranzystory w układzie Darlingtona Zbuduj układ jak na rysunku i zaobserwuj dla jakiego położenia potencjometru

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

Tranzystor. C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz2b.cmr

Tranzystor. C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz2b.cmr Tranzystor Program: Coach 6 Projekt: komputer H : C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz1.cmr C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki O O O O. I n. I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach.

Wodorotlenki O O O O. I n. I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach. Wodorotlenki I. Wiadomości ogólne o wodorotlenkach. Wodorotlenki są to związki chemiczne zbudowane z atomu metalu i grupy wodorotlenowej. Wzór ogólny wodorotlenków: wartościowość metalu M n ( ) grupa wodorotlenowa

Bardziej szczegółowo

Fizyka Laserów wykład 10. Czesław Radzewicz

Fizyka Laserów wykład 10. Czesław Radzewicz Fizyka Laserów wykład 10 Czesław Radzewicz Struktura energetyczna półprzewodników Regularna budowa kryształu okresowy potencjał Funkcja falowa elektronu. konsekwencje: E ψ r pasmo przewodnictwa = u r e

Bardziej szczegółowo