Fizyka w doświadczeniach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fizyka w doświadczeniach"

Transkrypt

1 Matriały do wykładu 12. Elktrony wwnątrz matrii 12.1 Wstęp Fizyka w doświadczniac Krzysztof Korona Arcolodzy mają zwyczaj dzilić poki wdług matriałów, któr były najważnijsz w danyc czasac dla człowika. I tak, były poki kaminia, brązu i żlaza. Gdyby przyszło w tn sposób okrślić czasy obcn, pwni stwirdzilibyśmy, ż żyjmy w poc krzmu. Z krzmu ni wytwarzamy narzędzi mcanicznyc, al lmnty półprzwodnikow będąc narzędziami do strowania lktronami. Plan VU N I VE RS ITATI S VA R SO I E NS IS 1. Wstęp 2. Przwodnictwo ciczy 3. Elktrony w kryształac 4. Mtal i półprzwodniki 5. Elmnty lktroniczn 6. Podsumowani Uniwrsytt Warszawski Wydział Fizyki Rys Diody świcąc Matriały do clów dydaktycznyc przznaczon dla studntów Uniwrsyttu Warszawskigo, Wykorzystani ic w innyc clac jst możliw pod warunkim uzyskania zgody autora. 325

2 12.2 Przwodnictwo ciczy Woda przwodzi prąd, al nicętni. Aby sprawdzić, jaki warunki muszą być spłnion do przwodznia prądu wykonamy prost doświadczni. Przwodnictwo wody (!) Przyrządy i matriały - woda dstylowana, cukir, sól - szklanka, - blaszki lub 2 łyżczki na lktrody, - żarówka do latarki (3,5 V), - batria 4,5 V, - 3 kablki. Przpływ prądu przz cicz (!) Słona woda przwodzi dzięki tmu, ż sól kucnna, NaCl, ulga rozpadowi na dodatni jony sodu Na + i ujmn jony cloru Cl -. Procs tn nazywamy dysocjacją soli: NaCl Na + + Cl -. (12.1) W ciczy prąd prznoszony jst przz jony. Mogą on mić ładunk dodatni (kationy) lub ujmny (aniony). Kirunk przpływu prądu wyznaczony jst przz kirunk rucu jonów dodatnic. Elktroliza siarczanu midzi Do koljngo ksprymntu rozpuszczamy w wodzi siarczan midzi. Dysocjacja siarczanu midzi: CuSO 4 Cu 2+ + SO 4 2-, (12.2) Przbig doświadcznia Do naczynia z czystą (najlpij dstylowaną) wodą wkładamy dwi lktrody (dowoln dwa mtalow przdmioty) podłączon do obwodu, w którym jst żarówka i batria. Sprawność żarówki sprawdzamy zwirając na cwilę lktrody. Żarówka ni świci, co oznacza, ż czysta woda słabo przwodzi prąd. 326 Rys Przpływ prądu w wodzi z solą. Następni słodzimy wodę. Żarówka nadal ni świci cukir ni zwiększa przwodnictwa wody. Na końcu do wody dosypujmy soli. Okazuj się, ż posolona woda przwodzi i żarówka zaczyna święcić. 2 Rys Elktroliza siarczanu midzi Do naczynia wkładamy dwi czyst lktrody węglow i podłączamy do nic napięci. Elktroda podłączona do ujmngo napięcia będzi katodą. Katoda to lktroda dostarczająca lktronów. Druga lktroda będzi anodą. Dodatnia anoda ściąga lktrony. Katoda będzi przyciągała dodatnio naładowan jony midzi i 327 2

3 obdarzała j lktronami. Rakcja połówkowa na katodzi Cu Cu. W wyniku tgo procsu na katodzi wydzila się mtaliczna midź. Elktroliza opisana jst przz prawo Faradaya: Prawo Faradaya Po przyłożniu napięcia, na lktrodac będą zacodzić następując rakcj połówkow: katoda anoda 4H H 2 4OH - 2H 2 O + O Zatm następować będzi lktroliza wody na wodór i tln. Masa substancji wydzilonj na skutk przpływu prądu jst proporcjonalna do ładunku, który przpłynął przz układ. Aby wydzilić 1 mol midzi, potrzbujmy 2 moli lktronów, czyli ładunku 2 faradajów. 1 faradaj = 1 mol lktronów (6*10 23 ) = ,31 C Przpuszczając 1 faradaj otrzymamy 32 g (pół mola) Cu na katodzi i 8 g (ćwirć mola) O 2 na anodzi. 2 Elktroliza wody Elktrolizę wody przprowadzamy w przyrządzi zwanym woltamtrm. Przyrząd tn składa się z dwóc pionowyc rurk zaopatrzonyc w platynow lktrody i połączonyc poziomą rurką, którą mogą płynąć jony. W wyniku dysocjacji woda rozpada się albo na jon wodorowy, H +, (czyli proton) i jon wodorotlnowy, OH -, H 2 O woda H + + OH - jon jon wodorowy wodorotlnowy albo na jon ydronowy, H 3 O + i jon wodorotlnowy OH -. 2H 2 O H 3 O + + OH - (+13,7 kcal/mol) (12.4) 328 (12.3) Ta druga rakcja jst częstsza z względu na większy zysk nrgtyczny. Rys Elktroliza wody: po lwj - rakcja, po prawj - woltamtr. Do rozkładu wody potrzbna jst spora nrgia. Enrgię tę daj się (częściowo) odzyskać. Po pirwsz nrgia cmiczna wydzila się w trakci spalania: 2H 2 + O 2 2H 2 O + 5,9 V (12.4) W wyniku spalania otrzymujmy nrgię ciplną. Po drugi można odzyskać nrgię w postaci nrgii lktrycznj. Jśli po przrwaniu lktrolizy, do lktrod układu przyłożymy woltomirz, to pokaż on napięci. Oznacza to, ż można uzyskać nrgię lktryczna z rakcji cmicznj. Przyrząd służący do zamiany nrgii cmicznj na lktryczną nazywamy ogniwm cmicznym. 329

4 Ogniwa cmiczn (!) Jżli do woltamtru, w którym właśni przprowadziliśmy lktrolizę wody podłączymy woltomirz, to ukaż się, ż woltamtr daj nam napięci kilku woltów. Na lktrodac zacodzą rakcj połówkow: anoda 2H 2 4H katoda 2H 2 O + O OH - Jak widać, katoda to lktroda dostarczająca lktronów, a anoda odbira j. Anoda będzi miała niższy potncjał, a katoda będzi źródłm dodatnigo napięcia. W wyniku otrzymujmy nrgię lktryczną, a więc jst to ogniwo lktrocmiczn. wynosi: U Cu - U Zn = (-0.763) = 1.1 V, co odpowiada sil lktromotorycznj ogniwa. Siła lktromotoryczna (czyli napięci) ogniwa, U SEM, jst różnicą potncjałów dwu półogniw (lktrod). Potncjał półogniwa zalży zasadniczo od potncjału lktro-cmiczngo mtalu, al tż od tmpratury i od stężnia lktrolitu. Najpopularnijsz do nidawna, klasyczn batri kiszonkow o napięciu U SEM = 1,5 V były budowan w oparciu o ogniwo Lclancégo złożon z cynkowj anody (Zn) i węglowj katody, wypłnionj lktrolitm zawirającym clork amonu, NH 4 Cl, i tlnk manganu, MnO 2. Obcni bardzo popularn są tzw. batri alkaliczn, w któryc rakcja przbiga pomiędzy cynkim, Zn, silni alkalicznym wodorotlnkim potasu, KOH i tlnkim manganu, MnO 2. Cu 2 - CuSO 4 SO Cu Zn 2+ SO 2-4 ZnSO Zn Rys Ogniwo Volty U SEM = 1,04 V 330 Potncjał lktrocmiczny: Li + -3,036 V Al 3+ -1,698 V Zn 2+ -0,763 V H + 0 Cu 2+ +0,337 V Au + +1,68 V Jdnym z najstarszyc przykładów ogniwa lktrocmiczngo jst ogniwo Volty. Składa się ono z midzianj katody i cynkowj anody zanurzonyc w roztworz siarczanu midzi. Midź wydzila się na katodzi, pobirając od nij lktrony, a cynk rozpuszcza się oddając lktrony do anody. O kirunku przbigu rakcji dcyduj fakt, ż cynk ma niższy niż midź potncjał lktrocmiczny. Różnica ta Akumulatory Akumulator lktryczny to rodzaj ogniwa cmiczngo, któr po rozładowaniu, moż być ładowan prądm lktrycznym. Akumulatory gromadzą, a późnij uwalniają nrgię lktryczną, dzięki odwracalnym rakcjom cmicznym zacodzącym pomiędzy lktrolitm i lktrodami. Przykłady: Akumulatory ołowiow (wykorzystywan w samocodac): - katoda wykonana jst z ołowiu, - anoda jst wykonana z tlnku ołowiu PbO 2, - lktrolitm jst roztwór kwasu siarkowgo, - U SEM = 2,2 V Zaltą akumulatora ołowiowgo jst zdolność uzyskania dużgo prądu oraz niska cna. Wadą jst znaczna masa przypadająca na jdnostkę pojmności. Akumulatory niklowo-kadmow (Ni-Cd) alkaliczn (popularn w drobnym sprzęci) - katoda z wodorotlnku niklu, 331

5 - anoda z wodorotlnku kadmu, - lktrolitm są półpłynn, silni zasadow substancj (często roztwór KOH). - U SEM = 1,2 V FPO 4 + Li LiFPO 4 PF - 6 LiPF C C Li + C Li C - - C C Rys Akumulatory Li-jonow popularn w laptopac i tlfonac komórkowyc U SEM = 3,6 V Akumulatory litowo-jonow (Li-ion), używan w laptopac i tlfonac komórkowyc - katodę stanowią sol litow, - anoda wykonana z porowatgo węgla, - rolę lktrolitu płnią rozpuszczalniki organiczn (główni węglany) z dodatkim ksafluorofosforanu litu, LiPF 6. Mają dużą pojmność, al są stosunkowo drogi. PF Elktrony w kryształac Wszystki ciała składają się z atomów. Na ogół atomy t ułożon są bardzo nirgularni tak, ż bz mikroskopu lktronowgo ni udaj się zaobsrwować ic struktury. Szczgólnym przypadkim wysokouporządkowanyc ciał są kryształy. Składają się on z atomów poukładanyc wdług okrślonyc rguł. To uporządkowani pozwala nam czasm obsrwować związki między właściwościami atomów i ciał makroskopowyc. Przdstawiając poprzdnio, w rozdzial o falac, widmo światła mitowango przz pojdyncz atomy (np. uzyskan przz odparowani pirwiastków lub prostyc soli), przkonaliśmy się, ż taki substancj mitują ściśl okrślon barwy. Dzij się tak, gdyż (zgodni z tym co było omawian na wykładzi o rzonatorac) lktrony w atomac mają ściśl okrślon częstości. Najłatwij jst obsrwować świcni czystyc gazów przy pomocy rurk Plückra. Gaz taki (w szczgólności l) jst w zasadzi zbiorm nizalżnyc atomów. Świcni atomów Przyrządy i matriały - rurki Plückra i zasilacz, -siatka dyfrakcyjna. Przbig doświadcznia Rurki Plückra mają lktrody umożliwiając przpuszczni prądu przz zamknięty w środku gaz. Pobudzony prądm lktrycznym gaz świci. Emitowan w tn sposób światło mitowan możmy rozłożyć na poszczgóln składow przy pomocy siatki dyfrakcyjnj. Dzięki tmu możmy objrzć widma świcnia gazów

6 Rys Zdjęci widmo świcnia lu uzyskan z rurki Plückra Jak widać, w przciwiństwi do ciągłgo widma świcnia gorącyc ciał, gazy świcą widmami liniowymi. Ic światło zawira tylko pojdyncz, dobrz okrślon częstości (długości fal) czyli czyst barwy. Atomy świcą pojdynczymi częstościami, gdyż znajdując się w nic lktrony zacowują się jak fal w rzonatorz mogę mić jdyni pwn częstości f. Mówimy wtdy ż są w pwnyc stanac kwantowyc. Wzór Plancka wyznacza związk pomiędzy częstością f, a nrgią, E = f ( - stała Plancka). Dlatgo lktrony wwnątrz atomów są w stanac o ściśl okrślonyc nrgiac. Podstawowa krawędź absorpcji CdS Ustawiamy układ złożony z lampy ksnonowj (będącj silnym źródłm światła białgo), szczliny, pryzmatu, obiktywu i kranu, w taki sposób, aby światło na krani utworzyło tęczę o wyraźnyc barwac. Szczlinę przsłaniamy częściowo płytką wykonaną z siarczku kadmu (CdS). Na krani widzimy, ż przz CdS prznika tylko światło czrwon i żółt natomiast pozostał barwy są pocłanian. Rys Przcodzni światła przz CdS Fotony światła czrwongo mają najniższą nrgię, żółtgo nico wyższą, jdnak nrgia ta jst na tyl niska, ż ni wzbudza lktronów. Z powyższgo doświadcznia wynika natomiast, ż światło zilon, nibiski i fioltowa, któr ma dużą nrgię, wzbudza prawdopodobni lktrony, przz co ulga pocłonięciu i ni przcodzi przz matriał. Wyciągamy zatm wniosk, ż przz kryształ półprzwodnika przcodzą tylko fotony o nrgiac niższyc (czyli światło o większyc długościac fali) niż nrgia odpowiadająca krawędzi absorpcji. Pasma nrgtyczn w krysztal Jak to było powidzian w poprzdnim rozdzial, lktrony zamknięt w atomi mogą mić tylko pwn stany kwantow o okrślonyc nrgiac. Połączni dwóc atomów powoduj, ż liczba stanów podwaja się. Kryształ powstaj przz połączni bardzo wilu atomów w sposób nizwykl uporządkowany. Prowadzi to do powstania pasm stanów dozwolonyc, oddzilonyc pasmami zabronionymi

7 atom: pojdyncz stany 2 atomy: stany rozszczpion Przykłady przrw nrgtycznyc półprzwodników: Matriał z wąską przrwą: InSb 0,18 V. Typow matriały: Si 1,1 V, GaAs 1.4 V, CdS 2,5 V. Szroko-przrwow: GaN 3,4 V, C (diamnt) 5,5 V. Rys Poziomy nrgtyczn w atomac i związkac cmicznyc Absorpcja w krysztal Struktura pasmowa półprzwodników jst złożona z wypłniongo lktronami pasma powstałgo z stanów wiążącyc (pasma walncyjngo) i z praktyczni pustgo pasma przwodnictwa. pasmo przwodnictwa przrwa wzbroniona pasmo walncyjn Rys Struktura pasmowa półprzwodników Absorpcja światła następuj wtdy, gdy padający foton ma wystarczającą nrgię do wzbudznia lktronu z pasma walncyjngo do pasma przwodnictwa. Z tj przyczyny fotony o dużj nrgii są zatrzymywan, a fotony o małj nrgii przcodzą przz półprzwodniki. 336 Enrgia [V] E = p 2 2m* pasmo walncyjn pasmo przwodnictwa E g Pęd [V/c 2 ] Rys Struktura pasmowa kryształu przdstawiona jako zalżność nrgii od pędu. Kryształ powstaj przz połączni w rgularny sposób, bardzo wilu atomów, z któryc każdy wnosi po kilka lktronów. Elktrony z całgo kryształu zlwają się z sobą tworząc cząstki zwan kwazi-lktronami, coć często mówi się o nic po prostu jako o lktronac. Kwazilktrony to cząstki mając ładunk równy ładunkowi zwykłgo lktronu, natomiast ic nrgia ma inną zalżność od prędkości i od pędu (przykładowa zalżność przdstawiona jst na rys ), niż to jst w przypadku lktronów na zwnątrz kryształu. W najprostszy sposób można tę nową zalżność przdstawić tak, jakby lktrony w krysztal miały inną masę niż lktrony na zwnątrz. Mówimy, ż lktrony t mają pwną masę fktywną m*. Przykłady mas fktywnyc:

8 Matriał Cu Si InSb C (grafn) Masa fktywna 1,4 m 0,36 m 0,013 m 0 W przypadku grafnu, alotropowj odmiany węgla mającj formę pojdynczj warstwy atomów, kwazi-lktrony mają zrową masę. Zacowują się podobni jak fotony. Poruszają się z stała szybkością 10 6 m/s Mtal i półprzwodniki Przwodzni prądu przz mtal i półprzwodnik (!) Przyrządy i matriały - zasilacz, żarówka i przwody, - zwój drutu, - trmistor. Przbig doświadcznia po ogrzaniu lmntu półprzwodnikowgo. Wniosk: Na skutk ogrzwania opór mtalu rośni, a półprzwodnika malj. Okazuj się, z w pwnym zakrsi tmpratur opór mtalu jst proporcjonalny do tmpratury: R = αt (12.6) Przyczyną tgo są drgania cipln, któr amują ruc lktronów. W wysokic tmpraturac liczba fononów jst proporcjonalna do tmpratury i stąd opór mtalu tż jst proporcjonalny do tmpratury. Z koli spadk tmpratury prowadzi do wzrostu oporu półprzwodników. Przyczyną tgo jst zmnijszająca się liczba nośników prądu. Co prawda rucliwość zminia się podobni jak w mtalu, al zmiana liczby nośników (koncntracji n) jst znaczni szybsza, gdyż dana jst funkcją wykładniczą: n = N 0 E xp (12.7) 2k BT Wzór tn jst analogiczny do wzoru na ciśnini gazu (8.6) i pary nasyconj (8.12). Trmopara, fkt trmolktryczny Rys Zmiany oporu mtalu przy grzaniu i cłodzniu. Łączymy szrgowo zasilacz, żarówkę i zwój drutu. Opór drutu dobiramy tak, aby żarówka świciła, al ni płną mocą. Grzjmy zwój drutu i obsrwujmy, ż żarówka przygasa. Następni cłodzimy zwój drutu w azoci i żarówka zaczyna świcić jaśnij. Analogiczni postępujmy z obwodm, w którym zamiast drutu jst trmistor. Trmistor wykonany jst z matriału półprzwodnikowgo. Tym razm żarówka gaśni po scłodzniu trmistora, a rozświtla się 338 Trmopara jst przyrządm zbudowanym z dwóc przwodów wykonanyc z różnyc mtali, na przykład z konstantanu (stopu CuNi) i midzi. Przwody połączon są oboma końcami. W jdn z przwodów wstawiamy mirnik napięcia. Podgrzani lub oziębini powoduj powstani napięcia lktryczngo. Cząstkom znajdującym się wwnątrz substancji cmicznyc możmy przypisać pwin potncjał cmiczny. Potncjał cmiczny to w uproszczniu nrgia potncjalna lktronu (lub innj cząstki) wwnątrz jakigoś matriału. Przyjmuj on różn wartości w różnyc matriałac. Gdy połączymy dwa matriały o różnyc potncjałac nastąpi przpływ nośników (przważni lktronów). W tn sposób w jdnym 339

9 matrial będzi nadmiar, a w drugim nidobór nośników. Nadmiar nośników spowoduj zmianę potncjału lktryczngo i potncjały nośników wyrównają się Elktrony i dziury (!) p. przwodnictwa typ n E F- - E F typ p p. walncyjn Rys Zmiany potncjału w półprzwodniku domiszkowanym. Rys Zmiany potncjału i koncntracji w ogrzwanym mtalu. Jżli ogrzjmy jdn konic jakigoś ciała, to nośniki ładunku w tym mijscu będą się szybcij poruszać. Nośników zaczni ubywać na cipłym końcu, a przybywać na zimnym. Oznacza to, ż na zimnym końcu potncjał zminia się zgodni z znakim ładunków. Jżli podgrzjmy złącz wykonan z dwóc matriałów, to nadmiarow nośniki będą wracały do mtalu, z którgo poprzdnio ucikły. Spowoduj to zmianę potncjału i powstani napięcia trmolktryczngo. Pomiar fktu trmolktryczngo dla różnyc matriałów pokazuj, ż czasm nośniki mają znak ujmny (oczkiwany dla lktronów), a czasm dodatni. Nośniki o dodatnim ładunku nazywamy dziurami. W idalnym krysztal półprzwodnika jst tyl samo lktronów, il stanów w paśmi walncyjnym. Dodając do matriału półprzwodnikowgo pirwiastki o liczbi lktronów mnijszj niż oczkiwana dla dango matriału, wprowadzamy dziury w paśmi walncyjnym. Dziury zacowują się, jak cząstki mając ładunk dodatni. Mówimy, ż taki matriał jst typu p. Dodając pirwiastki o większj liczbi lktronów niż atomy kryształu, obsadzamy pasmo przwodnictwa. W tn sposób otrzymujmy matriał typu n. Tak więc, w półprzwodnikac mogą przwodzić zarówno niosąc ładunk ujmny lktrony jak i naładowan dodatnio dziury. Mtody otrzymywania półprzwodników Matriały półprzwodnikow muszą mić wysoką jakość, gdyż każdy dfkt moż być źródłm nipożądanyc nośników. Podstawową mtodą otrzymywania półprzwodników jst krystalizacja z ciczy. Uzyskujmy w tn sposób tak zwan kryształy objętościow. Kryształy t są cięt późnij na bardzo cinki plastry na przykład przy 300 mm śrdnicy plastr moż mić grubość 0,3 mm

10 Matriały półprzwodnikow z grupy IV i grupy III-V Rys Hodowla kryształów zarodk kryształ cicz Najwyższą jakość kryształów uzyskuj się przy pomocy pitaksji, czyli osadzania cinkic warstw nimal atom po atomi. Mtoda ta, mimo ż jst bardzo droga, coraz częścij jst wykorzystywana w produkcji przmysłowj. Obcni znamy wil matriałów półprzwodnikowyc. Potrafimy wytworzyć między innymi półprzwodząc związki organiczn. Największ znaczni jdnak mają trzy podobn do sibi grupy matriałów: 1. Pirwiastki z IV grupy układu okrsowgo: C (diamnt), Si, G, Sn, SiC. 2. Związki pirwiastków grup III i V: AlN, GaN, GaP, GaAs, InP, InSb itd. 3. Związki pirwiastków grup II i VI: ZnO, ZnS, CdS, MgT itd. Epitaksja z wiązki molkularnj (MBE) Nowa warstwa Komora próżniowa Podłoż Grzjnik Rys Zapłnini wiązań w typowyc półprzwodnikac. W wyminionyc związkac na każdy atom przypadają 4 wiązania i każda para atomów ma w sumi 8 lktronów walncyjnyc. Oznacza to, ż stanów w paśmi walncyjnym jst dokładni tyl samo, co lktronów walncyjnyc. Otrzymujmy zatm matriały z wypłnionym całkowici pasmm walncyjnym i pustym zupłni pasmm przwodnictwa. Rys Epitaksja z wiązki molkularnj (MBE)

11 12.5 Elmnty lktroniczn będzi płynął prąd. Diody prostując wstawion w obwód lktryczny wymuszają w nim okrślony kirunk prądu. Podstawową strukturą lktroniczną jst złącz p-n. Pojdyncz złącz tworzy diodę, z dwóc takic złącz można zbudować tranzystor. Diody prostują prąd i świcą Najprostszą funkcją złącza p-n jst prostowani prądu. Elmnt lktroniczny wykonujący tę funkcję nazywamy diodą prostowniczą. Składa się ona z dwóc rodzajów matriałów półprzwodnikowyc jdngo typu p, a drugigo typu n. Rys Symbol diody i diody lktroluminscncyjnj (LED). Dioda przwodzi w kirunku wyznaczonym przz strzałkę zawartą w jj symbolu. typ p typ n p. przwodnictwa typ p Rys Rozkład ładunków i potncjału w złączu p-n typ n p. walncyjn Jżli do matriału typu n przyłożymy dodatni napięci (lwa strona rys ), to będzi ono przyciągało lktrony a odpycało dziury. W tj sytuacji w obszarz w pobliżu złącza zabrakni lktronów w paśmi przwodnictwa i dziur w paśmi walncyjnym. Prąd ni będzi mógł płynąć. Powimy, ż dioda ma polaryzację zaporową. Jżli do matriału typu n przyłożymy ujmn napięci (prawa strona rys ), to będzi ono pcało lktrony w kirunku obszaru typu p. W obszarz typu p lktrony zrkombinują z dziurami. Dziury do obszaru złącza będą nadpływać z przciwngo kirunku, przyciągan ujmnym napięcim obszaru n. Zatm, przz tak spolaryzowan złącz Jżli dioda jst spolaryzowana w kirunku przwodznia, to do obszaru złącza napływają w paśmi przwodnictwa lktrony, a w paśmi walncyjnym dziury. Gdy lktrony rkombinują z dziurami, wydzila się nrgia równa przrwi nrgtycznj. W wilu matriałac nrgia ta jst bzpośrdnio zaminiana na światło, a więc dioda świci. Diody świcąc - mitują światło o okrślonj barwi (długości fali) odpowiadającj szrokości przrwy nrgtycznj. Natężni prądu płynącgo przz diodę Aby przpłynąć przz złącz w diodzi lktrony muszą pokonać pwną barirę potncjału (rozkład potncjału przdstawiona na rys ). Przypomina to parowani, czyli uciczkę cząstczk z ciczy i opisan jst podobnym wzorm, w przybliżniu mającym postać: U I = I 0 xp (12.9) k BT Tak wic, natężni prądu wykładniczo zminia się z napięcim

12 Zalżność napięcia od barwy dla diod święcącyc (!) Przyrządy i matriały - diody świcąc o różnyc barwac, - zasilacz i przwody, - woltomirz. Przbig doświadcznia Aby przz diodę mógł płynąć prąd, nalży przyłożyć do nij odpowidnio wysoki napięci. Napięci to potrzbn jst faktyczni do wprowadznia lktronów do pasma przwodnictwa i dziur do pasma walncyjngo. E [V] 3 2 nadfiolt UV podczrwiń IR 2,8 V 2,2 V 1,9 V 1,6 V 1,3 V Porównując napięcia potrzbn dla uzyskania krótkic fal (np. światła nibiskigo) i długic (np. światła czrwongo) zauważamy, ż im krótsza jst mitowana fala, tym wyższa jst potrzbna nrgia. Zgodni z postulatami mcaniki kwantowj, nrgia, E, potrzbna do wymitowania światła jst odwrotni proporcjonalna do długości fali, λ: c E = (12.8) λ gdzi: to stała Plancka = 6, J s = 4, V s, a c to prędkość światła Tranzystor Tranzystor jst "zaworm" lktronicznym, dzięki którmu mały sygnał moż strować przpływm silngo prądu (czyli otwirać go lub zamykać). Dzięki tmu tranzystor jst tż wzmacniaczm zwiększającym moc sygnału, bo silny sygnał wycodzący z tranzystora będzi odtwarzał przbig słabgo sygnał strującgo. Źródło Bramka Drn Rys Enrgia fotonów i napięci na diodac Mirząc napięci potrzbn do zapalnia diod o różnyc barwac, stwirdzamy, ż przy najniższym napięciu zaczynają święcić diody czrwon (1,6-1,8 V), potm żółt (2 V) i zilon (2,3 V). Najwyższ napięci potrzbn jst do zapalnia diod nibiskic i fioltowyc (3-3,5 V). Napięci to, po pomnożniu przz ładunk daj nrgię, która jst mnij więcj równa szrokości przrwy nrgtycznj badanyc diod, a więc takż równa nrgii mitowanyc fotonów. 346 Rys Tranzystor polowy W tranzystorz polowym pol lktryczn pocodząc od napięcia przyłożongo do bramki odpyca lub przyciąga lktrony do kanału łączącgo źródło z drnm. Gdy kanał jst pusty ni moż przwodzić. 347

13 mitr baza kolktor typ n Jst to trść prawa Stoltowa, czyli pirwszgo prawa fktu fotolkryczngo. typ p 348 typ p Rys Tranzystor bipolarny (scmat pasm i symbol) Tranzystor bipolarny przypomina dwi diody połączon tymi samymi stronami. Możmy mić tranzystory p-n-p lub n-p-n. Napięci przyłożon do środkowj warstwy, czyli bazy dcyduj o możliwości przpływu prądu z mitra do kolktora. Obsrwując działani tranzystora zauważamy następujący problm: Dlaczgo w rurz wypłnionj wodą, woda moż płynąć, a w wypłnionym lktronami paśmi walncyjnym w krysztal, lktrony ni mogą płynąć? Dcydują o tym prawa mcaniki kwantowj. Funkcja falowa lktronów w przypadku wypłninia wszystkic stanów jst falą stojącą. Aby powstała fala bignąca, nalżałoby przjść do stanu wzbudzongo, a do tgo potrzbna jst nrgia odpowiadająca przrwi nrgtycznj. Zamiana światła na prąd (!) Aby uzyskać fotoprąd nalży: 1. Zaabsorbować foton, tak aby wzbudził on lktron do wyższgo stanu. 2. Wytworzyć pol lktryczn tak, aby lktron ni wrócił do poprzdnigo stanu, al popłynął w wybranym przz nas kirunku. Jśli wszystko działa sprawni to: Liczba wzbudzonyc lktronów powinna być równa liczbi pocłoniętyc fotonów. Fotoogniwa Fotoogniwa służą do zamiany nrgii świtlnj na lktryczną. Najprostsz fotoogniwa składają się z pojdynczgo złącza, czyli są po prostu diodami. W złączu panuj siln pol lktryczn, a więc wzbudzon w nim nośniki są natycmiast unoszon. Elktrony wędrują w jdną stronę, a dziury w przciwną, więc ni mogą zrkombinować z sobą, a za to przyczyniają się do powstania prądu lktryczngo. Obcni fotoogniwa wykorzystuj się do produkcji nrgii lktrycznj na coraz większą skalę. Na przykład, fotowoltaiczna lktrownia słonczna w Bnixama (Hiszpania) ma moc 20 MW. Składa się z panli z ogniwami z polikrystaliczngo krzmu o łącznj powirzcni 50 a. Widmo czułości zilonj diody świcącj p. przwodnictwa typ p p. walncyjn 349 typ n Rys Fotodioda (scmat pasm i symbol) Fotodiody - zaminiają nrgię świtlną na lktryczną (fotoogniwa, fotodtktory). Enrgia fotonu potrzbna do wzbudznia pary lktrondziura musi być, co najmnij równa nrgii przrwy nrgtycznj w

14 fotodiodzi. Jst to zatm nrgia podobna do tj, jaką dioda wyświca, gdy płyni przz nią prąd. Na wykładzi sprawdzamy, ż zilona dioda świcąca jst jdnoczśni fotodiodą czułą na światło zilon. Diodę podłączoną do mirnika oświtlaliśmy światłm rozszczpionym przz pryzmat. Dioda wstawiona w strumiń światła czrwongo lub żółtgo ragowała słabo, natomiast w świtl zilonym (lub mającym większą nrgię nibiskim i fioltowym) sygnał był silny Podsumowani Elktrolity przwodzą ni tylko dzięki lktronom, al takż dzięki jonom, któr mogą mić ładunk dodatni lub ujmny. Ogniwa lktrocmiczn zaminiają nrgię cmiczną na nrgię lktryczną. Siła lktromotoryczna (czyli napięci) ogniwa jst różnicą potncjałów dwu półogniw (lktrod). Elktron zamknięty w atomi moż mić tylko pwn mody drgań (stany kwantow) i pwn częstości (poziomy nrgtyczn). Kryształ powstaj przz połączni bardzo wilu atomów w sposób nizwykl uporządkowany. Prowadzi to do powstania pasm stanów dozwolonyc, oddzilonyc pasmami zabronionymi. Pasma wzbronion można zobaczyć dzięki absorpcji i misji światła. Elktrony (właściwi kwazi-lktrony) w kryształac mają masy inn, niż zwykł lktrony. W paśmi walncyjnym poruszają się dziury. Dziury zacowują się jak cząstki mając ładunk dodatni. Elktrony (i dziury) w mtalac i półprzwodnikac zacowują się jak gaz. Mają podobną zalżność koncntracji, jak ciśnini w przypadku gazu oraz wykazują "rozszrzalność trmiczną" (fkt trmolktryczny). Dzięki wykładniczmu wzrostowi liczby nośników przwodnictwo półprzwodników rośni przy podgrzwaniu (w przciwiństwi do maljącgo przwodnictwa mtali). Dioda to lmnt lktroniczny, który przwodzi prąd tylko w jdną stronę. Elktrony i dziury płynąc w diodzi p-n rkombinując mogą produkować fotony. Dzięki tmu otrzymujmy diody świcąc. Tranzystor jst lmntm wzmacniającym moc i strującym prądm. Fotoogniwo jst lmntm działającym odwrotni niż dioda świcąca. W fotoogniwi fotony gnrują pary lktron-dziura, wytwarzając prąd lktryczny

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek

Farmakokinetyka furaginy jako przykład procesu pierwszego rzędu w modelu jednokompartmentowym zawierającym sztuczną nerkę jako układ eliminujący lek 1 Matriał tortyczny do ćwicznia dostępny jst w oddzilnym dokumnci, jak równiż w książc: Hrmann T., Farmakokintyka. Toria i praktyka. Wydawnictwa Lkarski PZWL, Warszawa 2002, s. 13-74 Ćwiczni 6: Farmakokintyka

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych

Laboratorium Półprzewodniki Dielektryki Magnetyki Ćwiczenie nr 11 Badanie materiałów ferromagnetycznych Laboratorium Półprzwodniki Dilktryki Magntyki Ćwiczni nr Badani matriałów frromagntycznych I. Zagadninia do przygotowania:. Podstawow wilkości charaktryzując matriały magntyczn. Związki pomiędzy B, H i

Bardziej szczegółowo

Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych

Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych Badanie charakterystyk elementów półprzewodnikowych W ramach ćwiczenia student poznaje praktyczne właściwości elementów półprzewodnikowych stosowanych w elektronice przez badanie charakterystyk diody oraz

Bardziej szczegółowo

Zasada działania tranzystora bipolarnego

Zasada działania tranzystora bipolarnego Tranzystor bipolarny Ryszard J. Barczyński, 2016 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Zasada działania tranzystora bipolarnego

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis SYMBOLE GRAFICZNE y Nazwa triasowy blokujący wstecznie SCR asymetryczny ASCR Symbol graficzny Struktura Charakterystyka Opis triasowy blokujący wstecznie SCR ma strukturę czterowarstwową pnpn lub npnp.

Bardziej szczegółowo

Złącze p-n: dioda. Przewodnictwo półprzewodników. Dioda: element nieliniowy

Złącze p-n: dioda. Przewodnictwo półprzewodników. Dioda: element nieliniowy Złącze p-n: dioda Półprzewodniki Przewodnictwo półprzewodników Dioda Dioda: element nieliniowy Przewodnictwo kryształów Atomy dyskretne poziomy energetyczne (stany energetyczne); określone energie elektronów

Bardziej szczegółowo

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński Elementy optoelektroniczne Przygotował: Witold Skowroński Plan prezentacji Wstęp Diody świecące LED, Wyświetlacze LED Fotodiody Fotorezystory Fototranzystory Transoptory Dioda LED Dioda LED z elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Elementy Elektrochemii

Elementy Elektrochemii Elementy Elektrochemii IV.: Ogniwa galwaniczne przykłady Ogniwa Pierwotne - nieodwracalne - ogniwo Volty (A.G.A.A. Volta 1800r.) - ogniwo Daniela (John Daniell 1836 r.) - Ogniwo cynkowo-manganowe (Leclanche,

Bardziej szczegółowo

Analiza danych jakościowych

Analiza danych jakościowych Analiza danych jakościowych Ccha ciągła a ccha dyskrtna! Ciągła kg Dyskrtna Cchy jakościow są to cchy, których jdnoznaczn i oczywist scharaktryzowani za pomocą liczb jst nimożliw lub bardzo utrudnion.

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa mikrofalowe (np. Gunna) Dioda półprzewodnikowa Dioda półprzewodnikowa jest elementem elektronicznym wykonanym z materiałów półprzewodnikowych. Dioda jest zbudowana z dwóch różnie domieszkowanych warstw

Bardziej szczegółowo

Materia skondensowana

Materia skondensowana Matria skondnsowana Jack.Szczytko@fuw.du.pl http://www.fuw.du.pl/~szczytko/nt Podziękowania za pomoc w przygotowaniu zajęć: Prof. dr hab. Pawł Kowalczyk Prof. dr hab. Dariusz Wasik Uniwrsytt Warszawski

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny rozdział 10 o prądzie elektrycznym 62 10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny W doświadczeniu 10.1 obserwowaliśmy krótkotrwałe przepływy ładunków elektrycznych w przewodzie łączącym dwa elektroskopy. Żeby

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

Elektrony, kwanty, fotony

Elektrony, kwanty, fotony Wstęp. Elktrony, kwanty, fotony dr Janusz B. Kępka Sir Isaa Nwton (angilski fizyk i filozof, 16-177) w swym znakomitym dzil Optiks (170 r.) rozważał zarówno korpuskularny jak i falowy araktr światła, z

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Wybrane Działy Fizyki

Wybrane Działy Fizyki Wybrane Działy Fizyki energia elektryczna i jadrowa W. D ebski 25.11.2009 Rodzaje energii energia mechaniczna energia cieplna (chemiczna) energia elektryczna energia jadrowa debski@igf.edu.pl: W5-1 WNZ

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA

CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Opracowani: dr inż. Ewa Fudalj-Kostrzwa CHARAKTERYSTYKA OBCIĄŻENIOWA Charaktrystyki obciążniow są wyznaczan w ramach klasycznych statycznych badań silników zarówno dla silników o zapłoni iskrowym jak i

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-14

Ć W I C Z E N I E N R E-14 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-14 WYZNACZANIE SZYBKOŚCI WYJŚCIOWEJ ELEKTRONÓW

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy.

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. Jeśli plus (+) zasilania jest podłączony do anody a minus (-)

Bardziej szczegółowo

1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru

1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru 1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru 2. Na podstawie struktury cząsteczek wyjaśnij dlaczego N 2 jest bierny a Cl 2 aktywny chemicznie? 3. Które substancje posiadają budowę

Bardziej szczegółowo

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa.

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa. Ćwiczenie E16 BADANIE NATĘŻENIA PRĄDU FOTOELEKTRYCZNEGO W ZALEŻNOŚCI OD ODLEGŁOŚCI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu generowanego światłem w fotoogniwie od odległości

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

Skończona studnia potencjału

Skończona studnia potencjału Skończona studnia potencjału U = 450 ev, L = 100 pm Fala wnika w ściany skończonej studni długość fali jest większa (a energia mniejsza) Teoria pasmowa ciał stałych Poziomy elektronowe atomów w cząsteczkach

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk

.pl KSIĄŻKA ZNAKU. Portal Kulturalny Warmii i Mazur. www.eświatowid.pl. Przygotował: Krzysztof Prochera. Zatwierdził: Antoni Czyżyk Portalu Kulturalngo Warmii i Mazur www.światowid Przygotował: Krzysztof Prochra... Zatwirdził: Antoni Czyżyk... Elbląg, dn. 4.12.2014 Płna forma nazwy prawnj: www.światowid Formy płnj nazwy prawnj nalży

Bardziej szczegółowo

IV. TRANZYSTOR POLOWY

IV. TRANZYSTOR POLOWY 1 IV. TRANZYSTOR POLOWY Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyk statycznych tranzystora polowego złączowego. Zagadnienia: zasada działania tranzystora FET 1. Wprowadzenie Nazwa tranzystor pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor Fotoelementy Wstęp W wielu dziedzinach techniki zachodzi potrzeba rejestracji, wykrywania i pomiaru natężenia promieniowania elektromagnetycznego o różnych długościach fal, w tym i promieniowania widzialnego,

Bardziej szczegółowo

EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE

EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE ĆWICZENIE 104 EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyki prądowo napięciowej I(V) ogniwa słonecznego przed i po oświetleniu światłem widzialnym; prądu zwarcia, napięcia

Bardziej szczegółowo

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki Ćw. nr 5 Oscylator harmoniczny. 1. Ruch harmoniczny prosty. Pojęcia: okres, wychylenie, amplituda. 2. Jaka siła powoduje ruch harmoniczny spręŝyny i ciała do niej zawieszonego? 3. Wzór na okres (Studenci

Bardziej szczegółowo

Badanie charakterystyki diody

Badanie charakterystyki diody Badanie charakterystyki diody Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie charakterystyk prądowo napięciowych różnych diod półprzewodnikowych. Wstęp Dioda jest jednym z podstawowych elementów elektronicznych,

Bardziej szczegółowo

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1.

Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. 2.1.1. Budowa ogniwa galwanicznego Budowę ogniwa galwanicznego opiszemy na przykładzie ogniwa glinowo- -srebrowego, które przedstawiono na Rysunku 1. Rysunek 1. Budowa ogniwa galwanicznego na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Rozmaite dziwne i specjalne

Rozmaite dziwne i specjalne Rozmaite dziwne i specjalne dyskretne przyrządy półprzewodnikowe Ryszard J. Barczyński, 2009 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007

ASY PALI. Tadeusz Uhl*, Maciej Kaliski*, Łukasz Sękiewicz* *Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie STRESZCZENIE SŁOWA KLUCZOWE: NR 59-60/2007 Tadusz Uhl*, Macij Kaliski*, Łukasz Sękiwicz* *Akadmia Górniczo - Hutnicza w Krakowi ASY PALI IE I E II STRESZCZENIE Artykuł zawira informacj na tmat zastosowania ogniw paliwowych jako gnratorów nrgii

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-16

Ć W I C Z E N I E N R E-16 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-16 WYZNACZANIE WYMIARU FRAKTALNEGO W PROCESIE

Bardziej szczegółowo

Przejścia promieniste

Przejścia promieniste Przejście promieniste proces rekombinacji elektronu i dziury (przejście ze stanu o większej energii do stanu o energii mniejszej), w wyniku którego następuje emisja promieniowania. E Długość wyemitowanej

Bardziej szczegółowo

Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII

Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII Fragmenty Działu 8 z Tomu 1 PODSTAWY ELEKTROCHEMII O G N I W A Zadanie 867 (2 pkt.) Wskaż procesy, jakie zachodzą podczas pracy ogniwa niklowo-srebrowego. Katoda Anoda Zadanie 868* (4 pkt.) W wodnym roztworze

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDIA DZIENNE. Wpływ oświetlenia na półprzewodnik oraz na złącze p-n

Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDIA DZIENNE. Wpływ oświetlenia na półprzewodnik oraz na złącze p-n Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDA DZENNE LABORATORUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNKOWYCH Ćwiczenie nr 5 Wpływ oświetlenia na półprzewodnik oraz na złącze p-n. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Urządzenia półprzewodnikowe

Urządzenia półprzewodnikowe Urządzenia półprzewodnikowe Diody: - prostownicza - Zenera - pojemnościowa - Schottky'ego - tunelowa - elektroluminescencyjna - LED - fotodioda półprzewodnikowa Tranzystory - tranzystor bipolarny - tranzystor

Bardziej szczegółowo

TEST NA EGZAMIN POPRAWKOWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM

TEST NA EGZAMIN POPRAWKOWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM TEST NA EGZAMIN PPRAWKWY Z CHEMII DLA UCZNIA KLASY II GIMNAZJUM I. Część pisemna: 1. Które z poniższych stwierdzeń jest fałszywe? a.) Kwasy są to związki chemiczne zbudowane z wodoru i reszty kwasowej.

Bardziej szczegółowo

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016 XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego II Etap - 18 stycznia 2016 Nazwisko i imię ucznia: Liczba uzyskanych punktów: Drogi Uczniu, przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Część 1. Wprowadzenie. Przegląd funkcji, układów i zagadnień

Część 1. Wprowadzenie. Przegląd funkcji, układów i zagadnień Część 1 Wprowadzenie Przegląd funkcji, układów i zagadnień Źródło energii w systemie fotowoltaicznym Ogniwo fotowoltaiczne / słoneczne photovoltaic / solar cell pojedynczy przyrząd półprzewodnikowy U 0,5

Bardziej szczegółowo

ELEKTROCHEMIA CIAŁA STAŁEGO

ELEKTROCHEMIA CIAŁA STAŁEGO ELEKTROCHEMIA CIAŁA STAŁEGO Wykład Ogniwa galwaniczne 1 2015-04-25 HISTORIA Prawdopodobnie pierwsze ogniwa galwaniczne były znane już w III w p.n.e. Pierwszym odkrytym ogniwem było znalezisko z 1936 r.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH

LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH LABORATORIUM ELEKTRONIKI ĆWICZENIE 4 Parametry statyczne tranzystorów polowych złączowych Cel ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie statycznych charakterystyk tranzystorów polowych złączowych

Bardziej szczegółowo

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów Cele: Wyznaczenie charakterystyk dla diod i tranzystorów. Dla diod określa się zależność I d =f(u d ) prądu od napięcia i napięcie progowe U p. Dla tranzystorów

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM,

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, Ćw.2 Elektroliza wody za pomocą ogniwa paliwowego typu PEM Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, A także określenie wydajności tego urządzenia, jeśli

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE

PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Jaka jest średnia masa atomowa miedzi stanowiącej mieszaninę izotopów,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDIA DZIENNE Ćwiczenie nr 8 Wpływ oświetlenia na półprzewodnik oraz na złącze p-n I. Zagadnienia do samodzielnego przygotowania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA

Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA B V B C ZEWNĘTRZNE POLE ELEKTRYCZNE B C B V B D = 0 METAL IZOLATOR PRZENOSZENIE ŁADUNKÓW ELEKTRYCZNYCH B C B D B V B D PÓŁPRZEWODNIK PODSTAWOWE MECHANIZMY

Bardziej szczegółowo

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Półprzewodniki. Półprzewodniki

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Półprzewodniki. Półprzewodniki Półprzewodniki Definicja i własności Półprzewodnik materiał, którego przewodnictwo rośnie z temperaturą (opór maleje) i w temperaturze pokojowej wykazuje wartości pośrednie między przewodnictwem metali,

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ

ZASTOSOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZESPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W SIŁOWNI OKRĘTOWEJ Chybowski L. Grzbiniak R. Matuszak Z. Maritim Acadmy zczcin Poland ZATOOWANIE METODY GRAFÓW WIĄZAŃ DO MODELOWANIA PRACY ZEPOŁU PRĄDOTWÓRCZEGO W IŁOWNI OKRĘTOWEJ ummary: Papr prsnts issus of application

Bardziej szczegółowo

Rozszczepienie poziomów atomowych

Rozszczepienie poziomów atomowych Rozszczepienie poziomów atomowych Poziomy energetyczne w pojedynczym atomie Gdy zbliżamy atomy chmury elektronowe nachodzą na siebie (inaczej: funkcje falowe elektronów zaczynają się przekrywać) Na skutek

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ FIZYKI TECHNICZNEJ I MATEMATYKI STOSOWANEJ EKSCYTONY. Seminarium z Molekularnego Ciała a Stałego Jędrzejowski Jaromir

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ FIZYKI TECHNICZNEJ I MATEMATYKI STOSOWANEJ EKSCYTONY. Seminarium z Molekularnego Ciała a Stałego Jędrzejowski Jaromir POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ FIZYKI TECHNICZNEJ I MATEMATYKI STOSOWANEJ EKSCYTONY W CIAŁACH ACH STAŁYCH Seminarium z Molekularnego Ciała a Stałego Jędrzejowski Jaromir Co to sąs ekscytony? ekscyton to

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

L E D light emitting diode

L E D light emitting diode Elektrotechnika Studia niestacjonarne L E D light emitting diode Wg PN-90/E-01005. Technika świetlna. Terminologia. (845-04-40) Dioda elektroluminescencyjna; dioda świecąca; LED element półprzewodnikowy

Bardziej szczegółowo

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć.

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć. Diody, tranzystory, tyrystory Materiały pomocnicze do zajęć. Złącze PN stanowi podstawę diod półprzewodnikowych. Rozpatrzmy właściwości złącza poddanego napięciu. Na poniŝszym rysunku pokazano złącze PN,

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M)

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M) Wodorotlenki Definicja - Wodorotlenkami nazywamy związki chemiczne, zbudowane z kationu metalu (zazwyczaj) (M) i anionu wodorotlenowego (OH - ) Ogólny wzór wodorotlenków: M(OH) n M oznacza symbol metalu.

Bardziej szczegółowo

1 Źródła i detektory. I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego

1 Źródła i detektory. I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego 1 I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyki spektralnej nietermicznego źródła promieniowania (dioda LD

Bardziej szczegółowo

OBWODY PRĄDU STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

OBWODY PRĄDU STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego OBWODY PRĄDU STAŁEGO Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Elektrotechnika - dział techniki zajmujący się praktycznym zastosowaniem wiedzy

Bardziej szczegółowo

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska 1947 r. pierwszy tranzystor ostrzowy John Bradeen (z lewej), William Shockley (w środku) i Walter Brattain (z prawej) (Bell Labs) Zygmunt Kubiak

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych Ładunek elektryczny Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych http://pl.wikipedia.org/wiki/%c5%81a dunek_elektryczny ładunki elektryczne o takich samych znakach się odpychają a o przeciwnych

Bardziej szczegółowo

Wybrane elementy optoelektroniczne. 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5.

Wybrane elementy optoelektroniczne. 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5. Wybrane elementy optoelektroniczne 1. Dioda elektroluminiscencyjna LED 2. Fotodetektory 3. Transoptory 4. Wskaźniki optyczne 5. Podsumowanie a) b) Light Emitting Diode Diody elektrolumiscencyjne Light

Bardziej szczegółowo

Budowa. Metoda wytwarzania

Budowa. Metoda wytwarzania Budowa Tranzystor JFET (zwany też PNFET) zbudowany jest z płytki z jednego typu półprzewodnika (p lub n), która stanowi tzw. kanał. Na jego końcach znajdują się styki źródła (ang. source - S) i drenu (ang.

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa 1/5 E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa Celem ćwiczenia jest poznanie podstaw zjawiska konwersji energii świetlnej na elektryczną, zasad działania fotoogniwa oraz wyznaczenie jego podstawowych

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Elektronika Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Zadania elektroniki: Urządzenia elektroniczne służą do przetwarzania i przesyłania informacji w postaci

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki wykład 4

Podstawy fizyki wykład 4 D. Halliday, R. Resnick, J.Walker: Podstawy Fizyki, tom 5, PWN, Warszawa 2003. H. D. Young, R. A. Freedman, Sear s & Zemansky s University Physics with Modern Physics, Addison-Wesley Publishing Company,

Bardziej szczegółowo

Elementy półprzewodnikowe. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Elementy półprzewodnikowe. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Elementy półprzewodnikowe Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Elementy elektroniczne i ich zastosowanie. Elementy stosowane w elektronice w większości

Bardziej szczegółowo

IA. Fotodioda. Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody.

IA. Fotodioda. Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody. 1 A. Fotodioda Cel ćwiczenia: Pomiar charakterystyk prądowo - napięciowych fotodiody. Zagadnienia: Efekt fotowoltaiczny, złącze p-n Wprowadzenie Fotodioda jest urządzeniem półprzewodnikowym w którym zachodzi

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO

REGULAMIN PSKO 2016. I. Kryteria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO. II. Mistrzostwa PSKO. III. Puchar Polski PSKO I. Krytria i wymagania dla zawodników Optimist PSKO 1. W rgatach PSKO mogą startować zawodnicy do lat 15 posiadający licncję sportową PZŻ, aktualn ubzpiczni OC i będący członkami PSKO, spłniający wymagania

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych

Przetwarzanie sygnałów biomedycznych Prztwarzani sygnałów biomdycznych dr hab. inż. Krzysztof Kałużyński, prof. PW Człowik- najlpsza inwstycja Projkt współfinansowany przz Unię Europjską w ramach Europjskigo Funduszu Społczngo Wykład XI Filtracja

Bardziej szczegółowo

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 70 Electrical Engineering 2012 Bartosz CERAN* BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH W artykule przedstawiono model matematyczny modułu fotowoltaicznego.

Bardziej szczegółowo

Chemia - B udownictwo WS TiP

Chemia - B udownictwo WS TiP Chemia - B udownictwo WS TiP dysocjacja elektrolityczna, reakcje w roztworach wodnych, ph wykład nr 2b Teoria dys ocjacji jonowej Elektrolity i nieelektrolity Wpływ polarnej budowy cząsteczki wody na proces

Bardziej szczegółowo

Optyczne elementy aktywne

Optyczne elementy aktywne Optyczne elementy aktywne Źródła optyczne Diody elektroluminescencyjne Diody laserowe Odbiorniki optyczne Fotodioda PIN Fotodioda APD Generowanie światła kontakt metalowy typ n GaAs podłoże typ n typ n

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0..

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0.. Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg.... Godzina... Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa Początkowa wartość kąta 0.. 1 25 49 2 26 50 3 27 51 4 28 52 5 29 53 6 30 54

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTRONIKA EKS1A300024 BADANIE TRANZYSTORÓW BIAŁYSTOK 2015 1. CEL I ZAKRES

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Obowiązkowa znajomość zagadnień Działanie ogniwa fotowoltaicznego. Złącze p-n. Parametry charakteryzujące ogniwo fotowoltaiczne. Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych.

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Fotodetektory, ogniwa słoneczne

Wykład 5 Fotodetektory, ogniwa słoneczne Wykład 5 Fotodetektory, ogniwa słoneczne 1 Generacja optyczna swobodnych nośników Fotoprzewodnictwo σ=e(µ e n+µ h p) Fotodioda optyczna generacja par elektron-dziura pole elektryczne złącza rozdziela parę

Bardziej szczegółowo

S16. Elektryzowanie ciał

S16. Elektryzowanie ciał S16. Elektryzowanie ciał ZADANIE S16/1: Naelektryzowanie plastikowego przedmiotu dodatnim ładunkiem polega na: a. dostarczeniu protonów, b. odebraniu części elektronów, c. odebraniu wszystkich elektronów,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.1 Model pasmowy przewodników, półprzewodników i dielektryków.

WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.1 Model pasmowy przewodników, półprzewodników i dielektryków. Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1 str.1/10 ĆWICZENIE 1 WYBRANE ELEMENTY I UKŁADY ELEKTRONICZNE W ZASTOSOWANIU DLA CELÓW AUTOMATYZACJI. 1.CEL ĆWICZENIA: Zapoznanie się z podstawowymi

Bardziej szczegółowo

Rys.1. Struktura fizyczna diody epiplanarnej (a) oraz wycinek złącza p-n (b)

Rys.1. Struktura fizyczna diody epiplanarnej (a) oraz wycinek złącza p-n (b) Ćwiczenie E11 UKŁADY PROSTOWNIKOWE Elementy półprzewodnikowe złączowe 1. Złącze p-n Złącze p-n nazywamy układ dwóch półprzewodników.jednego typu p w którym nośnikami większościowymi są dziury obdarzone

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO. Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2. Elektroluminescencja

UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO. Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2. Elektroluminescencja UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2 Elektroluminescencja SZCZECIN 2002 WSTĘP Mianem elektroluminescencji określamy zjawisko emisji spontanicznej

Bardziej szczegółowo

Fotodetektory. Fotodetektor to przyrząd, który mierzy strumień fotonów bądź moc optyczną przetwarzając energię fotonów na inny użyteczny sygnał

Fotodetektory. Fotodetektor to przyrząd, który mierzy strumień fotonów bądź moc optyczną przetwarzając energię fotonów na inny użyteczny sygnał FOTODETEKTORY Fotodetektory Fotodetektor to przyrząd, który mierzy strumień fotonów bądź moc optyczną przetwarzając energię fotonów na inny użyteczny sygnał - detektory termiczne, wykorzystują zmiany temperatury

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco:

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco: HYDROLIZA SOLI Hydroliza to reakcja chemiczna zachodząca między jonami słabo zdysocjowanej wody i jonami dobrze zdysocjowanej soli słabego kwasu lub słabej zasady. Reakcji hydrolizy mogą ulegać następujące

Bardziej szczegółowo

ELEKTROGRAWIMETRIA. Zalety: - nie trzeba strącać, płukać, sączyć i ważyć; - osad czystszy. Wady: mnożnik analityczny F = 1.

ELEKTROGRAWIMETRIA. Zalety: - nie trzeba strącać, płukać, sączyć i ważyć; - osad czystszy. Wady: mnożnik analityczny F = 1. Zasada oznaczania polega na wydzieleniu analitu w procesie elektrolizy w postaci osadu na elektrodzie roboczej (katodzie lub anodzie) i wagowe oznaczenie masy osadu z przyrostu masy elektrody Zalety: -

Bardziej szczegółowo

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5)

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Wojciech Niwiński 30.03.2004 Bartosz Lassak Wojciech Zatorski gr.7lab Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Zadanie laboratoryjne miało na celu zaobserwowanie różnic

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne ciał stałych

Przewodnictwo elektryczne ciał stałych Przewodnictwo elektryczne ciał stałych Fizyka II, lato 2011 1 Własności elektryczne ciał stałych Komputery, kalkulatory, telefony komórkowe są elektronicznymi urządzeniami półprzewodnikowymi wykorzystującymi

Bardziej szczegółowo

Ogniwa galwaniczne. Elektrolizery. Rafinacja. Elektroosadzanie.

Ogniwa galwaniczne. Elektrolizery. Rafinacja. Elektroosadzanie. Elektrochemia Wydział SiMR, kierunek IPEiH II rok I stopnia studiów, semestr IV dr inż. Leszek Niedzicki. Elektrolizery. Rafinacja. Elektroosadzanie. Szereg elektrochemiczny (standardowe potencjały półogniw

Bardziej szczegółowo