Bogdan Piasecki Kazimierz Kubiak. (redakcja) Mechatronika. Przewodnik / przedsiębiorcy. Regionalny Foresight technologiczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bogdan Piasecki Kazimierz Kubiak. (redakcja) Mechatronika. Przewodnik / przedsiębiorcy. Regionalny Foresight technologiczny"

Transkrypt

1 Bogdan Piasecki Kazimierz Kubiak (redakcja) Mechatronika. Przewodnik / przedsiębiorcy. Regionalny Foresight technologiczny

2 Bogdan Piasecki Kazimierz Kubiak Mechatronika. Przewodnik przedsiębiorcy. Regionalny Foresight Technologiczny. Łódź

3 LORIS Wizja. Regionalny foresight technologiczny (umowa nr WKP_1/1.4.5/2/2006/7/10/588) Projekt okładki: Monika Piasecka Skład i łamanie tekstu: Jadwiga Poczyczyńska Redakcja językowa: Oksana Hałatyn-Burda Copyright by: Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi ISBN: Druk i oprawa: Drukarnia GREEN, plac Komuny Paryskiej 4, Łódź, tel , faks , kom ,

4 Spis treści Wprowadzenie, B. Piasecki, K. Kubiak. 5 Technologie przyszłości. Dylematy wyboru (Anna Rogut) 11 Klaster mechatroniczny: nadzieje i zagrożenia (Bogdan Kruszyński).. 31 Przedsiębiorczy i innowacyjny samorząd (Marcin Nowacki) 39 Specyfika projektowania klastra (Andrzej Pomykalski). 45 Klaster. Gdzie, jak i po co? (Bogdan Mazurek) 49 Społecznie odpowiedzialny klaster (Maciej Bieńkiewicz) 57 Klastry. Doświadczenia regionów (Kazimierz Kubiak) 63 Powiązania kooperacyjne w strukturach klastrowych (Włodzimierz Węglarczyk) 75 Wykorzystanie platformy informacyjnej dla rozwijania związków nauki z biznesem (Beata Ostrowska) Mechatronika kształcenie multidyscyplinarne a potrzeby rozwojowe gospodarki (Sławomir Wiak, Krzysztof Smółka).. 89 Modelowanie systemu edukacji mechatronicznej (Janusz Moos) O niektórych szansach i zagrożeniach związanych z tworzeniem Łódzkiego Klastra Mechatroniki (Zbigniew Wierucki). 121 Obrabiarki sterowane numerycznie. Przykład zastosowania mechatroniki w przemyśle maszynowym (Henryk Kobyszewski) 127 Roboty wiszące nowy trend w rozwoju mechatroniki (Andrzej Bartoszewicz) Rozwój mechatroniki w przedsiębiorstwach województwa łódzkiego w świetle badań statystycznych (Teresa Śmiłowska, Iwona Gruczyńska). 135 Klaster mechatroniki w Strategii Rozwoju m. Łodzi (Tomasz Jakubiec) 141 Łódzki Klaster Mechatroniki (Elżbieta Hibner). 145 Wsparcie klastrów w Programach Operacyjnych (Kazimierz Kubiak) 147 List intencyjny w sprawie powołania Łódzkiego Klastra Mechatroniki 151

5 4

6 Prof. dr hab. Bogdan Piasecki Kazimierz Kubiak Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI przy SWSPiZ WPROWADZENIE Współczesne społeczeństwa i gospodarki rozwijają się coraz szybciej. Rosną także trudne do przewidzenia skutki tego rozwoju. Konwencjonalne metody planowania i prognozowania, w tym planowania strategicznego, okazują się niewystarczające dla zdobywania informacji o przyszłości. Nie dają również możliwości przygotowania się do nadchodzących wydarzeń. Konieczne staje się poszukiwanie metod, które umożliwią zbliżony do rzeczywistości opis przyszłych zdarzeń społecznych i gospodarczych. Metodą umożliwiającą tworzenie takiej wizji jest foresight technologiczny, który można stosować, badając możliwy rozwój przyszłych technologii, jak i kwestii społecznych, kulturowych i gospodarczych. Foresight w języku angielskim oznacza zdolność przewidywania, zapobiegliwość, przezorność 1. Przeciwieństwem foresightu jest hindsight, czyli wiedza po fakcie. Foresight oznacza także przewidywanie, prognozowanie, wizję. Próbuje on zdefiniować odpowiedź na pytanie o przyszłość w średnim lub w długim okresie czasu 2. Foresight na szeroką skalę (od 1970 roku) wprowadziła Japonia. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku duże projekty foresightu zaczęły wdrażać Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Holandia i Stany Zjednoczone. Najbardziej popularne definicje foresightu stworzyli brytyjscy naukowcy. Ben Martin opisuje foresight jako proces zaangażowany w systematyczne próby spojrzenia na długoterminową przyszłość nauki, technologii, gospodarki i społeczeństwa, mający na celu identyfikację obszarów badań strategicznych oraz powstających s Wielki słownik angielsko polski, wydawnictwo Philips Wilson, Warszawa 1999, s B. Piasecki, Regionalna strategia innowacji i foresight regionalny; SPWiZ, Łódź 2004,

7 6 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY technologii generycznych, które mają potencjał przyniesienia najwyższych korzyści gospodarczych i społecznych. Luke Georghiou określa foresight technologiczny jako systematyczne środki oceny tych rozwojów nauki oraz technologii, które mogą mieć wyraźny wpływ na konkurencyjność przemysłową, tworzenie bogactwa oraz jakość życia 3. Foresight w odróżnieniu od takich działań jak prognozowanie, badanie przyszłości czy planowanie strategiczne nie zajmuje się przewidywaniem. Jest to raczej proces poszukujący wspólnych wizji, które zainteresowani chcą realizować poprzez aktualnie podejmowane działania. Tym samym foresight nie zajmuje się przewidywaniem przyszłości, lecz kieruje swe zainteresowanie jej tworzeniem. Najpełniej rolę i znaczenie foresightu oddaje definicja proponowana przez Jennifer C. Harper: Proces foresightu obejmuje intensywne, powtarzające się okresy otwartej refleksji, tworzenia sieci, konsultacji oraz dyskusji prowadzące do wspólnego doskonalenia wizji przyszłości oraz powszechnej własności strategii w celu eksplorowania długoterminowych możliwości otwartych dzięki wpływowi nauki, technologii oraz innowacji na społeczeństwo. To właśnie odkrycie wspólnych przestrzeni na otwarte myślenie o przyszłości oraz inkubacja podejść strategicznych 4. W okresie Łódzkie Centrum Doskonałości Gospodarka oparta na wiedzy KNOWBASE przy Uniwersytecie Łódzkim oraz Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI, Centrum Badań ASM, Instytut Medycyny Pracy, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, łódzka Agencja Rozwoju Regionalnego oraz Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii realizowały projekt badawczy LORIS WIZJA. Celem projektu było opracowanie prognoz rozwoju technologii w województwie łódzkim, zapewniających zrównoważony rozwój poziomu życia społeczeństwa, uwzględniając zapotrzebowanie na energię, wymagania ekologii, a także wykorzystanie zasobów naturalnych, nowych materiałów oraz technologii przyjaznych dla środowiska przy jednoczesnym zapewnieniu dynamicznego wzrostu gospodarczego i rozwoju infrastruktury. Budowane prognozy dążyły do wskazania technologii decydujących o przyszłym rozwoju gospodarki województwa, zwiększeniu innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw oraz podniesienia poziomu życia mieszkańców województwa łódzkiego. Wyniki badań projektu zostały zaprezentowane w dniu 24 czerwca 2008 r. podczas konferencji pod nazwą Technologie Przyszłości 4 Mechatronika podsumowującej projekt LORIS WIZJA. Wskazano kilkanaście priorytetowych technologii stwarzających największe szanse na zrównoważony rozwój województwa. 3 Podręcznik. Foresight technologiczny, tom I, Organizacja i metody; PARP, Warszawa 2007, s Tamże, s. 9.

8 B. Piasecki, K. Kubiak, Wprowadzenie 7 Centralne położenie i perspektywa rozwoju sieci drogowej stwarza doskonałe warunki do lokalizacji na terenie województwa dużego centrum logistycznego, a także innych sektorów gospodarki. Dotychczasowy rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej wskazuje na zainteresowanie Łodzią jako dogodnym miejscem dla nowych inwestycji. Należy spodziewać się rozwoju technologii związanych z wytwarzaniem sprzętu gospodarstwa domowego. Dobrze rozwinięta baza dydaktyczna służby zdrowia, pozwala wnioskować o możliwie szybkim i intensywnym rozwoju usług medycznych. W strukturze województwa ważne miejsce zajmuje kopalnictwo i energetyka bazująca na kopalni węgla brunatnego. Ze względu na ograniczone zasoby węgla, wskazano na konieczność rozwijania technologii pozyskiwania energii odnawialnej. Do końca lat osiemdziesiątych przemysł przetwórczy województwa specjalizował się w technologiach włókienniczych oraz produkcji odzieży. Aktualnie przemysł ten jest w trakcie głębokiej transformacji technologii i organizacji produkcji oraz technik zarządzania, absorbując najnowsze osiągnięcia naukowe. Nadal rozwija się przemysł farmaceutyczny, niektóre dziedziny przemysłu spożywczego, a także sektory tworzące przemysł określany mianem mechatroniki. Rozwój wymienionych sektorów wspiera rozwinięta w minionych latach infrastruktura instytucjonalna oraz baza naukowa. Potencjał bazy badawczo-rozwojowej oraz otoczenie biznesu zostało zdiagnozowane i opisane w trakcie badań, podczas realizacji projektu RSI LORIS 5. Poszukując kluczowych technologii dla województwa łódzkiego, należy brać pod uwagę dynamikę zmian, która będzie miała miejsce w kolejnych latach. Zmiany te będą wynikiem nie tylko innowacji produktowych i technologicznych, ale także procesów integracji i globalizacji oraz przemieszczania się przemysłów (delokalizacji) i rozwoju zasobów ludzkich. Przewidywane zmiany stosowanych technologii winny prowadzić do wzrostu konkurencyjności gospodarki oraz korzyści wynikających ze wspólnej lokalizacji na obszarze regionu. Koncepcja J. Schumpetera wskazuje, że istnieje zbieżność pomiędzy przedsiębiorczością i innowacjami technologicznymi a endogenicznym (wewnętrznym) rozwojem ekonomicznym. Zgodnie z tą hipotezą, uatrakcyjnienie regionu dla napływających inwestycji, w tym również inwestycji zagranicznych, prowadzących do zmian i unowocześnienia technologii wymaga rozwoju zasobów ludzkich. Przez wykorzystanie lokalnych zasobów oraz kapitału ludzkiego uzyskuje się efekt synergii, potęgujący efekt korzyści prowadzących do zrównoważonego rozwoju województwa. Formowanie wizji przyszłego rozwoju regionu wiąże się z oceną przyszłych zmian innowacyjności i konkurencyjności jego gospodarki. Foresight uważany jest za instrument służący inspirowaniu powstawania i rozwoju systemów inno- 5

9 8 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY wacji prowadzących do wzrostu konkurencyjności, a w konsekwencji rozwoju rynku pracy i dobrobytu społecznego. Wyniki projektu LORIS WIZJA wskazują na szczególną rolę jaką w rozwoju regionu może odegrać mechatronika. Zaobserwowano konsensus specjalistów i ekspertów uczestniczących w badaniach foresightowych, którzy podkreślali znaczenie mechatroniki dla rozwoju regionu łódzkiego. Równie mocno akcentowano potrzebę inicjowania i wspierania działań organizacyjnych związanych z rozwojem sieci powiązań pomiędzy przedsiębiorstwami i instytucjami otoczenia biznesu, które wpływają na rozwój regionu. W trakcie badań krystalizowała się idea powołania Łódzkiego Klastra Mechatroniki zbudowanego z przedsiębiorstw produkcyjnych, jednostek badawczo-rozwojowych wyższych uczelni i instytutów, firm doradczych i konsultingowych oraz izb gospodarczych, stowarzyszeń naukowo-technicznych, fundacji i instytucji finansowych. Eksperci oraz przedstawiciele przemysłu i nauki uznali, że Łódź podobnie jak cały region posiada umiejętności, technologię i infrastrukturę techniczną i naukowo-badawczą zdolną do współpracy w ramach innowacyjnego klastra mechatroniki. Istnienie takiego klastra ułatwi kontakt przemysłu z placówkami naukowymi oraz przyspieszy proces tworzenia nowych, konkurujących ze sobą produktów i usług (tzw. spill over). Klaster będzie tworzył także dogodne warunki dla powstawania nowych firm, wokół już istniejących (tzw. spin-off ). Mówiąc o mechatronice mamy na myśli dyscyplinę nauki istniejącą na styku takich dziedzin, jak: mechanika, elektronika, informatyka, automatyka, robotyka, programowanie i sterowanie procesami produkcyjnymi. Szczególnym przedmiotem zainteresowania mechatroniki są roboty przemysłowe, układy sterowania pojazdami, nowoczesne zabawki, zaawansowany technicznie sprzęt gospodarstwa domowego, urządzenia automatyki i robotyki, obrabiarki sterowane numerycznie, aparatura medyczna, tak zwane technologie MEMS i MOEMS, nanotechnologie, optyka, informatyka, mikromechanika i techniki multimedialne. Większość definicji określa mechatronikę jako kombinację mechaniki precyzyjnej, elektronicznego sterowania i systemowego myślenia przy projektowaniu produktów i procesów produkcyjnych. Produkty mechatroniki posiadają takie cechy jak wielofunkcyjność, elastyczność, łatwość konfigurowania i adaptacji do zmieniających się warunków oraz prostotę obsługi. Prezentowana książka Regionalny foresight technologiczny LORIS WIZJA. Przewodnik dla firm mechatronika, stanowi pokłosie dyskusji jaka odbyła się podczas wspomnianej wyżej konferencji. Jej uczestnicy zdecydowali się na zaprezentowanie swoich przemyśleń i doświadczeń szerokiemu gronu czytelników, zainteresowanych utworzeniem i uczestniczeniem w pracach klastra mechatroniki. Celem książki jest zaprezentowanie części dorobku projektu LORIS WIZJA przekazanie przedsiębiorcom minimum wiedzy o interdyscyplinarnej nauce, jaką jest mechatronika oraz wyjaśnienie czym jest klaster i jak go zbudować.

10 B. Piasecki, K. Kubiak, Wprowadzenie 9 Redaktorzy książki starali się jak najmniej ingerować w treść opracowań, zachowując indywidualne spojrzenie autora na omawiany problem. Mamy nadzieję, że przemyślenia autorów będą stanowiły podstawę do dalszych dyskusji prowadzących do zbudowania optymalnej strategii rozwoju klastra. Autorami rozpraw są osoby reprezentujące szerokie spektrum środowisk i instytucji, zainteresowanych problemami zawartymi w tytule książki. Są to przedstawiciele świata nauki, przedsiębiorców, samorządów terytorialnych, urzędów oraz ośrodków szkoleniowych i doradczych. Mechatronika. Przewodnik przedsiebiorcy otwiera wystąpienie Anny Rogut, koordynatora projektu LORIS WIZJA. W artykule Technologie przyszłości. Dylematy wyboru autorka omawia obszary i potencjał regionalnych kompetencji oraz wskazuje miejsce mechatroniki w rozwoju konkurencyjności i innowacyjności regionu. Bogdan Kruszyński głębokiej analizie poddaje wyniki badań prowadzonych w ramach foresightu technologicznego. Szczególną uwagę kieruje na hipotezy dotyczące powstania klastra mechatronicznego. Marcin Nowacki omawia zadania samorządu województwa na rzecz rozwijania przedsiębiorczości dla potrzeb innowacyjnych sektorów. Specyfika projektowania klastra jest przedmiotem rozważań Andrzeja Pomykalskiego. Do problemów występujących przy podejmowaniu decyzji i tworzeniu różnych typów klastra nawiązuje Bogdan Mazurek, próbujący odpowiedzieć na pytanie kiedy i jak tworzyć klaster. Maciej Bieńkiewicz zastanawia się nad społeczną odpowiedzialnością przedsiębiorstw (CSR) skupionych w klastrze. W Polsce mamy do czynienia z początkową fazą procesów tworzenia struktur klastrowych. Do wykorzystania doświadczeń regionów, w których działają dojrzałe organizacyjnie struktury klastrowe, zachęca Kazimierz Kubiak. Przegląd rodzajów klstrów wskazuje na brak jednolitych rozwiązań. Potwierdza to potrzebę sięgania do własnych tradycji, potrzeb i uwarunkowań. Kooperacja przedsiębiorstw oraz tworzenie silnych powiązań sieciowych to w przekonaniu Włodzimierza Węglarczyka warunek wzrostu nowoczesności oferowanych produktów oraz sukcesów przedsiębiorstw działających w klastrze. Beata Ostrowska akcentuje potrzebę rozwijania związków nauki z przemysłem. Problem ten omawia na przykładzie możliwości wykorzystania platformy informacyjnej jako prostej i skutecznej formy nawiązywania wzajemnych kontaktów. Mechatronika jest tą dziedziną działalności człowieka, która wymaga ścisłej współpracy nauki z przemysłem, a co za tym idzie wysokich kwalifikacji i systematycznego doskonalenia wiedzy pracowników sfery naukowej, projektowej i produkcyjnej. Nad zagadnieniami kształcenia multidyscyplinarnego dla potrzeb mechatroniki, możliwościami dydaktycznymi uczelni oraz oczekiwaniami gospodarki pochyla się Sławomir Wiak. Interesujące i bogate doświad-

11 10 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY czenia Łódzkiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego, w zakresie modelowania systemu edukacji mechatronicznej w zawodach technik i monter mechatronik omawia Janusz Moos. Zastosowanie mechatroniki w przemyśle maszynowym na przykładzie obrabiarek sterowanych numerycznie prezentuje Henryk Kobyszewski. Z pozycji praktyka i producenta szlifierek omawia najnowsze systemy sterowania wykorzystywane w oferowanych maszynach. Prace naukowców z Politechniki Łódzkiej nad robotem wiszącym na linach są dla Andrzeja Bartoszewicza okazją do zwrócenia uwagi czytelnika na nowe trendy w rozwoju mechatroniki, tym bardziej, że prace nad tego typu robotami podjęły nieliczne placówki naukowe na świecie. Dla Teresy Śmiałowskiej i Iwony Kruczyńskiej dane statystyczne stały się podstawą oceny stanu rozwoju mechatroniki w przedsiębiorstwach województwa. Zadanie autorek było o tyle utrudnione, że mechatronika nie występuje w Polskiej Klasyfikacji Działalności. Klaster mechatroniki w Strategii Rozwoju miasta Łodzi stał się przedmiotem rozważań Tomasza Jakubca, który podejmuje próbę ulokowania mechatroniki w Łódzkim Klastrze Innowacji, wśród branż uznanych jako priorytetowe przez urząd miasta. Szanse i zagrożenia dla Łódzkiego Klastra Mechatroniki to obszar zainteresowania Zbigniewa Wieruckiego. Autor odnosi się do niektórych wystąpień i przedstawia swój punkt widzenia. Szanse klastra omawia także Elżbieta Hibner. Punktem odniesienia stał się projekt listu intencyjnego w sprawie powołania klastra mechatroniki. W tym kontekście autorka krytycznie ocenia aktualny stan prawny ustroju uczelni, placówek naukowo-badawczych oraz system podatkowy. W ocenie E. Hibner, funkcjonujące rozwiązania utrudniają inwestowanie w innowacyjne rozwiązania technologiczne i rozwijanie struktur klastrowych. Cykl artykułów zamyka krótkie opracowanie Kazimierza Kubiaka wskazujące Programy Operacyjne jako źródło finansowania rozwoju klastrów. Dołączony został także projekt listu intencyjnego w sprawie powołania Łódzkiego Klastra Mechatroniki. Zainteresowani mechatroniką, funkcjonowaniem klastrów oraz współpracą nauki z przemysłem znajdą wykaz odpowiedniej literatury. Oddając tę książkę do rąk czytelnika, redaktorzy oraz autorzy rozpraw mają nadzieję, że chociaż w części uzupełni ona wiedzę o poruszanych zagadnieniach a także zachęci do wzajemnej współpracy przedsiębiorców, ośrodki naukowobadawcze oraz samorząd gospodarczy i regionalny na rzecz rozwoju innowacyjności przemysłu i konkurencyjności regionu łódzkiego.

12 Prof. dr hab. Anna Rogut Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym EEDRI TECHNOLOGIE PRZYSZŁOŚCI. DYLEMATY WYBORU 1. Wprowadzenie Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego podkreśla znaczenie najbliższych kilkunastu lat, i zaznacza, że: podniesienie konkurencyjności regionu, poprawa warunków życia ludności oraz zapewnienie wzrostu atrakcyjności inwestycyjnej wymaga prowadzenia planowych, systematycznych oraz skoordynowanych działań w skali całego województwa. Podstawą dla nich powinna być jasno określona polityka władz połączona z konsekwentnym dążeniem do wytyczania długookresowych i realistycznie określonych celów rozwojowych, które zapewnią sprawność działania i zdolność do szybkiego reagowania na zmienne sytuacje i nowe zjawiska społeczno-gospodarcze zachodzące w kraju i na świecie (Sejmik Województwa Łódzkiego, 2006, s. 4). I oczywiście nie można się z tym nie zgodzić. Powstaje jednak pytanie, kto i jak powinien wytyczać te długookresowe i realistyczne cele rozwojowe. Jeśli chodzi o pytanie kto?, to odpowiedź jest oczywista. Tu możemy się odwołać do ustawy regulującej kompetencje samorządu województwa i wiemy, że to jest jego domena. Daleko istotniejsze jest zatem pytanie jak? Czy o długookresowych celach powinni decydować głównie urzędnicy, czy raczej powinno to być przedmiotem szerokiej, autentycznej dyskusji różnych środowisk regionalnych, prowadzącej do uzgadniania stanowisk i osiągania konsensusu. Za tą ostatnią opcją opowiadają się inicjatywy podejmowane w województwie w okresie ostatnich kilku lat, mające na celu przygotowanie dwóch kolejnych generacji regionalnej strategii innowacji 1. W tym nurcie mieścił się także projekt LORIS Wizja, zapraszający 1 Prace nad regionalną strategią innowacji rozpoczęto w województwie łódzkim w 2003 r., a w roku 2004 przyjęto pierwszą strategię (RSI LORIS). W okresie

13 12 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY do dyskusji 2 szeroką rzeszę (ponad tysiąc osób) mieszkańców województwa reprezentujących wszystkie sfery życia i działalności. Główny temat dyskusji to określenie długookresowych priorytetów rozwoju województwa, które nazwaliśmy obszarami regionalnych kompetencji. Teoretycznie definiujemy je jako koncentrację przemysłów/grup pokrewnych przemysłów, charakteryzujących się wysoką synergią czynników ekonomicznych i instytucjonalnych, prowadzącą do efektywnego powstawania oraz dyfuzji wiedzy i technologii (Rogut, Piasecki, 2007). W praktyce oznacza to jednak wspólne zastanowienie się nad tym: co dzisiaj decyduje o naszej przewadze, gdzie będziemy za kilka lat, kontynuując aktualne trendy, co powinno być nową wizytówką naszego województwa, w czym możemy, chcemy i powinniśmy się specjalizować, gdzie możemy być liderami itp., co leży w zasięgu naszych możliwości, a co nam w tym przeszkadza (zdiagnozowanie potrzeb technologicznych); co w regionie możemy zrobić, aby pójść w kierunku, jaki sobie wytyczyliśmy (jak możemy zarządzać procesem pożądanej transformacji). Potrzeba takiej wspólnej dyskusji wzięła się stąd, że choć w okresie odnotowaliśmy wzrost potencjału innowacyjnego województwa i znaczną poprawę jego sytuacji społeczno-ekonomicznej, to dotychczasowe zmiany okazały się niewystarczające. We wszystkich obszarach osiągnęliśmy dynamikę zbliżoną do średniej krajowej, co ilustruje chociażby wzrost PKB (rys. 1) czy sytuacja na lokalnym rynku pracy. W tym ostatnim przypadku możemy pochwalić się nieco wyższym, niż przeciętnie w kraju, współczynnikiem aktywności zawodowej (54,4% w porównaniu z 54% dla Polski) i wskaźnikiem zatrudnienia (47,1% w porównaniu z 46,5% dla Polski) i nieco niższą, niż przeciętnie w kraju, stopą bezrobocia (13,4% w porównaniu z 13,8% dla Polski). Jednak słabą stroną łódzkiego rynku pracy jest poziom wynagrodzeń sięgający niecałych 87% średniego wynagrodzenia w kraju (dane za 2006 r.). Dochodzi do tego niska intensywność nakładów na działalność badawczo-rozwojową i innobadania na rozszerzono na kolejne obszary związane z identyfikacją regionalnych klasterów oraz określeniem ich potencjału innowacyjnego i potrzeb w zakresie mechanizmów wsparcia; określeniem jakości i zgodności regionalnego popytu na i regionalnej podaży usług informacyjnych, szkoleniowych i doradczo-konsultingowych; diagnozą efektywności zarządzania procesem innowacji; nakreśleniem głównych kierunków rozwoju województwa jako regionu opartego na wiedzy i kierunków transformacji regionalnych przemysłów. Efektem było przygotowanie drugiej generacji regionalnej strategii innowacji (RSI LORIS PLUS). Więcej na ten temat [w:] Piasecki i in. (2004), Rogut, Piasecki (2008). 2 Za pośrednictwem udziału w rundach delfickich, w pracach grup roboczych, w forach, seminariach i warsztatach.

14 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 13 wacyjną oraz umiarkowana atrakcyjność lokalizacyjna (ujemny bilans migracji) i inwestycyjna; w 2007 r. woj. łódzkie było na szóstej pozycji pod względem atrakcyjności inwestycyjnej (GUS, 2006; GUS, 2007b). Rysunek 1 Dynamika PKB w okresie w relacji do średniej krajowej według województw 4,00 2,00 0,00 Polska = 100% -2,00-4,00-6,00-8,00-10,00-12,00-14,00 Wielkopolskie Lubuskie Pomorskie Łódzkie Małopolskie Podkarpackie Dolnośląskie Śląskie Warmińskomazurkie Podlaskie Lubelskie Opolskie Kujawko-pomorskie Świętokrzyskie Zachodniopomorskie Źródło: Na podstawie: GUS (2005, 2007a). Na domiar złego możemy powiedzieć, że szybkość zmian struktury gospodarczej województwa odbiega od oczekiwań. Już teraz na dużą skalę chcielibyśmy rozwijać przemysły średnich i wysokich technologii oraz zaawansowane technologicznie usługi. Tymczasem województwo (nadal) należy do regionów zdominowanych przez przemysły tradycyjne 3, określane często mianem przemysłów niskich technologii czy przemysłów schyłkowych, zagrożonych stopniową eliminacją i przenoszeniem do regionów/krajów o niższych kosztach siły roboczej. Taka struktura gospodarcza niejednokrotnie była przyczyną wielu gorzkich komentarzy. Lecz zamiast patrzeć na nią jak na balast dawnej świetności obniżający pozycję konkurencyjną województwa, można spojrzeć z punktu widzenia potencjału, jaki sobą reprezentuje, i który jest zgromadzony zarówno w zasobach intelektualnych, naukowo-badawczych i materialnych, jak i w bogatej tradycji i kulturze przemysłowej. Odpowiednie wykorzystanie tego potencjału powinno stworzyć nową jakość i przekształcić słabości regionu w jego siłę. Do wyznaczania kierunków takich przekształceń można wykorzystać rezultaty projektu LORIS Wizja. 3 Więcej na ten temat [w:] Świeczewska, Stempień (2008).

15 14 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY 2. Pierwsze podejście do obszarów regionalnych kompetencji Punktem wyjścia do określania kierunków przyszłego rozwoju była inwentaryzacja istniejących zasobów (Michalczuk i in., 2007), poszerzona o zapis Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Łódzkiego RSI LORIS , programu Strategia rozwoju klastra w Łodzi i Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata Na tej podstawie przygotowano listę tradycyjnych i wyłaniających się obszarów regionalnych kompetencji (tab. 1). Te pierwsze, to np. przetwórstwo rolno-spożywcze, część łańcucha wartości w przemyśle włókienniczym i odzieżowym, ceramika, materiały budowlane i budownictwo, wydobycie węgla brunatnego i energetyka, produkcja aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej itd. Te drugie to np.: usługi oparte na wiedzy (telefoniczne centra obsługi klientów, bankowość internetowa, centra rozliczeniowe, obsługa nieruchomości i firm, w tym obsługa prawna, usługi B&R itd.), usługi zdrowotne wraz z towarzyszącymi przemysłami (farmaceutycznym, produkcją instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych, produkcją sprzętu medycznego i chirurgicznego oraz przyrządów ortopedycznych) czy transport i logistyka. Dalej pojawiły się pewne znaki zapytania i potencjalne obszary regionalnych kompetencji. Te pierwsze to np. produkcja sprzętu AGD czy sprzętu komputerowego. Łódź ma już pewne sukcesy w tym względzie w postaci kilku znaczących inwestorów. Jednak, jak na razie, ograniczają oni swą działalność głównie do montażu, stąd znak zapytania, czy w przyszłości, w miarę wzrostu kosztów siły roboczej, produkcja będzie się przenosić dalej w poszukiwaniu tańszych pracowników, czy wprost przeciwnie, rozwinie się w regionie, stworzy sieć powiązań kooperacyjnych i przesunie się w górę łańcucha wartości. Innym znakiem zapytania są przemysły kreacyjne, zwłaszcza przemysł filmowy czerpiący z niegdysiejszej tradycji Łodzi filmowej. Jeśli chodzi o potencjalne obszary regionalnych kompetencji, można do nich zaliczyć np. rozwój oprogramowania, turystykę czy ekobiznes, obejmujący całe spektrum działalności od ochrony środowiska i alternatywnych źródeł energii poprzez odzysk i zagospodarowanie odpadów do usług badawczo-rozwojowych. Możliwości i kierunki transformacji tradycyjnych obszarów regionalnych kompetencji już wcześniej były przedmiotem ożywionej dyskusji prowadzonej w ramach projektów: Transformacja przemysłu tekstylno-odzieżowego z pracochłonnego w naukochłonny 4 i Regionalna strategia innowacji dla województwa 4 ZPORR, Działanie 2.6. Szczegółowe rezultaty prezentowane [w:] Krucińska (2007), Rogut (2007), Rogut, Piasecki (2007).

16 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 15 łódzkiego LORIS PLUS 5. Wynikało z nich, że wyzwaniem dla tych przemysłów będzie zdolność do osiągnięcia i utrzymania przewagi technologicznej i przywództwa na globalnych rynkach. Tradycyjne obszary regionalnych kompetencji produkcja i przetwórstwo rolno- -spożywcze włókiennictwo, produkcja odzieży i wyrobów futrzarskich oraz produkcja skór wyprawionych i wyrobów ze skór wyprawionych produkcja z surowców niemetalicznych (ceramika, materiały budowlane) i budownictwo wydobycie węgla brunatnego, energetyka i produkcja aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej Źródło: Rogut, Piasecki (2007). Tabela 1 Wstępna lista obszarów regionalnych kompetencji Wyłaniające się obszary regionalnych kompetencji transport/ logistyka/handel, usługi oparte na wiedzy (telefoniczne centra obsługi klientów, bankowość internetowa, centra rozliczeniowe, obsługa nieruchomości i firm, w tym obsługa prawna, usługi B&R itd.) ochrona zdrowia (usługi zdrowotne) wraz z towarzyszącymi przemysłami: farmaceutycznym, produkcją instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych, produkcją sprzętu medycznego i chirurgicznego oraz przyrządów ortopedycznych Znaki zapytania produkcja sprzętu AGD produkcja sprzętu oświetleniowego i lamp elektrycznych produkcja nadwozi pojazdów samochodowych oraz produkcja przyczep i naczep produkcja z tworzyw sztucznych, produkcja motocykli i rowerów produkcja zegarów i zegarków produkcja mebli, odlewnictwo metali produkcja pozostałych maszyn specjalnego przeznaczenia produkcja artykułów kosmetycznych przemysły kreacyjne (przemysł filmowy, public relation itd.) Potencjalne obszary regionalnych kompetencji 1 ekobiznes (odzysk i zagospodarowanie odpadów surowcowych, usługi B&R) alternatywne źródła energii turystyka rozwój oprogramowania/przemysł komputerowy 5 6 Program Ramowy Unii Europejskiej. Szczegółowe rezultaty prezentowane [w:] Rogut, Piasecki (2008).

17 16 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY Będzie to związane z nieuchronną transformacją ich struktur w struktury nowoczesne, osadzone na wiedzy i kapitale. Taka transformacja może przybierać różne formy, zależne od sumy indywidualnych decyzji poszczególnych firm i e- fektywności wsparcia, na jakie będą one mogły liczyć w swoim regionie. Najmniej obiecującą będzie strategia typowo reaktywna, oparta na prostej reorganizacji łańcucha zaopatrzenia, wykorzystująca proste przewagi kosztowe (redukcja kosztów poprzez automatyzację i wzrost produktywności pracy) i tak na dłuższą metę niemożliwe do utrzymania (rosnąca konkurencja ze strony krajów trzecich, dysponujących jeszcze wyższą przewagą kosztową). Większego sukcesu będzie można oczekiwać po strategii rozwoju lokalnych klastrów przemysłowych. W tym przypadku ograniczeniem może być jednak koncentracja na stosunkowo wąskiej grupie lokalnych użytkowników. Najbardziej obiecujące wydają się strategie oparte na budowie przemysłów przyjaznych środowisku (nowe produkty i nowe materiały gwarantujące spadek energochłonności, biodegradacja, recykling, odnawialne źródła surowców i energii itd.), rozwoju wysoce zindywidualizowanej produkcji wykorzystującej najnowsze technologie typu nano, bio, kwantowe itd. i firmowe systemy innowacji jako źródło przewag konkurencyjnych na wiodących rynkach. Wszystkie one odwołują się do integracji łańcucha wartości i rosnącego nasycania przemysłu usługami. W ramach projektu LORIS Wizja dyskusji poddano kolejne obszary, przy czym tym razem zdecydowano się na podejście horyzontalne, przekraczające granice tradycyjnej, sektorowej klasyfikacji 6, i wytypowano cztery obszary łączące tradycję i nowe perspektywy (tab. 2): mechatronikę (kombinację mechaniki precyzyjnej, elektroniki, automatycznego sterowania i systemowego myślenia przy projektowaniu produktów i procesów produkcyjnych); ochronę zdrowia (usługi dla ochrony zdrowia, przemysł farmaceutyczny, nano- i biotechnologie); technologie informacyjno-komunikacyjne i ekobiznes (te gałęzie przemysłu, rolnictwa i usług, które gwarantują stosowanie technologii oszczędzających środowisko naturalne. Do szczególnie ważnych w tym względzie należą: recykling, produkcja urządzeń pomiarowych i redukujących zanieczyszczenia, redukowanie odpadów, B+R, doradztwo, urządzenia energooszczędne i ekoprodukty). 6 Chodzi o Polską Klasyfikację Działalności (PKD) wprowadzoną w zmodyfikowanym kształcie rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 z dnia r. (Dz. U. z 2007, nr 251, poz. 1885).

18 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 17 Tabela 2: Obszary regionalnych kompetencji będące przedmiotem projektu LORIS Wizja, rundy delfickie Obszary przyszłych regionalnych Podobszary regionalnych kompetencji kompetencji Mechatronika Ochrona zdrowia Technologie informacyjno-komunikacyjne Ekobiznes Potencjał intelektualny w zakresie projektowania, wytwarzania oraz eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Potencjał wytwórczy w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Źródła przewag konkurencyjnych w mechatronice Automatyzacja i robotyzacja Kooperacja, sieci współpracy Zmiany w zarządzaniu i organizacji pracy Nowe możliwości biznesowe Nowe obszary zastosowań dla mechatroniki Prewencja Diagnostyka Leczenie Rehabilitacja Nanotechnologie Biotechnologie Zaplecze naukowo-badawcze i kadrowe Zmiany systemowe Systemy produkcji Logistyka Nowy model biznesu Usługi oparte na wiedzy Edukacja i szkolnictwo wyższe Technologie przyjazne środowisku Zaplecze naukowo-badawcze Zarządzanie środowiskiem Kapitał ludzki i kształcenie Nowe obszary działalności gospodarczej

19 18 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY 3. Potencjał rozwojowy obszarów regionalnych kompetencji Podstawą wyznaczenia potencjału rozwojowego każdego z obszarów były oceny ekspertów biorących udział w rundach delfickich, dotyczące znaczenia poszczególnych obszarów dla: wzrostu konkurencyjności firm działających w danym obszarze, dynamiki rozwoju gospodarczego województwa łódzkiego, wzrostu zatrudnienia w regionie. Byłyby one punktem wyjścia do obliczenia współczynnika potencjału zrównoważonego rozwoju. Najwyższe wartości tego współczynnika przypisano mechatronice (rys. 2). Rysunek 2 Potencjał rozwojowy głównych obszarów regionalnych kompetencji analizowanych w ramach projektu LORIS Wizja 6,00 5,90 5,80 5,70 5,60 5,50 5,40 5,30 5,20 5,10 5,00 Mechatronika Ochrona zdrowia Technologie informacyjnokomunikacyjne Ekobiznes Współczynnik potencjału zrównoważonego rozwoju był także podstawą wyznaczenia przyszłych trendów i słabych sygnałów (rys. 3). Obszar trendów (najbardziej pożądanych z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju województwa, kierunków zmian technologicznych) zajęły technologie o wartości współczynnika potencjału zrównoważonego rozwoju przekraczającej średnią dla całej populacji technologii. Wśród nich znalazła się większość technologii związanych z mechatroniką, znaczna część technologii wchodzących w obręb szeroko zdefiniowanych usług dla ochrony zdrowia, pewne technologie informacyjnokomunikacyjne i ekobiznesowe. Obszar słabych sygnałów (pierwszych oznak zmiany, mało znaczących w chwili pojawienia się, jednak mogących mieć decydujący wpływ w przyszłości)

20 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 19 wypełniły technologie o wartości współczynnika równej lub niższej od średniej. Wśród nich znalazła się większość technologii ekobiznesu, część usług dla ochrony zdrowia oraz pewne technologie z obszaru mechatroniki i technologii informacyjno-komunikacyjnych. Rysunek 3 Potencjał rozwojowy obszarów regionalnych kompetencji w relacji do średniej wartości współczynnika potencjału zrównoważonego rozwoju 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00-0,20-0,40-0,60-0,80-1,00 M_Potencjał wytwórczy M_Potencjał intelektualny Z_Rehabilitacja Z_Nanotechnologie M_Nowe obszary M_Kooperacja Z_Biotechnologie E_Technologie przyjazne ICT_Nowy model biznesu ICT_Logistyka ICT_Edukacja i szkolnictwo Z_Zaplecze B+R i kadrowe ICT_Systemy produkcji M_Źródła przewag Z_Prewencja M_Automatyzacja/robotyzacj M_Nowe możliwości Z_Zmiany systemowe Z_Leczenie E_Kapitał ludzki Z_Diagnostyka M_Zarządzanie/organizacja ICT_Usługi oparte na wiedzy E_Nowe obszary biznesowe E_Zarządzanie środowiskiem E_Zaplecze naukowo- Trendy Słabe sygnały 4. Mechatronika zewnętrzne uwarunkowania Podstawowym rysem rozwoju technologicznego XXI wieku jest zlewanie się koncepcji pochodzących z różnych systemów wiedzy, łączenie oddzielnych wcześniej dziedzin badań, wykształcanie wspólnych wzorców i sposobów działania, często dążenie do wspólnego celu osiąganego różnymi sposobami. Zaczynają dominować technologie łączne (converging technologies), często określane mianem technologii NBIC (nano-, bio-, technologie informacyjne i nauki kognitywne 7 ), pod którym to pojęciem kryją się systemy wiedzy naukowej i technologie wspomagające się nawzajem w osiąganiu wspólnego celu (Nordmann, 2004). 7 Obejmujące szerokie studia interdyscyplinarne nad mózgiem i umysłem, łączące koncepcje, metody i dorobek psychologii, neurologii, biologii ewolucyjnej, lingwistyki, filozofii, antropologii i innych nauk społecznych oraz metod formalnych stosowanych w informatyce, matematyce i fizyce.

21 20 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY Wszechobecność technologii łącznych to także cecha współczesnego przemysłu, a mechatronika jest jednym z bardziej znamiennych przykładów (synergia połączenia technologii mechanicznych, elektrycznych, elektronicznych i komputerowych w celu uzyskania systemów i podsystemów mechatronicznych obecnych we wszystkich innych przemysłach). Dla mechatroniki, podobnie jak dla całego przemysłu, najważniejszymi motorami przyszłego rozwoju są (Committee on Visionary Manufacturing Challenges, 1998): szybka reakcja na potrzeby rynku stymulowana silną konkurencją, wzmaganą przez powszechną dostępność wiedzy i informacji (technologie informacyjno-komunikacyjne; innowacja i kreatywność jako podstawy konkurencji we wszystkich obszarach działalności przemysłowej; wymagający klient oczekujący spersonalizowanego produktu; innowacje procesowe zmieniające skalę i zakres przemysłu; bezwzględny wymóg ochrony środowiska (napięcia w globalnym ekosystemie i rozwój nowych zaawansowanych technologicznie gospodarek); globalna dystrybucja wysoce konkurencyjnych zasobów produkcyjnych, włączając wykwalifikowaną siłę roboczą jako czynnik o decydującym znaczeniu dla organizacji procesu produkcji. To stawia przemysł przed nowymi wyzwaniami w postaci: osiągnięcia współbieżności wszystkich procesów, integracji zasobów ludzkich i uprzedmiotowionych (technicznych) dla wzrostu produktywności i satysfakcji z pracy, natychmiastowej transformacji różnorodnych informacji w wiedzę potrzebną do podejmowania efektywnych decyzji, redukcji odpadów produkcyjnych i negatywnego oddziaływania na środowisko do wielkości bliskich zeru, szybkiej rekonfiguracji produkcji w zależności od nowych potrzeb i możliwości, rozwoju innowacyjnych procesów i produktów skoncentrowanych na małych seriach. Dodatkowe wyzwania dla mechatroniki wynikają ze specyfiki głównych sektorów wchodzących w jej obręb, w tym zwłaszcza produkcji: maszyn i urządzeń, instrumentów i przyrządów pomiarowych, kontrolnych, badawczych, nawigacyjnych i pozostałego przeznaczenia oraz systemów do sterowania procesami przemysłowymi. Te wyzwania związane są także z dominacją małych firm, rozwojem nowych paradygmatów technologicznych, jak chociażby nanotechnologia, i dużym zapotrzebowaniem na wykwalifikowaną siłę roboczą.

22 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 21 Konieczność sprostania tym wyzwaniom tworzy zapotrzebowanie na technologie zabezpieczające (Pedersen, 2008): elastyczne, zintegrowane wyposażenie, procesy i systemy łatwo poddające się rekonfiguracji, energooszczędność i zero-odpadowość, rozwój nowych materiałów i komponentów, wykorzystanie biotechnologii w procesie produkcji, modelowanie i symulacje dla każdej operacji produkcyjnej, różnorodność metod projektowania procesów i produktów odpowiadających na szerokie spektrum wymagań, rozszerzoną komunikację człowiek maszyna, nowe metody kształcenia i szkolenia umożliwiające szybkie przyswajanie wiedzy, oprogramowanie dla inteligentnych systemów współpracy. Rozwój i upowszechnienie nowych technologii będzie pochodną modelu innowacji, który w przypadku mechatroniki charakteryzuje się następującymi cechami (Heneric i in., 2006): 1. Decydująca rola popytu w generowaniu innowacji; źródłem wielu pomysłów innowacyjnych jest specyfikacja techniczna produktu przygotowana przez odbiorcę, a większość nowych produktów wykonywana jest najczęściej na indywidualne zamówienie. 2. Znaczne wahania popytu na innowacje, podporządkowane cyklom produkcyjnym w sektorze (duży popyt na innowacje w okresie koniunktury i słaby w okresie stagnacji i recesji). 3. W zdecydowanej mierze monopolistyczny charakter konkurencji; większość specjalizuje się w produktach niszowych, a główną cechą odróżniającą je od produktów konkurenta jest jakość. To określa kluczową rolę ciągłej innowacji skierowanej na utrzymanie zróżnicowania produktu w walce konkurencyjnej. 4. Orientacja globalna; wysoki stopień specjalizacji produkcji skłania do silnej orientacji na rynki globalne jako jedyne umożliwiające pełną komercjalizację potencjału zainwestowanego w poszczególne nisze. 5. Trudność zarządzania procesem innowacji; kombinacja globalnej orientacji i ściśłej współpracy z odbiorcą stawia przed zarządzaniem procesem innowacji szczególne wyzwania, zwłaszcza dla mniejszych firm, mających ograniczone zasoby utrudniające im działanie na wielu krajowych rynkach. 6. Trudność czerpania korzyści ze skali działania; powszechna współpraca technologiczna z klientem/odbiorcą i produkcja małych, zindywidualizowanych serii ogranicza korzyści ze skali. Z drugiej strony jest to czynnik pod-

23 22 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY noszący dynamikę innowacji i umożliwiający mniejszym firmom efektywną rywalizację z większymi konkurentami. 7. Inkrementalny charakter innowacji; rozwój technologiczny w dużej mierze opiera się na specyficznej wiedzy, dostępnej w poszczególnych obszarach mechatroniki. Produkty innowacyjne są próbą polepszenia określonych parametrów maszyn/urządzeń/podzespołów (np. szybkość, elastyczność, precyzja) przez systematyczne doskonalenie poszczególnych komponentów. Radykalne innowacje są mniej powszechne. 8. Interdyscyplinarność; główny nurt rozwoju technologicznego tworzą technologie łączne, co wymaga ścisłej współpracy specjalistów reprezentujących różne dziedziny wiedzy. 9. Rosnące nasycenie usługami; rosnące znaczenie w obrotach sektora mają usługi związane z utrzymaniem maszyn/urządzeń/podzespołów, przeglądem, konserwacją, naprawą, adaptacją do nowych potrzeb, szkoleniem personelu obsługującego urządzenie, leasingiem czy innymi usługami finansowymi. Od producenta wymaga to wykształcania nowych kompetencji i metod zarządzania. 5. Trendy Trendy w mechatronice objęły technologie związane z potencjałem wytwórczym i intelektualnym w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych; nowymi obszarami zastosowań dla mechatroniki oraz kooperacją i sieciami współpracy (tab. 3). Obszar Potencja wytwórczy w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Tabela 3 Mechatronika. Trendy Technologie Indywidualizacja produktu. W województwie łódzkim zwiększy się dwukrotnie liczba mikro- i małych firm specjalizujących się w opracowywaniu i wytwarzaniu krótkich serii nowych produktów, materiałów i usług inżynierii powierzchni, wykonywanych na zamówienie indywidualnych odbiorców Oprogramowanie. W województwie łódzkim powstaną firmy produkujące oprogramowanie i systemy informatyczne dla automatycznej obsługi procesów technologicznych Nowe firmy high-tech. Intensyfikacja współpracy technologicznej między nauką a przemysłem spowoduje powstawanie w województwie łódzkim nowych firm typu spin-off oraz start-up w obszarze zaawansowanych technologii mechanicznych i mechatronicznych oraz inżynierii powierzchni

24 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 23 Potencja wytwórczy w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Potencjał intelektualny w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Nowe obszary zastosowań dla mechatroniki Miniaturyzacja i ekstremalne parametry eksploatacyjne. W firmach województwa łódzkiego o 200% wzrośnie produkcja nowych podzespołów mechatronicznych o dużym stopniu miniaturyzacji, ekstremalnych parametrach eksploatacyjnych oraz dużej trwałości i niezawodności Produkcja dla innych gałęzi. W województwie łódzkim nastąpi trzykrotny wzrost liczby przedsiębiorstw produkujących urządzenia, wyposażenie i narzędzia dla wszystkich gałęzi przemysłu Współpraca MSP wielkie koncerny. W województwie łódzkim nastąpi trzykrotny wzrost liczby MSP kooperujących z wielkimi koncernami w zakresie projektowania i wytwarzania podzespołów i narzędzi Szkolnictwo wyższe Uczelnie regionalne wprowadzą metody elastycznego kształcenia w zakresie mechatroniki, automatyki i robotyki, inżynierii materiałowej oraz dyscyplin pokrewnych, bazujące na ścisłej współpracy i przepływie informacji pomiędzy uczelniami a przemysłem Szkolnictwo zawodowe W województwie łódzkim rozwinie się szkolnictwo zawodowe przygotowujące pracowników do obsługi urządzeń mechatronicznych Transfer wiedzy i technologii. Nowo powstałe wyspecjalizowane, inżynierskie firmy doradcze znacznie przyspieszą transfer wiedzy i technologii w zakresie mechatroniki między regionalnymi uczelniami i jednostkami badawczo-rozwojowymi a firmami, zwłaszcza mniejszymi Zaplecze B+R dla przemysłu elektromaszynowego. Rozwinie się zaplecze naukowo-badawcze dla przemysłu elektromaszynowego z wykorzystaniem potencjału naukowego i aparatury regionalnych uczelni technicznych Zaplecze B+R dla inżynierii materiałowej i powierzchniowej. Łódzki ośrodek naukowo-badawczy zajmujący się inżynierią materiałową i inżynierią powierzchniową nawiąże ścisłą współpracę z producentami (krajowymi i zagranicznymi) urządzeń mechatronicznych, co ugruntuje jego pozycję. Podzespoły elektromechaniczne dla ochrony środowiska. Rozwój alternatywnych źródeł napędu wywoła duże zmiany w konstrukcji pojazdów, generując zapotrzebowanie na podzespoły elektromechaniczne nowej generacji Mechatronika w infrastrukturze transportowej. Rozwój infrastruktury transportowej wywoła zapotrzebowanie na mechatroniczne wyposażenie sieci dróg, linii kolejowych, systemów transportu miejskiego i lotnisk Mechatronika dla potrzeb innych przemysłów. Rozwój w województwie łódzkim przemysłu AGD, inżynierii biomedycznej, inżynierii sanitarnej i innych dziedzin spowoduje zwielokrotnienie zapotrzebowania na podzespoły elektromechaniczne i mechatroniczne nowej generacji Mechatronika dla potrzeb bezpieczeństwa ruchu. Nastąpi wzrost zapotrzebowania na elementy mechatroniczne związane z konstrukcją i wytwarzaniem pojazdów o zwiększonych wymogach bezpieczeństwa ruchu i pasażerów oraz zmniejszonym zapotrzebowaniem energii

25 24 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY Kooperacja i sieci współpracy Sieci współpracujących małych i średnich firm (MSP). Zdecydowanie wzrośnie liczba regionalnych małych i średnich firm współpracujących między sobą w zakresie zaawansowanego technologicznie wytwarzania półwyrobów mechanicznych Współpraca z dużymi firmami. Nastąpi rozwój usług kooperacyjnych dla produkcji prototypowej i wielkoseryjnej (np. dla motoryzacji) świadczonych przez regionalne mniejsze firmy lub pojedyncze osoby w zakresie projektowania MEMS, projektowania procesów technologicznych i oprogramowania Współpraca w zakresie rozwoju produktów. Rozwój nowych produktów zaawansowanych technologicznie w przeważającej części oparty będzie na kooperacji, ze znacznym udziałem podzespołów wykonawczych wykorzystujących aktuatory mechaniczne, napędy oraz inteligentne systemy sterowania 6. Czas realizacji Czas upowszechnienia tych trendów wydaje się dość odległy. Sięga zgodnie z oczekiwaniami ekspertów lat W przypadku podzespołów elektromechanicznych nowej generacji dla potrzeb alternatywnych źródeł napędu, nawet późniejszego okresu. Szansę na dość szybkie upowszechnienie mają tylko (rys. 4): metody elastycznego kształcenia w zakresie mechatroniki, automatyki i robotyki, inżynierii materiałowej oraz dyscyplin pokrewnych, bazujące na ścisłej współpracy uczelni i przemysłu; rozwój szkolnictwa zawodowego; produkcja oprogramowania i systemów informatycznych dla automatycznej obsługi procesów technologicznych.

26 A. Rogut, Technologie przyszłości. Dylematy wyboru 25 Rysunek 4 Horyzont czasu dla upowszechnienia w regionie trendów 100% 80% 60% 40% 20% 0% Szkolnictwo wyższe Szkolnictwo zawodowe Oprogramowanie Zaplecze B+R dla inżynierii Zaplecze B+R dla przemysłu Transfer technologii Mechatronika dla innych przemysłów Indywidualizacja produktu Współpraca z dużymi firmami Współpraca MSP wielkie koncerny Mechatronika dla bezpieczeństwa Liczba firm produkcyjnych Mechatronika w infrastrukturze Sieci współpracujących Miniaturyzacja i ekstremalne Nowe firmy high tech Podzespoły elektromechaniczne Współpraca w zakresie rozwoju przed po 2020 Nigdy Rysunek 5 Bariery upowszechniania trendów Potencjał absorpcyjny regionu (potencjał wytwórczy firm, kadry, kwalifikacje, potencjał badawczorozwojowy, możliwości finansowe przedsiębiorstw, efektywność infrastruktury biznesu, popyt Środowisko (struktury regulacyjne, podatkowe, prawne oraz postawa regionalnych władz Miniaturyzacja i ekstremalne parametry eksploatacyjne Mechatronika w infrastrukturze transportowej Indywidualizacja produktu Podzespoły elektromechaniczne dla ochrony środowiska Mechatronika dla potrzeb innych przemysłów Mechatronika dla potrzeb bezpieczeństwa ruchu Oprogramowanie Produkcja dla innych gałęzi Nowe firmy high- -tech Współpraca MSP wielkie koncerny Współpraca w zakresie rozwoju produktów Transfer wiedzy i technologii Zaplecze B+R dla inżynierii materiałowej i powierzchniowej Sieci współpracujących MSP Współpraca z dużymi firmami Szkolnictwo wyższe Szkolnictwo zawodowe Zaplecze B+R dla przemysłu elektromaszynowego Produkty/ procesy Łańcuchy wartości Klastery/ współpraca Kwalifikacje/ umiejętności

27 26 MECHATRONIKA. PRZEWODNIK PRZEDSIĘBIORCY Obydwa typy barier opóźniają rozwój technologii związanych z rozwojem szkolnictwa na potrzeby mechatroniki i zaplecza badawczo-rozwojowego dla przemysłu elektromaszynowego oraz z indywidualizacją produktu. 8. Słabe sygnały Słabe sygnały w mechatronice objęły technologie związane z budową nowych źródeł przewag konkurencyjnych w mechatronice, automatyzacją i robotyzacją, rozwojem nowych możliwości biznesowych i zmianami w zarządzaniu i organizacji pracy (tab. 4). 9. Czas realizacji Również w przypadku technologii z obszaru słabych sygnałów przewiduje się, że mogą one znaleźć szersze zastosowanie najwcześniej w okresie po r. (rys. 6). Tabela 4 Mechatronika. Słabe sygnały Obszar Źródła przewag konkurencyjnych w mechatronice Automatyzacja/ robotyzacja Technologie Mikro- i nanoobróbki dla MEMS. Większość regionalnych firm wprowadzi mikro- i nanoobróbki w zakresie projektowania i wytwarzania MEMS Optymalizacja. Wszystkie produkty elektromechaniczne będą zoptymalizowane pod kątem strategii cyklu życia materiałów inżynierskich Nowe technologie dla przemysłu motoryzacyjnego. Większość regionalnych firm wprowadzi nowe technologie w produkcji jednostek napędowych (technologie materiałów gradientowych, technologie utwardzania tulei cylindrowych, napędy hybrydowe umożliwiające odzyskiwanie energii) Kompleksowe zarządzanie jakością. Wszystkie regionalne firmy wdrożą technologie kompleksowego zarządzania jakością Automatyzacja. Większość regionalnych firm wprowadzi zautomatyzowane systemy wytwórcze z wykorzystaniem zaawansowanego monitorowania, sterowania i kontroli Elastyczne systemy produkcji. Większość regionalnych firm wprowadzi elastyczne systemy produkcyjne oparte na zaawansowanych systemach sterownia i nadzoru (logika rozmyta, sztuczna inteligencja AI, systemy ekspertowe wspomagające podejmowanie decyzji itp.) Robotyzacja. Rosnąca liczba regionalnych firm będzie stosować roboty przemysłowe

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 Źródła wsparcia dla firm na lata 2014 2020 Zagadnienia krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji Opracował:

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r.

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r. Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego Warszawa, 2 marca 2012r. 1. Inteligentna specjalizacja kraj czy region? 2. Inteligenta specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r.

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r. Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cieszyn, 7 maj 2015 r. Plan prezentacji Obserwatorium medyczne -zakres i struktura działania. Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015

Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 Dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych w ramach aktualnych programów wsparcia dla przedsiębiorców 04.09.2015 O ADM Consulting Group S.A. Dotacje UE Opracowywanie dokumentacji aplikacyjnych Pomoc w doborze

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR TECHNIK MECHATRONIK ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR 2 os. SZKOLNE 26 31-977 KRAKÓW www.elektryk2.i365.pl Spis treści: 1. Charakterystyka zawodu 3 2. Dlaczego technik mechatronik? 5 3. Jakie warunki musisz

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Wydziały Politechniki Poznańskiej

Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydział Architektury Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Wydział Elektryczny Wydział

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki PRELEGENT: dr inż. Krzysztof Smółka krzysztof.smolka@p.lodz.pl Instytut Mechatroniki i Systemów Informatycznych WEEIA, Politechnika Łódzka PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY)

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) Konferencja Końcowa ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) PROJEKT REALIZUJE KONSORCJUM: Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Tomasz Sokół Zastępca Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 1 na lata 2014-2020 2 Środki na wsparcie przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Dr inż. Paweł Chmieliński Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Zespół programowy Stowarzyszenia Pro-Eco Dolina Bugu - grono krajowych i zagranicznych przedsiębiorców, ekspertów i technologów

Bardziej szczegółowo

Park Naukowo-Technologiczny Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych

Park Naukowo-Technologiczny Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych Uniwersytetu Zielonogórskiego Centrum Technologii Informatycznych dr inż. Wojciech Zając Geneza Przykład wzorowej współpracy interdyscyplinarnej specjalistów z dziedzin: mechaniki, technologii, logistyki,

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Proinnowacyjność w regionach działalność Krajowej Sieci Innowacji Krajowego Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Jakub Rawski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia Polska Agencja Rozwoju

Bardziej szczegółowo

WORTAL TRANSFERU WIEDZY

WORTAL TRANSFERU WIEDZY WORTAL TRANSFERU WIEDZY Biuro Projektu WORTAL TRANSFERU WIEDZY Wrocławska Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT ul. Marsz. Józefa Piłsudskiego 74, pokój 320 tel./fax 71 347 14 18 tel. 71

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju

Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Regionalne i inteligentne specjalizacje jako podstawa kreowania polityki rozwoju Marek Orszewski Dyrektor Wydziału Rozwoju Regionalnego UMWZ Europa 2020 Unia Europejska wyznaczyła wizję społecznej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Łukasz Małecki Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Łukasz Małecki Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Łukasz Małecki Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 28 marca 2014 r. System dokumentów strategicznych

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania tworzenia sieci powiązań kooperacyjnych z uwzględnieniem nowej perspektywy finansowej UE oraz źródeł krajowych

Źródła finansowania tworzenia sieci powiązań kooperacyjnych z uwzględnieniem nowej perspektywy finansowej UE oraz źródeł krajowych Źródła finansowania tworzenia sieci powiązań kooperacyjnych z uwzględnieniem nowej perspektywy finansowej UE oraz źródeł krajowych Perspektywa finansowa 2014-2020 - inteligentne specjalizacje Strategie

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego

Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Osiągnięcia Projektu systemowego Zarządzanie, wdrażanie i monitorowanie Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Śląskiego Katowice, 25 kwietnia 2012r. Projekt - charakterystyka Wdrażanie Regionalnej

Bardziej szczegółowo

ul. Tadeusza Szeligowskiego 8 lok. 97 20-883 Lublin Tel. / fax: (81) 5280302 biuro@consultrix.com.pl www.consultrix.com.pl

ul. Tadeusza Szeligowskiego 8 lok. 97 20-883 Lublin Tel. / fax: (81) 5280302 biuro@consultrix.com.pl www.consultrix.com.pl Adres biura: ul. Tadeusza Szeligowskiego 8 lok. 97 20-883 Lublin Tel. / fax: (81) 5280302 biuro@consultrix.com.pl www.consultrix.com.pl KONTAKT: Krystyna Górak Tel. kom. 502066411 krystyna.gorak@consultrix.com.pl

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO

OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO OD GORZOWSKIEGO OŚRODKA TECHNOLOGICZNEGO DO PARKU NAUKOWO-PRZEMYSŁOWEGO idea - elementy - perspektywy Gorzów Wlkp. 4 marca 2013 1 Gorzów miasto przemysłu 2 Inspiracje Świadomość przemian rynku pracy Zmiana

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań DZIAŁALNOŚĆ INSTYTUTU Misja: Rozwijamy, promujemy i wdraŝamy w gospodarce innowacyjne rozwiązania w zakresie logistyki

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH

WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA W UCZELNIACH WYŻSZYCH I OŚRODKACH BADAWCZYCH OFERTA DLA PRZEMYSŁU i nie tylko http://www.uz.zgora.pl Uniwersytet Zielonogórski Uniwersytet Zielonogórski został utworzony 1 września

Bardziej szczegółowo

SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM

SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM Ankieta na potrzeby raportu pt.: Opracowanie analizy i rekomendacji dot. Rozwoju innowacyjnych gałęzi gospodarki regionu branży metalowo- odlewniczej SEKTOR METALOWO-ODLEWNICZY W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu. Warszawa, 26 listopada 2013 r.

Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu. Warszawa, 26 listopada 2013 r. Aktualizacja Regionalnej Strategii Innowacji dla Mazowsza wraz z inteligentną specjalizacją regionu 1 Regionalna Strategia Innowacji dla Mazowsza (RSI) horyzontalny dokument strategiczny, uszczegółowienie

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Małopolski dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Powstanie i rozwój idei inteligentnej

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020 Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego na lata 2013-2020 RIS komunikuje politykę innowacyjną regionu 1. Promuje podejście procesowe i celowe, by nie powielać instrumentów i instytucji polityki

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04.

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04. Spotkanie informacyjne Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020 01.04.2015 Kielce Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju WAŻNE DATY Listopad 2011 niektóre firmy

Bardziej szczegółowo