Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego"

Transkrypt

1 ISSN ZARZĄD KRAJOWY POLSKIEGO TOWARZYSTWA EKONOMICZNEGO NobliĂci zbekonomii BIULETYN Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Teoria bezrobocia Christopher A. Pissarides TEORIA BEZROBOCIA W STANIE RÓWNOWAGI w stanie równowagi Wkład Pissaridesa do najnowszych osiągnięć ekonomii pracy trudno przecenić. Jego teksty szczególnie te dotyczące teorii poszukiwań należą do pozycji wyznaczających kierunki rozwoju ekonomii. Książka Teoria bezrobocia w stanie równowagi nie tylko prezentuje dokonania ostatnich lat w ekonomii pracy, lecz jest ich twórczym uogólnieniem. Książkę powinni przeczytać wszyscy, którzy chcą, opierając się na dobrych podstawach, formułować opinie na temat rynku pracy. sen rten T. M o Dale Dale T. Mortensen DYSPERSJA PŁAC Badanie kształtowania się płac i analiza przyczyn ich zróżnicowania szczególnie jego części niezwiązanej bezpośrednio z indywidualną charakterystyką pracowników, to wciąż wielkie otwarte wyzwanie ekonomii. Znakomita książka Dale a Mortensena prezentuje wyniki głębokiej analizy tych zagadnień, pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie współczesnego rynku pracy, poszerza horyzonty naszego myślenia o gospodarce. BIULETYN Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego 2 (56) luty 2012 NobliĂci zbekonomii DLACZEGO PODOBNI PRACOWNICY ZARABIAJĄ RÓŻNIE? Numer 2 (56) luty 2012 Christopher A. Pissarides Teoria bezrobocia w stanie równowagi_okładka.indd 1 Dyspersja płac wydanie specjalne przy współpracy z Narodowym Bankiem Polskim FORU M M YŚLI STR ATEGICZN EJ 29/03/ :01:49 MYŚL STRATEGICZNA PUNKTY ZWROTNE SCENA GLOBALNA 18/04/ :03:54 Pełna oferta wydawnicza dostępna jest w księgarni internetowej Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Biuletyn PTE nr 2(56), luty 2012_okładka.indd 1 16/05/ :09:53

2 GDAŃSK, , ul. DŁUGI TARG 46/47 tel , , faks GLIWICE, , ul. ZWYCIĘSTWA 47 tel./faks , i 82 KATOWICE, , ul. MISJONARZY OBLATÓW 27 tel./faks , tel faks KIELCE, , ul. ŚWIĘTOKRZYSKA 21 Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Wydział Zarządzania i Administracji tel./faks KOSZALIN, , ul. FRANCISZKAŃSKA 52 tel./faks KRAKÓW, , ul. LUBELSKA 21 tel , faks LEGNICA, , RYNEK 28 tel LUBLIN, ul. Przyjacielska 4 tel./faks , ŁÓDŹ, , ul. WÓLCZAŃSKA 51 tel , tel./faks Zarząd Krajowy Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego WARSZAWA, ul. Nowy Świat 49 tel , , faks OLSZTYN, , ul. 1 MAJA 13 tel , OPOLE, , ul. OZIMSKA 46a tel./faks , POZNAŃ , ul. KLASZTORNA 24/25 tel tel./faks RZESZÓW, , ul. HETMAŃSKA 15 tel , faks ODDZIAŁY POLSKIEGO TOWARZYSTWA EKONOMICZNEGO SZCZECIN, , pl. KILIŃSKIEGO 3 tel , faks BIAŁYSTOK, , ul. CHOROSZCZAŃSKA 31 tel tel./faks TORUŃ, , ul. KOPERNIKA 21 tel BIELSKO-BIAŁA, , ul. WILLOWA 2, bud. B, pok. 307 tel , tel./faks WAŁBRZYCH, , ul. SZMIDTA 4a tel BYDGOSZCZ, , ul. DŁUGA 34 tel , faks WARSZAWA, , ul. Nowy Świat 49 tel , faks CZĘSTOCHOWA, , ul. KILIŃSKIEGO 32/34 tel , WROCŁAW, , ul. ŁACIARSKA 28 tel./faks ELBLĄG, , ul. GIERMKÓW 5 tel ZIELONA GÓRA, , ul. ŻEROMSKIEGO 3, skr. 165 tel , faks Recenzja naukowa: prof. dr hab. Bogumiła Szopa, dr Ryszard Kowalski Redakcja naukowa: prof. dr hab. Antoni Kukliński, prof. dr hab. Elżbieta Mączyńska, dr Artur Pollok Redaktor prowadzący: Iwona Dudzik Zespół redakcyjny: Stanisław Gliński, Agnieszka Jarczyńska Redakcja merytoryczna: Danuta Jastrzębska Biuro ZK PTE Warszawa, ul. Nowy Świat 49, tel , faks Skład i łamanie: Elżbieta Giżyńska Druk i oprawa: sowadruk.pl Nakad: 3000 egz. Za poglądy i opinie wyrażone w zamieszczonych w,,biuletynie PTE artykułach odpowiadają wyłącznie ich autorzy, a Polskie Towarzystwo Ekonomiczne i redaktorzy za ogólną koncepcję. Biuletyn PTE nr 2(56), luty 2012_okładka.indd 2 16/05/ :09:57

3 Spis treści Wstęp CZĘŚĆ I KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Antoni Kukliński, Elżbieta Mączyńska Pierwszy Kongres Polskiej Myśli Strategicznej CZĘŚĆ II PUNKTY ZWROTNE Zdzisław Sadowski Wielki kryzys a drogi ewolucji systemu rynkowego Jan Woroniecki U źródeł kryzysu: szansa czy zagrożenie dla kapitalizmu? Antoni Kukliński Czy jest wyjście z sytuacji bez wyjścia? Julian Auleytner Globalne problemy społeczne Elżbieta Mączyńska Cywilizacyjne uwarunkowania rozwoju Polski Zbigniew Strzelecki Inteligentna specjalizacja regionów w świetle inicjatyw Unii Europejskiej Stanisław Owsiak Społeczny wymiar kryzysu lekcja dla przyszłości CZĘŚĆ III SCENA GLOBALNA XXI W. Antoni Kukliński Kryzys Wspólnoty Atlantyckiej XXI w Andrzej P. Wierzbicki Zderzenie cywilizacji czy ignorancja podstawowych wartości Innego? Ksawery Burski Rola Chin i Indii w kształtowaniu sceny globalnej XXI w Biuletyn PTE nr 2 (52) kwiecień

4 Andrzej Kassenberg Globalne problemy ekologiczne i ich konsekwencje dla rozwoju gospodarczego Julian Auleytner Gunter Pauli, The Blue Economy, 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs Antoni Kukliński Rekonfiguracja sceny globalnej XXI w CZĘŚĆ IV NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE ELEMENTY MYŚLENIA STRATEGICZNEGO Andrzej P. Wierzbicki Szkolnictwo polskie w perspektywie 2050 r Jan Kozłowski Ewaluacja programów i instrumentów (polityki naukowej) Dominika Czerniawska Otwarty dostęp nowe sposoby tworzenia i korzystania z wiedzy Bożena Bednarek-Michalska Otwarta nauka Paweł Szczęsny Otwieranie nauki lekcja z globalizacji Urszula Płowiec ( ) wspomnienie

5 Wstęp Polskie Towarzystwo Ekonomiczne oddaje do rąk Czytelników Biuletyn Specjalny pt. Myśl strategiczna. Punkty zwrotne scena globalna. Jest to już trzecia publikacja syntetyzująca dokonania organizowanego przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne wspólnie z Polskim Towarzystwem Współpracy z Klubem Rzymskim cyklu seminariów w ramach Forum Myśli Strategicznej. Forum to utworzone zostało w PTE w celu przeciwstawiania się i przeciwdziałania niebezpiecznej marginalizacji myśli strategicznej, zarówno w skali krajowej, jak i globalnej. Wcześniejszy dorobek Forum Myśli Strategicznej został przedstawiony w formie dwóch specjalnych strategicznych Biuletynów PTE. Pierwszy z nich, zatytułowany Forum Myśli Strategicznej. Doświadczenia i perspektywy (2010, nr 6, wydanie specjalne), zawiera główne refleksje dotyczące dylematów kształtowania przyszłości. Drugi z kolei Biuletyn Specjalny pt. Polska myśl strategiczna. Na spotkanie z enigmą XXI wieku ( 2011, nr 2) dotyczy kultury myślenia strategicznego. W Biuletynie tym co szczególnie istotne została po raz pierwszy przedstawiona wstępna koncepcja PIERWSZEGO KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ. Przedkładana wnikliwemu osądowi Czytelnika niniejsza publikacja powstała jako efekt współpracy Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego oraz Narodowego Banku Polskiego. Składa się z czterech części. Część pierwsza zawiera rozwiniętą koncepcję PIERWSZEGO KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ. Kreowanie i pobudzanie polskiej myśli strategicznej to obecnie wobec wszechogarniającego świat shorttermizmu i marginalizacji myślenia strategicznego jedno z fundamentalnych, wielkich wyzwań dla polskiej sceny społecznej, naukowej i politycznej. Część druga obejmuje artykuły, w których podejmowana jest próba odpowiedzi na pytanie, czy obecny wielki kryzys światowy będzie źródłem zasadniczego punktu zwrotnego w historii globalnych układów gospodarczych, politycznych i społecznych. Część trzecia dotyczy rekonfiguracji sceny globalnej XXI w. Najważniejszym elementem tej rekonfiguracji jest kryzys Wspólnoty Atlantyckiej oraz wzrastająca rola Chin i Indii we współczesnym świecie. W części tej uwzględniane są ponadto kwestie ekologii oraz przemian i innowacji technologii w skali globalnej. Ponownie wobec wagi, kontrowersyjności problematyki i zainteresowania nią podejmowana jest dyskusja na temat możliwości i ograniczeń rozwoju blue economy (błękitnej gospodarki). Ta nowa dziedzina umożliwia synergiczne łączenie zielonej gospodarki i makrowikinomii. Blue economy tworzy proekologiczne możliwości przeformułowania modelu rozwoju gospodarki. Kwestie te charakteryzowane są w książce Guntera Pauli pt. The Blue Economy, 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs (Błękitna ekonomia, 10 lat, 100 wynalazków, 100 milionów miejsc pracy). Spośród Biuletyn PTE nr 2(56), luty

6 tytułowych 100 wynalazków przykładowo można wymienić technologie umożliwiające zastąpienie produkcji jakże drogiego, szeroko stosowanego m.in. w medycynie, tytanu jedwabiem. Książka Guntera Pauli była przedmiotem szczegółowej, krytycznej recenzji opracowanej przez Profesora Romana Galara (Biuletyn PTE, 2011, nr 2; pdf), a wcześniej recenzji Elżbiety Mączyńskiej i Zdzisława Sadowskiego (Biuletyn PTE, 2010, nr 6; Część czwarta niniejszego Biuletynu obejmuje dyskusję nad perspektywami rozwojowymi polskiego szkolnictwa wyższego oraz nad nowymi problemami transformacji nauki światowej. Tytuł i treść tomu Myśl strategiczna. Punkty zwrotne scena globalna należy rozpatrywać w kontekście inicjatywy zorganizowania PIERWSZEGO KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATE- GICZNEJ. Zwracamy się do Czytelników z zaproszeniem do wzięcia udziału w otwartej debacie poświęconej tematyce tego Kongresu. Zachęcamy do nadsyłania tekstów na adres owy Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego: Szczegółowe informacje na temat tego Kongresu oraz Forum Myśli Strategicznej przedstawiane są na bieżąco na stronie internetowej PTE (http:// Kierujemy ten Biuletyn do Czytelników z nadzieją, że jego lektura sprzyjać będzie pobudzaniu i rozwojowi myślenia strategicznego w Polsce w różnych jego wymiarach, w tym przede wszystkim naukowym, eksperckim i politycznym. Zachęcamy do lektury i dyskusji. Elżbieta Mączyńska Prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego 4

7 PIERWSZY KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Część I Antoni Kukliński Elżbieta Mączyńska Myśl strategiczna w warunkach cywilizacji nietrwałości Myśl strategiczna rodzi się w polu kreatywnego napięcia pomiędzy realistyczną diagnozą doświadczeń historycznych a odważną wizją przyszłości. Takiego kreatywnego napięcia nie znajdujemy hinc et nunc ani w Waszyngtonie, ani w Brukseli. Można powiedzieć, że paraliż myśli strategicznej jest istotnym elementem obecnego kryzysu Wspólnoty Atlantyckiej 1. Polska jest fragmentem tej Wspólnoty, w którym paraliż myśli strategicznej znajduje głębokie korzenie w świadomości polskiego społeczeństwa. W tej świadomości dominuje fascynacja myśleniem w kategoriach doświadczeń historycznych, co na drugi plan przesuwa myślenie futurologiczne stymulujące procesy myślenia strategicznego 2. Trzeba podjąć próbę przezwyciężenia paraliżu myśli strategicznej zarówno w skali Wspólnoty Atlantyckiej, jak i w skali Polski. W takim szerokim kręgu motywacyjnym powstała kon- 1 The Atlantic Community. The Titanic of the XXI century?, red. A. Kukliński, K. Pawłowski, Nowy Sącz Polonia Quo Vadis, red. A. Kukliński, K. Pawłowski, J. Woźniak, Kraków cepcja PIERWSZEGO KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Polonia Quo Vadis 3 opublikowana w Biuletynie PTE Polska Myśl Strategiczna. Na spotkanie z enigmą XXI w. Sukces tego Kongresu może być punktem zwrotnym w historii polskiej myśli strategicznej. Można mówić o trzech wymiarach tego potencjalnego sukcesu: Pierwszym wymiarem jest stymulacja procesów poznania naukowego, z analizą przeszłości i przyszłości myśli strategicznej. Drugim wymiarem jest próba internalizacji myśli strategicznej poprzez struktury świadomościowe polskiego społeczeństwa. Trzecim wymiarem jest próba oddziaływania na modus operandi polskich elit politycznych oraz polskiego systemu władzy państwowej. Te trzy wymiary nawiązują do dokonujących się zarówno na świecie, jak i w Polsce przewartościowań oraz zmian uwarunkowań społeczno-gospodarczych. Mimo że Fukuyamowska teza o końcu historii (czyli uznaniu 3 E. Mączyńska, A. Kukliński, Pierwszy Kongres Myśli Strategicznej Polonia Quo Vadis. Memorandum, Biuletyn PTE, kwiecień Biuletyn PTE nr 2(56), luty

8 Część I KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ neoliberalnej formy kapitalizmu za model ostateczny i niezastępowalny) oraz doktryna neoliberalna z założenia oznaczały marginalizowanie refleksji futurologicznej, pozostawiając przyszłość do uregulowania przez mechanizm wolnego rynku, to obecnie wobec niezwykle złożonych problemów świata potrzeba myślenia o przyszłości i działań na jej rzecz jest coraz powszechniej uznawana. Neoliberalne, ignorujące doświadczenie historyczne przekonanie o niezawodności, nieomylności i efektywności wolnego rynku oraz jego mechanizmów, a także marginalizowanie roli państwa i sprowadzania go do roli stróża nocnego jest obecnie weryfikowane (choć powoli), przede wszystkim pod naciskiem wymowy globalnych kryzysowych doświadczeń ostatnich lat. W Polsce nadanie myśli strategicznej stosownej rangi jest szczególnie istotne zwłaszcza wobec wciąż silnie objawiającego się niedostatku polityki długookresowej i dotkliwych oznak wypychania spraw i rzeczy ważnych, fundamentalnych przez błahe lub ważne jedynie z pozoru. Nie bez racji jest wyrażona w jednym z wywiadów opinia znanego polskiego pisarza Antoniego Libery, że żyjemy w epoce wielkiej gry pozorów. W pogoni za Zachodem bezkrytycznie ulegamy rozmaitym modom i trendom, co niekiedy przybiera formę żałosnego nuworyszostwa. Tymczasem świat od co najmniej kilku dekad znajduje się w stanie globalnie naruszonej równowagi. Naruszenie to wywoływane jest przez równoczesne tektoniczne ruchy podskórnych sił przemian. W okresach naruszonej równowagi teorie, ideologie i technologie przestają pasować do siebie. Stare dobrze ugruntowane systemy społeczne muszą zwykle ponieść wyraźną porażkę, zanim będzie możliwe ich przystosowanie do nowego środowiska. Bez widocznej porażki większość umysłów pozostaje zamknięta 4. 4 L.C. Thurow, Przyszłość kapitalizmu: Jak dzisiejsze siły ekonomiczne kształtują świat jutra, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1999, s. 22. Nawiązaniem do tej koncepcji są zawarte w książce Roubiniego i Mihma rozdziały Tektonika płyt i Wszystko w rozpadzie. Zob. N. Roubi- Jednym z najlepszych i zrazem najdotkliwszych przykładów globalnie naruszonej równowagi jest sytuacja demograficzna. Obok bezrobocia, ekologii, deficytu finansów publicznych i zmian w układzie sił światowych zajmuje czołowe miejsce w rankingu najtrudniejszych problemów społeczno-ekonomicznych nie tylko Polski, ale i świata. Nawiązując metaforycznie do filozoficznego wiersza Wisławy Szymborskiej Trzy słowa najdziwniejsze demografię, bezrobocie i deficyt można uznać nie tylko za najdziwniejsze, ale i najtrudniejsze słowa /problemy 5. Czyż bowiem nie jest dziwne, że współczesny, nafaszerowany wiedzą i technologiami informacyjnymi świat nie może sobie poradzić z tak starymi, znanymi niemalże od zarania gospodarki rynkowej, problemami. Wciąż nie chcą one odejść do przeszłości. Deficyty finansów publicznych to nasilające się zjawisko, wyniszczające całe kraje, zagrażające światu. Z bezrobociem nie radzi sobie w pełni żaden kraj i stanowi ono swego rodzaju dżumę współczesności, dotykającą w wymiarze światowym niemalże miliard osób. Zaś kwestie demograficzne, wymagające z natury podejścia długookresowego, są szczególnie narażone na wszelkie dysfunkcje związane z syndromem cyklu wyborczego i z tak charakterystycznym dla nowoczesnego świata cywilizacji wiedzy zjawiskiem shortermizmu, ze szkodliwą społecznie tendencją do marginalizacji refleksji i wyobraźni, wizji prognostycznej. Mimo dzielących ekonomistów różnic poglądów na temat polityki demograficznej, są oni zgodni co do tego, że wśród cywilizacyjnych zagrożeń na czołowym miejscu sytuują się zagrożenia wynikające z niebywale szybkiego wzrostu liczby ludności świata, z jednej strony, a z drugiej, narastający dynamizm procesu starzenia się społeczeństw w krajach wysoko ni, S. Mihm, Ekonomia kryzysu, Warszawa 2011, Wolters Kluwer business, s W. Szymborska, Trzy słowa najdziwniejsze: Kiedy wymawiam słowo Przyszłość, pierwsza sylaba odchodzi już do przeszłości. Kiedy wymawiam słowo Cisza, niszczę ją. Kiedy wymawiam słowo Nic, stwarzam coś, co nie mieści się w żadnym niebycie. 6

9 rozwiniętych. Przekłada się to niekorzystnie na perspektywy harmonijnego rozwoju i wzrostu gospodarczego, a zarazem to właśnie wzrost gospodarczy jest jednym z ważniejszych czynników determinujących procesy demograficzne, tak bardzo różne w krajach biednych i bogatych. Wskazuje to na wielką złożoność tego problemu 6. Demografia jest spektakularnym przykładem wagi myślenia strategicznego. Między rozwojem społeczno -gospodarczym a demografią występują wielorakie sprzężenia zwrotne, nie poddające się łatwo kompleksowej ocenie. Poprzestanie na ocenach ilościowych, bez pogłębionej, holistycznej analizy jakościowej, może prowadzić do nieuprawnionych wniosków, skutkujących kosztownymi błędami w polityce społeczno-gospodarczej. Wyjątkowo dobrze przystaje tu Einsteinowska maksyma, że nie wszystko, co się liczy, jest policzalne i nie wszystko, co jest policzalne, się liczy. Dlatego też obok analiz ilościowych niezbędne są pogłębione, holistyczne analizy jakościowe z uwzględnieniem rachunku kosztów i efektów zewnętrznych (externalities) i długookresowej perspektywy. Nie można zatem twierdzić, że skoro liczba ludności w skali światowej dynamicznie rośnie, to tym samym problemy demograficzne krajów i regionów o zmniejszającej się liczbie ludności (a do takich krajów należy Polska) rozwiążą się same. Jeśli nawet mogłoby do tego dojść w jakiejś bliżej nieokreślonej dłuższej perspektywie, co jednak nie jest pewne, to w żadnym razie na taki automatyzm nie można liczyć w najbliższych kilku dekadach. Stąd potrzeba długookresowej, konsekwentnej, wolnej od presji cyklu wyborczego, holistycznej polityki i strategii długookresowej. W zależności bowiem od jej kierunków i efektywności (czy zaniechania) sprzężenia zwrotne między demografią a wzrostem i rozwojem społeczno-gospo- 6 Kwestie te są omawiane m.in. w Biuletynie nr 55 Rządowej Rady Ludnościowej, Warszawa 2010 oraz w: Problemy demografi czne Polski i ich skutki ekonomiczne, Raport z pierwszego posiedzenia Narodowej Rady Rozwoju, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa darczym mogą przynosić dodatnie efekty synergiczne, generowane przez kapitał ludzki, lub też mogą skutkować synergią ujemną, poprzez np. rosnące bezrobocie i narastanie deficytu finansów publicznych (m.in. wskutek niekorzystnej struktury demograficznej, wyrażającej się we wzroście udziału osób w wieku poprodukcyjnym). Rodzaj, skalę i wymiar synergii determinuje wiele powiązanych ze sobą czynników, nie tylko ilościowych (jak np. struktura wiekowa ludności, struktura wykształcenia, aktywność zawodowa, inwestycje i ich struktura) ale i jakościowych (jak np. poziom edukacji, kwalifikacji, czynniki kulturowe, w tym kultura polityczna). Wymienione kwestie wymagają wizji strategicznej i odejścia od priorytetu dla krótkiego zysku, bez liczenia się z następstwami długookresowymi. Terror krótkiego zysku jest bowiem katalizatorem zjawisk kryzysowych. Przestrzegał przed tym już przed wieloma laty m.in. Lester Thurow: Dokładnie w momencie, kiedy sukces gospodarczy wymaga dłuższych horyzontów czasowych, szeroka gama czynników prowadzi do krótszych horyzontów czasowych 7. Niebywale szybkie tempo przemian, jakich doświadcza obecnie świat, sprawia bowiem, że przyszłość staje się coraz bardziej niejasna, a w związku z tym i teraźniejszość nie w pełni satysfakcjonująca. W wyniku rosnącej dynamiki przemian we współczesnym świecie gospodarka nabiera w coraz większym stopniu cech gospodarki nietrwałości 8. Wszystkie niemalże działalności, w tym gospodarcze, stają się nietrwałe, a ich cykle życia coraz krótsze. Dotyczy to nie tylko technologii, produktów, ale i stanowisk pracy, metod komunikowania się, produkowania i wymiany handlowej, edukacji, a nawet modeli życia rodzinnego oraz zawodowego. Niemalże wszystko staje się prowizoryczne. Rosnąca dynamika postępu technologicznego wskazuje, że trend nietrwałości będzie się umacniał. W takich warunkach nietrudno 7 L.C. Thurow, op.cit., s A. Toffler, Zmiana władzy. Wiedza, bogactwo i przemoc u progu XXI stulecia, Zysk i S-ka, Poznań KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Część I Biuletyn PTE nr 2(56), luty

10 Część I KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ o zaburzenia i kryzysowe sytuacje w gospodarce, co potwierdza chociażby fakt, że w ostatnich trzydziestu latach w świecie doszło do ponad stu kryzysów bankowych. Tempo przemian jest obecnie tak wielkie, że przeszłość nie staje się historią, lecz od razu archeologią, (...) z którą już nie mamy żadnego emocjonalnego związku. To wielka słabość współczesnego człowieka, wielkie jego nieszczęście: nie może zakotwiczyć się w historii, bo minione zdarzenia znikają z jego świadomości 9. W takich warunkach nie tylko przyszłość, ale i teraźniejszość jawią się jako coraz mniej przejrzyste i coraz bardziej chaotyczne, trudne do zrozumienia, zwłaszcza w sytuacji mnożących się w wyniku rozwoju technik komunikacyjnych źródeł informacji. Jedną z konsekwencji tego są dysfunkcje w systemie etycznym i erozja systemu wartości. Problemem jest zacieranie się lub zanikanie wyrazistych punktów odniesienia w kształtowaniu systemów wartości w działalności gospodarczej, ale i w życiu ludzkim. W takich warunkach łatwo o niedocenianie myśli strategicznej i tym bardziej fundamentalne znaczenie ma przezwyciężanie terroru taktycznej myśli krótkookresowej oraz tworzenie klimatu dla pełnej absorpcji myśli strategicznej przez system polityczny. Aby podjąć tak wielkie wyzwania, proponowany Kongres musi zapewnić wysoką jakość intelektualną oraz dużą skalę oddziaływania społecznego. Czy w Polsce uda się stworzyć warunki materialne do przygotowania i realizacji takiego Kongresu? Przyszłość przyniesie pozytywną lub negatywną odpowiedź na to pytanie. Można jednak już w tej chwili z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że warunki naukowe i instytucjonalne do przygotowania i realizacji Kongresu są w bardzo wysokim stopniu spełnione. W takim klimacie optymizmu naukowego i instytucjonalnego chcielibyśmy naszkicować panoramiczną problematykę Kongresu. Pod- kreślamy panoramiczną problematykę, a nie program Kongresu, który wyłoni się w dalszej fazie naszej dyskusji. Myśl strategiczna główne tezy W dokumentach Kongresu powinny znaleźć się próby odpowiedzi na pytanie, jak określić istotę myśli strategicznej oraz warunki rozwoju tej myśli. W tym kontekście chcielibyśmy przedstawić osiem tez o myśli strategicznej 10 : 1 Myśl strategiczna rodzi się w procesie permanentnej konfrontacji diagnozy doświadczeń historycznych z wizją przyszłości. 2 Myśl strategiczna kształtuje się jako zjawisko długiego trwania, obejmujące przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. 3 W długim trwaniu myśli strategicznej pojawiają się punkty zwrotne jako głębokie i szybkie zmiany struktury i sił napędowych rozwoju. 4 Myśl strategiczna jest myślą wyraźnie określonych podmiotów świata polityki, gospodarki, kultury, nauki i edukacji. 5 Postęp myśli strategicznej uzależniony jest nie tylko od zjawisk spontanicznego rozwoju społeczeństwa, gospodarki, nauki i kultury. Myśl strategiczna jest również tworem działań sterowanych przez systemy państwa i samorządu, korporacje transnarodowe oraz przez systemy organizacji międzynarodowych, takich jak ONZ, OECD, Bank Światowy i Unia Europejska. 6 Punktem wyjścia myśli strategicznej jest odważna, uczciwa i możliwie obiektywna analiza doświadczeń historycznych. Rerum cognoscere causas jest być może najważniejszym motywem analizy diagnostycznej. 9 M. Szulc, R. Kapuściński, Raport o społeczeństwie. Dwa światy, 11 kwietnia edu.pl/raport_o_spoleczenstwie/raport_nadawca/dwa_ swiaty_ryszard_kapuscinski 10 Por. A. Kukliński, w: Rozwój regionalny, polityka regionalna, studia regionalne, red. P. Artymowska, A. Kukliński, P. Żuber, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, lipiec

11 7 Albert Einstein powiedział: Imagination is more important than knowledge (Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza). Trudno przecenić rolę wyobraźni w kształtowaniu wizji przyszłości, która staje się inspiracją do tworzenia strategii. W tym kontekście pojawia się kluczowe pytanie studiów strategicznych: Quo Vadis dokąd idziesz? 8 Myśl strategiczna jest umiejętnością określenia struktury i priorytetów w systemie celów rozwoju danego podmiotu. Formułując pytanie Polonia Quo Vadis?, mówimy jednocześnie o wizji rozwoju Polski oraz o systemie priorytetów, które stają się podstawą decyzji strategicznych, określających kierunki rozwoju kraju. Warto zacytować trzy zasady myślenia strategicznego sformułowane przez R. Kuźniara 11 : Po pierwsze, rzetelne myślenie oznacza nakaz niedopuszczenia do siebie iluzji myślenia życzeniowego czy ideologicznego. Strategia jest przeciwieństwem ideologii. Po drugie, myśleć strukturalne, czyli integrować poszczególne elementy analizy w jedną całość. Po trzecie, myślenie priorytetami oznacza dostrzeganie właściwej hierarchii spraw, problemów, zagrożeń. Myśl strategiczna jest delikatną rośliną rozwijającą się tylko w sprzyjających warunkach gleby i klimatu, zarówno w kategoriach materialnych jak i duchowych. Z inicjatywy Kongresu w przyszłości trzeba zainicjować opracowanie licznych case studies studiów powstania, rozwoju i upadku myśli strategicznej państw, organizacji międzynarodowych oraz korporacji transnarodowych. To jest fascynująca domena studiów, będąca wielkim wyzwaniem dla szerokiego systemu nauk społecznych. 11 R. Kuźniar, Polityka i siła, Studia Myśli Strategicznej, Scholar, Warszawa Problemowy zakres KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Na tle tych wstępnych uwag chcielibyśmy przedstawić koncepcję pięciu pól problemowych Kongresu. I polem problemowym jest tysiąclecie polskiej myśli strategicznej. Chcielibyśmy zaproponować skupienie uwagi na trzech historycznych pomnikach tej myśli. Pierwszym pomnikiem jest myśl strategiczna pierwszych Piastów strategia chrystianizacji Polski, innymi słowy strategia włączenia Polski do ówczesnej Unii Europejskiej. Drugim pomnikiem polskiej myśli strategicznej jest myśl strategiczna Polski Jagiellonów, będąca jednocześnie bardzo pięknym przykładem wielocywilizacyjnej integracji przestrzeni europejskiej. Trzecim pomnikiem polskiej myśli strategicznej jest długookresowa umiejętność wmontowania Polski w struktury Unii Europejskiej. II polem problemowym jest analiza trzech globalnych metropolii myśli strategicznej XX i XXI w. Waszyngtonu, Brukseli i Pekinu. 1. Waszyngton był niewątpliwą, wielką charyzmatyczną metropolią strategicznej myśli globalnej XX w. W Waszyngtonie powstały wielkie myśli strategiczne W. Wilsona, F. Roosevelta oraz G. Marshalla. Elity waszyngtońskie odegrały decydującą rolę w kształtowaniu nowego porządku globalnego po II wojnie światowej oraz tworzyły strategię zimnej wojny, która doprowadziła do upadku sowieckiego imperium. Po jego upadku cały świat stał się potencjalnym polem dominacji amerykańskiej myśli strategicznej. Niestety dominacja ta trwała bardzo krótko. Amerykańskie elity nie umiały replikować doświadczeń z końca II wojny światowej nie wygenerowały nowej, globalnej myśli strategicznej, która stworzyłaby nowy porządek glo- KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Część I Biuletyn PTE nr 2(56), luty

12 Część I KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ balny XXI w. Ten kryzys amerykańskiej myśli strategicznej był początkiem zmierzchu USA, jako największego supermocarstwa w dziejach świata. Na naszych oczach PAX Americana staje się zjawiskiem gasnącego trendu. Nie znaczy to oczywiście, że jeszcze przez kilkanaście lat Waszyngton nie będzie najbardziej potężną metropolią globalnej myśli strategicznej, dysponującą wspaniałym zapleczem intelektualnym i instytucjonalnym. W żadnej innej metropolii świata nie działa tak bogaty i sprawny zespół instytucji typu think tank, które są źródłem nowej myśli strategicznej. Niestety głęboko skłócony i podzielony świat amerykańskiej elity władzy stracił zdolność wchłaniania nowej myśli strategicznej tworzonej przez wspaniałe amerykańskie instytucje. Można mówić o paraliżu myśli strategicznej całego amerykańskiego aparatu władzy. W Waszyngtonie zarysowuje się dramatyczna luka oddzielająca świat refleksji intelektualnej od realnego świata polityki krótkiego okresu, a zwłaszcza od polityki elektoralnej. W blasku zachodzącego słońca będziemy jeszcze przez długie lata oglądali wybitne dokumenty amerykańskiej i globalnej myśli strategicznej tworzonej przez świat Waszyngtonu. Jednym z tych dokumentów jest raport przygotowany przez National Intelligence Council 12 pt. Global Trends A transformed World. Treść tego dokumentu powinna się stać przedmiotem uwagi jednego z naszych referatów kongresowych. Powstanie, rozwój i kryzys Waszyngtonu, jako wielkiej metropolii globalnej myśli strategicznej, może być przedmiotem jednego z najbardziej dramatycznych referatów naszego Kongresu. 2. Bruksela błyszczała na firmamencie XX w. jako wielka metropolia globalnej myśli strategicznej. W Brukseli kształtowały się środowiska intelektualne i instytucjonalne, które sterowały 12 Global trends A transformed World, NIC, Washington D.C., November procesem powstania Unii Europejskiej największej innowacji instytucjonalnej XX w. 13 W okresie założycielskim Unii Bruksela była symbolem innowacyjnej myśli strategicznej o znaczeniu globalnym. Panowało wówczas przekonanie, że brukselskie metody integracji znajdą twórczą adaptację w innych regionach świata, zwłaszcza w Azji i Ameryce Łacińskiej. Wydawało się, że Bruksela będzie równorzędnym partnerem Waszyngtonu w zakresie tworzenia i dyfuzji globalnej myśli strategicznej, jednak tak się nie stało. Bruksela w tej chwili jest partnerem najsłabszym w strategicznym trójkącie Waszyngton Bruksela Pekin. Podkreślając obecne słabości Brukseli w zakresie tworzenia globalnej myśli strategicznej, trzeba przypomnieć o niewątpliwych sukcesach Brukseli w zakresie tworzenia i wdrażania systemu efektywnego programowania krótko- i średniookresowego. Komisja Europejska stworzyła teorię i praktykę programowania jako jednego z ważnych instrumentów koordynacji bardzo różnorodnych procesów rozwojowych Unii Europejskiej. Ten sprawny system programowania powinien być przedmiotem pogłębionych studiów problemowo-monograficznych. Wracając do nurtu myślenia strategicznego, proponuję, aby uczestnicy Kongresu zwrócili szczególną uwagę na dokument Europa z 3 marca 2010 r. Dokument ten był przedmiotem wielogodzinnych adoracji, które przetoczyły się przez wszystkie państwa członkowskie. Niestety w czasie tych adoracji zabrakło głosu naiwnego dziecka, że król jest nagi. Innymi słowy, Europa 2020 nie jest dokumentem myślenia strategicznego, a tylko dokumentem w kategoriach programowania średniookresowego. Nie jest to dokument europejskiej godziny prawdy ani wielkiej europejskiej myśli strategicznej. 13 Por. Unia Europejska. Dylematy XXI w., IV Konferencja Krakowska, Kraków, czerwiec Europa 2020, Komisja Europejska, Bruksela , w: Forum Myśli Strategicznej. Doświadczenia i perspektywy, Biuletyn PTE, październik

13 Pozytywna lub negatywna ocena dokumentu Europa 2020 powinna być kontrowersyjnym przedmiotem jednego z referatów kongresowych. Mocny głos Kongresu w sprawie tego dokumentu usłyszy Bruksela, co otworzy drogę do dyfuzji rezultatów naszego Kongresu na scenie europejskiej. 3. W promieniach wschodzącego słońca można zobaczyć proces powstania nowej metropolii globalnej myśli strategicznej XXI w. Pekinu. Jest to metropolia nowego typu, w której działają mechanizmy nieznane w dziejach Waszyngtonu i Brukseli. Jednym z nich jest długookresowa mądrość strategicznego myślenia Komunistycznej Partii Chin obchodzącej jubileusz 90-lecia swego istnienia. Warto zwrócić uwagę na dwa artykuły, które ukazały się na łamach IHT 15 : China s Communist Party at 90 i Great Party, but where s the Communism? W odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule drugiego artykułu autor podkreśla, że Partia nie reprezentuje już utopijnej ideologii. Jeśli ideologia partii w ogóle istnieje, to jest nią ideologia władzy. Ta ideologia władzy jest jednak ideologią znacznie mocniej uzasadnioną i silniejszą niż sądzi autor artykułu. Dlatego warto przeanalizować wypowiedź R.L. Kuhna pt. CPC helps build confident nation 16. W tym kontekście chcielibyśmy przedstawić następujące tezy 17 : 1. Komunistyczna Partia Chin oferuje społeczeństwu chińskiemu dwie wizje dobrze ugruntowane doświadczeniem ostatnich 30 lat; a. pierwsza jest wizją Chin jako wiodącego supermocarstwa XXI w. (duma narodowa Chińczyków dobrze zinternalizuje tą wizję); b. druga jest wizją dynamicznego rozwoju gospodarczego Chin tworzącego 15 D. Shambaugh, M. Pei, IHT, July R.L. Kuhn, CPC helps build confident nation, China Watch, China Daily, IHT, June Por. A. Kukliński, Chapter VIII. The transformation of the megaspace of China, w: A. Kukliński, Megaspaces of the XXI century, Ministry of Regional Development, zatrudnienie i dobrobyt w skali niespotykanej w dotychczasowych doświadczeniach historycznych. 2. Interpretacja doświadczeń chińskich jako kolejnego rozdziału w historii demokracji i kapitalizmu jest niesłuszna. Chińczycy tworzą zupełnie nowy rozdział historii rozdział oświeconego i elastycznego totalitaryzmu, który adaptuje do swoich celów strategicznych niektóre rozwiązania demokracji i kapitalizmu, nie przyjmując jednak liberalnej istoty tych rozważań. 3. W interpretacji chińskiego modus operandi decydującą rolę odgrywa trójkąt: autokracja technokracja planowanie strategiczne. 4. W Pekinie, z wielkim sukcesem, rozwija się Centralna Szkoła Partii, która kształci jej liderów, wzmacniając ich wiedzę i umiejętności w zakresie podejmowania decyzji strategicznych 18. W szkole istnieje zadziwiająca tolerancja dla wolności wypowiedzi oraz analizowania prawie wszystkich trudnych problemów kraju. Szkoła rozwija między innymi programy współpracy z The Kennedy School of Government at the Harvard University. Ulegając czarowi nieodpartego sukcesu Chin, trzeba jednak pamiętać o bogatej historii tego kraju, w którym po okresach długotrwałego rozwoju pojawiły się okresy chaosu i regresu. Czy można wykluczyć możliwość wystąpienia takiego regresu historii Chin XXI w.? 19 Zakładamy, że porównawcza analiza trzech globalnych metropolii myśli strategicznej XX i XXI w. z pewnością będzie ważnym fragmentem Kongresu, który wzbudzi szerokie zainteresowanie naukowe, społeczne i polityczne. 18 Por. L. Jing, P. Yininh, Shaping Lives. The training ground for the future leaders of the Communistic Party of China. Z. Yinan, Teaching modern governance skills, China Watch, IHT, June Przygotowanie referatu kongresowego wstępnie zatytułowanego Pekin jako nowa metropolia globalnej myśli strategicznej XXI w. jest zadaniem wykonalnym, choć trudnym z uwagi na dużą liczbę wydawanych publikacji dotyczących doświadczeń chińskich. Por. Special Report on China, The Economist, July KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ Część I Biuletyn PTE nr 2(56), luty

14 Część I KONGRES POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ III pole problemowe kongresu stanowić będzie potrójne Quo Vadis jako laboratorium myśli strategicznej. W naszym doświadczeniu termin laboratorium wiąże się raczej z problematyką nauk przyrodniczych, a zwłaszcza z problematyką fizyki i chemii. Myślimy jednak, że pojęcie to powinno być zinternalizowane przez nauki społeczne. W tym duchu chcielibyśmy zaproponować koncepcję potrójnego Quo Vadis jako laboratorium myśli strategicznej, jako wyzwania dla naszej wiedzy i wyobraźni. Chodzi o zintegrowaną analizę potrójnego Quo Vadis: strategicznej nie przesłoni syntetycznego spojrzenia na główną misję Kongresu, która powinna stać się punktem zwrotnym w historii polskiej myśli strategicznej. Czy uda się osiągnąć sukces na tym decydującym polu? Jest to pytanie otwarte dotyczące syntezy dorobku Kongresu. Prace przygotowawcze i główne wyznaczniki programu Kongresu Mundus Quo Vadis? Europa Quo Vadis? Polonia Quo Vadis? IV polem problemowym Kongresu będą trzy referaty: Problematyka i strategia skoku cywilizacyjnego Polski w XXI w. 20, Strategiczne problemy przyszłości Polski, Polska Trzecia fala nowoczesności 21. V polem problemowym Kongresu będą przyszłościowe problemy rozwoju polskiej myśli strategicznej, dzięki czemu Kongres stanie się rzecznikiem procesów szybkiego rozwoju regionalnej myśli strategicznej 22. Będzie to jednocześnie inspiracja dla polskich regionów, aby wzmocnić dorobek intelektualny i pragmatyczny Forum Myśli Strategicznej oraz KONGRESU POLSKIEJ MYŚLI STRATEGICZNEJ. Regiony Małopolski, Dolnego Śląska, Górnego Śląska i Lubelski już wkroczyły na tę drogę. Vivant sequentes! Oczywiście ten akcent regionalnej myśli 20 Por. Polska Myśl Strategiczna. Na spotkanie z enigmą XXI w., Biuletyn PTE, kwiecień 2011, s. 83; Polonia Quo Vadis, op.cit., s M. Boni, Polska 2030 trzecia fala nowoczesności, IV Konferencja Krakowska, Kraków, 13 czerwca Por. Na spotkanie z enigmą XXI w., op.cit.; Rozwój regionalny, polityka regionalna, studia regionalne, op.cit. Przedstawione tu rozważania nie stanowią programu Kongresu, są zarysem jego problematyki, który zbliża nas do decyzji w sprawie jego programu. Kongres powinien być przedsięwzięciem wielkiej skali o szerokim oddziaływaniu społecznym. W tym ujęciu słuszna jest wizja włączenia kilkuset osób w proces przygotowania i realizacji Kongresu. Tak szeroki krąg nie stworzy jednak zintegrowanej konstrukcji tematycznej i pragmatycznej, która stałaby się punktem zwrotnym w historii polskiej myśli strategicznej. Trzeba zaprojektować węższy zespół ok. 30 osób, które będą kreatorami programu Kongresu. Propozycje ekspertyz to kwestia otwarta zarówno w ujęciu tematycznym, jak i osobowym. Na podstawie tych propozycji ustalony zostanie kalendarz rozmów z potencjalnymi referentami i współtwórcami programu Kongresu. Rozmowy te powinny być przeprowadzone w ciągu najbliższych miesięcy. Po uzyskaniu pozytywnego rezultatu będziemy mogli powiedzieć, że dysponujemy już realną wizją problematyki Kongresu. Niezależnie od tego, czy PTE znajdzie środki materialne na przygotowanie i realizację Kongresu, opublikuje polski i angielski tom na temat: Mundus Quo Vadis? Europa Quo Vadis? Polonia Quo Vadis? Problemy myśli strategicznej XXI w. 12

15 Wielki kryzys a drogi ewolucji systemu rynkowego Zdzisław Sadowski Wynaturzenie gospodarki rynkowej W debacie naukowej z okazji jubileuszu 90. rocznicy założenia Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie nadano tytuł Wielki kryzys jako bilans otwarcia XXI wieku. Próba holistycznej interpretacji. Bez pretensji do nadawania kryzysowi finansowemu i gospodarczemu 2008 r. takiego znaczenia, warto zastanowić się nad takim zastosowaniem tego pojęcia. Bilans otwarcia w swoim podstawowym znaczeniu służy przedstawieniu obrazu jakiegoś osiągniętego stanu przez podsumowanie wyników dotychczasowej działalności i stworzeniu podstawy dla nowego planu działania. Czy wielki kryzys rzeczywiście spełnia taką rolę w odniesieniu do gospodarki światowej XXI wieku? Odpowiadając na to pytanie, trzeba spostrzec, że kryzys ten nie był ani jedynym, ani pierwszym doniosłym wydarzeniem początków XXI stulecia. Wydarzeniem, które zmieniło świat, był bezprzykładny atak terrorystyczny na nowojorskie wieżowce World Trade Center z 11 września 2001 r., który spowodował rozpoczęcie nieustającej wojny z terroryzmem. Wprowadził on atmosferę powszechnego zagrożenia i niepewności, zasadnicze zmiany warunków podróżowania oraz wzmocnienie aparatów nadzoru i kontroli życia społecznego, co w praktyce oznacza zmianę w kierunku ograniczenia swobód osobistych. Atak ten zaś nie był przypadkowym zdarzeniem, lecz wynikiem narastających napięć we współczesnym świecie. Nie odmawiając doniosłości kryzysowi, może jednak lepiej przyjąć, że stał się on nie tyle bilansem otwarcia XXI stulecia, ile jednym z ważnych elementów takiego bilansu. Można uznać, że wraz z innymi zdarzeniami kryzys rzeczywiście przyniósł swego rodzaju podsumowanie stanu ewolucji systemu rynkowego, a zwłaszcza pewnych bardzo istotnych przemian, jakim uległ światowy system i sposób działania gospodarki rynkowej w ciągu ostatnich paru dziesięcioleci. Kryzys 2008 r. nie był bowiem normalnym dla gospodarki rynkowej cyklicznym załamaniem koniunktury, lecz stał się wynikiem tego szczególnego kierunku przemian. Kierunek ten określam mianem wielkiego wynaturzenia. Gospodarka jest tą dziedziną działalności człowieka, która służy zaspokajaniu ludzkich potrzeb życiowych. Podstawą tej działalności jest praca, tworząca wartość w postaci najrozmaitszych dóbr i usług. Przed około 200 laty zaczął upowszechniać się sposób społecznej organizacji produkcji i wymiany tych PUNKTY ZWROTNE Część II Biuletyn PTE nr 2(56), luty

16 Część II PUNKTY ZWROTNE wartości zwany systemem rynkowym. Choć nie wolny od wad, system ten wykazał wielką sprawność dzięki zorientowaniu na przedsiębiorczość i innowacyjność, a także dzięki swym walorom autoregulacyjnym, zapewniającym szybkie dostosowywanie procesów gospodarczych do zmieniających się warunków. Grupie krajów przodujących zapewnił potężny rozwój gospodarczy, społeczny i cywilizacyjny. W ciągu dwóch stuleci doprowadził do niebywałych zmian warunków życia w skali globu ziemskiego, a wreszcie otworzył drogę do nowej cywilizacji informacyjnej. Jednakże jak już wspomniałem w ciągu ostatniego ćwierćwiecza ewolucja tego systemu przyjęła szczególny kierunek. Doprowadziła mianowicie do niebywałego rozrostu rynków finansowych, służących bogaceniu się nie przez pracę tworzącą nowe wartości, lecz przez spekulacyjne obracanie kapitałem finansowym w dążeniu do osiągania zysków na zmianach giełdowych kursów akcji. Spekulacje giełdowe mają swoją długą historię, a wielki kryzys 1929 r. zaczął się od krachu giełdowego. Jednak przy wszystkich podobieństwach nie była to ta sama skala zjawisk. Historia 30 lat poprzedzających obecny kryzys pokazuje nieprawdopodobny rozwój rozmiarów i form spekulacji, opartej teraz na zastosowaniu coraz bardziej wymyślnych narzędzi lokat kapitałowych, tzw. derywatów, a wraz z tym ogromny wzrost obrotów na rynkach finansowych, przekraczający wielokrotnie rozmiary handlu światowego 1. Rynki finansowe stały się głównym ogniwem gospodarki, działającym niezależnie od tzw. sfery realnej, czyli od procesów produkcji i handlu. Powstała rozległa struktura obejmująca system bankowy, rozgałęziony układ giełd pieniężnych oraz aparat doradztwa finansowego z firmami ratingowymi, zajmującymi się profesjonalnie ocenami atrakcyjności różnych obszarów i form lokowania kapitału. Firmy ratingowe uzyskały w praktyce 1 Znakomity obraz historii tego procesu kreśli David Harvey (2010). Znajdujemy tam m.in. informację, że w 2008 r. światowe obroty na rynkach finansowych osiągnęły poziom 600 bilionów dolarów w skali rocznej. specjalny status organów sterujących międzynarodowymi ruchami kapitału. Działanie rynków finansowych ostatecznie sprowadza się do zaciągania i udzielania różnego rodzaju kredytów oraz tworzenia lokat inwestycyjnych. Transakcje te są związane ze znaczną niepewnością i ryzykiem, gdyż zależą od kształtowania się kursów walut i kursów giełdowych. Natomiast współczesne techniki informacyjne pozwalają na przemieszczanie kapitału w ciągu sekund. Taka ekspansja rynków finansowych z ciągłymi potężnymi ruchami kapitału musiała nadać gospodarce wielką wrażliwość na rozmaite zachwiania kursów giełdowych i kursów walut, wywoływane często przez zupełnie przypadkowe zjawiska lub wypowiedzi polityków. Gospodarka USA przeżyła w 2001 r. groźny kryzys firm internetowych (tzw. dot.com crisis). Było to poważne ostrzeżenie, ale nie zostało odpowiednio wykorzystane. Kryzys ten został przezwyciężony dzięki uruchomieniu nowego pola ekspansji finansowej opartego na akcji kredytowej skierowanej na budowę domów mieszkalnych. Rozwinięta została na wielką skalę akcja udzielania przez banki tanich kredytów hipotecznych, a następnie ich sekurytyzacji, czyli nadawaniu formy atrakcyjnych funduszy inwestycyjnych. Tworzono w ten sposób nowy kapitał o cechach wyraźnie wirtualnych, gdyż jego wartość opierała się wyłącznie na oczekiwaniach dotyczących kształtowania się kursu akcji tych funduszy, a ostatecznie na przewidywaniach dotyczących wzrostu cen mieszkań. Nie było nic dziwnego w tym, że w końcu nastąpiło nagłe załamanie tego rynku. Samo zjawisko załamania nie było nowe. Nowa była jego skala i szybkość rozprzestrzeniania się kryzysu. Pojawiły się kolosalne straty kapitałowe dla niefortunnych inwestorów oraz wielkie zagrożenie dla banków finansujących. Bankructwo dużego domu bankowego i groźba załamania się całego systemu bankowego zmusiła najpierw rząd USA, a następnie rządy europejskie do dofinansowania banków kosztem wzrostu własnego zadłużenia. Sytuację pogorszył spadek dochodów spowodowany przez załamanie się popytu ryn- 14

17 kowego i powszechną recesję. Kryzys finansowy przeniósł się na realną gospodarkę i stał się ogólnym kryzysem gospodarczym. Potrzeba przemiany systemowej Zadaniem bilansu otwarcia jest dostarczenie podstawy do nowego planu działania. Kryzys 2008 r. stworzył taką podstawę w postaci konstatacji, że nadmierna zależność od kapitału finansowego i rynków finansowych stanowi istotne zagrożenie systemowe dla gospodarki światowej. Powstała zatem potrzeba powrotu do właściwych zasad gospodarowania przez przebudowę systemu finansów międzynarodowych w kierunku zasadniczego ograniczenia swobody przepływu kapitałów i roli rynków finansowych. Zadaniem banków i biznesu finansowego nie może być dominacja i spekulacja, lecz świadczenie społeczeństwu usług, związanych z funkcjonowaniem sfery realnej. Światowy system finansowy powinno się zrekonstruować w taki sposób, aby przekształcić go w instrument promowania etycznego i trwałego rozwoju świata. Przez pewien czas mogło się zdawać, że teza ta stała się ogólnie przyjętym postulatem. Pojawiły się różne pomysły jego realizacji. Przywołane zostało pozytywne doświadczenie umowy międzynarodowej z Bretton Woods z 1944 r., która uporządkowała ówczesny system finansowy, wprowadzając mechanizm zapewniający stabilizację kursów walut. Zaczęto na nowo rozważać koncepcję wprowadzenia pieniądza światowego niezależnego od dolara czy jakiejkolwiek innej waluty krajowej. Znacznym zainteresowaniem zaczęła się cieszyć koncepcja wprowadzenia ogólnoświatowego podatku od transakcji finansowych, o tyle ciekawa, że wobec ogromnej skali tych transakcji mogłaby przy minimalnym obciążeniu przynosić bardzo wielkie środki nadające się do wykorzystania na ważne cele społeczne. Aby jednak dokonać przemiany systemowej w skali światowej, niezbędne jest osiągnięcie szerokiego porozumienia międzynarodowego, zdolnego do podporządkowania sobie interesów kapitału finansowego. Może kiedyś do tego dojdzie. Na razie dość szybko się okazało, że nie udaje się wypracować tego rodzaju wspólnego stanowiska i doprowadzić do podjęcia działań naprawczych z powodu różnic bieżących interesów. Przede wszystkim zaś ze względu na to, że wielkie centra finansowe świata nie są zainteresowane osłabianiem swego znaczenia. W rezultacie świat wszedł w pełen napięć okres zmagań z następstwami kryzysu. Po chwilowej niepewnej poprawie w 2010 r. stało się widoczne, że proces wychodzenia z wielkiego kryzysu XXI wieku będzie długi i trudny (zob. np. LINK Global Economic Outlook 2010). Czołowe kraje wysoko rozwinięte z USA na czele doświadczają słabości ekonomicznej, na którą składają się: chwiejność finansowa, ograniczenia kredytowe, duże bezrobocie, słaby popyt wewnętrzny. Towarzyszą temu programy konsolidacji fiskalnej, oznaczające restrykcyjne oszczędności budżetowe. Dotyczy to w szczególności europejskiej strefy euro, której kilka krajów znalazło się w sytuacji wymagającej pomocy ze strony innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Jednym z wielkich problemów gospodarki światowej pogłębionych przez kryzys jest nierównowaga finansowa, wynikająca z wieloletniego deficytu płatniczego USA i z nagromadzenia rezerw dolarowych przez Chiny. Już samo to, że w szybkim tempie kraj ten zaczął odgrywać coraz większą rolę w globalnej gospodarce, jest problemem światowym. Chiny odznaczają się bardzo szybkim wzrostem gospodarczym, ich produkt krajowy brutto podwaja się co 7 8 lat, ich potencjał przemysłowy zwiększa się znacznie szybciej, jednocześnie zbliżają się do pozycji głównego światowego importera paliw i surowców, a przy tym ich eksport do niedawna znajdował się w fazie nieustannej ekspansji. Kryzys światowy wpłynął negatywnie na chiński eksport, ale nie na ogólny wzrost, gdyż ten PUNKTY ZWROTNE Część II Biuletyn PTE nr 2(56), luty

18 Część II PUNKTY ZWROTNE może orientować się na szybko rosnący rynek wewnętrzny. Dzięki utrzymywanej przez wiele lat znacznej nadwyżce eksportowej chińskie rezerwy dolarowe przekraczają 2 biliony dolarów. Tradycyjnie główną formą ich przechowywania było lokowanie w obligacjach państwowych USA. Od niedawna Chiny przystąpiły do lokowania tego kapitału w nowy sposób, używając go do wykupu dobrze prosperujących światowych firm przemysłowych 2. Zmiany te budzą zaniepokojenie zarówno z powodu rosnącej potęgi chińskiego kapitalizmu i siły mocarstwowej Państwa Środka, jak też z uwagi na obawę przed podporządkowaniem politycznym ciągle panującemu w Chinach szczególnemu reżimowi, sterowanemu przez partię komunistyczną. Te obawy potęgują atmosferę niepewności w gospodarce światowej. Niewątpliwie sytuacja pokryzysowa sprzyja dokonywaniu się zasadniczej zmiany geopolitycznej polegającej na osłabieniu pozycji USA, a umacnianiu się nowych potęg o dążeniach mocarstwowych: Chin, Indii czy Brazylii. Ostatnio pojawiła się nowa inicjatywa międzynarodowa w postaci grupy BRICS, do której obok trzech wymienionych wchodzi również Rosja i Unia Afryki Południowej, a który na razie dał tylko poznać swoje zamierzenia (por. Sanya Declaration 2011). Kumulacja zagrożeń Kryzys gospodarczy skupia powszechną uwagę ze względu na bezpośredni negatywny wpływ na ogólne warunki życia. Nie on jednak jest głównym elementem bilansu otwarcia XXI wieku. Wynaturzenie gospodarki określane czasem niezbyt dobrze brzmiącym terminem finansyzacji nie stanowi bowiem jedynego zagrożenia dla świata. Od lat obserwuje się na scenie światowej zjawiska i procesy grożące nieodwracalnym pogarszaniem się warunków ogólnego rozwoju gospodarczego i społecznego. W procesie ewolucji warunków życia występują dwie wielkie grupy zjawisk zagrażających przyszłości, które są już dobrze rozpoznane przez naukę, ale wciąż jeszcze nie są przedmiotem powszechnego rozumienia. Jedna to rujnowanie środowiska ekologicznego przez wielostronną nadmierną eksploatację zasobów naturalnych. Druga to pogarszająca się sytuacja społeczna związana z dysproporcjami poziomów życia pomiędzy krajami wyżej i mniej rozwiniętymi, lecz także w wewnętrznych warunkach wielu krajów, w tym także wysoko rozwiniętych. Zasoby naturalne globu ziemskiego są ograniczone i stopniowo się wyczerpują. Nie przejmowano się tym dopóty, dopóki perspektywa ta była odległa. Obecnie jednak z powodu ogromnego przyrostu liczby mieszkańców świata, zmuszającego do intensyfikacji produkcji żywności, a także na skutek wielu dziesięcioleci intensywnej ekspansji przemysłowej gospodarka światowa znalazła się w bezpośredniej bliskości tych granic, a nawet jak sądzą niektórzy uczeni zaczęła je przekraczać. Obserwuje się groźne zmiany warunków klimatycznych, związane z działalnością przemysłową człowieka. Uważa się, że w perspektywie kilkudziesięciu lat świat wejdzie w sytuację niemożności utrzymania dotychczasowych warunków życia w skali globalnej. Problem pogarszania się ekologicznych warunków życia na Ziemi jest tym trudniejszy do przezwyciężenia, że trwający szybki przyrost ludności świata powoduje nieustanny wzrost zapotrzebowania na żywność i produkcję dóbr powszechnego użytku 3. Temu rosnącemu zapotrzebowaniu coraz trudniej sprostać. Zasoby ziemi uprawnej są ograniczone, a ich wykorzystanie podlega wahaniom klimatycznym. Ponadto trzeba je dzielić między produkcję 2 W krótkim czasie kapitał chiński opanował już 6% światowej własności kapitałowej i jego udział dalej rośnie, podczas gdy udział USA wynosi około 20%, choć przed 30 laty sięgał 50% (Being eaten 2010, s. 81, 82). 3 Szacuje się, że w ciągu 40 lat liczba mieszkańców świata wzrośnie z obecnych 7 miliardów do 9 miliardów osób. 16

19 roślinną (z uwzględnieniem roślin przemysłowych) i zwierzęcą. Nieurodzaje, susze i powodzie coraz silniej odbijają się na zaopatrzeniu, powodując niekiedy masowe klęski głodu (jak obecnie w Somali), a także okresowe silne wzrosty cen podstawowych artykułów żywnościowych, które prowadzą do wybuchów rozległych protestów i rewolt zdesperowanej ludności (jak ostatnio w arabskich krajach basenu Morza Śródziemnego). Nasilają się zagrożenia wynikające z pogarszania sytuacji społecznej świata, na tle nierówności w zakresie dochodów. Endemiczna bieda, w jakiej żyją masy ludzi, kontrastuje z potężnymi zasobami uprzywilejowanych jednostek, bogacących się nierzadko tylko w wyniku wspomnianego wynaturzenia systemu gospodarczego 4. Zjawiska te rodzą poważne następstwa zmieniające świat. Poszukiwanie lepszych warunków życia spowodowało nasilenie migracji z krajów ubogich do zamożnych. Powstawanie skupisk ludności napływowej o odmiennej kulturze i obyczajowości sprawia, że rodzą się animozje i konflikty o charakterze narodowym, religijnym i rasowym. Wiek XXI staje się okresem rosnącej konfliktowości, która przyjmuje najpierw postać sporów i protestów, pojedynczych aktów przemocy, potem ataków terrorystycznych, rewolucji, konfliktów zbrojnych i wojen lokalnych, a wreszcie terroryzmu światowego. Zagrożenia te mają wspólną przyczynę wynikają z form i sposobu działania współczesnej gospodarki, opartej na mechanizmach rynkowych. Przy wszystkich swoich zaletach system rynkowy wyzwalał zawsze zjawiska szkodliwe dla życia społecznego, gdyż nie zapewniał ani pełnego zatrudnienia, ani sprawiedliwego społecznie podziału wyników produkcji, wytwarzając nierówności i sprzeczności społeczne. Współczesna ewolucja tego systemu nie tylko nie usunęła tych wad, lecz przeciwnie, doprowadziła do ich zaostrzenia i przekształce- nia w poważne zagrożenia dla przyszłości świata. Zmienił się charakter konkurencji rynkowej, przyjmując postać powszechnej komercjalizacji wszystkich niemal dziedzin życia. Mechanizmy rynkowe stały się podstawowym regulatorem, sterującym współczesną cywilizacją, w tym takimi dziedzinami jak informacja, edukacja, kultura, nauka, sport. Nastąpiło uzależnienie całego życia społecznego od decyzji opartych na kryterium opłacalności. W tych warunkach przyśpieszeniu uległy procesy rujnowania środowiska naturalnego, gdyż tradycyjny rachunek ekonomiczny nie zawiera należytej wyceny wartości zużywanych zasobów naturalnych. Wraz z ciągłym wzrostem skali produkcji musi to skutkować rujnowaniem ekosystemu, a według bieżących badań już doprowadziło świat do tzw. deficytu ekologicznego, czyli sytuacji, w której stan zasobów naturalnych przestał wystarczać do utrzymywania światowej konsumpcji na dotychczasowym poziomie. Natomiast wady rynkowego systemu podziału powodują coraz bardziej nasilającą się polaryzację społeczeństw z groźnymi następstwami dla porządku i spokoju globalnego 5. Z tych rozważań wynika, że zjawiska związane z kryzysem finansowym i ekonomicznym łączą się z ogólniejszymi negatywnymi skutkami działania współczesnego systemu rynkowego, składając się razem na rzeczywisty bilans otwarcia XXI stulecia. Z bilansu tego należy wyciągnąć wnioski dotyczące kierunków dalszych działań i dalszej ewolucji systemu gospodarczego. W kierunku nowego ładu światowego Zagrożenia przedstawione w niniejszym bilansie otwarcia są trudne do przezwyciężenia, ale myśl ludzka nie jest wobec nich całkowicie bez- PUNKTY ZWROTNE Część II 4 Jak w znanym przypadku szefów wielkich banków amerykańskich, którzy wypłacili sobie wysokie premie w szczytowym okresie kryzysu dzięki zasilaniu banków z kasy państwowej. 5 Według jednego z obliczeń ONZ-owskich światowy podział dochodów kształtuje się tak, że łączny dochód roczny 50 najbogatszych osób odpowiada łącznemu dochodowi 450 milionów najbiedniejszych. Biuletyn PTE nr 2(56), luty

20 Część II PUNKTY ZWROTNE radna. Już od lat prowadzona jest walka o przeciwdziałanie zmianom klimatycznym poprzez zmianę nośników energii w celu ograniczenia emisji dwutlenku węgla do atmosfery. Ale zmiany klimatyczne z globalnym ociepleniem na czele są tylko jednym z następstw niszczenia środowiska naturalnego. Aby zapobiec dalszej rabunkowej eksploatacji zasobów naturalnych Ziemi, niszczeniu bioróżnorodności, degradacji i zakwaszeniu oceanów oraz utracie bezpieczeństwa energetycznego oraz możliwości zaopatrzenia w żywność i wodę, trzeba zmienić charakter wzrostu gospodarczego. Powinien on zostać oparty na nowych formach przedsiębiorczości i innowacyjności, nastawionych na oszczędzanie energii i zasobów naturalnych 6. Dziś jest już sprawą dobrze rozpoznaną, że oprócz niezbędnych działań na rzecz uzdrowienia systemu finansów międzynarodowych oraz zapobieżenia zmianom klimatycznym powinno się jak najszybciej przystąpić do realizowania w skali globalnej dawno opracowanej koncepcji strategii trwałego rozwoju. Koncepcja ta opiera się na idei, według której mechanizmy rynkowe, konieczne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki, potrzebują wsparcia w postaci rozumnego sterowania. Realizacja tejże koncepcji będzie wymagała budowania nowego ładu światowego, który można określić jako ekologiczno-społeczno-ekonomiczny. Ma on ustanowić takie formy wzrostu gospodarczego i ogólnego rozwoju, które zapewniałyby respektowanie granic ekologicznych, eliminację endemicznej biedy, inwestowanie w rozwój dóbr publicznych oraz zapewnienie rozsądnego i odpowiedzialnego przywództwa wyposażonego w aparaturę wczesnego ostrzegania. Za podstawę powinno się uznać konstatację, że losów społeczeństwa ludzkiego nie można powierzać rynkowi. Zalety systemu rynkowego sprawiają, że jest on niezbędny jako zasadnicza forma organizacji życia gospodarczego. Trzeba jednak 6 Zajmuje się tym m.in. najnowszy raport Klubu Rzymskiego, wydany w 2010 r. w formie książkowej pt. The Blue Economy: 10 Years, 100 Innovations, 100 Million Jobs, autorstwa Guntera Pauli. świadomie korygować jego funkcjonowanie, eliminując wynaturzenia i negatywne skutki jego działania. Zmiany zachodzące obecnie w świecie obejmują nie tylko sferę zaspokajania potrzeb materialnych człowieka, lecz sięgają głęboko w sferę kultury, obyczajowości i systemów wartości. Nie chodzi więc o tworzenie koncepcji nowego, statycznego ładu ustrojowego, lecz o określenie pożądanego kierunku oddziaływania na tworzenie się mobilnego, adaptacyjnego układu, zdolnego do ciągłej, szybkiej absorpcji przemian w strukturze potrzeb i motywacji człowieka. W zglobalizowanym świecie skala problemów do rozwiązania wykracza poza możliwości poszczególnych państw. Żaden kraj, nawet największy, nie rozwiąże sam tych problemów. Niezbędne jest wytworzenie ogólnego nastawienia na najszerszą współpracę międzynarodową, nakierowaną na określenie i realizację wspólnych celów: obrony warunków życia ludzi przed narastającymi zagrożeniami oraz zapewnienia stopniowej poprawy tych warunków. Do takiego wielkiego porozumienia międzynarodowego jest jednak wciąż bardzo trudno doprowadzić ze względu na istniejące różnice doraźnych interesów. Jeśli nie uda się zapewnić takiego dobrze zinstytucjonalizowanego współdziałania, to w dłuższej perspektywie trudno się spodziewać pomyślnej przyszłość świata. Musi następować stopniowe pogarszanie się warunków rozwoju, uderzając najpierw w najsłabszych, czyli kraje i warstwy ubogie. Ostateczną konsekwencją musiałaby się stać ogólna walka o przetrwanie. Trzeba więc znaleźć sposób przełamania różnic bieżących interesów i odrzucenia krótkowzroczności na rzecz wspólnego tworzenia nowego ładu i budowania lepszej przyszłości. Problemy światowe dotyczą również Polski. Wprawdzie w geopolitycznej grze sił nie może ona odgrywać istotnej roli, ale międzynarodowe ruchy kapitału, zjawiska o charakterze recesyjnym oraz zmiany cen podstawowych paliw i surowców na rynkach światowych będą wywierały bezpośredni wpływ na położenie w kraju. 18

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

WIELKI KRYZYS A DROGI EWOLUCJI SYSTEMU RYNKOWEGO

WIELKI KRYZYS A DROGI EWOLUCJI SYSTEMU RYNKOWEGO Zdzisław Sadowski WIELKI KRYZYS A DROGI EWOLUCJI SYSTEMU RYNKOWEGO 1. Wynaturzenie gospodarki rynkowej W tytule książki dla określenia roli wielkiego kryzysu finansowego i gospodarczego 2008 r. posłużono

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE HISTORIA XV wiek zalążki towarzystw naukowych w Polsce 1800 r. Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk aktywne uczestnictwo badaczy społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Wyzwani; w warun OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009

Wyzwani; w warun OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009 Wyzwani; w warun o OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE WARSZAWA 2009 Spis treści Wstęp 11 Władysław Szymański 1. Niekompletny proces globalizacji i jego skutki 15 1.1. Wprowadzenie 15

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

Potencjał metropolitalny Krakowa

Potencjał metropolitalny Krakowa Potencjał metropolitalny Krakowa Grzegorz Gorzelak EUROREG Uniwersytet Warszawski Polska wobec wyzwań cywilizacyjnych XXI w. Druga konferencja krakowska, 18-19 czerwca 2009 Dynamika PKB w regionach metropolitalnych

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Autor adresuje książkę do Czytelników pragnących lepiej zrozumieć procesy rozwoju gospodarczego we współczesnym świecie. Do studentów, ekonomistów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski Udział w konferencjach naukowych Elzbiety Feret UDZIAŁ W KONFERENCJACH i SEMIANARIACH NAUKOWYCH: 1. 21-23 kwietnia 1998r. Opole - Jarnałtówek, Funkcjonowanie samorządu terytorialnego - doświadczenia i

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Polskie Towarzystwo Ekonomiczne 28.01.2016 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci znawcy systemów bankowych

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego

Usługi środowiska w świetle bezpieczeństwa ekologicznego Artur Michałowski ZMN przy Komitecie Prognoz Polska 2000 Plus PAN Konferencja naukowa Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania Augustów 3-4

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW

ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wacław Jarmołowicz Dawid Piątek ROZDZIAŁ 10 W SPRAWIE PRZEMIAN W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM I KSZTAŁCENIA EKONOMISTÓW Wprowadzenie Celem opracowania jest ogólna charakterystyka przemian w tym przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Rocznik Pedagogiczny 37/2014 PL ISSN 0137-9585 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Konferencja Naukowa

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I Dr hab. Andrzej Podraza, prof. KUL Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa Bezpieczeństwo narodowe II stopnia Rok akademicki 2015/2016 Semestr I 1. Realizm w stosunkach międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ FIRM REGIONU ŁÓDZKIEGO NA RYNKACH MIĘDZYNARODOWYCH.

KONKURENCYJNOŚĆ FIRM REGIONU ŁÓDZKIEGO NA RYNKACH MIĘDZYNARODOWYCH. Konferencja naukowa Oddziału Łódzkiego PTE Franciszek Sitkiewicz KONKURENCYJNOŚĆ FIRM REGIONU ŁÓDZKIEGO NA RYNKACH MIĘDZYNARODOWYCH. W dniach 9 i 10 czerwca 2006r. w hotelu MOŚCICKI w Spale odbyła się

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012

EKONOMIA Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012 Leszek Jasiński EKONOMIA etyka i Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2012 Spis treści WSTĘP.... 11 1. CZY CENY MOGĄ BYĆ SPRAWIEDLIWE?... 13 Problem ekonomiczny... 13 Problem etyczny.... 17 2. CZY JEST

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju

Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju Raport referencyjny do modułu/przedmiotu: Społeczna Odpowiedzialność Biznesu w kontekście zrównoważonego rozwoju Opracował: dr Grzegorz Gawron Katowice 2015 Wstęp Wszelkie próby dokonania hermetycznej

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020. dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu

Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020. dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu Rozwój szkolnictwa wyższego w powiecie wałbrzyskim stan aktualny i perspektywy na lata 2014-2020 dr Andrzej Węgrzyn PWSZ w Wałbrzychu 1 Plan prezentacji 1. Szkoły wyższe w Wałbrzychu - stan obecny 2. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce referat na konferencję pt OPOLSKA KONFERENCJA MONITOROWANIA I EWALUACJI POLITYK PUBLICZNYCH doświadczenia przeszłości

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego

Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego III Spotkanie Grupy Sterującej Ewaluacją I Monitoringiem Plan badań, analiz i ekspertyz na 2016 rok w zakresie rozwoju regionalnego województwa opolskiego Jagoda Sokołowska Kierownik Referatu Badań i Ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku"

Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku Perspektywy rozwoju Aglomeracji Wałbrzyskiej i współpracy z pracodawcami w 2014 roku" Dr Roman Szełemej Prezydent Wałbrzycha Wałbrzych, dn. 18 grudnia 2013 r. ul. Szczawieńska 2 58-310 Szczawno Zdrój biuro@dolnoslascy-pracodawcy.pl

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo