Wybrane teksty z V Konferencji Młodych Naukowców r. REGIONY KULTURA - DEMOKRACJA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybrane teksty z V Konferencji Młodych Naukowców 9-10.06.2011 r. REGIONY KULTURA - DEMOKRACJA"

Transkrypt

1 Wybrane teksty z V Konferencji Młodych Naukowców r. REGIONY KULTURA - DEMOKRACJA Wrocław 2013

2 REGIONY KULTURA DEMOKRACJA Wybrane teksty z V Konferencji Młodych Naukowców r. 1

3 Studenckie Koło Naukowe Historyków im. K. Maleczyńskiego dziękuje pracownikom naukowym Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego, którzy dokonali recenzji prezentowanych tekstów oraz zadbali o jej poziom naukowy. Redaktor, skład, łamanie, korekta tekstu: Natalia Niedzielska-Burdzy Korekta tekstu: Paweł Piecyk ISBN: Wrocław

4 Spis treści Chlastawa Jacek - Wczesnośredniowieczne groby z bronią i oporządzeniem jeździeckim z terenu dzisiejszej Wielkopolski... 5 Chmiel Zbigniew - Migracje jako czynnik przemiany struktury społecznej polskiej wsi po akcesji do Unii Europejskiej Gajdziński Kevin - Mieszczański turniej szermierczy w XVI-wiecznych Niemczech Gilewski Grzegorz - Koncepcje współpracy wojskowej między Polską a krajami Zakaukazie w latach Gmurek Monika - Dwie modalności realizmu - wybór świadomy czy przypadkowy? Hebel Agnieszka - Kobieta w islamie zarys sytuacji społecznej Huptyś Szymon - Eleusis i jego wpływ na zachowania społeczne mieszkańców świata antycznego na wybranych przykładach Jadczyk Karol - Uzbrojenie oddziałów partyzanckich w powstaniu styczniowym r Kabat Stefan - Unia Europejska - deficyt demokracji tylko mitem? Analiza zgodności ładu wspólnotowego z modelem demokracji konsensualnej Kazimirak Katarzyna - Śmierć Bolesława Bieruta w świetle plotek i pogłosek wrocławian w 1956 roku Kluzik Marcin - Republika Mołdawii na drodze demokratycznych przemian. Przyczynek do dyskusji na temat szans i perspektyw dla demokracji Kotas Kamil - Walka o głosy. Formy polskiej propagandy plebiscytowej na Górnym Śląsku w latach Krauze Joanna - Różnorodność etniczno-kulturowa w systemie polityczno-prawnym Izraela Kujawska Alicja - Walory obronne wczesnośredniowiecznych grodów pomorskich Kukliński Paweł - Odbudowa życia kulturalnego i gospodarczego Torunia po II wojnie światowej Leonkiewicz Łukasz - Wpływ hezychazmu na współczesną duchowość prawosławną Lichter Łukasz - Krucjata przeciw katarom w l Łaga Zuzanna - Żuławiacy? Pamięć i niepamięć a tożsamość regionalna mieszkańców Żuław Malinowski Arkadiusz - Polonia wrocławska w latach Przykład skupiska polskiej mniejszości narodowej w republice weimarskiej

5 Mizgalska Magdalena - Współistnienie chrześcijan i wyznawców judaizmu w Częstochowie w latach trzydziestych XX wieku Mrożek Żaneta - Nowe techniki i strategie wykorzystywane w kampaniach wyborczych jako odpowiedź na problemy z demokracją Niedzielska-Burdzy Natalia - Lokalny patriotyzm w barwach i logo WKS ŚLĄSK Oczko Karolina - Pojęcie obcości cywilizacyjnej i kulturalnej w doświadczeniach przesiedleńców z Kresów Południowo-Wschodnich Oczkowska Żaneta - Czy patriotyzm może być cnotą w systemie liberalnodemokratycznym? Pierściński Wojciech - Rozkwit czy odwrót - demokracja polska w końcowej fazie rządów Jana Olszewskiego Polańska Ewelina - Hetman Jan Zamoyski w malarskiej wizji Jana Matejki Ratuszniak Jan - Ławr Korniłow jako dowódca armii rosyjskiej w świetle relacji Zinaidy Gippius Skwirut Kamil - Za gwiazdkę więcej na mundurowym pagonie Ofiary Zbrodni Katyńskiej pochodzące z przedwojennego powiatu rzeszowskiego Szajda Marek - Szkice handlu żydowskiego we Wrocławiu w XV wieku Szerle Jędrzej - Kolonizuj i rządź - kolonizacja fryderycjańska na Pomorzu na przykładzie osiedleńca Christiana Langmesser Tomczyk Magdalena - Polityka PRL wobec Kościoła Polskokatolickiego w południowo-wschodniej Polsce Wagner Katarzyna - Bitwa pod Warszawą (21/31 lipca 1705) Wasilewski Marcin Dywizja Piechoty Ziółkowska Joanna - Państwo, Unia, świat o kłopotach demokracji we współczesnym świecie Zwolińska Kinga - Kryzys partii politycznej?

6 mgr Jacek Chlastawa Uniwersytet Jagielloński Archeologia Wczesnośredniowieczne groby z bronią i oporządzeniem jeździeckim z terenu dzisiejszej Wielkopolski Przyjęcie w 966 roku chrześcijaństwa przez Mieszka I i jego poddanych spowodowało radykalne zmiany w kulturze duchowej mieszkańców Państwa Pierwszych Piastów. Pojawił się nowy sposób grzebania zmarłych związany z nową religią. Ciałopalny obrządek pogrzebowy został stopniowo wyparty i zastąpiony przez inhumację. Uogólniając, możemy powiedzieć, iż w nowym rytuale pogrzebowym zmarli nie byli paleni, chowano ich za to w płaskich grobach wziemnych. Zazwyczaj były to groby pojedyncze, zawierające jeden pochówek szkieletowy (rzadziej spotykamy groby podwójne lub potrójne). Szkielet spoczywał w jamie o kształcie prostokątnym lub owalnym, na ogół w pozycji na wznak, z wyprostowanymi rękoma i nogami. Część odkrytych pochówków pozbawiona jest całkowicie wyposażenia, część zawiera wyposażenie i dary grobowe - przedmioty zróżnicowane pod względem funkcji i chronologii 1. Wśród odkrywanych pochówków występują również groby wyposażone w broń i oporządzenie jeździeckie. Na 127 cmentarzysk znanych z terenu dzisiejszej Wielkopolski zabytki tego rodzaju odkryto w przypadku 35 stanowisk 2. Niestety, część z tych cmentarzysk została odkryta przypadkowo i zniszczona, do tego dochodzi nie zawsze adekwatny do rodzaju stanowisk sposób prowadzenia badań oraz często niedostateczny stopień opublikowania wyników tychże badań. To wszystko sprawia, że wartość posiadanych informacji jest bardzo zróżnicowana i niejednorodna. Dla przykładu: o militariach znalezionych na cmentarzysku w Czarnym Piątkowie (st. 3) posiadamy jedynie informacje, że 1 Z. Rajewski, Wielkopolskie cmentarzyska rzędowe okresu wczesnodziejowego, "Przegląd Archeologiczny" 1937, t. 6, z. 1, s ; M. Miśkiewicz, Wczesnośredniowieczny obrządek pogrzebowy na płaskich cmentarzyskach szkieletowych w Polsce, "Materiały wczesnośredniowieczne" 1969, t. VI, s ; Zoll- Adamikowa, Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe Małopolsk, t. II: Analiza, Wrocław-Warszawa- Kraków-Gdańsk 1971, s ; K. Wachowski, Cmentarzyska doby wczesnopiastowskej na Śląsku, Wrocław 1975, s J. Chlastawa, Stan badań nad cmentarzyskami z okresu wczesnego średniowiecza w Wielkopolsce, maszynopis pracy magisterskiej złożony w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2008 roku, s

7 pochówki wyposażone były w groty 3, a na cmentarzysku w Bninie przy jednym ze szkieletów zleziono zniszczoną ostrogę żelazną 4 ; poza tym stwierdzeniem nie dysponujemy innymi informacjami ani na jej temat, ani odnośnie grobu w jakim została znaleziona. Czasami sytuacja jest nieco lepsza, jak np. na stanowisku w Łubówku (Luboniu), gdzie w 1912 r. odkryto przypadkowo cmentarzysko, z którego znamy bogato wyposażony w militaria grób - przy szkielecie znaleziono żelazny grot włóczni, czekan i ostrogę żelazną. Dysponujemy opisem pochówku oraz dokumentacją fotograficzną zabytków, niemniej jednak pochówek ten uległ całkowitemu zniszczeniu przed przybyciem archeologa, stąd brak informacji o jego formie, ułożeniu szkieletu czy miejscu zalegania darów 5. Uniemożliwia to pełną analizę sposobu ułożenia wyposażenia w grobie, co wpływa negatywnie na możliwość pełnej rekonstrukcji rytuału i zwyczajów pogrzebowych. Przykładem zróżnicowanej formy publikacji wyników badań jest badane systematycznie od kilku lat cmentarzysko w Dziekanowicach (st. 22). Wyniki prac na tym stanowisku ukazują się bądź w formie opracowania poszczególnych grobów (ewentualnie ich "typów"), bądź w formie omówienia poszczególnych zabytków, ewentualnie kategorii zabytków. W przypadku opisu pochówków mamy do czynienia z wzorcowym wręcz opublikowaniem wyników badań, pełnym omówieniem konkretnych grobów oraz opisem ich usytuowania w obrębie cmentarzyska; w przypadku zbiorczego omówienia zabytków (bądź pochówków) mamy podane informacje w sposób wybiórczy i niekompletny 6. Z pośród tych 35-u cmentarzysk można wyróżnić w sumie 28 grobów (pochodzących łącznie z trzynastu stanowisk), o których posiadamy dokładne lub dość dokładne informacje i właśnie te pochówki będą tematem referatu. Są to następujące groby i cmentarzyska: Bilczew st. 1 (grób nr 1), Dziekanowice st. 2 (grób nr 123 i 34), Dziekanowice st. 22 (grób nr 8/94, 65/95, 82/95, 4/97, 31/97, 46a/97, 45/00, 9/02, 20/03, 101/03), Giecz st. 1 (grób nr 25/98), Giecz st. 4 (grób nr 77/01), Góra st. 1 (grób nr 15), Komorowo st. 12 (grób nr 21), 3 Z. Kurnatowska, A. Łosińska, Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Wielkopolsce, w: Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce. Materiały z konferencji Poznań grudnia 1987 roku, pod red. Z. Kurnatowskiej, Poznań 1990, s Rajewski, s K. Kara, Z badań nad wczesnośredniowiecznymi grobami z uzbrojeniem z terenu wielkopolski, w: Od plemienia do państwa. Śląsk na tle wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny Zachodniej, pod red. L. Leciejewicza, Wrocław-Warszawa 1991, s Dla przykładu: A. Wrzesińska, J. Wrzesiński, Dwa interesujące groby z wczesnego średniowiecznego cmentarzyska szkieletowego w Dziekanowicach, gm. Łubowo, woj. Poznańskie, stan. 22, "Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne" 1995, t. 3, s ; Tychże, Wczesnośredniowieczny grób szkieletowy z misą mosiężną z cmentarzyska Mały Skansen w województwie wielkopolskim, "Archaeologia Historica Polona" 2002, t. 12, s ; Tychże, Odważniki z wczesnośredniowiecznego stanowiska w Dziekanowicach, w: Świat Słowian wczesnego średniowiecza, pod red. M. Dworaczyka, A. Kowalskiej, S. Maździocha, Szczecin- Warszawa 2006, s

8 Koninkowo st. 65 (grób nr 11), Krusza Zamkowa st. 13 (grób nr 11, 36), Młodzikowo st. 4 (grób nr 13, 16, 85), Ostrowąż st. 1 (grób nr 3), Sowinki st. 23A (grób nr 69, 132, 151), Uścięcie (grób nr 1). Na dwóch stanowiskach znaleziono żelazne miecze: na cmentarzysku w Koninkowie, w grobie nr 11 oraz na cmentarzysku w Dziekanowicach st. 22 w pochówku oznaczonym nr 8/94. W grobie z Koninkowa miecz spoczywał przy lewym biodrze zmarłego, z głownią ułożoną wzdłuż lewej nogi i sztychem skierowanym w kierunku stóp. W grobie z Dziekanowic miecz znaleziono przy prawym biodrze zmarłego, głownią ułożoną wzdłuż prawej nogi i sztychem również skierowanym w stronę stóp. W tym ostatnim grobie dłoń zmarłego spoczywała na rękojeści miecza, na co wskazuje układ kości ręki 7. W obydwu przypadkach miecz został "ustawiony" bokiem - opierał się na jelcu i ostrzu, co być może jest efektem przypasania broni do pasa zmarłego za pomocą rapci, które to elementy nie zachowały się. Na uwagę zasługuje fakt, iż miecz znaleziony w Koninkowie został celowo zniszczony - jego jelec został przekrzywiony, a głowica obsunięta na trzpień rękojeści. Oba miecze zaklasyfikowano jako typ X wg typologii E. Oakeshotta lub jako typ α wg klasyfikacji A. Nadolskiego 8. Miecz z Dziekanowic datowany jest na XI w. a okaz z Koninkowa na przełom XI/XII i XII wiek. Kolejną kategorią uzbrojenia, występującą w pochówkach, są groty broni drzewcowej. Tego typu broń odkryto na cmentarzysku w Sowinkach, gdzie w pochówku nr 151 znaleziono żelazny grot włóczni, który spoczywał na wysokości głowy, ułożony równolegle do zwłok i tuleją skierowany w kierunku stóp. Broń drzewcową znaleziono również na stanowisku w Młodzikowie, gdzie w pochówku nr 85 spoczywał grot oszczepu. Zalegał on po prawej stronie czaszki, ułożony był równolegle do osi ciała, tuleją skierowany w stronę stóp. Dodatkowo autorzy opracowania tego stanowiska uważają, iż w grobie nr 16 natrafiono na pozostałości po oszczepie. W pochówku tym znaleziono fragmenty drzewca z kolcem żelaznym, uchwycone przy prawej stopie, na zewnątrz szkieletu i w okolicy stawu łokciowego prawej ręki oraz nóż bojowy 9. W pochówku nr 1 z Uścięcic, przy prawej dłoni zmarłego znaleziono grot żelazny o 4 ostrzach 10. Niestety zabytek nie zachował się i trudno 7 A. Wrzesińska, J. Wrzesiński, Groby z uzbrojeniem na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku w Dziekanowicach w Wielkopolsce, "Archaeologia Historica Polona" 2007, t. 17, s A. Nadolski, Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII w., Łódź 1954, s. 27; A. Wrzesińska, J. Wrzesiński, Dwa..., s. 213; T. Stępnik, Elitarne cmentarzysko z przełomu XI/XII wieku w Koninku, stan. 65, woj. Wielkopolskie, "Folia Praehistorica Posnaniensia" 2009, t. XV, s L. Leciejewicz, W. Łosiński, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Młodzikowie w pow. średzkim, "Fontes Archaeologici Posnanienses" 1990, t. 11, s Cyt. za: W. Hensel, Z. Hilczer-Kurnatowska, A. Łosińska, Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnohistorycznej, t. 7, Poznań 1995, s

9 jest powiedzieć jaką miał formę (być może zmarły wyposażony został w oścień). Grot z Sowinek i z Młodzikowa zaklasyfikowano jako typ typ III wg A. Nadolskiego 11. Pochówek z nr 85 z Młodzikowa datowany jest na XI wiek, natomiast grób z Sowinek na 1. poł XI wieku. Broń obuchowa znana jest z 6-u grobów pochodzących z 5 cmentarzysk. Na cmentarzysku w Bilczewie w grobie nr 1 znaleziono topór żelazny, który spoczywał przy prawej nodze zmarłego z ostrzem schowanym częściowo pod kością goleni. W grobie nr 69 z Sowinek pochodzi topór żelazny - znaleziony w okolicy prawego kolana, ostrzem zwrócony na zewnątrz. Z kolei z cmentarzyska w Dziekanowicach st. 2, w pochówku oznaczonym nr 34, zarejestrowano topór żelazny, nie udało się jednak uchwycić szkieletu zmarłej osoby, przez co nie można ustalić położenia broni względem ciała zmarłego. Na południe od stanowiska 2, tj na cmentarzysku w Dziekanowicach st. 22 w grobie nr 9/02 znaleziono topór żelazny, który spoczywał przy prawej kości udowej. Z tego stanowiska pochodzi także nietypowy okaz "uzbrojenia", a mianowicie miniaturowy toporek mosiężny, znaleziony w grobie nr 65/95 (pochówek ten zawierał szkielet dziecka zmarłego między 3. a 4. rokiem życia). Miniaturowy toporek spoczywał na prawej kości udowej, ostrzem skierowany w do lewej kości udowej. Trudno jest powiedzieć jakie funkcje pełniła ta zawieszka, kształtem nawiązująca do toporów bojowych. Być może pełniła rolę symboliczno-magiczną i wiązała się z kultem Thora lub Peruna. Mogła być też symbolem wojowników, członków drużyny książęcej, a w kontekście omawianego pochówku mogła wiązać się z przyjmowaniem (przygotowywaniem do przyjęcia?) młodych chłopców w skład drużyny 12. Z inną kategorią broni obuchowej mamy do czynienia na cmentarzysku w Młodzikowie, gdzie w grobie nr 13 zleziono ołowianą głowicę maczugi o kształcie dwustożkowatym, z otworem w środku, która zalegała na wysokości prawej kości goleniowej. Topory ze stanowiska w Bilczewie oraz Sowinek określono jako typ II wg A. Nadolskiego i datowano są na XI wiek 13, natomiast okaz z cmentarzyska w Dziekanowicach st., 2 zaliczono do typ IV wg A. Nadolskiego i datowano na XI-XII w 14. Topór ze stanowiska Dziekanowice stan. 22 określono jako typ Vb wg A. 11 Nadolski, s. 54; Leciejewicz, Łosiński, s. 130; A. Krzyszowski, Wstępne wyniki badań archeologicznych na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku szkieletowym z X/XI-XI wieku w miejscowości Sowinki, gm. Mosina, woj. poznańskie, stanowisko 23A, "Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne" 1992, t. 1, s M. Wołoszyn, Zabytki pochodzenia wschodniego we wczesnośredniowiecznej Polsce, w: Wędrówki rzeczy i idei w średniowieczu. Spotkania Bytomskie V, pod red. S. Moździocha Wrocław 2004, s ; Tenże, Ze studiów nad obecnością ruską i skandynawską na ziemiach polskich w X-XII wieku, w: Świat Słowian wczesnego średniowiecza, pod red. M. Dworaczyka, A. Kowalskiej, S. Moździocha, Szczecin-Wrocław 2006, s ; Wrzesińska, Wrzesiński, Groby..., s Nadolski, s. 70; K. Gorczyca, K. Olińska, Cmentarzyska wczesnośredniowieczne w Bilczewie i Ruminie woj. konińskie, "Zeszyty Muzealne Muzeum Okręgowego w Koninie" 1989, t. 1, s. 60; Krzyszowski, s Nadolski, s. 65; J. Wrzesiński, Cmentarzysko szkieletowe w Dziekanowicach, gm. Łubowo, st. 2., "Studia Lednickie" 1989, t. 1, s

10 Nadolskiego i datowano na XI - schyłek XIII wieku, natomiast miniaturowy toporek mosiężny datowano na XI-XII wiek, z możliwością funkcjonowania w XIII wieku 15. Trzykrotnie spotykamy się z wyposażeniem zmarłych w strzały. Żelazne groty strzał znaleziono na cmentarzysku w Dziekanowicach st. 22, w grobie nr 45/00 - gdzie grot spoczywał na wysokości lewego barku, ułożony równolegle do przedramienia, ostrzem skierowany ku czaszce, w Ostrowążu, w grobie nr 3 - gdzie znaleziony został przy lewej nodze w okolicy kości udowej, skierowany ostrzem ku górze oraz w Sowinkach, w grobie nr grot został znaleziony w okolicy lewej nogi, na wysokości stopy, ostrzem skierowanym w kierunku stóp. Wszystkie znalezione groty można zaliczyć do typu I wg A. Nadolskiego 16. Kategorią uzbrojenia, która z jednej strony występuje najliczniej na omawianym obszarze, a z drugiej zaś strony jest trudną do jednoznacznej identyfikacji (i interpretacji) są tzw. noże bojowe. O ich roli w uzbrojeniu okresu wczesnopiastowskiego niewiele da się powiedzieć. Nie dysponujemy precyzyjnymi kryteriami pozwalającymi wyselekcjonować w materiałach wykopaliskowych noży przeznaczonych specjalnie do walki 17. Zapewne każdy nóż mógł pełnić w razie potrzeby rolę broni, niemniej w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że "intencjonalne" cechy broni noszą noże o długości powyżej 20 cm 18. Z tego typu bronią spotykamy się na siedmiu cmentarzyskach w dwunastu pochówkach 19 (w przypadku pochówku nr 36 w Kruszy Zamkowej mamy do czynienia z 13 centymetrowej długości trójkątnym sztyletem, ujętym tutaj ze względu na swój specyficzny kształt). W czterech przypadkach noże spoczywały po lewej stronie biodra (Dziekanowice st. 2, grób nr 23; Dziekanowice st. 22, grób nr 82/95, 4/97 oraz 20/03 - w tym ostatnim pochówku nóż dodatkowo spoczywał pod lewą ręką). Trzykrotnie zleziono je leżące wzdłuż lewego uda (Dziekanowice st. 22, grób nr 45/00-2 okazy; Giecz st. 4, grób nr 77/01; Młodzikowo, grób nr 16). W jednym przypadku (Dziekanowice st. 22, grób nr 46a/97) nóż znaleziony został przy lewym piszczelu. Dwukrotnie zleziono noże w okolicach lewej dłoni i raz w okolicy łokcia lewej ręki (Góra, grób nr 15; Krusza Zamkowa, grób nr 36 oraz grób nr 11). W jednym przypadku nóż znaleziono w okolicach klatki piersiowej (Dziekanowice st. 22, grób nr 31/97). Na cmentarzyskach z terenu dzisiejszej Wielkopolski spotykamy się także z elementami oporządzenia jeździeckiego. W przypadku trzech grobów zmarli wyposażeni 15 Nadolski, s ; Wrzesińska, Wrzesiński, Groby..., s. 77, Nadolski, s. 65; S. Janosz, Z badań ratowniczych w Ostrowążu w pow. konińskim, "Przegląd Archeologiczny" 1959, t. 11, s ; Krzyszowski, s. 98; Wrzesińska, Wrzesiński, Groby..., s T. Kordala, Wczesnośredniowieczne cmentarzyska szkieletowe na północnym Mazowszu, Łódź 2006, s Nadolski, s W pochówku nr 69 z Sowinek zmarłego pochowano razem z czekanem i nożem "bojowym", niestety nie podano informacji o miejscu znalezienia noża; Krzyszowski, s

11 zostali w ostrogi żelazne. Na stanowisku w Dziekanowicach st. 22, w grobie nr 101/03, znaleziono parę ostróg żelaznych, które obejmowały dolne części piszczeli szkieletu. Podobnie usytuowana była para ostróg (w tym jedna ze sprzączką), pochodząca z grobu nr 151 w Sowinkach - obydwie znaleziono in situ na zachowanych śladowo kościach stóp obu nóg. Z nieco odmienną sytuacją spotykamy się na cmentarzysku w Komorowie, gdzie w grobie nr 21 kości ludzkie i elementy wyposażenia zostały przesunięte i złożone w jednym miejscu bez zachowania jakiegokolwiek układu anatomicznego (prawdopodobnie na skutek zniszczenia przez późniejszy pochówek 20 ). W pochówku tym dwie ostrogi żelazne znaleziono tuż przy kościach szkieletu, od strony zachodniej. Ostrogi z Dziekanowic określone zostały jako typ II odmiany I wg klasyfikacji Z. Hilczerwóny i datowane są na XI - XIII wiek 21. Ostrogi z Sowinek określono jako typ I odmiany 2 wg Z. Hilczerówny, natomiast okazy z Komorowa określono jako typ I wg wyżej wspomnianej klasyfikacji. Ostrogi z obu tych grobów datowane są na X - 1. poł. XI wieku 22. Na stanowisku w Gieczu (st. 1), w zniszczonym i wyrabowanym grobie nr 25/98, znaleziono natomiast niewielki fragment żelaznej zbroi kolczej. Broń nie jest oczywiście jedyną kategorią zabytków wchodzącą w skład wyposażenia grobowego wspomnieniach pochówków. Przy zmarłych znaleziono także takie przedmioty jak: noże żelazne nie pełniące funkcji broni (Bilczew, grób nr 1; Dziekanowice st. 2, grób nr 23 i 34; Dziekanowice st. 22, groby nr 8/94, 65/95, 20/03, 9/02; Koninkowo, grób nr 11; Młodzikowo, grób nr 13 i nr 85-2 okazy; Sowinki, grób nr 132 i nr 151), kabłączki skroniowe (Dziekanowice st. 22, grób nr 20/03-2 sztuki; Koninkowo, grób nr ), krzesiwa (Bilczew, grób nr 1, razem z 2 krzemieniami; Młodzikowo, grób nr 13 i nr 16), sprzączki (Dziekanowice st. 22, grób nr 20/03-2 sztuki i grób nr 45/00; Młodzikowo, grób nr 16), wiaderka drewniane (Komorowo, grób nr 21; Młodzikowo, grób nr 85; Sowinki, grób nr 151), żelazna szpila pierścieniowata (Młodzikowo, grób nr 16), naczynia gliniane (Bilczew, grób nr 1; Giecz st. 1, grób nr 25/98), misa mosiężna (Dziekanowice st. 22, grób nr 45/00), odważniki (Dziekanowice st. 22, grób nr 20/03 i nr 9/02), osełka z łupku (Dziekanowice st. 22, grób nr 20/03; Młodzikowo, grób nr 16), paciorek z karneolu (Dziekanowice st. 22, grób nr 20/03), szydło żelazne (Sowinki, grób nr 151), moneta srebrna (Góra st. 1, grób nr 15), fragment srebrnej blaszki/krążka moneto podobnego (Dziekanowice st. 22, grób nr 45/00), brązowy 20 T. Malinowski, A. Malinowski, W. Lorkiewicz, Komorowo, stanowisko 12: cmentarzysko wczesnośredniowieczne, Słupsk 1994, s. 23, Wrzesińska, Wrzesiński, Groby..., s Krzyszowski, s ; Malinowski, Malinowski, Lorkiewicz, s W przypadku cmentarzyska w Komorowie kabłączek skroniowy znaleziony został w grobie mężczyzny; Stępnik, s

12 zaczep-przewleczka i kościany rodzielacz (?) rzemieni (Dziekanowice st. 22, grób nr 82/95), ścinek srebra (Dziekanowice st. 22, grób nr 101/03), bliżej nieokreślone przedmioty żelazne (Dziekanowice st. 2, grób nr 23; Giecz st. 4; grób nr 77/01; Sowinki, grób nr 15` - brzytwa żelazna?). Spośród wymienionych pochówków z uzbrojeniem i wyposażeniem jeździeckim trzy wyróżniały się odmiennym potraktowaniem zmarłego, jeśli chodzi o kształt i rozmiar jamy grobowej oraz inne elementy konstrukcyjne grobu. Pochówek nr 11 z Koninkowa odróżniał się od pozostałych z tego cmentarzyska znacznie większą i głębszą jamą grobową (przy zmarłym znaleziono miecz, nóż oraz kabłączek skroniowy), podobną sytuację zaobserwowano w przypadku grobu nr 151 z Sowinek, gdzie jama grobowa wyróżniała się większymi rozmiarami na tle innych grobów (a zmarłego wyposażono w 2 noże żelazne wsadzone do wspólnej skórzanej pochewki, grot włóczni; dwie ostrogi żelazne, szydło żelazne, wiaderko drewniane i bliżej nieokreślony przedmiot - prawdopodobnie brzytwę żelazną). Natomiast na cmentarzysku w Dziekanowicach st. 22, zmarły (wyposażono w miecz i nóż żelazny) pochowany w grobie nr 8/94, został przykryty płaszczem kamiennym, który zalegał nad tułowiem i udami. Wokół szkieletu (na wysokości głowy i tułowia) odkryto drobiny węgla drzewnego, a miedzy nimi pojedyncze, bardzo drobne grudki nieokreślonej substancji o barwie brudnoczerwonej 24. W większości przypadków w omawianych grobach pochowani zostali mężczyźni - wyjątek stanowi kobieta (wyposażona w nóż "bojowy") pochowana w grobie nr 20/03 na cmentarzyska w Dziekanowicach st. 22. Niemniej należy zaznaczyć iż w nie każdym przypadku udało się określić płeć zmarłego za pomocą badań antropologicznych, co nakazuje pewną ostrożność w określaniu płci za pomocą wyposażenia, w naszym przypadku broni. Świadczyć może o tym np. wspomniany pochówek z Dziekanowic oraz niejednoznaczny w interpretacji pochówek podwójny oznaczony numerem 37/38 z cmentarzyska w Tańsku- Przedborach - wyposażenie grobowe, w tym grot włóczni, zgrupowane zostało przy szczątkach kobiecych 25 oraz wspomniany wyżej pochówek z Koninkowa, gdzie w grobie mężczyzny znaleziono kabłączek skroniowy. Jeśli chodzi o wiek pochowanych osób, to w jednym przypadku spotykamy się z pochówkiem oznaczonym jako Infans I (wspomniany grób dziecka z Dziekanowic st. 22). W trzech przypadkach zmarłych oznaczono jako Juvenis (wiek młodzieńczy od 12/14 do 20/22 roku życia). Jako Adultus (wiek dorosły od 20/22 do 30/35 roku życia) określono wiek 6-u zmarłych. Natomiast największą liczbę zmarłych 24 Wrzesińska, Wrzesiński, Dwa..., s L. Rauhut, L. Długopolska, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w obudowie kamiennej w Tańsku -Przedborach, pow. Przasnysz, "Wiadomości Archeologiczne" 1973, t. XXXVIII, s

13 pochowano w wieku Maturus (wiek dojrzały od 30/35 do 50/55 roku życia) - tak określono wiek 10-u zmarłych (w jednym przypadku być może pomiędzy 55-ym a 60-ym rokiem życia - grób z Koninkowa). Różnorodność wyposażenia zmarłych w militaria i inne przedmioty powoduje próby przydzielenia poszczególnych pochówków do określonych formacji zbrojnych jak łucznicy, tarczownicy czy wojownicy konni 26. Trudno jest jednak powiedzieć na ile dostrzegana w materiale archeologicznym różnorodność w ilości, bogactwie i jakości wyposażenia przekłada się na ówczesną stratyfikację społeczną i przynależność do określonej formacji zbrojnej pochowanych osób. Problemy z tym związane widać np. przy porównaniu terenów dzisiejszej Małopolski i Dolnego Śląska, gdzie znane są nieliczne groby wyposażone w broń i oporządzenie jeździeckie z terenami np dzisiejszego Mazowsza, gdzie możemy mówić o dużej liczbie pochówków wyposażonych w interesujące nas przedmioty 27. Nakazy i zakazy, związane z rytuałem pogrzebowym, nie zawsze są przez nas zrozumiałe i dobrze odczytywane. Z tego powodu znajdowaną w grobach broń oraz oporządzenie jeździeckie nie można traktować jako odzwierciedlenia rodzaju i ilości uzbrojenia używanego przez ludność zamieszkującą tereny dzisiejszej Wielkopolski, w okresie między 2. poł. X a XII w. Znaleziony inwentarz grobowy nie musiał odpowiadać rzeczywistemu wyposażeniu żyjącego wojownika, a odkryte w grobie przedmioty nie muszą wskazywać w sposób jednoznaczny na profesję pochowanej w nim osoby. 26 Nadolski, ; P. Kościelecki, Topografia wyposażenia grobów męskich na staromazowieckich cmentarzyskach z grobami w obudowach kamiennych, "Studia i Materiały Archeologiczne" 2000, t. X, s Wachowski, s ; Zoll-Adamikowa, s ; Kościelecki, s

14 Mgr Zbigniew Chmiel Uniwersytet Warszawski Historia Migracje jako czynnik przemiany struktury społecznej polskiej wsi po akcesji do Unii Europejskiej Temat niniejszego artykułu wynika z zainteresowań badawczych problematyką przemian społecznych w Polsce. Od maja 2004 roku procesy modernizacyjne, które do tej pory dotyczyły ludności wiejskiej w niewielkim stopniu, nabrały znaczącego przyśpieszenia, ale jednocześnie nie doprowadziły do całkowitej likwidacji zaszłości historycznych, wynikających ze specyfiki poprzedniego ustroju, a nawet starszych. Dopłaty bezpośrednie oraz rozmaite działania wchodzące w skład Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich transferują na wieś duże środki finansowe, które są przeznaczane na rozwój i modernizację produkcji jedynie przez niewielką część (największych) gospodarstw rolnych. Tymczasem otwarcie granic z krajami Unii Europejskiej oraz znacząca poprawa poziomu wykształcenia młodzieży wiejskiej ułatwiły migracje zarobkowe młodego pokolenia, nie widzącego dla siebie szans na dostatnie życie na wsi. W niniejszym artykule przeprowadzono szeroką analizę danych zastanych, często odwołujących się do porównań stanu sprzed i po akcesji. Umożliwiło to uchwycenie zachodzących procesów, zarówno w wymiarze społecznym, jak i demograficznym. Część badawcza referatu ma na celu weryfikację hipotezy mówiącej, że wyjazdy do pracy w Unii Europejskiej są alternatywą wobec migracji do miast dla młodzieży wiejskiej i przyczyniają się do likwidacji bezrobocia ukrytego na wsi oraz służy analizie materiału badawczego, zebranego przez autora w miejscowości Radoryż Kościelny, stanowią ej dobry przykład wsi Polski wschodniej, pozbawionej wielkiej własności ziemskiej i położonej z dala od dużych ośrodków miejskich. Saldo migracji wewnętrznych na pobyt stały pomiędzy wsią a miastem było w Polsce w latach korzystne dla obszarów wiejskich; rok 2000 zapoczątkował pierwszy powojenny okres, kiedy to napływ ludności z miasta na wieś był większy (o 4,2 tys.) niż odpływ ze wsi do miast. Różnica ta zwiększyła się do 17,6 tys. w 2002 r. i 41,6 tys. w 2004 r.

15 Dopiero w 2006 r. trend ten zmalał do 35,1 tys. Są to jednak dane przybliżone i niekompletne, ponieważ często zdarzają się przypadki niedopełnienia lub opóźnionego zrealizowania obowiązku meldunkowego. Proces przewagi napływu ludzi na wieś był wypadkową dwóch czynników: wzrostu migracji z miast na wieś oraz utrzymania się na zbliżonym poziomie (poza rokiem 2006 r.) wielkości odpływu ze wsi do miast. Ten dodatni przyrost migracyjny na wsi dotyczył zarówno populacji kobiet (poza rokiem 2001) jak i mężczyzn w całym omawianym okresie, jak również miał miejsce w większości grup wiekowych. W 2006 r. ujemne saldo migracji wewnętrznych dla wsi obejmowało jedynie osoby w wieku lat. W ujęciu przestrzennym najwyższe dodatnie salda migracji widoczne są na terenach wiejskich położonych wokół większych miast, a najwyższe ujemne - na terenach słabiej zurbanizowanych (w podziale według województw ujemne saldo migracji odnotowano jedynie w województwach: lubelskim, podlaskim i warmińsko-mazurskim) 1. Jak wiadomo, podział na miasta i wieś w polskiej statystyce oparty jest na kryterium administracyjnym. Do ludności wiejskiej zalicza się ludność mieszkającą poza granicami administracyjnymi miast 2. W takiej sytuacji wszystkie zmiany granic administracyjnych miast bezpośrednio wpływają na liczebność ludności wiejskiej. I niemal nigdy nie skutkują one wzrostem tej liczebności, ze względu na niezwykle sporadyczne sytuacje odebrania jakiejś miejscowości praw miejskich. W latach , w wyniku decyzji administracyjnych, liczba ludności wiejskiej zmniejszyła się o ok. 25 tys. osób i o tyle samo zwiększyła się liczba ludności miejskiej. Wejście Polski do Unii Europejskiej i związane z nim stopniowe otwieranie rynków pracy poszczególnych krajów członkowskich Wspólnoty przyczyniło się do znaczącego wzrostu emigracji Polaków oraz wpłynęło w dużym stopniu na zmianę kierunków wyjazdów. Znaczące dla dalszych rozważań będą wyniki Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 r., które wskazują, że maju 2002 r. za granicą przebywało 786 tys. osób, z czego przez okres dłuższy niż 12 miesięcy 626 tys. mieszkańców Polski. Poza Europą najwięcej Polaków przebywało w Stanach Zjednoczonych tys. i Kanadzie - 29 tys. Natomiast w krajach europejskich najwięcej rodaków przebywało w Niemczech tys., Włoszech - 39 tys., Wielkiej Brytanii - 24 tys. oraz Francji - niemal 21 tys. 3 Począwszy od maja 2004 r. kierunki emigracji z naszego kraju zmieniały się pod wpływem decyzji o otwarciu dla Polaków kolejnych rynków pracy. Od pierwszego dnia 1 Polska wieś Raport o stanie wsi, Warszawa 2002, s. 51; I. Frenkel, Przemiany demograficzne na wsi w latach , Wieś i rolnictwo 2007, nr 4, s Tamże, s Informacja o kierunkach i rozmiarach emigracji z Polski w latach , GUS, Warszawa 2008, s

16 akcesji do UE taki dostęp istniał jedynie w przypadku trzech krajów starej Unii : Wielkiej Brytanii, Szwecji i Irlandii. Od 1 maja 2006 r. swoje rynki pracy otworzyły Hiszpania, Portugalia, Grecja i Finlandia, a od 31 lipca tego samego roku również Włochy. 1 maja 2007 r. zostały zniesione wszelkie ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla Polaków w Holandii, a od 1 listopada również w Luksemburgu. Dodatkowo, w tym samym czasie Niemcy otworzyli swój rynek pracy dla polskich inżynierów oraz wprowadziły ułatwienia dla zagranicznych absolwentów niemieckich uczelni, którzy chcieliby poszukiwać pracy na terenie Niemiec po zdobyciu dyplomu. 1 maja 2008 r. swój rynek pracy dla obywateli polskich udostępniła także Francja. Tak więc do końca 2008 r. jedynie 4 kraje nie dopuściły do otwarcia rodzimych rynków pracy dla obywateli z innych krajów Wspólnoty: wspomniane Niemcy oraz Austria, Belgia i Dania, chociaż i one wprowadzają powoli ułatwienia w dostępie do pracy dla cudzoziemców, zwłaszcza w profesjach i zawodach, w których mają do czynienia z wyczerpywaniem się rodzimych zasobów siły roboczej. Jeszcze w okresie przedakcesyjnym wpływ zmian związanych z transformacją systemową zaznaczył się przede wszystkim w nadreprezentacji w wyjazdach zarobkowych ludzi młodych, słabo wykształconych, z niskimi kwalifikacjami zawodowymi, zazwyczaj mających problemy ze znalezieniem zatrudnienia na krajowym rynku pracy. Widać więc, że o migracjach w tamtym okresie przesądzały bardziej czynniki podażowe niż popyt na ich pracę za granicą. Natomiast po 2004 r. podstawy decydujące o podjęciu decyzji migracyjnych są w większym stopniu warunkowane popytem na polskie ręce do pracy, niż przez przyczyny podażowe. Do tych drugich należą nadwyżki zasobów pracy na wsi - bezrobocie rejestrowane i ukryte oraz ciągły przyrost ludności w wieku produkcyjnym. Nie bez znaczenia są również procesy modernizacyjne w rolnictwie, które powodują ciągły spadek zapotrzebowania na pracę w gospodarstwach rolnych 4. Ważnym czynnikiem wypychającym była też trudność znalezienia zatrudnienia, zwłaszcza na lokalnym rynku pracy, a możliwość zarobku za granicą jawiła się jako korzystniejsza pod względem finansowym wersja pracy rotacyjnej w odległym ośrodku miejskim. Natomiast z badań Barbary Perepeczko wynika, że takim decydującym czynnikiem nie jest zła sytuacja materialna gospodarstwa domowego 5. Migracje zagraniczne są od wielu lat czynnikiem zmniejszającym liczbę ludności wiejskiej. Również po wstąpieniu do UE proces ten, w odróżnieniu od migracji wewnętrznych, działał jako czynnik zmniejszający liczbę ludności na wsi. Łącznie w latach 4 B. Perepeczko, Swoistość zagranicznych migracji zarobkowych mieszkańców wsi, Wieś i rolnictwo, 2008, nr 2, s. 73, Perepeczko, s

17 migracje na pobyt stały z Polski wyniosły netto 126,5 tys. (emigracja wyniosła 183,6 tys., imigracja 57,1 tys.), z czego ze wsi odpowiednio 27,7 tys. (emigracja wyniosła 44,3 tys., a imigracja 16,6 tys.) 6. Saldo migracji zagranicznych przed akcesją Polski do UE i w ciągu pierwszych dwóch lat członkostwa nie wykazywało na ogół dużych różnic w poszczególnych latach, zwłaszcza na wsi. Wyraźnie zwiększyło się dopiero w 2006 r., kiedy to liczba emigrantów była niemal czterokrotnie (a na wsi prawie pięciokrotnie) większa niż w 2004 r. Dodatkowo sam udział wsi w opisywanych migracjach zwiększył się z 21,7% w 2003 r. do 27,5% w 2006 r. i były to osoby zamieszkujące głównie południową i wschodnią Polskę 7. Stały wzrost odnotowuje także statystyka rejestrowanych w ewidencji migracji za granicę na pobyt czasowy. Ostatecznie w latach migracje ze wsi na pobyt stały do innych krajów wzrosły z 2,2 tys. do 10 tys. osób netto, natomiast w stosunku od osób wyjeżdżających na pobyt czasowy liczba ta zmieniła się z 5,2 tys. na 14,1 tys. netto. Dla porównania, w przypadku miast wzrost ten wynosił: z 7,1 tys. do 26,2 tys. w przypadku wyjazdu na pobyt stały i z 15,4 tys. do 36,9 tys. jeżeli chodzi o wyjazdy na pobyt czasowy 8. W 2005 r. mieszkańcy miast wyjeżdżali do pracy głównie do Wielkiej Brytanii (27,5%), następnie Niemiec, USA i Irlandii, natomiast mieszkańcy wsi wyjechali do Niemiec (35,4%), Wielkiej Brytanii, Ameryki Południowej i USA. Jednak zainteresowanie wyjazdami zarobkowymi do Stanów Zjednoczonych maleje, przy ciągłym wzroście zainteresowania krajami UE. Cechą charakterystyczną jest to, że migranci wiejscy nie są pionierami w poszukiwaniu nowych rynków pracy, a bazują raczej na istniejących wcześniej tzw. sieciach migracyjnych, a na nowe możliwości reagują z pewnym opóźnieniem. Tak było chociażby z Irlandią, którą migranci miejscy odkryli w 2006 r., a która stała się jednym z najważniejszych miejsc docelowych migracji z polskiej wsi dopiero w 2007 r. 9 Większość emigrantów stanowiły w 2006 r. osoby w przedziale wiekowym lata; w przypadku migracji stałych osoby te stanowiły 52,7% ogółu, a w przypadku migracji czasowych aż 78,2%. Porównując dane dotyczące osób migrujących z miast, można zauważyć, że te odsetki wynosiły odpowiednio 52,3% i 63,7%. Natomiast jeśli prześledzimy dane dotyczące podziału na płeć osób migrujących ze wsi, to dostrzeżemy, że dominują tam mężczyźni: 61,8% w pierwszym przypadku i aż 86,2% w drugim Rocznik Demograficzny 2006, GUS, Warszawa 2007, s Frenkel, s. 51; Perepeczko, s Polska wieś Raport o stanie wsi, pod red. J. Wilkina i I. Nurzyńskiej, Warszawa 2008, s Perepeczko, s Rocznik Demograficzny 2007, GUS, Warszawa 2008; Polska wieś 2008, s

18 Nie należy przy tym zapominać, że dane te dotyczą jedynie osób, które zgłosiły wyjazd na pobyt czasowy w ewidencji ludności, natomiast brak w nich nieodnotowanych wyjazdów za granicę, które na dodatek często przekształcają się w migrację długookresową, a nawet stałą. W rzeczywistości liczby te są o wiele większe, a faktyczne rozmiary emigracji z Polski można poznać po wynikach powszechnych spisów ludności. Dane z ostatniego takiego spisu, z maja 2002 r., wskazują, że liczba osób na stałe zameldowanych w Polsce, ale przebywających ponad 2 miesiące za granicą oscyluje w granicach 786 tys. Wśród nich 298 tys., czyli 37,9% ogółu, stanowią właśnie mieszkańcy wsi. Większość z nich stanowiły osoby, które przebywały za granicą ponad 12 miesięcy - 79,6%, w tym wśród osób emigrujących ze wsi - 80,2% 11. GUS szacuje, że rzeczywista liczba ludności przebywającej za granicą czasowo powyżej dwóch miesięcy zwiększyła się z 1 mln (koniec 2004 r.), przez 1,45 mln w 2005 r., do 1,95 mln w końcu 2006 r. Mieszkańcy wsi stanowili w tej grupie zapewne około 1/3 ogółu 12 - według spisu z 2002 r. stanowili oni około 38% przebywających za granicą czasowo, a w wyjazdach rejestrowanych w 2006 r. około 28%. Można zauważyć, iż istnieje podział regionalny pod względem wyborów krajów docelowych przez polskich emigrantów. Większość mieszkańców wsi opolskiej pracuje w Niemczech, a ze wsi podlaskiej migruje się przede wszystkim do Belgii. Natomiast mieszkańcy wsi podkarpackiej są najbardziej ruchliwi i odkrywczy w poszukiwaniu krajów zapewniających pracę, co zapewne jest wynikiem ich treningu we wcześniejszych migracjach wewnętrznych (ze wsi do miast lub przemysłowych zakładów pracy). Dodatkowym atutem jest w ich przypadku mobilność zawodowa, czego najlepszym dowodem jest najczęściej nierolnicze wykształcenie. Tak zwanych dwuzawodowców zwalniano w okresie zmiany systemowej w pierwszym rzędzie, co jest widoczne również w fakcie rejestracji większości z nich w urzędach pracy w okresie poprzedzającym wyjazd zagraniczny 13. Migranci transferują do Polski zasoby finansowe, ale też przenoszą obyczaje i wzory, które dodatkowo napędzają migrację zarobkową kolejnych osób. Takiej migracji wahadłowej sprzyja też coraz bardziej rozbudowana infrastruktura, która ułatwia dojazd w coraz dogodniejszy i tańszy sposób. Również w miejscach emigracji sytuacja odmienia się na korzyść migrantów: pojawiły się sklepy z polską żywnością, prasą i książkami, a rozwój telefonii komórkowej i internetu ułatwia kontakt z rodziną i bliskimi. Tak więc przestrzeń 11 Frenkel, s Polska wieś 2008, s Perepeczko, s

19 staje się coraz bardziej bezpieczna dla polskich emigrantów, zarówno pod względem formalnym (legalny pobyt, a coraz częściej i praca), jak i nieformalnym (ułatwienia w życiu na obczyźnie w skupiskach rodaków). Migranci ze wsi znajdują zatrudnienie najczęściej w drugorzędnych segmentach rynków pracy i pełnią raczej funkcję komplementarną. Wyuczone zawody w większości przypadków nie mają zastosowania, co jednak jest najboleśniejsze w przypadku osób z wykształceniem wyższym, a takie osoby stanowią jednak niewielką część wyjeżdżających ze wsi za granicę. Większość przywożonych do kraju środków finansowych wynika nie tylko z zarobionych za granicą pieniędzy, ale również z drastycznego oszczędzania na kosztach pobytu (brak ubezpieczeń, oszczędzanie na warunkach zamieszkania i wyżywieniu). Natomiast osoby takie, zdegradowane w kraju przyjmującym zarówno statusowo jak i ekonomicznie, dopiero po powrocie do Polski realizują się w roli znaczących konsumentów (co, być może, pozwala im nie odczuwać upośledzenia konsumenckiego w kraju migracji). Ważna jest również społeczna akceptacja zjawiska, które stało się już na tyle powszechne, że nie wywołuje większych emocji w społeczności lokalnej 14. Barbara Perepeczko znalazła szereg dodatkowych naturalnych predyspozycji mieszkańców wsi do migracji. M.in. jest to większa niż u mieszkańców dużych miast wszechstronność, związana z niedokończoną urbanizacją wsi i profesjonalizacją polskiego rolnictwa. Brak materiałów czy narzędzi wywołał swoistą wynalazczość i pomysłowość, co się przekłada na uznanie dla złotych rączek z Polski na Zachodzie. Emigranci wiejscy częściej pozostawiają w kraju rodziny - wielopokoleniowe i bytujące we wspólnym gospodarstwie domowym - niż mieszkańcy miast, co ułatwia decyzję o wyjeździe. Również przyzwyczajenie do dużego okresowego wysiłku przy wykonywaniu prac polowych zdaje się predestynować osoby związane z rolnictwem do migracji wahadłowych, gdzie za granicą pracuje się bardzo ciężko z myślą o odpoczynku i skonsumowaniu zarobionych pieniędzy w kraju. Mieszkańcy wsi związani wcześniej z rolnictwem są też bardziej odporni na niepewność, co jest konsekwencją związku rolnictwa z przyrodą. Także wśród osób bezdomnych przywożonych przez Fundację Pomocy Wzajemnej Barka z Londynu do Polski mieszkańcy wsi stanowią znikomy odsetek. Najtrafniej to zjawisko podsumowała B. Perepeczko: Najwyraźniej migranci wiejscy rzadziej ulegają demoralizacji i degradacji moralnej za granicą. ( ) Czy też lumpenmigranci rzadziej pochodzą ze wsi, bo kotwica 14 Tamże, s

20 domowa, oprócz małej ojczyzny za granicą, która trzyma ich w pewnych ryzach, powstrzymuje się przed stoczeniem się na margines? 15 Radoryż Kościelny jest wsią położoną w gminie Krzywda powiatu łukowskiego, znajdującego się w północnej części województwa lubelskiego. Jest wsią parafialną, rozbudowującą się wzdłuż dwóch krzyżujących się dróg asfaltowych, ponadto kilka gospodarstw rolnych tworzy tzw. kolonię Radoryż, administracyjnie również wchodzącą w skład sołectwa Radoryż Kościelny. We wsi znajduje się gimnazjum wraz z domem nauczyciela (blok mieszkalny, dawniej wyłącznie dla rodzin nauczycielskich), mleczarnia, remiza ochotniczej straży pożarnej oraz 2 sklepy spożywczo-przemysłowe. Cała miejscowość jest podłączona do systemu gazowniczego i elektroenergetycznego gminy oraz zaopatrzona w wodę bieżącą. Część zewnętrznych uwarunkowań rozwojowych dotyczących całej gminy, zawartych w Studium uwarunkowań i zagospodarowania przestrzennego Gminy Krzywda 16, można odnieść również do Radoryża Kościelnego. Do czynników sprzyjających rozwojowi zalicza się tam m.in. dobry klimat dla rozwoju sadownictwa i ogrodnictwa oraz występowanie zbiorników wodnych i lasów będących naturalnymi obszarami wypoczynku i rekreacji. Natomiast jako czynniki ograniczające rozwój wylicza się niską jakość gleb oraz słabe wyposażenie gminy w usługi dla rolnictwa. Istotnym mankamentem jest peryferyjność gminy w stosunku do ośrodka wojewódzkiego jakim jest Lublin. Podsumowaniem znaczenia gminy w ramach województwa niech będzie to, że w Strategii Rozwoju Województwa Lubelskiego cała gmina znajduje się w projektowanym Adamowskim Obszarze Chronionego Krajobrazu, a główną jej funkcją, poza rozwojem rolnictwa, jest leśnictwo z priorytetem dolesień 17. Przystępując do badań nad skutkami akcesji Polski do Unii Europejskiej dla rolników i ich rodzin w Radoryżu Kościelnym, autor posiadał już pewną wiedzę o lokalnej społeczność. Pozwoliło to przewidzieć trudności badawcze i przesądziło o wyborze ankiety jako narzędzia badawczego. Specyfika badań (zastanie respondenta w czasie prac w gospodarstwie, problemy wzrokowe, a nawet niechęć do żmudnego czytania pytań) spowodowała konieczność osobistego wypełniania kwestionariusza przez ankietera. Celem przeprowadzonego badania była próba odpowiedzi na szereg pytań, dotyczących rolników i ich rodzin, zamieszkałych w Radoryżu Kościelnym. Kilka z nich dotyczyło znaczenia 15 Tamże, s Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Krzywda, cz. I, Lublin 2002, s Strategia Rozwoju Województwa Lubelskiego, Lublin 2000, s

21 otwarcia granic z Unią Europejska dla mobilności mieszkańców wsi. Ankieta skierowana była zawsze do jednej osoby w danym gospodarstwie rolnym. Na miejsce przeprowadzania badań wybrano wieś Radoryż Kościelny, jako najlepiej znaną ankieterowi i zapewniającą największe szanse zdobycia odpowiedzi o wszystkich badanych. Liczba ludności Radoryża Kościelnego w okresie badań wynosiła 400 osób 18, mieszkających w 117 gospodarstwach domowych. Z tego 62, a więc 52,7% stanowiły gospodarstwa rolne. Autor spotkał się jedynie z jedną odmową udziału w badaniu. Badania przeprowadzono w dniach II 2009 r. Akcesja Polski do Unii Europejskiej spowodowała zwiększone migracje zarobkowe Polaków do krajów starej Unii. Nie inaczej jest w przypadku Radoryża Kościelnego, gdzie aż 32,8% respondentów stwierdziło, że ktoś z ich najbliższej rodziny wyjechał na Zachód. Najczęstszym powodem były wyjazdy do pracy ponad 3 miesiące, które miały miejsce w przypadku rodzin 56,4% badanych. Jeśli dodamy do tego 14,1% respondentów, którzy wskazali jako cel wyjazdu pracę poniżej 3 miesięcy 19, to widzimy, że determinującym czynnikiem wyjazdów były względy finansowe. Jest to o tyle istotne, że w skali całej wsi, w 24,6% gospodarstw rolnych miały miejsce wyjazdy zarobkowe za granicę. Wskazuje to na istnienie dużych, niewykorzystanych rezerw ludzkich w okresie przedakcesyjnym 20. W przypadku 23,5% odpowiedzi wyjazdy odbywały się w celach turystycznych, a tylko w 4,5% to były wyjazdy na studia. W przypadku jednego gospodarstwa rolnego padły dwie odpowiedzi (zarówno na studia jak i w celach turystycznych). Ważnym zjawiskiem jest postrzeganie możliwości pracy za granicą jako alternatywy dla pracy w mieście. Taki punkt widzenia mieszkańców wsi obrazuje, że w ostatnich latach odległości i bariery językowe straciły na znaczeniu, a decyzja o migracji zagranicznej stała się o wiele prostsza. W przypadku badanej miejscowości aż 67,2% osób podpisało się twierdząco pod takim stwierdzeniem, co nawet w sytuacji względnie dużych migracji zagranicznych z Radoryża jest zaskakujące 21. Wykres 2. pokazuje, że zróżnicowanie oceny znaczenia migracji zagranicznych (jako alternatywy dla wyjazdów zarobkowych do dużych miast) nie jest bardzo silnie skorelowane z tym, czy ktoś z danej rodziny wyjeżdżał już do krajów starej Unii do pracy (tylko 12% 18 Dane urzędowe są z dnia 31 III 2009 r., jednakże wywiady z mieszkańcami Radoryża pozwoliły ustalić, że sten ten jest identyczny z liczbą ludności zamieszkujących wieś w okresie od 10 do 14 lutego 2009 r. 19 Wiedza autora pozwala na stwierdzenie faktu, że były to wyjazdy zarobkowe osób młodych (studentów) w okresie wakacyjnym. 20 W roku 2008 we wsi niemal bezrobotnymi osobami były tylko te osoby, które tego chciały. Szybki wzrost gospodarczy oraz migracja wielu rodaków za granicę przyczyniła także do migracji do pracy w mieście (głównie sektor budownictwa) dużej liczby osób, w dużej mierze długotrwale bezrobotnych. 21 Osoby migrujące większości przypadków są osobiście znane ankietowanym, przez co i skutki ich migracji nie są dal nich tajemnicą. 20

22 głosów twierdzących więcej, niż w grupie osób nie mających doświadczeń rodzinnych związanych z wyjazdami zagranicznymi). Wyniki badań ankietowych, przeprowadzonych w Radoryżu Kościelnym oraz wspartych obserwacją uczestniczącą, przynoszą szereg informacji o procesach zmian zachodzących w tej lubelskiej wsi oraz ich postrzeganiu przez lokalną grupę właścicieli gospodarstw rolnych. Odpowiedzi na pytania dotyczące migracji pokazały, że od 1 maja 2004 r. nastąpił gwałtowny wzrost mobilności przestrzennej mieszkańców Radoryża Kościelnego, a także większa otwartość na potencjalną możliwość szukania pracy poza granicami naszego kraju. Przejawiło się to jednak zwłaszcza wśród osób młodszych, nie wiążących swojej przyszłości z rolnictwem. Wszystko to powoduje, że w niedalekiej przyszłości należy się spodziewać spadku znaczenia rolnictwa w perspektywie populacji całej wsi, a możliwe również, że jej depopulacji. Autor pracy ma nadzieję, że udało mu się udowodnić, że wyjazdy do pracy w Unii Europejskiej są alternatywą wobec migracji do miast dla młodzieży wiejskiej i przyczyniają się do likwidacji bezrobocia ukrytego na wsi. Ciągły przyrost na wsi ludności w wieku produkcyjnym, wysoki poziom bezrobocia rejestrowanego i ukrytego oraz procesy modernizacyjne doprowadziły do wypchnięcia ze wsi dużych grup ludności. Trudność znalezienia pracy na lokalnym rynku pracy przy o wiele większej atrakcyjności finansowej pracy za granicą w stosunku do pracy w dużym mieście, doprowadziła do częstego wyboru tej pierwszej wśród osób migrujących ze wsi ze względów zarobkowych. Jednakże migranci wiejscy nie są pionierami w poszukiwaniu nowych rynków pracy, lecz bazują na już istniejących tzw. sieciach migracyjnych. Pod względem wzrostu poziomu wykształcenia mieszkańców wsi, jak i niekorzystnych tendencji demograficznych, 1 maja 2004 roku nie okazał się datą przełomową. Zarówno pod względem wskaźnika dzietności kobiet, umieralności niemowląt, jak i przeciętnej długości życia statystyki ludności wiejskiej zbliżają się, choć z różnym natężeniem, do poziomu charakteryzującego ludność miejską. Jednakże stale dodatni przyrost naturalny oraz saldo migracji wewnętrznych przyczyniają się do nieustannego wzrostu liczby ludności wiejskiej w skali kraju. Także poprawa poziomu wykształcenia dzieci i młodzieży na obszarach wiejskich była systematyczna i względnie stała, a 1 maja 2004 roku nie może stanowić pod tym względem żadnej cezury. Przemiany, jakie dynamicznie zachodzą na polskiej wsi, będą miały dla niej znaczenie przełomowe. Migracje zagraniczne i wzrost aspiracji młodzieży (widoczny we wzroście poziomu wykształcenia) powodują głębokie zmiany w krajobrazie obszarów wiejskich. Gospodarstwa najmniejsze, nie potrafiące sprostać wymaganiom otwartego rynku (i niekorzystnym 21

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych. Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2007 Materiał na konferencję prasową w dniu 25 lipca 2008 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy

Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Rządowa Rada Ludnościowa Ewolucja rozwoju ludności Polski: przeszłość i perspektywy Zbigniew Strzelecki Janusz Witkowski Warszawa 1. 10. 2009 r. Od przyspieszonego rozwoju do ubytku liczby ludności spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku

Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku Skala depopulacji polskich miast i zmiany struktury demograficznej - wnioski ze spisu ludności i prognozy demograficznej do 2035 roku Konferencja Zarządzanie rozwojem miast o zmniejszającej się liczbie

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl/bydgosz

www.stat.gov.pl/bydgosz W niniejszym opracowaniu zaprezentowano informacje o ludności faktycznie zamieszkałej według grup wieku w powiatach, miastach na prawach powiatu oraz całym województwie w 2012 r. w odniesieniu do 2005

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 162/2014 POAKCESYJNE MIGRACJE POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW

Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Warszawa, październik 2013 BS/135/2013 WYJAZDY WYPOCZYNKOWE I WAKACYJNA PRACA ZAROBKOWA UCZNIÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW

MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW MIGRACJE ZAROBKOWE POLAKÓW Raport Work Service S.A. 1 SPIS TREŚCI RAPORT W LICZBACH 4 PREFEROWANE KRAJE EMIGRACJI 5 ROZWAŻAJĄCY EMIGRACJĘ ZAROBKOWĄ 6 POWODY EMIGRACJI 9 BARIERY EMIGRACJI 10 METODOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r.

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Rozdziały prezentowane: Rozdział 2. Ludność wiejska, prof. dr hab. Izasław Frenkel, Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Rozdział 4. Przemiany struktury

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. -

Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Miejski Urząd Pracy w Lublinie ul. Niecała 14, 20-080 Lublin www.mup.lublin.pl Sprawozdanie z działalności Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie - I półrocze 2011 r. - Lublin, wrzesień 2011 Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012

Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012 Główne tendencje bezrobocia obserwowane w powiatach objętych działaniem Filii WUP w Bielsku-Białej. Lata 2011-2012 Wyszczególnienie Wskaźnik stopy bezrobocia w poszczególnych powiatach subregionu południowego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce

Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce Badanie na temat mieszkalnictwa w Polsce BADANIE NA REPREZENT ATYWNEJ GRUPIE POLEK/POLAKÓW Badanie realizowane w ramach projekru Społeczne Forum Polityki Mieszkaniowej współfinansowanego z Funduszy EOG

Bardziej szczegółowo

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08 Najnowsze migracje z i do Polski Agata Górny Demografia, 26.11.08 Polska jako kraj emigracji Najważniejsze okresy/momenty w historii emigracyjnej Polski Okres międzywojenny: migracje za chlebem Okres powojenny:

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec maj 2011 r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) W maju sytuacja na

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ

Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Warszawa, grudzień 2010 BS/160/2010 PRACA POLAKÓW ZA GRANICĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2012 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 29 maja 213 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 212 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r.

Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 3 maja 214 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Żłobki i kluby dziecięce w 213 r. W pierwszym kwartale

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ 1. Polityk roku 2003 w Polsce i na Świecie. Badanie CBOS 1. Wyjaśnij kim są poszczególne osoby wymienione w sondażu; 2. Jakie wydarzenia sprawiły,

Bardziej szczegółowo

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami.

Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów szkół wyższych? Analiza porównawcza pomiędzy regionami. OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA BIUR KARIER 13-14 września 2012r. Innowacyjna działalność Akademickich Biur Karier w dobie globalizacji oraz permanentnego kryzysu gospodarczego Czy rynek pracy potrzebuje absolwentów

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011

WSPÓŁCZYNNIK AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ LUDNOŚCI WEDŁUG PŁCI W LATACH 2003 2011 W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, sytuacja kobiet na rynku pracy różni się od sytuacji zawodowej mężczyzn. Płeć jest więc jedną z najważniejszych cech uwzględnianych w statystyce rynku

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu

Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy. dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś w kontekście przemian rynku pracy dr Anna Wawrzonek Wydział Studiów Edukacyjnych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza W Poznaniu Polska wieś 2009 obszary wiejskie zajmują ponad 93% powierzchni

Bardziej szczegółowo

Kobiety w zachodniopomorskim - aspekt demograficzny

Kobiety w zachodniopomorskim - aspekt demograficzny Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Kobiety w zachodniopomorskim - aspekt demograficzny Szczecin 2012 Obserwatorium Integracji Społecznej, Projekt

Bardziej szczegółowo

Izabela Piela KrDZEk2003Gn

Izabela Piela KrDZEk2003Gn Izabela Piela KrDZEk2003Gn Migracjami ludności nazywamy całokształt przemieszczeń, połączonych z przekroczeniem granicy administracyjnej podstawowej jednostki terytorialnej, prowadzących do stałej lub

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD w województwie łódzkim Zbigniew Gwadera Departament ds. PO Kapitał Ludzki Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Instytucja Pośrednicząca PO KL Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r.

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim. Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Marzec 2015 Data wydania Informacja miesięczna MARZEC 2015 r. Tczew, marzec 2015 Marzec 2015 Str. 2 Uwagi metodyczne Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14

Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14 Opolskie wita 2015-06-01 11:34:14 2 Woj. opolskie znajduje się w południowo-zachodniej części Polski, w dorzeczu górnej Odry. Bezpośrednio graniczy z Czechami, a także woj. śląskim, dolnośląskim, łódzkim

Bardziej szczegółowo

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r.

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r. Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2014 r. 1. Źródło danych Opracowanie zostało sporządzone na podstawie Centralnej Bazy Endoprotezoplastyk Narodowego Funduszu Zdrowia (CBE), działającej

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa 28 kwietnia 2010. Jak odnaleźć się na trudnym rynku pracy?

Informacja prasowa 28 kwietnia 2010. Jak odnaleźć się na trudnym rynku pracy? Jak odnaleźć się na trudnym rynku pracy? Informacja prasowa 28 kwietnia 2010 Wraz ze wzrostem stopy bezrobocia swoją pozycję na rynku pracy umacniają pracodawcy. Aby zwiększyć szanse na zatrudnienie, pracownicy

Bardziej szczegółowo

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r.

Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r. Realizacja świadczeń endoprotezoplastyki stawowej w 2013 r. 1. Źródło danych Podstawą opracowania jest Centralna Baza Endoprotezoplastyk Narodowego Funduszu Zdrowia (CBE), działająca od marca 2005 r. Gromadzone

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych zalicza się osoby z długotrwałą obniżoną sprawnością fizyczną,

Bardziej szczegółowo

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu.

Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Zbigniew Długosz 92 Problematyka demograficzna krajów Unii Europejskiej na tle kontynentu. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej oraz samo rozszerzenie tej organizacji o nowych 10 członków budziło

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R.

SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE KUJAWSKO-POMORSKIM W 2005 R. Urząd Statystyczny w Bydgoszczy e-mail: SekretariatUSBDG@stat.gov.pl http://www.stat.gov.pl/urzedy/bydgosz tel. 0 52 366 93 90; fax 052 366 93 56 Bydgoszcz, 31 maja 2006 r. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA W WOJEWÓDZTWIE

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE MIGRACJE LUDNOŚCI W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM. Kwiecień 2004 Nr 8

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE MIGRACJE LUDNOŚCI W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM. Kwiecień 2004 Nr 8 URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - kwiecień 2004 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak NARODOWY

Bardziej szczegółowo

Ranking zawodów deficytowych i nadwyżkowych w 2011r. w powiecie wodzisławskim. Część druga prognostyczna.

Ranking zawodów deficytowych i nadwyżkowych w 2011r. w powiecie wodzisławskim. Część druga prognostyczna. POWIATOWY URZĄD PRACY W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM Ranking zawodów deficytowych i nadwyżkowych w 2011r. w powiecie wodzisławskim. Część druga prognostyczna. Lipiec 2012 1. Wprowadzenie Obowiązek przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

Burmistrz Lubrańca Krzysztof Wrzesiński

Burmistrz Lubrańca Krzysztof Wrzesiński Strategia Rozwoju Obszaru Rozwoju Społeczno-Gospodarczego powiatu włocławskiego ANKIETA Drodzy mieszkańcy Jednym z najważniejszych założeń nowo projektowanej polityki spójności na lata 2014-2020 jest szerokie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje

Podstawowe informacje czerwiec Podstawowe informacje Informacja miesięczna o rynku pracy czerwiec 2015 r. Województwo pomorskie maj 2015 r. czerwiec 2015 r. liczba zmiana % / pkt. proc. Bezrobotni zarejestrowani liczba osób

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ WPISANE DO REJESTRU REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2007 R. Według stanu z końca grudnia 2007 r. w rejestrze REGON województwa świętokrzyskiego zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.)

Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.) Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.) Główne wnioski: W 2014 r. wzrosła skala zatrudnienia cudzoziemców w Polsce, szczególnie wysoki wzrost dotyczy podejmowania

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy

Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Raport miesiąca Rejestracja w urzędzie pracy Rejestracja w urzędzie pracy to proces dobrowolny. Wiele osób rejestruje się jednak, by zwiększyć swoje szanse na rynku pracy, dzięki pomocy uzyskanej z urzędu.

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

prognoz demograficznych

prognoz demograficznych Niniejszą informację opracowano na podstawie prognozy ludności faktycznej do 2035 r. dla powiatów oraz miast na prawach powiatu opublikowanej przez Główny Urząd Statystyczny w lipcu 2011 r. Prognoza powiatowa

Bardziej szczegółowo

Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego.

Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego. Bohdan Rożnowski (KUL) Dorota Bryk (KUL) Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego Abstrakt W ramach projektu Europejski

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw

Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy KPP Numer 4 Ewolucja poziomu zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw Czerwiec był piątym kolejnym miesiącem, w którym mieliśmy do czynienia ze spadkiem

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy. Dojazdy do pracy w 2010 roku na podstawie BAEL

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy. Dojazdy do pracy w 2010 roku na podstawie BAEL Materiał na konferencję prasową w dniu 22 grudnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Pracy MONITORING RYNKU PRACY Dojazdy w 2010 roku na podstawie BAEL 1. Wstęp Dojazdy są zjawiskiem bardzo

Bardziej szczegółowo

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS

Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS Jacy są, skąd przyjechali, co planują? - wyniki badania studentów z Ukrainy w UMCS prof. dr hab. Stanisław Michałowski Rektor UMCS Cel badań oraz charakterystyka respondentów 1. Badania miały na celu poznanie:

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO dr hab. inż. Józef Kania, prof. UR Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Konferencja nt. Instytucje w procesie przemian strukturalnych i

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa BEZROBOCIE REJESTROWANE W PŁOCKU W 2015 R. ***

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa BEZROBOCIE REJESTROWANE W PŁOCKU W 2015 R. *** URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02 134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania kwiecień 2016 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15 faks 22 846 76 67

Bardziej szczegółowo

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Warszawa, 18 kwietnia 2011 r. OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2011 roku Przybywa ofert pracy. W I kwartale 2011 ogłoszeń w serwisie Pracuj.pl

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Materiał na konferencję prasową w dniu 25 września 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Baza noclegowa 1 wg stanu w dniu

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim

Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Monitoring Rynku Pracy Bezrobocie rejestrowane w Powiecie Tczewskim Sierpień 2015 Informacja miesięczna SIERPIEŃ 2015 r. Tczew, sierpień 2015 Sierpień 2015 Uwagi metodyczne Str. 2 Podstawę prawną do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 12 Bezrobocie w Polsce na tle sytuacji w UE Dane Eurostatu pochodzą z badań LFS (Labour Force Survey, w Polsce LFS realizowanego jako BAEL Badanie Aktywności

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z telefonów komórkowych przez kierujących pojazdami w Polsce w 2014 roku

Korzystanie z telefonów komórkowych przez kierujących pojazdami w Polsce w 2014 roku Korzystanie z telefonów komórkowych przez kierujących pojazdami w Polsce w 2014 roku Wydawca: Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Sekretariat Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego ul. Chałubińskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 15/2015 POLACY O ŻYCIU NA WSI

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 15/2015 POLACY O ŻYCIU NA WSI Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 15/2015 POLACY O ŻYCIU NA WSI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Urząd Statystyczny w Krakowie

Urząd Statystyczny w Krakowie Województwo małopolskie jest jednym z mniejszych regionów Polski, za to czwartym pod względem liczby mieszkańców. Należy do największych w kraju ośrodków edukacji, kultury i turystyki. Jego południowa

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2012 r.

Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji ruchowej w 2012 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 29 maja 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Uczestnictwo Polaków w sporcie i rekreacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola.

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Projekt badawczy Pracodawca Pracownik, inwestycja w kapitał ludzki

Projekt badawczy Pracodawca Pracownik, inwestycja w kapitał ludzki UNIA EUROPEJSKA Działanie 2.1 Rozwój umiejętności powiązany z potrzebami regionalnego rynku pracy i możliwości kształcenia ustawicznego w regionie ZPORR Pracodawca - Pracownik, inwestycja w kapitał ludzki

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Główny Urząd Statystyczny

Główny Urząd Statystyczny Główny Urząd Statystyczny Urząd Statystyczny w Krakowie Opracowanie sygnalne Ośrodek Statystyki Kultury Kraków, wrzesień 2011 r. Wydatki na kulturę w 2010 r. Niniejsza informacja prezentuje wydatki poniesione

Bardziej szczegółowo

WAKACJE DZIECI I MŁODZIEŻY WARSZAWA, WRZESIEŃ 2000

WAKACJE DZIECI I MŁODZIEŻY WARSZAWA, WRZESIEŃ 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Izby w mieszkaniach (w tys.) niezamieszkane. ogółem

Izby w mieszkaniach (w tys.) niezamieszkane. ogółem IV. ZASOBY MIESZKANIOWE 1. STAN I ROZWÓJ ZASOBÓW MIESZKANIOWYCH Mieszkanie, jako jednostka spisowa, jest to lokal składający się z jednej lub kilku izb, łącznie z pomieszczeniami pomocniczymi, wybudowany

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W LEGNICY Z FILIĄ W CHOJNOWIE ANALIZA EFEKTYWNOŚCI I SKUTECZNOŚCI SZKOLEŃ ZA 2014 ROK

POWIATOWY URZĄD PRACY W LEGNICY Z FILIĄ W CHOJNOWIE ANALIZA EFEKTYWNOŚCI I SKUTECZNOŚCI SZKOLEŃ ZA 2014 ROK POWIATOWY URZĄD PRACY W LEGNICY Z FILIĄ W CHOJNOWIE ANALIZA EFEKTYWNOŚCI I SKUTECZNOŚCI SZKOLEŃ ZA 214 ROK KWIECIEŃ 215 Zgodnie z 84 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 214

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla

FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla FUNDUSZE EUROPEJSKIE Raport z badania Omnibus 6. fala dla Unia Europejska Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Data: LIPIEC 2011 Przygotowanie: Katarzyna Bednarek POPT.03.03.00-00-078/09 Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo