WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH DO NAUKI SZKOLNEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH DO NAUKI SZKOLNEJ"

Transkrypt

1 Uniwersytet Szczeciński Wydział Humanistyczny Instytut Pedagogiki Pobrano ze strony: Teresa Podgórska WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH NA PRZYGOTOWANIE DZIECI SZEŚCIOLETNICH DO NAUKI SZKOLNEJ Praca magisterska napisana pod kierunkiem Prof. zw. dr hab. Franciszka Bereźnickiego W Zakładzie Dydaktyki Ogólnej Szczecin 2005

2 OŚWIADCZENIE Oświadczam, że załączoną pracę magisterską, kończącą studia napisałam samodzielnie. Oznacza to, że przy pisaniu pracy poza niezbędnymi konsultacjami, nie korzystałam z pomocy innych osób, a w szczególności nie zlecałam opracowania rozprawy lub jej części innym osobom, ani nie odpisywałam tej rozprawy lub jej części od innych osób. Jednocześnie przyjmuję do wiadomości, że gdyby powyższe oświadczenie okazało się nieprawdziwe, decyzja o wydaniu mi dyplomu zostanie cofnięta. Podpis

3 (podziękowania?????)

4 SPIS TREŚCI WSTĘP 1. METODY AKTYWIZUJĄCE W WYCHOWANIU PRZEDSZKOLNYM W ŚWIETLE LITERATURY 1.1. Istota metod aktywizujących 1.2. Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym 1.3. Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym 1.4. Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego 1.5. Efektywność metod aktywizujących 2. PODSTAWY METODOLOGICZNE PRACY 2.1. Uzasadnienie wyboru tematu 2.2. Problemy badawcze i hipotezy 2.3. Zmienne i wskaźniki 2.4. Podstawowa terminologia 2.5. Metody i techniki badawcze 2.6. Organizacja i przebieg badań 2.7. Charakterystyka terenu badań

5 3. PRZYKŁADY I ANALIZA SYTUACJI EKSPERYMENTALNYCH 3.1. Struktura sytuacji edukacyjnych 3.2. Analiza przykładowych sytuacji eksperymentalnych 4. WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH NA PRZYROST WIADOMOŚCI 4.1. Wyniki pomiaru początkowego 4.2. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K 4.3. Porównanie wyników pomiaru początkowego i końcowego 5. WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH NA WZROST UMIEJĘTNOŚCI 5.1. Wyniki pomiaru początkowego 5.2. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K 5.3. Porównanie wyniku pomiaru początkowego i końcowego 6. WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH NA TRWAŁOŚĆ WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI 6.1. Wyniki pomiaru końcowego 6.2. Wyniki pomiaru dystansowego 6.3. Porównanie wyników pomiaru końcowego i dystansowego

6 7. WPŁYW METOD AKTYWIZUJĄCYCH NA OPERATYWNOŚĆ WIEDZY 7.1. Operatywność wiedzy w procesie nauczania uczenia się 7.2. Wyniki pomiaru końcowego grupy E i K ZAKOŃCZENIE BIBLIOGRAFIA ANEKS

7 WSTĘP Praca z dzieckiem w wieku przedszkolnym ma za zadanie sprzyjać wszechstronnemu rozwojowi osobowości dziecka, jego aktywności i samodzielności. Ma też umożliwić mu odkrywanie i gromadzenie wiedzy o otaczającym je świecie oraz umiejętności korzystania z niej w zmieniającej się rzeczywistości. W poznawaniu tego świata bardzo ważną rolę odgrywa uczenie się przez działanie. W wieku przedszkolnym ma ono miejsce przede wszystkim w zabawie. To poprzez zabawę dziecko wyraża swoje myśli, uczucia oraz zdobywa wiedzę i umiejętności. Zmieniająca się w zadziwiającym tempie rzeczywistość uświadamia nam, nauczycielom, że istnieje zapotrzebowanie na osoby kreatywne, mobilne, otwarte, umiejące pracować w zespole, rozwiązywać problemy. W tej sytuacji należy odchodzić od tradycyjnych metod, ponieważ współczesność oczekuje od nauczycieli twórczego nauczania i stosowania metod umożliwiających kreatywny rozwój dzieci. Takimi metodami są metody aktywizujące.

8 Problem główny niniejszej pracy to:, Jaki jest wpływ metod aktywizujących na przygotowanie dzieci sześcioletnich do nauki szkolnej? W dotychczasowej literaturze (w podręcznikach metodycznych, poradnikach, czasopismach pedagogicznych) nie spotyka się często opracowań teoretyczno praktycznych dotyczących stosowania metod aktywizujących w wychowaniu przedszkolnym. Głównym celem niniejszej pracy było udowodnienie, poprzez badanie empiryczne, że metody aktywizujące mają wpływ na przyrost wiadomości i umiejętności oraz trwałość i operatywność wiedzy. Zamierzeniem tej pracy było również zmodyfikowanie podanych propozycji metod dla potrzeb dzieci w przedszkolu. Niniejsza praca składa się z wstępu, siedmiu rozdziałów i zakończenia. W rozdziale pierwszym przedstawiłam istotę metod aktywizujących w świetle literatury i wykorzystanie ich w wychowaniu przedszkolnym. Rozdział drugi dotyczył problematyki metodologicznej, w tym: uzasadnienie wyboru tematu pracy, problemów i hipotez, zmiennych i wskaźników, podstawowej terminologii, metod i technik badawczych oraz charakterystyki placówek i procedury badań. W trzecim rozdziale przedstawiłam przykładowe sytuacje eksperymentalne wraz z ich analizą. W pozostałych rozdziałach pracy zostało zawarte opracowanie merytoryczne. Rozdziały czwarty i piąty ukazały wpływ metod aktywizujących na przyrost wiadomości i wzrost umiejętności dzieci. Natomiast rozdział szósty przedstawił wpływ metod aktywizujących na trwałość wiedzy, a w rozdziale siódmym zostało opracowane pojęcie

9 operatywności oraz ukazany wpływ metod aktywizujących na operatywność wiedzy. W zakończeniu dokonałam analizy wyników badań oraz przedstawiłam teoretyczne wnioski wynikające z głównego problemu niniejszej pracy. W aneksie umieściłam test pomiaru początkowego i końcowego badań empirycznych. W spisie bibliografii zostały umieszczone najważniejsze pozycje literatury związane bezpośrednio i pośrednio z tematem niniejszej pracy.

10 1. METODY AKTYWIZUJĄCE W WYCHOWANIU PRZEDSZKOLNYM W ŚWIETLE LITERATURY Istota metod aktywizujących Droga dochodzenia do prawdy, w sposób postępowania, sposób badania, to dosłowne tłumaczenie terminu metoda, który wywodzi się z języka greckiego od słowa methodos. Pisząc o metodach będę miała na myśli metody nauczania. W polskiej literaturze dydaktycznej pojęcie metoda nauczania bywa określone przez czołowych dydaktyków w sposób zbliżony. Najbardziej znane jest określenie metody nauczania sformułowane przez W. Okonia. Według niego metoda nauczania to systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, umożliwiający uczniom opanowanie wiedzy wraz z umiejętnością

11 posługiwania się nią w praktyce, jak również rozwijanie zdolności i zainteresowań umysłowych 1 W podobny sposób metodę nauczania określa J. Półturzyński mówiąc, że jest to systematycznie stosowany pewien określony sposób postępowania w celu osiągnięcia zamierzonych rezultatów. 2 Zdaniem W. Zaczyńskiego Metoda nauczania to celowo i systematycznie stosowany sposób kierowania pracą uczniów w procesie dydaktycznym, użyty ze świadomością możliwości jego stosowania. 3 W przytoczonych definicjach wyjaśniających znaczenie metody nauczania występuje synonim sposób. Nieco odmiennie metody nauczania definiuje K. Kruszewski: Czynności nauczyciela, dzięki którym wprowadza on do lekcji wiadomości i kieruj ich obiegiem, mogą toczyć się według rozmaitych wzorców; najbardziej typowe wzorce noszą nazwę metod nauczania. 4 Reasumując można więc powiedzieć, że metoda nauczania to sposób pracy, układ czynności, typowe wzorce czynności nauczyciela.5 F. Bereźnicki mówi, że O wartości metody nauczania decyduje charakter czynności nauczyciela oraz to, w jakim stopniu wywołuje ona aktywność i samodzielność uczniów.6 Metodami, które wywołują dużą aktywność i samodzielność uczniów są metody aktywizujące. J. Krzyżewska metody te definiuje w następujący 1 W. Okoń. Zarys dydaktyki ogólnej, Warszawa 1970, s.194. J. Półturzyński, Dydaktykaa dla nauczycieli, Toruń 1999, s W. Zaczyński, Metody nauczania[w:] Pedagogika. Praca zbiorowa pod red m. Godlewskiego i in., Warszawa 197, s K.Kruszewski, Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, Warszawa 1995, s F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Kraków 2001,m s Tamże, s

12 sposób: grupa metod nauczania charakteryzująca się tym, że w procesie kształcenia aktywność podmiotu uczącego się przewyższa aktywność podmiotu nauczającego.7 W podobny sposób o metodach aktywizujących pisze F. Szlosek: Ważnym zadaniem współczesnej dydaktyki jest wypracowanie takich metod i form pracy z uczącymi się, by w procesie kształcenia ich aktywność przewyższała aktywność nauczyciela. Metody aktywizujące są właśnie takimi sposobami postępowania dydaktycznego, które stwarzają warunki do zaangażowanego i aktywnego udziału uczącego się w zajęciach lekcyjnych.8 J. Krzyżewska i F. Szlosek zgodnie podkreślają jako istotę metod aktywizujących wysoką aktywność uczniów w procesie kształcenia, która przewyższa aktywność nauczyciela. W. Puślecki pisząc o metodach aktywizujących określa je jako gry problemowe i wskazuje, że w metodach tych rozwiązuje się rozmaite problemy wynikające z sytuacji rzeczywistych lub fikcyjnych, ale prawdopodobnych na niby.9 Moim zdaniem W. Puślecki najtrafniej określa istotę tych metod, gdyż uczeń nauczany tradycyjnie (nauczanie podające) jest przygotowany do sprawnego działania w sytuacjach typowych, natomiast nie potrafi działać w sytuacji dla niego nowej, problemowej. Alternatywą dla nauczania tradycyjnego jest więc nauczanie problemowe, które rozwija samodzielne myślenie uczniów oraz 7 J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej, Suwałki 1998, s. 10. F. Szlosek, Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych, radom 1995, s W. Puślecki, Gry problemowe w nauczaniu początkowym, Warszawa 1991, s

13 prowadzi do zdobywania wiadomości i umiejętności poprzez rozwiązywanie problemów. Według W. Zaczyńskiego nauczanie problemowe uczy uczniów dostrzegania, formułowania i rozwiązywanie problemów oraz sprawdzania wartości rozwiązania a przede wszystkim aktywizuje intelektualnie i wyzwala aktywność badawczą ucznia. Proces nauczania problemowego opiera się na samodzielnym dochodzeniu uczniów do wiedzy, zarówno tej, która jest samym rozwiązaniem problemu jak i zdobywanej w toku formułowania problemu, wytwarzania pomysłów i ich weryfikacji. 10 Nauczanie problemowe, które zachęca uczniów do poszukiwań i badań jest realizowane w sposób praktyczny poprzez metody problemowe. W praktyce najczęściej spotyka się dwa rodzaje problemów: problem typu odkryć i typu wynaleźć. Problem typu odkryć pobudza czynności intelektualne a proces myślowy przebiega na drodze od praktyki do teorii. Problem typu wynaleźć pobudza najczęściej czynności praktyczne a proces myślowy przebiega odwrotnie od poprzedniego, czyli od teorii do praktyki. Pierwszym i najważniejszym krokiem na drodze problemowego uczenia się jest wywołanie sytuacji problemowej, która według W. Zaczyńskiego jest wstępem do aktywnej działalności poznawczej uczniów, wstępem inspirowanym przez nauczyciela, rozpoczynającym etap uczenia się problemowego W.Zaczyński, Dydaktyka[w:] Pedagogika. Podręcznik akademicki, red. M.Godlewski i in., Warszawa 1974, s W. Zaczyński, Dydaktyka...,op. cit., s. 444.

14 Na sytuację problemową składa się: zadanie do rozwiązania, teoretyczne lub praktyczne; minimum wiadomości z danego zakresu, jako wstępny warunek wewnętrzny do rozpoczęcia skutecznego działania; niezbędne środki do działania jako warunki zewnętrzne do podjęcia skutecznego czynu; atmosfera rzetelnej i poważnej pracy(motywy i emocje).12 Organizatorem i reżyserem sytuacji problemowej jest zazwyczaj nauczyciel. Dobrze zorganizowana sytuacja problemowa wywołuje emocjonalną i intelektualną potrzebę rozwiązania problemu. Współczesny system dydaktyczno wychowawczy jak twierdzi J. Półturzycki Zakłada wszechstronny rozwój osobowości uczestników i stąd preferuje te metody nauczania, które sprzyjają rozwijaniu zdolności poznawczych, kształtowaniu zdolności obserwacji oraz samodzielności myślenie. 13 Wszystkie te warunki spełniają metody aktywizujące, które stanowią syntezę metod konwencjonalnych i problemowych oraz tworzą optymalne warunki do czynnego udziału w procesie dydaktycznym. Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym Tamże,..., s.445. J. Półturzycki, op. Cit., s. 124.

15 Wychowanie przedszkolne stanowi pierwsze ogniwo systemu edukacji, pośredniczy między wychowaniem domowo rodzinnym i szkolnym. Obok funkcji opiekuńczych spełnia funkcje stymulujące, kompensuje niekorzystne wpływy środowiskowe, wdraża do różnorodnych form uczenia się, kształtuje postawę badawczą poprzez wywoływanie różnorakiej aktywności. 14 Oprócz pełnienia tak wielu funkcji wychowanie przedszkolne zapewnia dzieciom zaspokojenie ich podstawowych potrzeb, do których należą: ciekawość poznawcza, potrzeba przeżyć emocjonalnych i aktywności w różnorodnych działaniach. Aby sprostać tym wszystkim funkcjom i potrzebom wychowanie przedszkolne tak samo jak każdy następny poziom edukacji wykorzystuje różne metody nauczania. Wszyscy dzisiaj jesteśmy świadkami i uczestnikami reform dokonujących się w polskiej szkole. K. Ran i E. Ziętkiewicz proszą, że szkoła przecież już dawno przestała być jedynym miejscem uczenia się, a nauczyciel ekspertem w danej dziedzinie wiedzy. Nie musi więc wiedzieć wszystkiego. Jego zadaniem jest wyposażenie uczniów w podstawowe umiejętności radzenia sobie ze zmieniającą się rzeczywistością. 15 Nauczyciel we współczesnej szkole i przedszkolu powinien być osobą wspierającą aktywność edukacyjną uczniów, a ułatwić mu to zadanie powinno stosowanie metod aktywizujących. 14 I. Adamek, Rozwiązywanie problemów przez dzieci, Kraków 1997, s.5. K. Ran E. Ziętkiewicz, Jak aktywizować uczniów. Burza mózgów i inne techniki w edukacji, Poznań 2000, s

16 Do grupy metod aktywizujących, które są najbardziej znane i mogą być stosowane w przedszkolu należą: burza mózgów metoda przypadków metoda symulacji drama gry i zabawy dydaktyczne Burza mózgów jest najprostszą metodą aktywizującą, która znana jest także pod takimi nazwami, jak: giełda pomysłów, metoda Osborna (twórca metody), sesja odroczonej oceny, technika twórczego myślenia. F. Bereźnicki określa ją jako fabrykę lub giełdę pomysłów służącą zespołowemu poszukiwaniu wielu pomysłów dotyczących rozwiązania jakiegoś problemu.16 Istota tej metody polega na podawaniu różnych skojarzeń, rozwiązań, które podsuwa wyobraźnia i potrzeba chwili. Metodę tę można podzielić na 3 etapy: I wytwarzanie pomysłów, II ocena i analiza zgłoszonych pomysłów według ustalonych kryteriów, III zastosowanie pomysłów, rozwiązań w praktyce. Metoda burzy mózgów rozwija twórcze myślenie i zapewnia wysoki stopień aktywizacji grupy przedszkolnej. 16 F. Bereźnicki, op. Cit., s. 280.

17 Metoda przypadków jest następną, która może być stosowana w pracy z dziećmi sześcioletnimi. Za jej twórcę uważa się R. Hecona. K. Ren i E. Ziętkiewicz piszą, że Istota tej metody polega na analizie i dyskusji nad zdarzeniem zaprezentowanym przez nauczyciela na piśmie, taśmie magnetofonowej czy magnetowidowej i znalezienie odpowiedzi na podstawowe pytania typu: jakie jest inne, możliwe najlepsze rozwiązanie tego problemu, co należałoby zrobić, aby przedsięwzięcie się powiodło (aby zapobiec zaistniałym skutkom), jaką decyzję podjąłbyś na miejscu bohatera przypadku. 17 Stosując tę metodę przedstawia się sytuację problemową w taki sposób, aby dzieci mogły musiały wykorzystać posiadaną wiedzę i doświadczenie w nowych warunkach lub przy podejmowaniu trafnych decyzji. Kolejną metodą doskonale nadającą się do pracy w przedszkolu jest metoda symulacji albo w skrócie określana jako symulacje. Symulacja to naśladowanie (udawanie) rzeczywistości, ćwiczenie najbardziej efektywnych zachowań w bezpiecznych warunkach. 18 Symulacje mogą uczyć bardzo skomplikowanych umiejętności takich jak na przykład nauka lotu samolotem na symulatorze lotu, ale mogą też obejmować tak proste umiejętności jak: rozmowa telefoniczna, nadawanie paczki na poczcie, albo nakrywanie do stołu. Spontaniczne zabawy dzieci w sklep, w lekarza, czy w dom, które tak często mają miejsce w przedszkolu to nic K. Ran E. Ziętkiewicz, op. Cit., s.46. tamże, s. 73.

18 innego jak naśladowanie rzeczywistości, a więc symulacje. Ideą symulacji jest doskonalenie konkretnych umiejętności oraz uczenie się na błędach popełnionych w bezpiecznej sytuacji ćwiczeniowej. W ćwiczeniu można nieudane zachowanie poddać korekcie i powtarzać aż do osiągnięcia perfekcji. 19 Następną metodą, która jest dość powszechnie znana i doskonale nadająca się do pracy w przedszkolu jest drama, którą F. Bereźnicki określa: jako sposób pracy z uczniami oparta jest przede wszystkim na zabawie, poprzez którą aktywizuje i umysł i emocje. 20 Drama polega na wczuwaniu się w role, na improwizacji angażującej ruch, gest, mowę, myśli i uczucia. Dostarcza bezpośrednio doświadczenia, przekraczającego zakres zwykłej informacji, wzbogacającego wyobraźnię, co jest bardzo ważne na poziomie edukacji przedszkolnej. Istotą dramy jest konflikt wzięty z życia, z literatury lub po prostu wymyślony. Umożliwia ona przeżycie określonych problemów, poszukiwanie własnych rozwiązań i dokonywanie wyborów. 21 Omówione powyżej metody należą do metod najnowszych. Nie należy jednak zapominać o metodach, które od dawna stosowane są w edukacji przedszkolnej. Należą do nich zabawy i gry dydaktyczne. Zabawy te mają wyjątkowe walory poznawcze i wychowawcze, ponieważ przyczyniają się do wszechstronnego rozwoju osobowości dzieci. 19 Tamże, s. 74 F. Bereźnicki, op. cit., s K. Ran E. Ziętkiewicz, op. cit., s

19 W. Puślecki pisze, że zabawa dydaktyczna polega na wykonywaniu określonego typu zadań w specjalnie wytworzonej atmosferze działalności rozrywkowej (zabawowej). Posiada najczęściej charakter gry umysłowej mającej na celu rozwijanie zainteresowań i uzdolnień poznawczych dzieci. Do tak pojętych zabaw tradycyjnie zalicza się m. in. Krzyżówki, rebusy, loteryjki, szachy, klasyczne zagadki oraz gry stolikowe. 22 Natomiast G. Kapica poszerza ich zakres o: elominantki, uzupełnianki, wybieranki, nakrywanki, układanki, plątaninki, przeskakiwanki, ukrywanki i zgadywanki.23 Stosowanie wyżej wymienionych metod przyczyni się nie tylko do uatrakcyjnienia przedszkolnych zajęć, ale pozwoli także na wdrażanie dzieci, aby w aktywny, samodzielny i twórczy sposób dochodziły do rozumienia otaczającej je rzeczywistości, działały w niej i przekształcały ją zgodnie ze swoimi potrzebami przy jednoczesnym respektowaniu praw innych jednostek. Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym Rozwój człowieka jest procesem ciągłym, trwającym wiele lat. Istotą rozwoju jest kierunkowość zmian, tj. przechodzenie od form prostych, mniej W. Puślecki, op. cit., s. 11. G. Kapica, Rozrywki umysłowe w nauczaniu początkowym, Warszawa 1990, s

20 doskonałych, do coraz bardziej złożonych, skomplikowanych. Można wtedy mówić o progresywnym charakterze rozwoju. Dialektyczna teoria rozwoju podkreśla, że rozwój dziecka jest uwarunkowany przez cztery grupy czynników, które oddziaływają na dziecko we wzajemnych powiązaniach i współzależnościach. Należą do nich: 1. Wyposażenie biologiczne, z którym dziecko przychodzi na świat (zarówno przekazywane genetycznie, jak i wrodzone cechy indywidualne będące podłożem, na którym formować się będą funkcje psychiczne i fizyczne). 2. Własna aktywność dziecka, która jest uwarunkowana przez czynniki biologiczne, takie jak typ układu nerwowego czy stan fizyczny dziecka. 3. Środowisko rozumiane w szerokim znaczeniu jako cały świat, który otacza dziecko. 4. Wychowanie i nauczanie jako dwa niezbędne procesy rozpoczynające się w momencie urodzenia dziecka.24 Wszystkie wyżej wymienione czynniki warunkują rozwój każdego dziecka, jednakże należy podkreślić, że każde dziecko jest odrębną i niepowtarzalną indywidualności, która rozwija się we własnym tempie. W wieku przedszkolnym, trwającym między 3 a 7 rokiem życia, zachodzą w psychice dziecka zmiany typowe i charakterystyczne wyłącznie dla wieku 24 Vademecum nauczyciela sześciolatków, Warszawa 1977, str

21 przedszkolnego, które pozwalają wyodrębnić ten okres od innych okresów rozwojowych. Cytując za M Przetacznikową możemy powiedzieć, że wiek przedszkolny stanowi względnie jednolity okres rozwojowy z uwagi na dominującą w nim formę działalności, jaką jest dla dziecka zabawa, na sposób poznawania rzeczywistości w procesie swobodnego doświadczenia i mimowolnego, okolicznościowego uczenia się oraz na specyfikę środowiska wychowawczego, którym jest nadal rodzina oraz dopełniające jej funkcje przedszkolne. 25 M. Przetacznikowa wiek przedszkolny podzieliła na trzy fazy: Faza I (wczesna) od 3 do 4 lat. Faza II (średnia) od 4 do 5,5 lat. Faza III (późna) od 5,5 do 7 lat.26 Przedmiotem mojej analizy będzie faza III (późna) rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwój fizyczny Dziecko w tym, wieku jest fizycznie silniejsze i dojrzalsze. Podstawowymi wskaźnikami rozwoju fizycznego dziecka są proporcje między poszczególnymi częściami ciała, wzrost i ciężar, dojrzałość kośćca i rozwój i rozwój uzębienia. Mięśnie, kości i układ nerwowy wzmocniły się, kościec zawiera mniej tkanek chrzęstnych, ale jest dość słaby i nie znosi dużych obciążeń. 25 M. Przetacznikowa, Wiek przedszkolny [w:] Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży pod red. M. Żebrowskiej, Warszawa 1979 str Tamże str. 417.

22 Rozwój ruchowy Rozwój ruchowy ściśle związany jest z rozwojem fizycznym. Obserwuje się wzrost sprawności motorycznej. Dziecko sześcioletnie swobodnie chodzi i biega; opanowuje kombinacje czynności ruchowych takich jak bieg i skok, bieg i kopnięcie piłki, chwyt i rzut piłką. Potrafi też opanować kilka czynności ruchowych jednocześnie. Uczy się jeździć na łyżwach, rolkach, rowerze, tańczyć, pływać, wspinać na drzewa. Posiada dużą potrzebę ruchu, zwaną głodem ruchu, która powoduje, że dziecko jest bardzo ruchliwe. Nie potrafi długo skupić się na jednej czynności, toteż często zmienia rodzaj zajęcia ruchowego. W okresie tym występuje też zróżnicowanie ruchów związanych z płcią. Chłopcy uzyskują lepsze niż dziewczynki wyniki w czynnościach, które wymagają większej energii i siły (bieganie, skakanie w dal, rzucanie piłką, kopanie). Dziewczynki zaś przewyższają chłopców w sprawnościach motorycznych, które wymagają równowagi i rytmiczności (skakanie na skakance) oraz precyzji (rysowanie, pisanie). 27 U dzieci sześcioletnich rozwija się harmonia, płynność i rytmiczność ruchów oraz siła. Następuje też znaczny rozwój w obrębie ruchów motoryki małej, szczególnie w zakresie samoobsługi oraz rysowania i pisania. Rozwój emocjonalny Dziecko sześcioletnie rozumie emocje własne i innych osób. Reguluje ekspresję własnych emocji. Umie mówić o przeżyciach. Potrafi ocenić przyczyny reakcji emocjonalnych oraz przewidzieć zachowania związane z 27 M. Kielar Turska, Średnie dzieciństwo. Wiek przedszkolny [w:] Psychologia rozwoju człowieka pod red. B. Harwas-Napierała J. Trempała, Warszawa 2003, s. 84.

23 wyrażanymi przez inne osoby emocjami. Nabywa procedur zaradczych, które pozwalają mu manipulować przeżyciami innych osób. 28 Rozwijają się także uczucia związane z samooceną np. duma, wstyd, wina. Rozwój społeczny Dziecko w zabawie poznaje role społeczne, nawiązuje interakcje z rówieśnikami, uczy się reguł zachowania i jak ich przestrzegać. Tworzą się pierwsze dziecięce przyjaźnie. Rozwijają się pro społeczne zachowania np. empatia. Jednocześnie występują zachowania negatywne np. agresja fizyczna, która z wiekiem ustępuje miejsca agresji werbalnej. Rozwój moralny Rozwój moralny dziecka postępuje od dostosowania się do nakazów i zakazów do zachowania zgodnego z normami społecznymi. Dziecko początkowo respektuje nakazy dorosłych aby uniknąć kary, natomiast później, zachowanie zgodnie z regułami traktuje jako instrument do uzyskania nagrody. M. Kielar Turska pisze, że dziecko przedszkolne jest realistą moralnym przejawia moralność przedkonwencjonalną. 29 Rozwój poznawczy Podstawą rozszerzania się orientacji dziecka w świecie zewnętrznym jest rozwój jego procesów poznawczych: spostrzeżeń, uwagi, pamięci, mowy i myślenia. Spostrzeżenia dzieci sześcioletnich nie mają już charakteru wielozmysłowego, gdyż przeważają spostrzeżenia wzrokowe i słuchowe Tamże, s Tamże, s. 122.

24 W dalszym ciągu dominuje także spostrzeganie globalne, chociaż dziecko jest zdolne do przeprowadzenia analizy i syntezy spostrzeganego materiału, czego dowodem jest np. różnorodność szczegółów uwzględnionych w rysunkach dzieci lub umiejętność rozpoznawania fragmentu wierszyka lub piosenki. Cechą charakterystyczną spostrzeżeń dzieci w późnej fazie wieku przedszkolnego jest nadal ich ścisły związek z działaniem i mową. Jakość i dokładność spostrzeżeń w znacznym stopniu zależy też od uwagi. Dzieci sześcioletnie zdolne są do dłużej trwającego wysiłku i skupienia uwagi. Uwaga w tym wieku nie jest ani zbyt trwała, ani też przerzutna i podzielna aczkolwiek posiada już cechy uwagi dowolnej. Procesy pamięci (zapamiętywanie, przechowywanie i odtwarzanie) u 6 latków zależne są w znacznej mierze od tego, jak przebiegał proces spostrzegania, jaka była wtedy koncentracja uwagi. Wiąże się to także z rodzajem i nasileniem emocji wywołanych przez treść spostrzeżeń i sytuację towarzyszącą. Zapamiętanie w późnej fazie wieku przedszkolnego posiada cechy pamięci dowolnej. Dziecko 6 letnie jest zdolne do zapamiętywania intencjonalnego np. wierszyka lub roli w przedstawieniu, polecenia, zawartej umowy, a także reguł w zabawach i grach. M. Kielar Turska stwierdza, że podana do zapamiętania informacje są lepiej zapamiętywane, jeśli mogą zostać powiązane już z posiadanymi. 30 Pomimo tak dużych zmian zachodzących w pamięci dziecka w trzeciej fazie wieku przedszkolnego to jednak trzeba stwierdzić, że jej najintensywniejszy 30 Tamże, s. 90.

25 rozwój przypada na wiek szkolny. Ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka ma także rozwój mowy, zarówno biernej, jak i czynnej, która jest przede wszystkim środkiem porozumiewania się z innymi ludźmi. Mowa pełni też rolę poznawczą, ponieważ umożliwia słowne sterowanie spostrzeżeniami i wyobrażeniami, co z kolei uaktywnia uwagę dowolną. Prawidłowo rozwijający się sześciolatek posługuje się swobodnie mową potoczną, używa wszystkich części mowy i złożonych form gramatycznych (2 3 tys. słów). Buduje zdania złożone przy użyciu 5 7 słów z uwzględnieniem czasów, przypadków, nieraz popełniając jednak błędy. Dziecko w tym wieku zadaje dużo pytań wynikających z potrzeby poznania i zrozumienia świata. Są to pytania o przyczyny i związki między zjawiskami i przedmiotami, rzadziej o nazwy przedmiotów. Dzięki tym osiągnięciom rozwojowym 6 latek umie opowiadać swoje wrażenia, chętnie mówi o swych spostrzeżeniach i przeżyciach, a także o swoich zamiarach i planach. Dla prawidłowego rozwoju mowy konieczne są nie tylko właściwe wzorce i coraz szerszy kontakt z przedmiotami i ludźmi, lecz również prowokowanie reakcji werbalnych, wytwarzanie u dziecka potrzeby mówienia. W przedszkolu w realizacji tego celu doskonale sprzyja stosowanie metod aktywizujących. Bogacąca się mowa dziecka jest podstawą tworzenia się pojęć a więc jest jednocześnie narzędziem myślenia. Od drugiego roku życia te dwa procesy umysłowe stają się nierozdzielne. Myślenie dziecka sześcioletniego kształtuje

26 się także pod wpływem własnej aktywności oraz dzięki kontaktom z dorosłymi. Ma ono jeszcze charakter myślenia konkretno wyobrażeniowego. Wobec tego operacje polegające na porównywaniu dotyczą przede wszystkim konkretnych cech przedmiotów, przy czym dziecko łatwiej odnajduje różnice niż podobieństwa. Natomiast szukając podobieństw, co jest podstawą klasyfikacji, większość dzieci kieruje się jeszcze cechami zewnętrznymi (kształt, barwa). Równocześnie pojawia się zdolność do użycia takiej kategorii abstrakcyjnej, jaką jest funkcja przedmiotu oraz umiejętność posługiwania się w klasyfikacji dwiema cechami. Te sposoby postępowania są przejawami zdolności do uogólniania i początków abstrahowania. Dziecko 6 letnie potrafi też prawidłowo wnioskować na podstawie faktów dostępnych jego obserwacji, natomiast znacznie rzadziej potrafi logicznie uzasadnić swoje wnioski. Umie jednak dostrzec niedorzeczność w obrazkach lub historyjkach, błędy nielogiczności i niekonsekwencje w wypowiedziach kolegów a często i dorosłych. Piaget w swojej teorii rozwoju poznawczego opisany powyżej sposób myślenia zaklasyfikował do stadium przedoperacyjnego. Opisał też ograniczenia, jakim podlega dziecięce myślenie w tym stadium. 31 Należą do nich: 31 A. Brich T. Malim, Psychologia rozwojowa w zarysie. Od niemowlęcia do dorosłości, Warszawa 1998, s

27 1. Egocentryzm, który polega na dziecięcej niezdolności do ujmowania świata z punktu widzenia innego niż własny. 2. Centracja. Oznacza zwracanie uwagi na jedną tylko właściwość sytuacji i pomijaniu innych, nawet najbardziej istotnych. 3. Nieodwracalność, która polega na niezdolności przedoperacyjnego dziecka do powrotu (w myślach) do punktu wyjścia rozumowania. Na podstawie swojej teorii Piaget sformułował wnioski płynące dla edukacji. W jednym z nich podkreślił wagę aktywnego uczestnictwa i interakcji z otoczeniem. Nauczyciel powinien tworzyć odpowiednie środowisko w postaci bogatych, zróżnicowanych materiałów i czynności stymulujących natur4alną ciekawość dziecka. Okazje do uczenia się przez odkrywanie zachęcą dzieci do eksplorowania otoczenia i uczenia się poprzez swoje własne działanie. 32 Wyżej przytoczone słowa przemawiają za stosowaniem w edukacji metod nauczania problemowych i aktywizujących już w przedszkolu Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego 32 Tamże, s. 52.

28 Dynamicznie zmieniająca się rzeczywistość wymusza na edukacji potrzebę zmiany metod nauczania. Łączy się to z koniecznością przygotowania do współczesnego życia ludzi twórczych, zdolnych nie tylko do przystosowywania się do nowych warunków, ale także przeobrażania rzeczywistości. W organizowaniu sytuacji edukacyjnych wspomagających rozwój dziecka nauczyciel nie może ograniczyć się do wyboru jednej metody. Nie może też sam tworzyć sytuacji bez udziału dziecka, bez wsłuchania się w jego propozycje. Najważniejszymi metodami w praktyce przedszkolnej są metody, które służą prowokowaniu do działania, rozbudzenia zaciekawienia i zainteresowania dziecka, uruchomieniu spontanicznej i swobodnej aktywności własnej, a przy tym uczenia się na zasadzie robię to co chce, ale chce tego, czego chce jego wychowawca. 33 Omawiane wcześniej metody aktywizujące są drogą poznania rzeczywistości, ponieważ angażują całą osobowość dziecka. Zawierają w sobie eksplorację prowadzącą do wykrycia problemu, poszukiwania drogą prób i błędów, czy eksperymentowania podczas rozwiązywania problemów. Nowe spojrzenie na dynamicznie rozwijające się dziecko wskazuje na odejście od wychowania bazującego na władzy i mądrości dorosłego, a więc polegającego na podporządkowaniu dziecka wzorcom czy łączącego się z urabianiem i modelowaniem, nierozwijającego otwartość i pomysłowość w myśleniu. Tradycyjny model działań edukacyjnych preferował sferę intelektualną, traktując pozostałe dwie sfery jako mniej ważne w rozwoju człowieka. Nowe 33 L. S. Wygotski, Wybrane prace psychologiczne, Warszawa 1971, s. 518.

29 koncepcje wychowania przedszkolnego promują szeroko pojęty rozwój, traktując dziecko całościowo, tzn. jako ciało, duszę i rozum. Taką koncepcje przyjmuje program wychowania przedszkolnego Rośnij z DIDASKO, który jest programem innowacyjnym opartym na edukacji wspierającej rozwój każdego dziecka.34 Zawarte w nim treści wydzielone są w 5 bloków tematycznych obejmujących najważniejsze sfery rozwojowe. Są to: 1. sfera doświadczeń związanych z ja 2. sfera kontaktów społecznych 3. sfera kontaktów ze światem 4. sfera aktywności językowej 5. sfera reagowania emocjonalnego W każdym z tych bloków zawarte są sytuacje edukacyjne i zadania oraz przewidywane osiągnięcia. Scharakteryzowane są także umiejętności, które dzieci powinny nabyć przed podjęciem nauki w szkole i które pomogą im w osiąganiu sukcesów w nauce. Poniżej przedstawię wybrane cele wychowania związane z poszczególnymi sferami. W sferze doświadczeń związanych z ja dzieci doskonalą swoje zmysły, nabywają umiejętności mówienia o sobie, pewności siebie, rozwijają dziecięcą wrażliwość, wyobraźnię i spostrzeżenia. 34 R. Folejewska, Program wychowania przedszkolnego Rośnij z DIDASKO, Warszawa 2003, s.5-36.

30 W sferze kontaktów społecznych uczą się głównie postępowania w zgodzie z ustalonymi zasadami współżycia, rozwijają umiejętność traktowania swoich potrzeb na równi z potrzebami innych. Natomiast sfera kontaktów ze światem pozwala dzieciom na poznanie najbliższego i dalszego środowiska. Buduje zainteresowania moją ojczyzną a także Ziemią jako planetą na której żyjemy. Uwrażliwia dzieci na otaczającą przyrodę, rozwija zainteresowania techniką, jej znaczeniem dla ułatwienia życia. Sfera aktywności językowej kształci mowę dziecka poprzez stosowanie różnych form aktywności i sytuacji sprzyjających rozwojowi mowy. Pozwala uświadomić dzieciom korzyści płynące z umiejętności czytania i pisania jako śr4odka do poznawania świata. Uczy zachowań empatycznych, umiejętności negocjowania, pójścia na kompromis, a także rozwija umiejętność klasyfikowania i szeregowania w celu łatwiejszego zrozumienia rzeczywistości. Sfera reagowania emocjonalnego uwrażliwia dziecko na piękno poezji, baśni i muzyki. Wprowadza dziecko w świat dźwięków, rozwija aktywność muzyczną poprzez tworzenie czy odtwarzanie. Zapewnia dzieciom możliwość swobody w działaniu i doboru materiału. Rozwija fantazję przez teatr, inscenizację czy zabawy dramowe. Wyzwala u dzieci tendencję do samoekspresji i rozwijania inwencji twórczej.

31 Wzbogaca zasób umiejętności ruchowych. Uczy prawidłowych postaw współdziałania w grupie. Realizując wyżej przedstawione cele wychowania oraz związane z nimi treści programowe możemy szeroko stosować metody aktywizujące. Sam brak podziału programu na grupy wiekowe, a także wynikających z tego innych ograniczeń pozwala na stosowanie różnorodnych metod, mając oczywiście na uwadze dobro dziecka i jego całościowy rozwój na miarę indywidualnych możliwości. Realizacja treści programowych jest ukierunkowana na to, aby dzieci podczas różnorodnych sytuacji edukacyjnych zdobywały kolejne umiejętności. Bo przecież radzenie sobie w sytuacjach problemowych, czy indywidualność w działaniu, w stylu myślenia, rozbudzanie ciekawości świata to nic innego jak umiejętne wejście w środowisko. Każdy człowiek jest elementem środowiska, z którego korzysta wchodząc z nim w aktywne interakcje. Ważne jest więc nie tylko to, co się znajduje w otoczeniu dziecka, ale co ono z tym robi, w jakie interakcje wchodzi ze środowiskiem. Cytując za M. Kielar Turską... nie chodzi o to by w sklepach i instytucjach były komputery, ale by dziecko wchodziło z nim z aktywny kontakt, podobnie rzecz się ma z innymi elementami środowiska, takimi jak książka, telefon, poczta, teatr. 35 Jeśli aktywność dziecka zostanie połączona z przeżywaniem i działaniem wiedza i umiejętności zdobyte tą drogą będę zrozumiałe i trwałe. Dlatego twórcy współczesnych programów wychowania przedszkolnego konstruują 35 M. Kielar-Turska, Przedszkolak rozwijający się człowiek [w:] Wychowanie w przedszkolu nr 9 / 1997, s. 534.

32 programy, w których treści programowe pozwalają na angażowanie wszystkich sfer osobowości dziecka, a stosowanie metod aktywizujących w pracy z dziećmi jest sposobem realizacji tych programów. Efektywność metod aktywizujących M. Tyszkowa twierdzi, że Aktywność jest podstawową właściwością istot żywych, sposobem ich istnienia. 36 Podstawową formą aktywności dziecka w wieku przedszkolnym jest zabawa. Dzięki zabawie dziecko poznaje świat i siebie oraz zdobywa doświadczenie a przez to uczy się. K. Pankowska pisze, że Mały człowiek zdobywa wiedzę o świecie przede wszystkim przez doświadczenie rzeczy i zjawisk. Zabawa zwielokrotnia mu tę szansą. Jak wykazują badania, najwięcej wiadomości dzieci zdobywają w zabawach w granie ról. 37 Autorka tych słów ma na myśli przede wszystkim dramę, ale do zabaw, w których występuje granie ról zaliczamy też zabawy tematyczne, inscenizowane, z elementami symulacji. O tych ostatnich E. Bochno pisze: Zabawy te poszerzają wiedzę oraz podnoszą jej operatywność. Uczą eliminować wiadomości niepotrzebne. Kształtują umiejętności poznawczedzieci rozwiązują problem, rozpoznają napływające informacje, ćwiczą M. Tyszkowa, Aktywność i działalność dzieci i młodzieży, Warszawa 1990, s. 76. K. Pankowska, Edukacja przez dramę, Warszawa 1997, s. 27.

33 myślenie, rozwijają percepcję i wyobraźnię. 38 Specyficzną odmianę zabaw, które szczególnie przyczyniają się do wzrostu wiadomości i umiejętności stanowią zabawy i gry dydaktyczne. w zabawach i grach dydaktycznych dzieci nie tylko zdobywają wiedzę i umiejętności, ale także wykorzystują wiedzę już zdobytą, a przy tym są tak zaangażowane w rozgrywkę, że jak twierdzi E. Gruszczyk Kolczyńska nawet nie zauważają, że na przykład czterdzieści minut intensywnie dodają i odejmują. Na dodatek chcąc wygrać, starają się rachować szybko, a to sprzyja przechodzeniu na rachunek pamięciowy. 39 Należałoby też podkreślić, że zdobyte w czasie gier wiadomości są trwałe. K. Kruszewski tak pisze na ten temat: Ponieważ w czasie gry uczeń styka się z wiadomościami, rekonstruuje je i sam wytwarza nowe, wiadomości te łatwo zapadają w pamięć, są trwałe i w przyszłości łatwo dadzą się wykorzystać. Dodatkową przyczyną skuteczności gier jest silna motywacja, jaką wzbudzają. 40 Podsumowując rozważania na temat efektywności metod aktywizujących można stwiedzić, że w przedszkolu najlepsze efekty dają metody oparte na zabawie, ponieważ jest to podstawowa forma aktywności dzieci i najbardziej przez nich lubiana. B. Wilgocka Okoń o uczeniu się w przedszkolu pisze w ten sposób: w przedszkolu zabawa i badanie stymulują rozwój oraz sprzyjają efektywnemu 38 M. Tyszkowa, Aktywność i działalność dzieci i młodzieży, Warszawa 1990, s. 76. E. Gruszczyk-Kolczyńska E. Zielińska, Dziecięca matematyka, Warszawa 1997, s K. Kruszewski, op. cit., s

34 uczeniu się sprawności podstawowych, a zwłaszcza sprawności językowych, które umożliwiają branie udziału w zabawach, zarówno spontanicznych, jak kierowanych B. Wilgocka-Okoń, Gotowość szkolna a uczenie się w przedszkolu, Wychowanie w przedszkolu, 1999, nr 3, s. 167.

35 2. PODSTAWY METODOLOGICZNE PRACY 2.1. Uzasadnienie wyboru tematu pracy Przedmiotem mojej pracy było zbadanie czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na przygotowanie dzieci 6 letnich do nauki szkolnej. Przeprowadzone badania pozwoliły mi stwierdzić, czy stosowanie metod aktywizujących przyczyni się do przyrostu wiadomości i umiejętności dzieci, trwałości tych wiadomości i umiejętności oraz zwiększenia operatywności ich wiedzy. Badania przeprowadziłam metodą eksperymentu pedagogicznego, w którym brały udział dwie grupy dzieci 6 letnich. Grupa E była grupą eksperymentalną, w której były stosowane metody aktywizujące, natomiast

36 grupa K, była grupą kontrolną. Obie grupy liczyły po 20 osób. Eksperyment rozpoczął się we wrześniu 2004 roku i trwał do końca stycznia 2005 roku. Ciągle zmieniająca się rzeczywistość oraz szybki rozwój nauki i techniki sprawia, że przed edukacją stają też coraz to nowe wyzwania. Nie wystarczają dotychczasowe tradycyjne modele nauczania, które bazowały głównie na modelu podającym. Alternatywą stają się dla nich przede wszystkim model poszukujący i model uczenia się we współpracy. Te dwa nowoczesne modele zmieniają dotychczasowe podejście w sposobach nauczania. Nastawione są one głównie na kierowanie aktywnością uczniów w procesie uczenia się. Dydaktyk F. Bereźnicki mówi, że kierowanie procesem uczenia się polega na takim organizowaniu pracy uczniów, aby poznawali oni rzeczywistość poprzez aktywne spostrzeganie oraz samodzielne myślenie i działanie, a nie tylko poprzez bierne przyswajanie gotowych treści. 42 Aby w ten sposób mógł przebiegać prawidłowo proces uczenia się istnieje potrzeba stosowania odpowiednich metod nauczania. Takimi właśnie metodami są metody aktywizujące, które określane są jako grupa metod kształcenia charakteryzująca się tym, że w procesie kształcenia aktywność podmiotu uczącego się przewyższa aktywność podmiotu nauczającego. 43 Wydaje mi się, że przeprowadzone badania nad zastosowaniem metod aktywizujących w grupie dzieci 6 letnich pozwoliły nie tylko na wykrycie i dostrzeżenie wartości tych metod w edukacji nawet najmłodszych dzieci, ale również potwierdziły zasadność ich stosowania F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Kraków 2001, s J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej cz. I, Suwałki 1998, s. 10.

37 Myślę, że wyniki moich badań potwierdziły, iż stosowanie metod aktywizujących w edukacji 6 latków pozwoli na lepsze ich przygotowanie do podjęcia nauki szkolnej, a tym samym zachęci nauczycieli praktyków do wykorzystywania tych metod w swej pracy dydaktyczno wychowawczej. Dla mnie osobiście podjęcie tego tematu pozwoliło mi na bardziej wnikliwe zapoznanie się z metodami aktywizującymi oraz świadome ich stosowanie w praktyce, a przez to wpłynęło na poprawienie jakości mojej pracy Problemy badawcze i hipotezy Każde badanie naukowe rozpoczyna się od sformułowania problemu badawczego. W literaturze z zakresu metodologii spotykamy najczęściej rozumienie problemu badawczego jako pytania czy zbioru pytań. S. Nowak mówi, że problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie. 44 Podobnie też określa M. Łobocki, mówiąc, że problemy badawcze są to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych S. Nowak, Metodologia badań socjometrycznych, Warszawa 1970, s M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1982, s. 56.

38 Dla metodologów pytaniami badawczymi są te, których celem jest uzyskanie odpowiedzi w wyniku własnych poszukiwań a nie gotowych odpowiedzi uzyskanych od innych osób. Pytania badawcze powinny być sformułowane poprawnie na podstawie dotychczasowej wiedzy zawartej z literaturze przedmiotu, ponieważ wartość badania naukowego zależy głównie od tego, o ile poprawnie został sformułowany sam problem. 46 Według T. Pilcha prawidłowe sformułowanie problemów wymaga spełnienia trzech warunków: 1. Sformułowane problemu muszą wyczerpać zakres naszej niewiedzy zawartej w tematyce badań. 2. Konieczne jest zawarcie w problemie zależności miedzy zmiennymi. 3. Problem powinien mieć wartości praktyczne. 47 W mojej pracy problem główny brzmi następująco: Jaki jest wpływ metod aktywizujących na przygotowanie dzieci 6 letnich do podjęcia nauki szkolnej? W odpowiedzi na wyżej sformułowany problem główny należałoby wysunąć hipotezę główną. Termin hipoteza pochodzi od greckiego słowa hipothesis i oznacza przypuszczenie, domysł. W. Zaczyński podaje następującą definicję hipoteza robocza będąca założeniem przypuszczalnych zależności, jakie zachodzą między zmiennymi, jest w rzeczy samej następną odpowiedzią na F. Bereźnicki, Prace magisterskie z pedagogiki, Szczecin 2000, s. 33. T. Pilch, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 24.

39 pytania zawarte w sformułowanym problemie. 48 H. Muszyński uważa, że hipotezy robocze... stanowią stwierdzenie, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że są właściwym rozwiązaniem sformułowanych poprzednio problemów badawczych. 49 Zdaniem M. Łobockiego hipotezy robocze... są oczekiwanymi przez badacza wynikami planowanych badań, ale nie końcowymi ich rezultatem. Hipoteza robocza to założenie przypuszczalnych zależności zachodzących między wyborami zmiennych. 50 W przypadku wyżej sformułowanego problemu głównego, hipoteza główna będzie brzmiała następująco: Należy przypuszczać, że metody aktywizujące mają istotny wpływ na przygotowanie dzieci 6 letnich do podjęcia nauki szkolnej rozumiane jako przyrost i trwałość wiadomości i umiejętności oraz operatywność wiedzy. Następnym krokiem będzie sformułowanie problemów szczegółowych adekwatnie do problemu głównego, które będą brzmiały: 1) Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na przyrost wiadomości dzieci? 2) Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na przyrost umiejętności dzieci? 3) Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na trwałość 48 W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1981, s. 76. H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s M. Łobocki, op. cit., s

40 wiadomości i umiejętności dzieci? 4) Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na operatywność wiedzy dzieci? Na tle sformułowanych problemów szczegółowych rysują się następujące hipotezy szczegółowe: Ad. 1) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do większego wzrostu wiadomości dzieci, gdyż bardziej zróżnicowane są sposoby poznawania i porządkowania wiedzy. Ad. 2) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu umiejętności dzieci, gdyż są bardziej zróżnicowane sposoby zastosowania ich w różnych sytuacjach. Ad. 3) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu trwałości wiadomości i umiejętności dzieci, gdyż dzieci przejawiają wyższą aktywność w ich zdobywaniu. Ad. 4) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu operatywności wiedzy dzieci, gdyż mają zastosowanie w sytuacjach trudnych Zmienne i wskaźniki Ważnym ogniwem czynności badawczych jest wyłonienie zmiennych,

41 które są nieodzowne w trakcie weryfikacji hipotez, zwłaszcza w badaniach empirycznych w pedagogice. Według F. Bereźnickiego zmienną nazywa się dowolną właściwość, czynnik, cechę, która przybiera różne wartości w badanym zbiorze. 51 Z. Zaborowski określa zmienną jako czynnik, właściwość, zjawisko podlegające zmianom i będące przedmiotem badań. 52 Natomiast Z. Skorny definiuje w następujący sposób zmienna to pewna kategoria zjawisk, których wielkość, intensywność, częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności. 53 W badaniach naukowych istotnym celem jest wykrycie zależności i związków występujących między badanymi zjawiskami, dlatego też wyróżniamy zmienne niezależne, zależne, pośredniczące. Z. Zaborowski zmienne te definiuje w następujący sposób: 1. zmienna niezależna to zmienna, którą w określonym badaniu uznajemy za nie podlegającą wpływom innych zmiennych, np. w warunkach eksperymentu, są to warunki eksperymentu. 2. zmienna zależna to zmienna, która w określonym badaniu traktowana jest jako podlegająca wpływom innych zmiennych. Zmienną taką są fakty występujące w zachowaniu wiadomości, sprawności, umiejętności ucznia, czy składniki osobowości. 2. zmienna interweniująca (pośrednicząca) to zmienna, która jest 51 F. Bereźnicki, Prace magisterskie z pedagogiki, Szczecin 2000, s. 40. Z. Zaborowski, Wstęp do metodologii badań pedagogicznych, Wrocław 1973, s Z. Skorny, Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki, Warszawa 1984, s

42 łączącym ogniwem między zmienną niezależną i zależną. Te zmienne to czynniki wewnętrzne mogące modyfikować wpływ warunków zewnętrznych na zachowanie się np. fizjologiczne właściwości organizmu, procesy motywacji, samopoczucie osób badanych, napięcie emocjonalne. 54 Ze względu na zakres zjawisk, spełniających funkcję zmiennych, można wyróżnić zmienne globalne, które obejmują szeroki zakres zjawisk, np. metody kształcenia oraz zmienne szczegółowe (cząstkowe), obejmujące węższy zakres badanych zjawisk, np. kształcenie problemowe. 55 W mojej pracy wyłoniłam następującą zmienną globalną niezależną: stosownie metod aktywizujących. Zmienne szczegółowe to: 1. burza mózgów 2. metoda symulacyjna 3. metoda inscenizacji 4. grama 5. zabawy i gry dydaktyczne Zmienna zależna globalna brzmi następująco: przygotowanie dzieci 6 letnich do nauki szkolnej. Zmienne szczegółowe to: 1. przyrost wiadomości 2. przyrost umiejętności Z. Zaborowski, Wstęp..., s F. Bereźnicki, Prace..., s. 43.

43 3. trwałość wiadomości 4. trwałość umiejętności 5. operatywność wiedzy Następnym krokiem postępowania badawczego po wyłonieniu zmiennych jest ustalenie wskaźników do zmiennych. Według S. Nowaka wskaźnikiem jakiegoś zjawiska Z nazywać będziemy takie zjawisko W, którego zaobserwowanie pozwoli nam (w sposób bezwyjątkowy lub z określonym, choćby wyższym od przeciętnego, prawdopodobieństwem) określić, iż zaszło zjawisko Z. 56 W zależności od charakteru wskazywanego przez nie zjawiska oraz od rodzaju związku jaki łączy te wskaźniki z danym zjawiskiem S. Nowak wyróżnia trzy typy wskaźników. Są to wskaźniki: empiryczne, definicyjne, inferencyjne 1. wskaźniki empiryczne występują wtedy, gdy wskazana przez nie zjawisko daje się zaobserwować, 2. wskaźniki definicyjne mają miejsce wówczas, gdy w definicji są wymienione zjawiska obserwowalne będące przedmiotem badań, 3. wskaźniki inferencyjne dotyczą zjawisk bezpośrednio nieobserwowalnych i nie wchodzą do definicji badanych zjawisk. W niniejszej pracy do badania zmiennych szczegółowych przyjęłam następujące wskaźniki: ogólna liczba punktów uzyskanych w teście 56 S. Nowak, Metody badań socjologicznych, Warszawa 1965, s. 247.

44 liczba punktów uzyskanych za poszczególne zadania w teście procent uzyskanych punktów w teście. Podstawowa terminologia Terminologią nazywa się zbiór terminów zastosowanych w pracy do opisywania badanych zjawisk. Termin według W. Dutkiewicza, to dobrze zdefiniowany i mający ściśle określone użycie wyraz, którym posługujemy się w danej nauce. 57 Zdaniem F. Bereźnickiego pojęcia używane w pedagogice winny być jednoznacznie zdefiniowane, gdyż często posiadają szereg różnych znaczeń. 58 W pracy magisterskiej należy zdefiniować zmienne globalne oraz szczegółowe. Natomiast najczęściej stosowanymi definicjami są sprawozdawcze i regulujące. Definicja sprawozdawcza określa, jak dany termin rozumiany jest przez pewne osoby lub grupy osób, czyli służy określeniu znaczenia pojęcia już używanego W. Dutkiewicz, Praca magisterska z pedagogiki, Kielce 1994, s. 36. F. Bereźnicki, Prace magisterskie z pedagogiki, Szczecin 2000, s Tamże, s

45 Definicja regulująca ma charakter definicji umownych, za pomocą których wprowadza się terminy w specjalnie zaproponowanym znaczeniu. 60 W niniejszej pracy zdefiniowania wymaga termin metody aktywizujące, który stanowi zmienną globalną niezależną. J. Krzyżewska mówi, że metody aktywizujące to grupa metod charakteryzująca się tym, że w procesie kształcenia aktywność podmiotu uczącego się przewyższa aktywność podmiotu nauczającego. 61 Podobnie metody aktywizujące definiuje F. Szlosek mówiąc Ważnym zadaniem współczesnej dydaktyki jest wypracowanie takich metod i form pracy z uczącymi się, by w procesie kształcenia ich aktywność przewyższała aktywność nauczyciela. Metody aktywizujące są właśnie takimi sposobami postępowania dydaktycznego, które stwarzają warunki do zaangażowanego i aktywnego udziału uczącego się w zajęciach lekcyjnych. 62 Nieco odmiennie definiuje je E. Brudnik, A Moszyńska, B. Owczarska mówiąc, że metody aktywizujące rozumiemy jako wskazówki, sposoby działania, które pomogą uczniom: pogłębić zainteresowanie wspólną sprawą, przyswoić bez trudu nową wiedzę, rozwinąć własne pomysły i idee, komunikować się, dyskutować i spierać się na różne tematy, 60 Tamże, s. 45. J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej, cz. I, Suwałki 1998, s F. Szlosek, Wstęp do dydaktyki przedmiotów zawodowych, Radom 1995, s

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8 Prowadzący : Katarzyna Żelichowska Przedmiot: metodyka zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej (ćwiczenia) semestr / zimowy 2011 r. Studia I stopnia Semestr V Liczba godzin: 30 ECTS 6 Rok akademicki 2011/2012

Bardziej szczegółowo

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska

Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Psycholog szkolny Kamila Budzyńska Podjęcie przez dziecko obowiązku szkolnego wiąże się z początkiem nowego, bardzo ważnego etapu w jego życiu. Przechodząc z wieku przedszkolnego w wiek wczesnoszkolny

Bardziej szczegółowo

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Realizując projekt Akademii Zdrowego Przedszkolaka pod hasłem Odporność wzmacniamy bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy, jeden z tematów tygodniowych

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej

Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej Kształtowanie samodzielności uczniów w edukacji wczesnoszkolnej Pomóż mi, a zrobię to sam. M. Montessori Coraz szybsze tempo przemian we wszystkich dziedzinach życia wymaga przygotowania ludzi do sprostania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Podział metod aktywizujących Metody uwzględniające wybór zadania i podejmowanie decyzji Metody uwzględniające poszukiwanie rozwiązań Metoda projektu

Podział metod aktywizujących Metody uwzględniające wybór zadania i podejmowanie decyzji Metody uwzględniające poszukiwanie rozwiązań Metoda projektu Metody aktywizujące Każda metoda może być realizowana jako aktywizująca bądź nie. Wszystko zależy od zachowania nauczyciela, który może określone reakcje ucznia wyzwolić lub zablokować. Rola nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki,

Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, Od najmłodszych lat dziecko powinno być wprowadzone w świat muzyki. Sposób, w jaki zostanie zachęcone w przedszkolu i w domu do słuchania muzyki, śpiewania, a nawet tworzenia łatwych melodii oraz w jakim

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018 Świat bez dzieci byłby jak niebo bez gwiazd Św. J. Vianney Strategia rozwoju placówki Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak

,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak ,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak GŁÓWNE KIERUNKI PRACY REWALIDACYJNEJ W ZESPOLE PRZEDSZKOLI SPECJALNYCH DLA DZIECI PRZEWLEKLE CHORYCH OD ROKU SZKOLNEGO 2013/14

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANIU NA LATA 2012-2017

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANIU NA LATA 2012-2017 Miejskie Przedszkole nr 2 w Żaganiu KONCEPCJA PRACY MEJSKEGO PRZEDSZKOLA NR 2 W ŻAGANU NA LATA 2012-2017 STRATEGA ROZWOJU PLACÓWK 1. Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości pracy placówki.

Bardziej szczegółowo

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych

Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Nauczanie problemowe w toku zajęć praktycznych Ewa Piotrowska Wykład oparty na podręczniku: Praktyczna nauka zawodu Ornatowski, J. Figurski Nauczanie problemowe znajduje zastosowanie: w nauczaniu teoretycznych

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT. ,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego.

Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT. ,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego. Mirosława Mazur oddział przedszkolny REFERAT,,Zabawa jako dominująca forma aktywności dziecka sześcioletniego. Zabawa odgrywa niezwykle ważną rolę w życiu i ogólnym rozwoju dziecka. Jest ona swoistą drogą

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Zespół Szkół Nr 4 w Wałbrzychu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZEDMIOTU ELEMENTY PSYCHOLOGII W LICEUM Rok szkolny 2015/2016 Opracowała: mgr Justyna Oleksy Wałbrzych, 1 września 2015r. Przedmiotowy System

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych Wstęp Program nauczania edukacji wczesnoszkolnej w języku angielskim dotyczy uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4 PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu wychowania fizycznego zał. 4 1. Wymagania wstępne Uzyskanie zaliczenia z przedmiotu: psychologia, bezpieczeństwo i higiena pracy, zaliczenie dwóch

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE PRZEDSZKOLNO ŻŁOBKOWYM NR 1 W KŁODZKU W ROKU SZKOLNYM 2009/10 WYNIKI EWALUACJI

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE PRZEDSZKOLNO ŻŁOBKOWYM NR 1 W KŁODZKU W ROKU SZKOLNYM 2009/10 WYNIKI EWALUACJI RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE PRZEDSZKOLNO ŻŁOBKOWYM NR 1 W KŁODZKU W ROKU SZKOLNYM 2009/10 RAPORT Z EWALUACJI - Zebranie informacji czy dzieci nabywają wiadomości i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Koło matematyczne 2abc

Koło matematyczne 2abc Koło matematyczne 2abc Autor: W. Kamińska 17.09.2015. Zmieniony 08.12.2015. "TO CO MUSIAŁEŚ ODKRYĆ SAMODZIELNIE, ZOSTANIE W TWYM UMYŚLE ŚCIEŻKĄ, KTÓRĄ W RAZIE POTRZEBY MOŻESZ PÓJŚĆ RAZ JESZCZE" G. CH.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 WIZJA Jesteśmy po to, aby stworzyć warunki wychowawcze i edukacyjne, zapewniające

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu.

KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. KRYTERIA I ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania w Zespole Szkół przy ul. Grunwaldzkiej 9 w Łowiczu. Nauczanie matematyki w szkole podstawowej w klasach IV VI odbywa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu

Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu Koncepcja Pracy Niepublicznego Przedszkola Calineczka w Kaliszu W przedszkolu funkcjonuje koncepcja pracy ukierunkowana na zapewnienie wszechstronnego rozwoju dziecka, a zwłaszcza rozwoju twórczej i fizycznej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny Karta obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki Forma

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KÓŁKA ORTOGRAFICZNEGO Z ORTOGRAFIĄ ZA PAN BRAT DLA KLAS I-III

PROGRAM KÓŁKA ORTOGRAFICZNEGO Z ORTOGRAFIĄ ZA PAN BRAT DLA KLAS I-III PROGRAM KÓŁKA ORTOGRAFICZNEGO Z ORTOGRAFIĄ ZA PAN BRAT DLA KLAS I-III WSTĘP Program kółka ortograficznego Z ortografią za pan brat został napisany z myślą o uczniach edukacji wczesnoszkolnej. W programie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia.

Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. 6-LATEK W SZKOLE Poziom gotowości szkolnej dziecka, Nowa postawa programowa, Przygotowanie szkoły, Demografia. Umysłowa Emocjonalnospołeczna GOTOWOŚĆ SZKOLNA Fizyczna Percepcyjno - motoryczna 1. Diagnozą

Bardziej szczegółowo

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE THE MASK TYTUŁ PROGRAMU: BUILDING CULTURAL AWARENESS AND COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING ENGLISH TO CHILDREN Przedmiot: Pozalekcyjne Koło Zainteresowań Języka Angielskiego Program

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Aktywizujące metody nauczania stosowane w kształceniu zawodowym

Aktywizujące metody nauczania stosowane w kształceniu zawodowym Aktywizujące metody nauczania stosowane w kształceniu zawodowym Ewa Piotrowska Wykład oparty na podręczniku: Praktyczna nauka zawodu T. Ornatowski, J. Figurski Klasyfikacja aktywizujących metod nauczania

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Tak naprawdę geniusz oznacza mniej więcej zdolność do postrzegania w niewyuczony sposób Założenia i cele Akademii:

Bardziej szczegółowo

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28 Szkoła Podstawowa nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku Program adaptacyjny dla klasy I Jestem pierwszakiem w Szkole Podstawowej nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku ,,Dzieci różnią się od

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny

Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny 1 Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją i zadatkami

Bardziej szczegółowo

Zajęcia ruchowo - taneczne Roztańczone stópki

Zajęcia ruchowo - taneczne Roztańczone stópki Przedszkole nr 3 Promyczek bierze udział w Ogólnopolskiej Akcji Ministra Edukacji Narodowej Ćwiczyć każdy może, organizowanej w ramach Roku Szkoły w Ruchu Realizacja obszaru nr 7 Zajęcia ruchowo - taneczne

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Ocena zachowania zawiera informację dotyczącą rozwoju społecznego i emocjonalnego dziecka.

Ocena zachowania zawiera informację dotyczącą rozwoju społecznego i emocjonalnego dziecka. I. Formy oceniania, poziomy osiągnięć i wymagania edukacyjne w klasach I III. 1. Ustala się trzy rodzaje oceniania dziecka: a) Ocenianie bieżące, podczas każdego zajęcia; b) Ocenianie okresowe, na pierwszy

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza. Wprowadzenie do intensywnego wspomagania rozwoju umysłowego oraz edukacji matematycznej dzieci

Część pierwsza. Wprowadzenie do intensywnego wspomagania rozwoju umysłowego oraz edukacji matematycznej dzieci Spis treści WSTĘP Przyczyny, dla których należało napisać tę książkę. Jak wpisuje się ona w nową rzeczywistość edukacyjną w wychowaniu przedszkolnym i w nauczaniu początkowym dzieci. Dlaczego książka ta

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 Nie zadawajcie dzieciom gwałtu nauczania, tylko niech się bawią. Dziecko

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY INSTYTUT PEDAGOGIKI ŁUCJA JAROCH MOTYWY WYBORU ZAWODU PRZEZ UCZNIÓW KLAS III GIMNAZJALNYCH Z RÓŻNYCH ŚRODOWISK SPOŁECZNYCH Praca magisterska napisana pod kierunkiem

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo e media Serwis Publikacji Nauczycieli ODA http://awans.uniwersytet.pl

Wydawnictwo e media Serwis Publikacji Nauczycieli ODA http://awans.uniwersytet.pl opracowanie Janina Kamińska, Gimnazjum nr 3 Dorota Stefaniewicz vel Stachowicz, Gimnazjum nr 17 Częstochowa, 2003 Wydawnictwo e media Serwis Publikacji Nauczycieli ODA http://awans.uniwersytet.pl Aktywizujące

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

Wtorkowy maraton matematyczny

Wtorkowy maraton matematyczny Wtorkowy maraton matematyczny Innowacja pedagogiczna o charakterze programowym z zakresu edukacji matematycznej realizowana w Szkole Podstawowej nr 2 im. Jana Brzechwy w roku szkolnym 2013/2014 I. Autorki

Bardziej szczegółowo

Moduł IV. Metody pracy wspierające uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Wg materiałów Renaty Czabaj

Moduł IV. Metody pracy wspierające uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Wg materiałów Renaty Czabaj Moduł IV Metody pracy wspierające uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się Wg materiałów Renaty Czabaj (prezentacja wykorzystana na kursie e-learningowym nt. Rozpoznawanie ryzyka dysleksji )

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z informatyki w klasach 4-6 szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania został opracowany na podstawie następujących dokumentów: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ Przedmiotowy system oceniania z matematyki jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania w Zespole Szkół w Świlczy Nauczanie

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH. dla klas IV-VI. 2. Systematyczne dokumentowanie postępów uczenia się. 3. Motywowanie do rozwoju;

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH. dla klas IV-VI. 2. Systematyczne dokumentowanie postępów uczenia się. 3. Motywowanie do rozwoju; PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH 1. Cele oceniania: dla klas IV-VI 1. Bieżące, okresowe, roczne rozpoznanie i określenie poziomu opanowania kompetencji przewidzianych programem nauczania;

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym,

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym, Sposoby Sprawdzania Osiągnięć Edukacyjnych Uczniów z Edukacji Dla Bezpieczeństwa Dokument został opracowany na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa. 2. Programu

Bardziej szczegółowo

Praca z dzieckiem sześcioletnim Konferencja Sześciolatek w szkole 17.12.2012 rok

Praca z dzieckiem sześcioletnim Konferencja Sześciolatek w szkole 17.12.2012 rok Praca z dzieckiem sześcioletnim Konferencja Sześciolatek w szkole 17.12.2012 rok Iwona Bilska Sześciolatek a siedmiolatek We wrześniu 2014 roku wszystkie dzieci sześcioletnie obowiązkowo rozpoczną naukę

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie kompetencji matematycznych Układanie i rozwiązywanie zadań z treścią oraz zapisywanie czynności matematycznych

Kształtowanie kompetencji matematycznych Układanie i rozwiązywanie zadań z treścią oraz zapisywanie czynności matematycznych Kwiecień 2009 Zwierzęta domowe Cele ogólne: Umiejętność dostrzegania zjawisk, formułowanie uogólnień Umiejętność dostrzegania zjawisk w otoczeniu, obserwowania wybranych zjawisk Umiejętność klasyfikowania

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DZIECKA 6 LETNIEGO W SZKOLE

EDUKACJA DZIECKA 6 LETNIEGO W SZKOLE EDUKACJA DZIECKA 6 LETNIEGO W SZKOLE Edukacja 6 latka w szkole Każde dziecko rozwija się inaczej, ma swoją dynamikę, tempo i rytm rozwoju. Dzieci różnią się między sobą zdolnościami do nauki, sprawnością

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE

PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE PRZEDMIOTOWE ZSADY OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO W GIMNAZJUM NR 7 PRZY ZSO NR 7 W CHEŁMIE Chełm 2015r. 1 Zakres ocenianych wiadomości i umiejętności jest zgodny z wymaganiami zawartymi w podstawie programowej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA - BIOLOGIA I. PSO z biologii powstał w oparciu o analizę następujących dokumentów: Załącznik nr 2.8 1. Rozporządzenie MEN w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotowy. Wydział Zamiejscowy Pomerania w Kościerzynie. Resocjalizacja, Edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna ( podkreślić właściwe )

Sylabus przedmiotowy. Wydział Zamiejscowy Pomerania w Kościerzynie. Resocjalizacja, Edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna ( podkreślić właściwe ) Sylabus przedmiotowy Wydział Kierunek studiów Specjalność Forma studiów Stopień studiów Wydział Zamiejscowy Pomerania w Kościerzynie Pedagogika Resocjalizacja, Edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna (

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Nauk o Bezpieczeństwie obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Kierunek studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP 00-389 Warszawa, ul. Smulikowskiego 6/8 Prowadzący : Katarzyna Żelichowska Przedmiot: metodyka edukacji przedszkolnej (ćwiczenia) semestr / letni 011 r. Studia I stopnia Semestr IV Liczba godzin: 14 ECTS 6 Rok akademicki 010/011 CELE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół 29 maja 2014 r. Nowelizacja rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Witaj pierwsza klaso!

Witaj pierwsza klaso! Witaj pierwsza klaso! Aktywność sześciolatka w przedszkolu i w szkole: Przedszkole - dziecko: rozwija się emocjonalnie i społecznie, rozwija motorykę dużą i małą, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość,

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie 1 W szkole utworzona jest klasa integracyjna. Klasa integracyjna są cząstką nowoczesnej, twórczej

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA Studia podyplomowe w zakresie: Edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej Nabór: Imię i nazwisko słuchacza:. Nr albumu:. Rok akademicki:... Poznań, dnia... Szanowny/a Pan/i...

Bardziej szczegółowo

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY

POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY POSZUKIWANIA AUTONOMICZNYCH ROZWIĄZAŃ W BUDOWANIU SUKCESU SZKOŁY I. Ogólna charakterystyka Szkoły Podstawowej Nr 2 w Ustce. II. Opis ważniejszych przedsięwzięć. 1. Projekty unijne: a) Twój rozwój, twoja

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku

Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla. Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego. Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Przedmiotowy System Oceniania z informatyki dla Szkoły Podstawowej i Gimnazjum Specjalnego Przy Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w Lubsku Na rok szkolny 2008/2009 (4-6 szkoły podstawowej, oraz

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica

Rola dorosłych w rozwoju dziecka. Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Rola dorosłych w rozwoju dziecka Spotkanie z rodzicami Opracowanie: Paulina Lica Wiek przedszkolny to okres intensywnego rozwoju dziecka. Rodzicom dane jest codzienne uczestniczenie w tym procesie. Ich

Bardziej szczegółowo

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM INTERWENCJA TERAPEUTYCZNA W PRZYPADKU OPÓŹNIONEGO ROZWOJU MOWY U DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM OPÓŹNIONY ROZWÓJ MOWY zjawisko dotyczące wolniejszego wykształcenia się zdolności percepcyjnych lub/i ekspresyjnych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI. w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI. w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI w Publicznej Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi im. Tadeusza Kościuszki w Połańcu I Przedmiotem oceny są umiejętności, wiedza i postawa ucznia 1)

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty:

Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Szkoła Podstawowa Nr 10 w Koszalinie. Przedmiotowy System Oceniania z przedmiotu informatyka: Opracował: mgr Roman Stępniak Przedmiotowy system oceniania z informatyki jest zgodny z - Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Ewa Zielińska. O organizowaniu zajęć dydaktyczno - wyrównawczych dla dzieci, które są słabo przygotowane do podjęcia nauki w szkole

Ewa Zielińska. O organizowaniu zajęć dydaktyczno - wyrównawczych dla dzieci, które są słabo przygotowane do podjęcia nauki w szkole Ewa Zielińska O organizowaniu zajęć dydaktyczno - wyrównawczych dla dzieci, które są słabo przygotowane do podjęcia nauki w szkole Z roku na rok coraz większą wagę przywiązuje się do korzystnego dopasowania

Bardziej szczegółowo