CHOROBY WYSTĘPUJĄCE U TECHNIKÓW DENTYSTYCZNYCH DISEASES OCCURRING IN DENTAL TECHNICIANS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHOROBY WYSTĘPUJĄCE U TECHNIKÓW DENTYSTYCZNYCH DISEASES OCCURRING IN DENTAL TECHNICIANS"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2013, 82, 2, MARTYNA GOLA, MAGDALENA OWECKA CHOROBY WYSTĘPUJĄCE U TECHNIKÓW DENTYSTYCZNYCH DISEASES OCCURRING IN DENTAL TECHNICIANS Pracownia Radiologii Stomatologicznej Katedra Biomateriałów i Stomatologii Doświadczalnej Zakład Biomateriałów i Stomatologii Doświadczalnej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kierownik Katedry: dr hab. Beata Czarnecka, prof. UM Streszczenie W pracy przedstawiono choroby, które mogą wystąpić u techników dentystycznych na skutek długotrwałego narażenia na szkodliwe czynniki w pracy zawodowej. Zaburzenia najczęściej występują w układzie oddechowym, nerwowym oraz układzie ruchu. Zmiany chorobowe przyjmują także charakter alergii skórnych na skutek działania szkodliwych czynników chemicznych. W pracy opisano także sposoby jak chronić poszczególne narządy przed szkodliwym działaniem czynników fizycznych, chemicznych i biologicznych. SŁOWA KLUCZOWE: technik dentystyczny, astma, pylica. Abstract Diseases that occur in dental technicians as a consequence of prolonged exposure to harmful factors in their job were discussed in this paper. Those disorders affect most frequently the respiratory, nervous and locomotor systems. Also, skin allergic lesions caused by harmful chemical agents were presented here. Furthermore, in the article the means of protection against harmful action of physical, chemical and biological factors were described. KEY WORDS: dental technician, asthma, pneumoconiosis. Praca technika dentystycznego wiąże się z wieloma zagrożeniami zdrowotnymi. To, co uważa się za niewielki problem lub małą niedogodność może z czasem prowadzić do powstania procesu chorobowego. Mając szerszą wiedzę i cierpliwość do zabezpieczania się przez negatywnymi wpływami czynników biologicznych, chemicznych i fizycznych w codziennej pracy można wystrzec się wielu schorzeń. Ze względu na występowanie wielu szkodliwych czynników w pracy przedstawiono ich oddziaływanie na poszczególne części lub układy ciała. Jedną z najbardziej narażonych części ciała na zmiany chorobowe u techników dentystycznych są dłonie, będące narządem pracy. Codzienny kontakt z mikrosilnikiem protetycznym oznacza stałe zagrożenie dla dłoni i nadgarstka wywołane działaniem wibracji. Przy ocenie narażenia zawodowego na szkodliwy wpływ drgań bierze się pod uwagę: intensywność przyspieszenia wibracji i jej zmienność w czasie, zawartość drgań o różnych częstotliwościach i czas ich oddziaływania w trakcie dnia pracy. Należy zwrócić uwagę, iż reakcja organizmu ludzkiego na działanie drgań jest zależna od wielu czynników, takich jak: częstotliwość, kierunek, rodzaj drgań, pozycja ciała czy czas ekspozycji. Krótkotrwały wpływ może wywołać mierzalne reakcje fizjologiczne i subiektywne odczucia. Długotrwały, przekraczający określone normy, o powtarzających się wysokich intensywnościach przyspieszeń rozwój zmian chorobowych obejmuje układ nerwowy, naczyniowy, mięśniowy i kostno-stawowy. Jeśli mikrosilnik protetyczny nie działa sprawnie i używa się go przez długi czas, technik dentystyczny może narażać się na chorobę wibracyjną, którą w Polsce od 1968 r. uważa się za chorobę zawodową, związaną z napadowym skurczem tętnic w obrębie rąk. Objaw Raynauda przedstawił już w roku 1911 włoski lekarz Lorgia, a w roku 1918 Hamilton w USA opisał zmiany w obrębie dłoni u operatorów wiertarek i młotów udarowych [1]. W klasyfikacji sztokholmskiej określono skalę zaawansowania objawów: od niewielkiego sporadycznego blednięcia w obrębie jednego lub kilku opuszków palców (stopień pierwszy) do bardzo częstego blednięcia wszystkich paliczków większości palców z troficznymi zmianami skóry paliczków paznokciowych (stopień czwarty) [2]. Klasyfikacja sztokholmska określa także stopnie zmian neurologicznych o charakterze czuciowym powodowanych zespołem wibracyjnym: od stopnia pierwszego obejmującego okresowe drętwienie z ewentualnym mrowieniem do stałego drętwienia, obniżenia czucia dyskryminacyjnego i/lub manualnej zręczności. Z drgań miejscowych największy wpływ mają drgania o niskiej częstotliwości. Przyjmuje się, że miejscowe drgania niekorzystne dla organizmu mają częstotliwość od 5 do 1400 Hz [1]. Jako profilaktykę negatywnego wpływu wibracji miejscowych można zalecić dbałość o odpowiednie serwisowanie mikrosilników protetycznych i ścisłe przestrzeganie instrukcji producenta.

2 Choroby występujące u techników dentystycznych 177 Kolejną chorobą z jaką w swojej pracy zmagają się technicy dentystyczni są uczulenia. Oceniając narażenie zawodowe w środowisku pracy pod kątem wpływu alergenów na pracownika, bazuje się jedynie na określeniu rodzaju czynnika i potwierdzeniu kontaktu z nim w czasie pracy, niezależnie od jego stężenia [3]. Rustemeyer i Frosch przebadali 173 techników dentystycznych: u 29% badanych stwierdzili występowanie zmian skórnych związanych z wykonywaną pracą, z czego 63,6% tych zmian było o charakterze alergicznym [4]. Udowodniono również, że występowanie wyprysków z podrażnienia może być także spowodowane przez samo niekorzystne działanie temperatury, tarcie mechaniczne i wilgoć w środowisku pracy, bez kontaktu z substancją alergizującą [5]. Jednymi z najbardziej alergizujących tworzyw sztucznych są żywice akrylowe i epoksydowe, wywołujące uczulenia kontaktowe o charakterze zawodowym [6]. Polimery utworzone z monomerów nie są tak aktywne, a więc tak drażniące, jak ich składowe. Środki wspomagające proces polimeryzacji wchodzące w skład mieszanin, takie jak: katalizatory, utwardzacze oraz same monomery wykazują natomiast wysoki potencjał alergizujący. Mimo ciągłego udoskonalania składu akrylanów ocenia się, że wciąż posiadają one silne właściwości uczulające [7]. U osób uczulonych obserwuje się: ciężkie zmiany wypryskowe skóry rąk (powierzchnie grzbietowe i opuszki palców), czasem zmiany troficzne paznokci, zaburzenia czucia oraz stany zapalne, nadmierne rogowacenie i głębokie pęknięcia. Silny wpływ alergizujący akrylanów obrazuje przykład badań przeprowadzonych w jednej ze szkół kształcących techników dentystycznych w Kopenhadze. Częstość występowania zmian skórnych u uczniów rozpoczynających kształcenie była taka jak w populacji ogólnej. Po 8 miesiącach zaobserwowano wzrost występowania zmian skórnych o 23% w porównaniu do populacji ogólnej. Co więcej, badania te wykazały, że uczniowie już po niedługim czasie od rozpoczęcia edukacji w tej szkole mieli te same zaawansowane zmiany skórne, co technicy dentystyczni pracujący zawodowo [8]. Możliwości ochrony przed wystąpieniem zmian skórnych to przede wszystkim noszenie polietylenowych rękawiczek ochronnych bez talku, który mógłby wejść w reakcje z zarabianym akrylem dając mu mleczne przebarwienia [9]. Udowodniono również, że stosowanie rękawiczek lateksowych nie gwarantuje odpowiedniego zabezpieczenia skóry, ponieważ składowe polimeru przenikają przez warstwę lateksu [10]. Alergie kontaktowe występują także przy pracy z metalami, takimi jak m.in.: nikiel, chrom czy kobalt. Nikiel jest metalem uczulającym najczęściej w populacji ogólnej częstość występowania alergii szacuje się od 10,8 17,6%, a nawet 20% [11]. Obraz kliniczny uczulenia na nikiel jest typowy dla wyprysku kontaktowego, choć zdarzają się przypadki zmian wypryskowych uogólnionych, zwłaszcza w przypadku dostania się alergenu drogą doustną u osób uczulonych, a także w wyniku kontaktu drobin niklu unoszących się w powietrzu [12]. Z obróbką metali związany jest także elektrolit służący do chemicznego polerowania. Jest on mieszaniną kwasów, najczęściej siarkowego i fosforowego. Kontakt z nim może również powodować reakcje uczuleniowe. Zmiany skórne wywołują także środki odkażające, których jednym ze składników jest formaldehyd. Badania wykazały, że aż 14% osób stanowiących personel medyczny zgłaszający zmiany skórne jest nadwrażliwa na formaldehyd [6]. Chloramina, będąca silnym utleniaczem, wywołuje kontaktowe zapalenie skóry oraz pokrzywkę kontaktową. Chlorheksydyna, używana m.in. do dezynfekcji skóry, błon śluzowych, czyszczenia powierzchni, przenika przez skórę z zachowaną ciągłością. Wywołuje zmiany alergiczne w postaci kontaktowego zapalenia skóry, plam rumieniowych, pokrzywki kontaktowej. Kontaktowe zapalenia skóry wywołują także czwartorzędowe związki amoniowe, które są składnikami preparatów odkażających [3]. Dość powszechna jest alergia na lateks i przyjmuje się, że może ona dotyczyć nawet 30% personelu medycznego [5]. Objawy tego uczulenia są różne. W badaniach przeprowadzonych przez Turjanmaa u pracowników służby zdrowia cierpiących na alergię na lateks, u 42% badanych występował wyprysk kontaktowy, u 28% pacjentów stwierdzono zapalenie spojówek, obrzęk naczynioruchowy posiadało 14% badanych, 9% skarżyło się na uogólnioną pokrzywkę, a 7% na pokrzywkę kontaktową, anafilaksję stwierdzono u 7% badanych, astmę oskrzelową w 2% przypadków [13]. Wrażliwość na lateks można zwiększyć przez częste mycie rąk, które prowadzi do przesuszenia i niszczenia powierzchniowej warstwy lipidowej skóry, ułatwiając wnikanie cząsteczkom lateksu, które wywołują reakcje alergiczne [5]. Wykazano także, że wśród pracowników służby zdrowia nasilenie objawów wzrasta wraz z czasem ekspozycji na lateks, stażem pracy i ilością używanych rękawiczek [14]. W przypadku uczulenia na lateks gumy naturalnej objawy najczęściej występują 30 minut po nałożeniu rękawiczek z tego materiału i obejmują tylko powierzchnię, z którą się on kontaktuje; ustępują najpóźniej po 24 godzinach [15]. Niemalże niemożliwe do uniknięcia w pracy techników dentystycznych są skaleczenia o charakterze ukłuć, rozcięć, otarć czy oparzeń. Przerwana ciągłość powłok skórnych jest łatwą drogą wnikania drobnoustrojów chorobotwórczych. Choć liczba zachorowań na choroby zakaźne, takie jak wirusowe zapalenie wątroby, w pracy maleje z roku na rok, warto pamiętać o sterylizacji, dezynfekcji i profilaktyce ochronnej [16]. Dochodzące do tego częste przesuszenia skóry (mycie, używanie detergentów, kontakt z pumeksem, gipsem), braki okresowej sterylizacji narzędzi i urządzeń oraz szybka, niedokładna sterylizacja wycisków stanowią przyczyny łatwości pojawiania się zakażeń w obrębie skóry.

3 178 Martyna Gola, Magdalena Owecka Zawód technika dentystycznego wiąże się z przebywaniem w wymuszonych pozycjach, w większości jest to praca w pozycji siedzącej. Wymaga wielu ruchów roboczych o określonej liczbie powtórzeń, trwania w bezruchu dla uzyskania stabilizacji ręki, skupieniu się na wielu precyzyjnych, krótkich ruchach nadgarstka, dłoni [17]. Każda dłużej utrzymywana, wymuszona pozycja wiąże się z napięciem mięśni, co prowadzi do ich skurczów, bólu lub dyskomfortu. Podczas zbyt długiego siedzenia, w nieodpowiedniej pozycji, na niedopasowanym krześle, przy źle zaprojektowanym stanowisku pojawiają się bóle kręgosłupa. Bardzo istotne są strefy podparcia ciała technika w czasie wykonywania pracy na stanowisku jak np.: podparcie palców o wykonywaną pracę lub model, dłoni i nadgarstków o blat, łokci o krzesło oraz pleców, miednicy i ud o krzesło oraz stóp o posadzkę. Zwracanie uwagi na tę kwestię ułatwia utrzymanie stabilizacji oraz komfortu i ogranicza przyczyny powstawania dolegliwości bólowych w obrębie układu mięśniowego i kostnego w trakcie pracy [18]. Z badań wynika, że dolegliwości bólowe w obrębie układu kostno-szkieletowego są bardziej związane z czasem trwania dziennej zmiany niż z długością stażu pracy [5]. Kolejnym układem narażonym na działanie szkodliwych czynników jest układ oddechowy. Nos i jama ustna są drogami wnikania różnego rodzaju pyłów i drobnoustrojów. Warto zabezpieczać je maseczkami, przyłbicami przed wnikaniem szkodliwych czynników. Zawodowy nieżyt nosa definiowany jest jako zapalenie błony śluzowej spowodowane działaniem specyficznych substancji obecnych w środowisku pracy. Ze względu na przyczynę jego powstania dzieli się go na: zawodowy nieżyt nosa z podrażnienia (przy ekspozycji na substancje drażniące, np. chlorkehsydynę, chloraminę, aldehyd glutarowy) oraz alergiczny nieżyt nosa o podłożu immunologicznym [19]. Technicy dentystyczni narażeni są także na zawodową astmę oskrzelową. Definiuje się ją jako chorobę charakteryzującą się zwężeniem i zapaleniem dolnych dróg oddechowych o różnym stopniu nasilenia i nadreaktywnością oskrzeli. Można wyróżnić dwa typy zawodowej astmy oskrzelowej: alergiczną wywołaną przez czynniki o dużej i małej masie cząsteczkowej oraz niealergiczną wywołaną działaniem silnie stężonych środków drażniących [3]. Organizm ludzki reaguje także astmatycznie na wziewną ekspozycję metali. W pracy technika dentystycznego są to m.in. nikiel, chrom i kobalt [20]. Kolejnym zagrożeniem w pracy technika dentystycznego jest narażenie na działanie berylu i kobaltu, które może prowadzić do występowania chorób o podłożu immunologicznym, tj. berylozy i kobaltozy [3, 21]. Beryloza jest ziarniniakową chorobą płuc wywołaną obecnością berylu, który po wniknięciu do organizmu nie jest z niego wydalany. Stała ekspozycja organizmu na beryl prowadzi do przewlekłego zapalenia ziarniniakowego i potencjalnego powstania zwłóknień [19]. Pierwszym przypadkiem udokumentowanej berylozy w zawodzie technika dentystycznego był mężczyzna narażony na sole berylu, którego chorobę zbadano i opisano w roku 1993 [22]. Technicy dentystyczni mają także styczność z kobaltem, w trakcie opracowywania metalowych części protez. Kobalt uznaje się za czynnik uczulający drogi oddechowe, mogący wywoływać zapalenie płuc ze śródmiąższowym naciekiem komórek olbrzymich i nagromadzeniem wielojądrowych komórek w pęcherzykach płucnych, mogącym prowadzić do śródmiąższowego włóknienia płuc [23]. Wittczak i współpracownicy opisali przypadek 36- letniej kobiety pracującej w zawodzie technika dentystycznego, która od 15 lat skarżyła się na objawy w postaci napadowego suchego kaszlu, narastającej duszności i pogarszanie się zdolności wykonywania wysiłku fizycznego. Nasilenie tych objawów zauważyła w trakcie obróbki protez, głównie tych, które zawierały metalowe części. Nie zaobserwowała zmian skórnych, nie skarżyła się na alergiczny nieżyt nosa czy spojówek. Po przeprowadzaniu wielu badań stwierdzono u niej zawodową astmę oskrzelową i śródmiąższową chorobę płuc o typie zawodowego płuca kobaltowego [23]. Kolejną chorobą dotyczącą układu oddechowego u techników dentystycznych jest pylica. Jest to choroba typowa dla wieloletnich pracowników laboratoriów techniki dentystycznej. Klinicznie objawia się dusznościami, zmniejszeniem wydolności oddechowej, czynnościowym zmniejszeniem pojemności dyfuzyjnej i spadkiem wskaźników wentylacyjnych. W biopsji płuc obecne są złogi krzemianów i metali, takich jak kobalt, chrom i molibden [24]. Jednym z objawów chorobowych związanych z układem oddechowym jest kaszel pojawiający się przy wdychaniu gipsu i pyłu powstającego przy obróbce akrylu. Przy kontakcie z metakrylanem metylu Wittczak i współpracownicy udowodnili występowanie astmy oskrzelowej z zapaleniem błony śluzowej nosa [25]. Należy także wspomnieć, iż pojawienie się astmy oskrzelowej u techników dentystycznych może być spowodowane przez wdychanie oparów szkodliwych substancji chemicznych, takich jak chloramina czy tlenek etylenu [20]. Również wdychanie lateksu gumy naturalnej wywołuje astmę oskrzelową i objawy alergicznego nieżytu błony śluzowej nosa, który wraz z pokrzywką kontaktową są pierwszymi objawami uczulenia na lateks [15]. Kolejnym narządem narażonym na działanie szkodliwych czynników biologicznych, chemicznych i fizycznych są oczy. Często u techników dentystycznych dochodzi do zapalenia spojówek, które są częścią worka spojówkowego nad twardówką, pokrywającą także wewnętrzną powierzchnię powieki (spojówka powiekowa) [26].

4 Choroby występujące u techników dentystycznych 179 Zawodowe alergiczne zapalenie spojówek to schorzenie będące alergicznym procesem zapalnym w obrębie spojówek wywołane reakcją organizmu na wprowadzenie do ustroju czynnika alergizującego specyficznego dla danego miejsca pracy. Głównymi objawami tej choroby są łzawienie i świąd oczu (występujące u ok. 90% chorych), a także zaczerwienienie oka oraz obrzęk [19]. Alergiczny nieżyt spojówek może powodować chloramina oraz akrylany [3, 6]. Spojówki są jedną z dróg wnikania drobnoustrojów chorobotwórczych, dlatego ich osłona jest szczególnie istotna na przykład przy oczyszczaniu, dezynfekcji, opracowywaniu protez pojawiających się w laboratorium do naprawy, polerowaniu ich pumeksem, ponieważ w takich przypadkach pojawiające się pyły i aerozole skażone bakteriami mogą dostawać się do oczu. Pyły, nie tylko skażone, są kolejnym zagrożeniem. Jednym z nich jest pył gipsowy, który podczas zarabiania, szlifowania i odkrawania elementów gipsowych unosi się w całej gipsowni. Kolejnym źródłem pyłów mogących uszkodzić lub drażnić oczy technika dentystycznego jest obrabiany akryl. Warto po raz kolejny przypomnieć o konieczności używania okularów ochronnych, przyłbic i włączaniu wyciągu. Warto zabezpieczać oczy także przy korzystaniu z piaskarki, ponieważ piasek w niej używany, a także resztki masy ogniotrwałej usuwanej z odlanych elementów metalowych, unoszą się w sporych ilościach. Warto także zadbać o dobre oświetlenie stanowiska, ma ono ogromny wpływ na jakość wykonywanych prac, a także na komfort pracy przy ich wykonywaniu. Kolejnym czynnikiem wpływającym niekorzystnie na układ wzroku jest hałas. Przy dźwiękach przekraczających 70 decybeli źrenice ludzkiego oka zwężają się. Reakcja ta jest spowodowana silnymi połączeniami przez pęczek podłużny przyśrodkowy pomiędzy narządami wzroku i słuchu. Ma ona zauważalny wpływ na zakres pola widzenia, które ulega zwężeniu oraz na ostrość i percepcję barw, co znacząco utrudnia pracę technika dentystycznego [27]. W pracy technika dentystycznego uszy chroni się rzadko, a niestety, tak jak w przypadku oczu, możliwości regeneracji prawidłowego działania narządu słuchu są niewielkie. Głównym problem jest oczywiście hałas. Najbardziej niekorzystny dla człowieka jest hałas impulsowy, zmienny, przerywany, o wysokich tonach, hałas na poziomie 85 db staje się drażniący i męczący [27]. Jednostajny hałas staje się uciążliwy przy poziomie 90 db. Anna Hyska podaje przykłady czynności, które wywołują hałas: polerowanie protezy 73 db, włączony wyciąg techniczny 76 db, obcinanie gipsowego modelu na obcinarce 77 db, obrabianie protezy akrylowej 81 db [27]. Najważniejszym faktem jest brak możliwości leczenia trwałych uszkodzeń słuchu, dlatego tak ważna jest profilaktyka i dbanie o słuch w laboratoriach techniki dentystycznej, co umożliwia np. ustawianie przegród wewnętrznych między stanowiskami pracy, umieszczanie w pracowni elementów dźwiękochłonnych, także większej ilości roślin oraz ochrona indywidualna. W codziennej pracy techników dentystycznych na sprawność działania układu nerwowego wpływa kilka czynników. Pod wpływem długotrwałego działania monomeru metakrylanu metylu może dochodzić do obwodowej neuropatii czuciowo-ruchowej lub stałego uczucia drętwienia nóg [21]. W przypadku niestosowania rękawiczek podczas pracy z akrylem mogą wstępować także miejscowe zmiany, takie jak drętwienie, ból i zbielenie palców [28]. Tlenek etylenu, który stosowany jest do dezynfekcji i sterylizacji materiałów wrażliwych na podgrzewanie, ma udowodnione właściwości drażniące, neurotoksyczne, alergiczne i mutagenne. Jego działania neurotoksyczne to m.in. degeneracja włókien nerwowych, rozwój neuropatii obwodowej i encefalopatii [5]. Kolejnym istotnie wpływającym na układ nerwowy czynnikiem jest hałas. Pierwszym objawem niekorzystnego wpływu hałasu na nasz organizm (już przy dźwiękach o poziomie ponad 70 db) jest zwężenie źrenic. Najbardziej męczący dla układu nerwowego jest hałas działający długotrwale, o natężeniu od 35 do 70 db. Na układ nerwowy w zawodzie technika dentystycznego wpływa także stres, którego nie brak w codziennej praktyce. Stres może być spowodowany czynnikami obiektywnymi, odbieranymi przez techników dentystycznych we względnie podobny sposób lub subiektywnymi, wywołującymi reakcje w zależności od indywidualnego nastawienia, płci, wieku czy doświadczenia. Głównymi stresorami w pracy technika dentystycznego są: praca pod presją czasu, występowanie sytuacji trudnych do rozwiązania, konieczność podejmowania trudnych decyzji, konieczność stałej koncentracji i wzmożonej uwagi, poczucie odpowiedzialności za stan zdrowia pacjentówklientów, dyspozycyjność, praca zmianowa. Skutki działającego stresu uzależnione są m.in. od czasu jego trwania. Człowiek poddany długotrwałemu działaniu stresu skarży się na: stany depresyjne, apatię, odczucie przemęczenia, nerwowość, agresję, zaburzenia snu, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia układu pokarmowego (jadłowstręt, nadmierne spożywanie pokarmów), zespół wypalenia się, zespół jelita drażliwego, nadciśnienie tętnicze krwi, wzmożone napięcie mięśni głowy, szyi i obręczy barkowej. Wyeliminowanie stresu z zawodu technika dentystycznego jest właściwie niemożliwe, można go jedynie ograniczyć. W pracy opisano choroby na jakie w swojej pracy narażeni są technicy dentystyczni. Wymieniono także sposoby, jak należy się chronić przed wieloma szkodliwymi czynnikami, takimi jak pył, drażniące związki chemiczne czy też hałas. W artykule najwięcej uwagi poświęcono tym narządom, które są najbardziej narażone podczas pracy techników dentystycznych. Skupiono się więc głównie na układzie oddechowym, skórze dłoni, układzie nerwowym oraz na narządach wzroku i słuchu.

5 180 Martyna Gola, Magdalena Owecka Piśmiennictwo 1. Harazin B. Drgania mechaniczne. Ocena narażenia i ryzyka zdrowotnego oraz zapobieganie uszkodzeniom zdrowia. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Sosnowiec 1996, Bryla R. Ocena ryzyka zawodowego dla czynności wykonywanych przez technika dentystycznego. Nowoczesny Tech Dent. 2013; 1: Pałczyński C. Czynniki alergizujące w środowisku pracy, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011, Rustemeyer T., Frosch P.J. Occupation skin diseases in dental labolatory technicians. Clinical picture and causative factors., Contact Dermatitis. 1996; 34(2): English. 5. Lewczuk E., Affelska-Jercha A., Tomczyk J. Zawodowe zagrożenia zdrowotne w gabinetach stomatologicznych. Med Pracy. 2002; 53, 2: Kręcisz B., Kieć-Świerczyńska M. Reakcje o charakterze alergii kontaktowej u pracowników i pacjentów zakładów służby zdrowia. Zakażenia 2004; 4: Kanerva L., Estlander T., Jolanki R., Tarvainen K. Occupational allergic contact dermatitis caused by exposure to acrylates during work with dental prostheses. Contact Dermatitis 1993; 28: English. 8. Murer A.J., Poulsen O.M., Tuchsen F., Roed-Petersen J. Rapid increase in skin problems among dental technician trainees working with acrylates. Contact Dermatitis, 1995; 33(2): English. 9. Raszewski Z. Nowe spojrzenie na tworzywa akrylowe, Elamed, Katowice 2009, Andersson T., Bruze M., Björkner B. In vivo testing of the protection of gloves against acrylates in dentin-bonding system on patients with known contact allegry to acrylates, Contact Dermatitis 1999, 41, English. 11. Jędrzejewska-Jurga K. Alergia kontaktowa na metale. Alergologia Info, 2008; 3, 2: Santos R., Goosens A. An update on airborne contact dermatitis: Contact Dermatitis 2007; 57: English. 13. Turjamaa K. Update on occupational natural rubber latex allergy. Dermatologic Clinics 1994; 12(3): English. 14. Płus T. Alergologia współczesna, Medpress, Warszawa 2006, Pałczyński C. Alergia natychmiastowa o podłożu zawodowym, Oficyna wydawnicza Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2001, Budny D. Techniku uważaj na zakażenia, Nowoczesny technik dentystyczny, 2011, 4, Zgierska E. Nasze zdrowie a ergonomia. Nowoczesny Tech Dent. 2004; 2: Przybysz M. Zasady ergonomii w pracy technika dentystycznego. Nowoczesny Tech Dent. 2009; 4: Pałczyński C. Alergologia zawodowa, Oficyna wydawnicza Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2008, ; Pałczyński C. Astma wywołana przez związki chemiczne o małej masie cząsteczkowej część II, Alergia, 2010, 1, Bilski B., Połczyńska M. Konsekwencje zdrowotne narażenia zawodowego techników dentystycznych. Med Pracy. 2005; 56(1): Kotloff R.M., Richman P.S., Greenacre J.K., Rossman M.D. Chronic beryllium disease in a dental labolatory technician. Am Rev Respir Dis. 1993;147, 1: English. 23. Wittczak T., Walusiak J., Krakowiak A., Pałczyński C. Złożona postać kobaltozy (zmiany śródmiąższowe i astma oskrzelowa u technika dentystycznego opis przypadku klinicznego. Med Pracy. 2003; 54 (2): Selden A., Sahle W., Johansson L., Sorenson S., Person B. Three cases of dental technician`s pneumoconiosis related to cobalt-chromium-molybdenum dust exposure. Chest. 1996; 109: English. 25. Wittczak T., Pałczyński C., Szulc B., Górski P. Astma oskrzelowa z zapaleniem błony śluzowej nosa w następstwie zawodowej ekspozycji na metakrylan metylu u technika dentystycznego. Med Pracy. 1996; 3: Ashwell K. Anatomia. Ilustrowany słownik i repetytorium dla studentów, Arkady Sp. z o.o, Warszawa 2013, Hyska A. Hałas w zawodzie technika dentystycznego. Nowoczesny Tech Dent. 2010; 2: Januszewska-Opalska A., Nowakowska D. Możliwości zmniejszenia toksycznego wpływu metakrylanu metylu na pacjentów użytkujących akrylowe protezy stomatologiczne oraz w ekspozycji zawodowej zespołu lekarz/asysta/technik. Dent Med Probl. 2008; 45, 1: Adres do korespondencji: Martyna Gola Pracownia Radiologii Stomatologicznej Katedra Biomateriałów i Stomatologii Doświadczalnej Zakład Biomateriałów i Stomatologii Doświadczalnej ul. Bukowska Poznań

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Przeciwwskazania zdrowotne ograniczające możliwości wyboru kierunku kształcenia

Przeciwwskazania zdrowotne ograniczające możliwości wyboru kierunku kształcenia Wybór zawodu a warunki zdrowotne Wkrótce podejmiecie decyzję edukacyjno-zawodową (dotyczącą wyboru szkół ponadgimnazjalnych i zawodu). Ważnym czynnikiem decydującym o tym czy zostaniecie przyjęci do danego

Bardziej szczegółowo

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii?

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii? Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Czy alergia układu oddechowego to często spotykany problem? Choroby alergiczne występują obecnie z bardzo dużą częstością. Szacuje się, że na

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego.

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. 1. Sprawność układu oddechowego - ważnym czynnikiem zdrowotnym. a) zanieczyszczenia powietrza Pyły miedzi, aluminium, żelaza, ołowiu, piaskowe, węglowe, azbestowe,

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE

PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE DW-SYSTEMS PRZYKŁADOWA OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO NA STANOWISKU PRACOWNIK LABORATORIUM CHEMICZNEGO METODĄ RISK SCORE Jest to metoda wskaźnikowa, w której wartość ryzyka [R] zawodowego wyznacza się za pomocą

Bardziej szczegółowo

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe

Szkolenie okresowe - OSP. Zagrożenia wypadkowe Zagrożenia wypadkowe 1 Zagrożenia czynnikami występującymi w procesach pracy Zagrożenie -stan środowiska pracy, który może spowodować wypadek lub chorobę Czynniki zagrożenia zawodowego dzieli się na dwie

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE KOMPLEKSOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB ZAWODOWYCH SKÓRY

OPRACOWANIE KOMPLEKSOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB ZAWODOWYCH SKÓRY OPRACOWANIE KOMPLEKSOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB ZAWODOWYCH SKÓRY Zadanie 1. Badania i analizy dotyczące opracowania kompleksowego programu profilaktyki chorób zawodowych skóry Okres realizacji:

Bardziej szczegółowo

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ?

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! SZCZEPIONKA PRZECIW GRYPIE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1)

Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1) Zagrożenia na stanowisku pracy i dobór środków ochrony indywidualnej ochrona oczu (cz. 1) Źródła i rodzaje zagrożeń oczu Najczęstsze źródła i rodzaje zagrożeń oczu, które występują na stanowisku pracy.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 28 grudnia 1995 r.

ZARZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia 28 grudnia 1995 r. M.P.96.7.84 1997-09-02 zm.wyn.z Dz.U.96.61.283 art.140 ust.1, art.140 ust.2 ZARZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 28 grudnia 1995 r. w sprawie ustalenia wykazu chorób i schorzeń pozostających w związku

Bardziej szczegółowo

Monika Bobkiewicz Oddział Higieny Pracy Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu. Opole, r.

Monika Bobkiewicz Oddział Higieny Pracy Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu. Opole, r. Monika Bobkiewicz Oddział Higieny Pracy Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu Opole, 28.04.2016 r. Definicja choroby zawodowej Choroba, która jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy tym czym oddychamy?

Jesteśmy tym czym oddychamy? Jesteśmy tym czym oddychamy? Jak działają płuca Najczęstsze choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP ANATOMIA UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania. mgr Marek Gerlic

Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania. mgr Marek Gerlic Czynniki ryzyka powstania i rozwoju astmy oraz możliwości jej zapobiegania mgr Marek Gerlic U osób zdrowych płuca i drogi oddechowe pracują w następujący sposób: oskrzela, czyli tzw. drogi oddechowe, są

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI Stan na 27 października 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 11 sierpnia 2010 r. w sprawie wykazu chorób, z tytułu których funkcjonariuszowi Służby Więziennej przysługuje jednorazowe

Bardziej szczegółowo

SKIEROWANIE NA BADANIE PROFILAKTYCZNE (WSTĘPNE, OKRESOWE, KONTROLNE *)

SKIEROWANIE NA BADANIE PROFILAKTYCZNE (WSTĘPNE, OKRESOWE, KONTROLNE *) Pieczęć zakładu pracy Załącznik nr 5 (miejscowość, data) SKIEROWANIE NA BADANIE PROFILAKTYCZNE (WSTĘPNE, OKRESOWE, KONTROLNE *) 1. Imię i nazwisko... PESEL. 2. Adres 3. Stanowisko lub stanowiska pracy

Bardziej szczegółowo

o Fizyczne o Psychospołeczne Biologiczne Chemiczne

o Fizyczne o Psychospołeczne Biologiczne Chemiczne RYZYKO ZAWODOWE prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA SPISU SUBSTANCJI CHEMICZNYCH STOSOWANYCH w SP ZOZ W SIEDLCACH - środki do mycia i dezynfekcji (przetarg listopad 2015r)

AKTUALIZACJA SPISU SUBSTANCJI CHEMICZNYCH STOSOWANYCH w SP ZOZ W SIEDLCACH - środki do mycia i dezynfekcji (przetarg listopad 2015r) AKTUALIZACJA SPISU SUBSTANCJI CHEMICZNYCH STOSOWANYCH w SP ZOZ W SIEDLCACH - środki do mycia i dezynfekcji (przetarg listopad 2015r) Zatwierdził: Opracowała: Specjalista ds. BHP Bogumiła Filipiuk Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Choroby zawodowe. w przypadku zatruć ostrych - 3 dni, w przypadku zatruć przewlekłych - w zależności od rodzaju substancji

Choroby zawodowe. w przypadku zatruć ostrych - 3 dni, w przypadku zatruć przewlekłych - w zależności od rodzaju substancji Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym

Bardziej szczegółowo

Choroby zawodowe. w przypadku zatruć ostrych 3 dni, w przypadku zatruć przewlekłych w zależności od rodzaju substancji

Choroby zawodowe. w przypadku zatruć ostrych 3 dni, w przypadku zatruć przewlekłych w zależności od rodzaju substancji Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. WYKAZ CHORÓB ZAWODOWYCH WRAZ Z OKRESEM, W KTÓRYM WYSTĄPIENIE UDOKUMENTOWANYCH OBJAWÓW CHOROBOWYCH UPOWAŻNIA DO ROZPOZNANIA CHOROBY ZAWODOWEJ

Bardziej szczegółowo

Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy

Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy Występowanie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy W środowisku pracy mogą występować niepożądane czynniki mające bezpośredni wpływ na zdrowie i życie pracowników zatrudnionych w pośrednim

Bardziej szczegółowo

Eugenia Murawska-Ciatowicz i. Podręcznik dla studentów wydziałów kosmetologii- u "1 (, - WG O RN IC.KI XVI. p?* MEDYCZNE

Eugenia Murawska-Ciatowicz i. Podręcznik dla studentów wydziałów kosmetologii- u 1 (, - WG O RN IC.KI XVI. p?* MEDYCZNE Eugenia Murawska-Ciatowicz i Podręcznik dla studentów wydziałów kosmetologii- / b, / y 1 u "1 (, - WG O RN IC.KI W W Y D A W N I C T W O XVI. p?* MEDYCZNE Eugenia Murawska-Ciałowicz Marcin Zawadzki Higiena

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dyrektor Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II Specjalista chorób wewnętrznych i chorób płuc Przewodnicząca Komisji Ekologii i Ochrony Powietrza Rady

Bardziej szczegółowo

6) pylica talkowa nie można określić 7) pylica grafitowa nie można określić 8) pylice wywoływane pyłami metali nie można określić

6) pylica talkowa nie można określić 7) pylica grafitowa nie można określić 8) pylice wywoływane pyłami metali nie można określić WYKAZ CHORÓB ZAWODOWYCH WRAZ Z OKRESEM, W KTÓRYM WYSTĄPIENIE UDOKUMENTOWANYCH OBJAWÓW CHOROBOWYCH UPOWAŻNIA DO ROZPOZNANIA CHOROBY ZAWODOWEJ POMIMO WCZEŚNIEJSZEGO ZAKOŃCZENIA PRACY W NARAŻENIU ZAWODOWYM

Bardziej szczegółowo

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV Wątroba to największy i bardzo ważny narząd! Produkuje najważniejsze białka Produkuje żółć - bardzo istotny czynnik w procesie trawienia

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA DIKLONAT P, 10 mg/g, żel (Diclofenacum natricum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI Wykaz chorób, z tytułu których funkcjonariuszowi Służby Więziennej przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Dz.U.2010.147.989 z dnia 2010.08.12 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 27 października 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Aspekt techniczny (narażenie) i formalny (procedura) stwierdzenia choroby zawodowej. Michał Langer WSSE Poznań

Aspekt techniczny (narażenie) i formalny (procedura) stwierdzenia choroby zawodowej. Michał Langer WSSE Poznań Aspekt techniczny (narażenie) i formalny (procedura) stwierdzenia choroby zawodowej. Michał Langer WSSE Poznań Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku

Bardziej szczegółowo

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1

Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników. chemicznych. Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Analiza i ocena ryzyka zawodowego pracowników narażonych na występowanie szkodliwych czynników chemicznych Katarzyna Szymczak-Czyżewicz Oddział Higieny Pracy WSSE w Szczecinie 1 Ryzyko zawodowe stwarzane

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie

Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności i ich znaczenie Kody niepełnosprawności, będące w istocie symbolami rodzaju schorzenia, mają decydujący wpływ na to, do jakich prac osoba niepełnosprawna może być kierowana, a do

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI Wykaz chorób i schorzeń pozostających w związku ze służbą w Służbie Więziennej. Dz.U.2008.223.1473 z dnia 2008.12.18 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 18 grudnia 2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Bocheńska Lecznicza Sól Jodowo-Bromowa 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Produkt leczniczy zawiera sól jodowo-bromową, w tym jodki nie mniej

Bardziej szczegółowo

Co leczy akupunktura?

Co leczy akupunktura? Co leczy akupunktura? Akupunktura posiada bardzo szeroki zakres wskazań ukierunkowanych na przyniesienie ulgi choremu - często też okazuje się nie tylko tańsza, ale również bardziej skuteczna od stosowania

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1)

SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1) SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1) Grypa sezonowa jest ostrą chorobą wirusową, która przenosi się drogą kropelkową, bądź też przez kontakt bezpośredni z zakażoną osobą

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

błony śluzowej na czynniki mechaniczne i fizyczne

błony śluzowej na czynniki mechaniczne i fizyczne Istnieje wiele czynników o zróżnicowanym charakterze, które przyczyniają się do zaburzeń funkcjonowania narządu głosowego. Zostały one usystematyzowane w poniższej tabeli. Największym zagrożeniem dla głosu

Bardziej szczegółowo

Czynniki niebezpieczne (urazowe) to takie czynniki, które działając na człowieka i mogą spowodować uraz (wypadek przy pracy).

Czynniki niebezpieczne (urazowe) to takie czynniki, które działając na człowieka i mogą spowodować uraz (wypadek przy pracy). Identyfikacja, analiza i ocena zagrożeń czynnikami szkodliwymi dla zdrowia, uciążliwymi i niebezpiecznymi oraz ocena ryzyka związanego z tymi zagrożeniami mgr Adam Błęka Czynniki niebezpieczne (urazowe)

Bardziej szczegółowo

Wyższy Urząd Górniczy

Wyższy Urząd Górniczy Wyższy Urząd Górniczy Zagrożenie hałasem w górnictwie Zagrożenie hałasem w górnictwie Katowice 2010 Copyright by Wyższy Urząd Górniczy, Katowice 2010 Opracowanie Departament Warunków Pracy WUG Opracowanie

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Kliniczna ocena nasilenia objawów przewlekłego GVHD

Kliniczna ocena nasilenia objawów przewlekłego GVHD Formularz A część 1 Skóra Kliniczna ocena nasilenia objawów przewlekłego GVHD Oceniany narząd Wynik badania / oceny Punktacja Skóra KaŜdy rodzaj wysypki krwotocznej % powierzchni ciała (max 100%) Przesuwalne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ Wykaz chorób, pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze. Dz.U.2003.143.1397 z dnia 2003.08.14 Status: Akt obowiązujący Wersja od: 15 kwietnia 2009

Bardziej szczegółowo

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA Nietolerancja i alergia pokarmowa to dwie mylone ze sobą reakcje organizmu na pokarmy, które dla zdrowych osób są nieszkodliwe. Nietolerancja pokarmowa w objawach przypomina

Bardziej szczegółowo

RYZYKO ZAWODOWE ZWIĄZANE EKSPOZYCJĄ NA CZYNNIKI BIOLOGICZNE W SŁUŻBIE ZDROWIA

RYZYKO ZAWODOWE ZWIĄZANE EKSPOZYCJĄ NA CZYNNIKI BIOLOGICZNE W SŁUŻBIE ZDROWIA RYZYKO ZAWODOWE ZWIĄZANE EKSPOZYCJĄ NA CZYNNIKI BIOLOGICZNE W SŁUŻBIE ZDROWIA Katarzyna Zielińska-Jankiewicz Anna Kozajda Irena Szadkowska-Stańczyk NARAŻENIE NA CZYNNIKI BIOLOGICZNE W SŁUŻBIE ZDROWIA GRUPY

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013 Awaryjny wyciek amoniaku ze składu cystern kolejowych na terenie stacji PKP Poznań Franowo. Doświadczenia i wnioski. st. bryg. dr inż. Jerzy Ranecki KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Doświadczenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Zakażenia w chirurgii.

Zakażenia w chirurgii. Zakażenia w chirurgii. Rola personelu pielęgniarskiego. 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SPZOZ Cacałowska Dorota Zakażenia Zakażenia w chirurgii stanowią istotny problem współczesnej medycyny,

Bardziej szczegółowo

// // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń.

// // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń. // // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń. Prof. Aleksander Sieroń jest specjalistą z zakresu chorób wewnętrznych, kardiologii i medycyny fizykalnej. Kieruje

Bardziej szczegółowo

DRGANIA MECHANICZNE W ŚRODOWISKU PRACY

DRGANIA MECHANICZNE W ŚRODOWISKU PRACY DRGANIA MECHANICZNE W ŚRODOWISKU PRACY zagrożenia i profilaktyka Zagrożenie drganiami mechanicznymi w środowisku pracy Zatrudnieni w warunkach zagrożenia czynnikami szkodliwymi i niebezpiecznymi w latach

Bardziej szczegółowo

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne

Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Harmonogram wykładów z patofizjologii dla Studentów III roku Wydziału Farmaceutycznego kierunku Farmacja studia stacjonarne Środa 15.45-17.15, ul. Medyczna 9, sala A Data Temat: Prowadzący: 05.10.16 Omówienie

Bardziej szczegółowo

Choroby zawodowe: definicja, procedura postępowania, dokumentacja oraz świadczenia powypadkowe

Choroby zawodowe: definicja, procedura postępowania, dokumentacja oraz świadczenia powypadkowe Choroby zawodowe: definicja, procedura postępowania, dokumentacja oraz świadczenia powypadkowe (W13) Opracował mgr inż. Ireneusz Bulski Warszawa, 2010 r. 1 Procedurę postępowania w sprawach zgłaszania

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2011 ROKU Warszawa 2012 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych

Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych Piśmiennictwo: Szczeklik E. Diagnostyka ogólna chorób wewnętrznych. PZWL 1979 Bolechowski F. Podstawy ogólnej diagnostyki

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc

Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Zanieczyszczenia powietrza a obturacyjne choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Obturacyjne choroby płuc - ASTMA

Bardziej szczegółowo

Zaliczenie procedur medycznych

Zaliczenie procedur medycznych Załącznik nr 2 do Indeksu wykonanych zabiegów i procedur medycznych Zaliczenie procedur medycznych wykonanych przez lekarza w czasie staży specjalizacyjnych i kierunkowych realizowanych w ramach specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Zaliczenie procedur medycznych

Zaliczenie procedur medycznych Załącznik nr 2 do Indeksu wykonanych zabiegów i procedur medycznych Zaliczenie procedur medycznych wykonanych przez lekarza w czasie staży specjalizacyjnych i kierunkowych realizowanych w ramach specjalizacji

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie 1. WYKAZ CHORÓB ZAWODOWYCH WRAZ Z OKRESEM, W KTÓRYM WYSTĄPIENIE UDOKUMENTOWANYCH OBJAWÓW CHOROBOWYCH UPOWAśNIA DO ROZPOZNANIA CHOROBY ZAWODOWEJ POMIMO WCZEŚNIEJSZEGO ZAKOŃCZENIA PRACY W NARAśENIU ZAWODOWYM

Bardziej szczegółowo

CHOROBY CYWILIZACYJNE EMILIA MUSIAŁ

CHOROBY CYWILIZACYJNE EMILIA MUSIAŁ CHOROBY CYWILIZACYJNE EMILIA MUSIAŁ CO TO SĄ CHOROBY CYWILIZACYJNE? PRZYKŁADY CHORÓB CYWILIZACYJNYCH PRZYCZYNY CHORÓB CYWILIZACYJNYCH POŚREDNIE BEZPOŚREDNIE CUKRZYCA OTYŁOŚĆ UDAR MÓZGU SPIS TREŚCI ASTMA

Bardziej szczegółowo

Tematy Prac Kontrolnych Semestr Letni 2015/2016. Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas w Kielcach

Tematy Prac Kontrolnych Semestr Letni 2015/2016. Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas w Kielcach Tematy Prac Kontrolnych Semestr Letni 2015/2016 Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas w Kielcach Technik usług kosmetycznych sem. I Podstawy anatomiczno dermatologiczne w kosmetyce: Temat: Grzybice

Bardziej szczegółowo

PLAN METODYCZNY LEKCJI BIOLOGII W II KLASIE GIMNAZJUM

PLAN METODYCZNY LEKCJI BIOLOGII W II KLASIE GIMNAZJUM PLAN METODYCZNY LEKCJI BIOLOGII W II KLASIE GIMNAZJUM Temat: Powtórzenie wiadomości dotyczących działu ODDYCHANIE. Zakres treści programowych: narządy budujące układ oddechowy, fazy oddychania, mechanizm

Bardziej szczegółowo

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Katarzyna Skręt Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie Hałas Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka zawodowego fryzjera

Ocena ryzyka zawodowego fryzjera Lp. ZagroŜenie lub czynnik niebezpieczny, szkodliwy, uciąŝliwy Ocena ryzyka zawodowego fryzjera Identyfikacja zagroŝeń Źródło zagroŝenia MoŜliwe skutki 1 2 3 4 1. PoŜar. Urządzenia i instalacje elektryczne,

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1 NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK Slajd nr 1 PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT NIKOTYNIZMU NIKOTYNIZM (fr. nicotinisme) med. społ. nałóg palenia lub żucia tytoniu albo zażywania tabaki, powodujący przewlekłe (rzadziej

Bardziej szczegółowo

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas Nie daj się grypie! Jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych. Zachorowania mogą być wywoływane przez ponad 200 różnych gatunków wirusów. Najczęstszą przyczyną zachorowań

Bardziej szczegółowo

Co piąte dziecko w Polsce ma AZS. Atopowe Zapalenie Skóry to przewlekła choroba skóry o podłożu alergicznym.

Co piąte dziecko w Polsce ma AZS. Atopowe Zapalenie Skóry to przewlekła choroba skóry o podłożu alergicznym. Co piąte dziecko w Polsce ma AZS. Atopowe Zapalenie Skóry to przewlekła choroba skóry o podłożu alergicznym. Jest objawem atopii, czyli wyrazem patologicznej reakcji immunologicznej. Pojawia się najczęściej

Bardziej szczegółowo

Alergiczne choroby oczu

Alergiczne choroby oczu Alergiczne choroby oczu Podział alergicznych chorób oczu wg obrazu klinicznego Do alergicznych chorób oczu zaliczamy obecnie następujące jednostki chorobowe (podział zaproponowany przez polskich autorów)*:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie. Rozdział 1 Definicje Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2006 z dnia 2006r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Rozdział 1 Definicje 1.

Bardziej szczegółowo

Zmiany w chorobach pozostających w związku ze słuŝbą w Policji

Zmiany w chorobach pozostających w związku ze słuŝbą w Policji Zmiany w chorobach pozostających w związku ze słuŝbą w Policji Choroby w związku ze słuŝbą akty prawne regulujące zagadnienie Ustawa z dnia 24 stycznia 2014r. o zmianie ustawy o Policji ( ) oraz niektórych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia.. 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI. z dnia.. 2010 r. Projekt z dnia 18 maja 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia.. 2010 r. w sprawie wykazu chorób, z których tytułu przysługuje odszkodowanie funkcjonariuszowi Służby Więziennej Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Finalgon, 4 mg/g + 25 mg/g, maść Nonivamidum + Nicoboxilum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Finalgon, 4 mg/g + 25 mg/g, maść Nonivamidum + Nicoboxilum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Finalgon, 4 mg/g + 25 mg/g, maść Nonivamidum + Nicoboxilum Należy uważnie zapoznać się z treścią tej ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP SZKOLENIE WSTĘPNE BHP Spis treści Prawo pracy i BHP, obowiązki, odpowiedzialność Ochrona przed zagrożeniami Pierwsza pomoc przedmedyczna Zagrożenia pożarowe, zasady obsługi środków gaśniczych, ewakuacja

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu WydziałZdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Kosmetologia

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki materiału Zgodnie z dyrektywą 91/155/WG

Karta charakterystyki materiału Zgodnie z dyrektywą 91/155/WG 1. Identyfikacja produktu i firmy. Nazwa produktu: Przeznaczenie produktu: BLUCLAD płyta budowlana wzmocniona włóknami do stosowania jako płytę wykończeniową na podłogi, ściany i sufity Firma: Firma: Eternit

Bardziej szczegółowo

Tematy Prac Kontrolnych. Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas. Kosmetyka pielęgnacyjna i upiększająca twarzy, szyi i dekoltu:

Tematy Prac Kontrolnych. Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas. Kosmetyka pielęgnacyjna i upiększająca twarzy, szyi i dekoltu: Tematy Prac Kontrolnych Szkoła Policealna Centrum Edukacji Pro Civitas Technik usług kosmetycznych sem. I Podstawy anatomiczno dermatologiczne w kosmetyce: Temat: Grzybice bakteryjne i wirusowe choroby

Bardziej szczegółowo

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc OT w Rabce-Zdroju Epidemiologia Zakażenia

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

VILLACRYL STC SAMOPOLIMERYZUJĄCY MATERIAŁ AKRYLOWY DO WYKONYWANIA TYMCZASOWYCH KORON I MOSTÓW DENTYSTYCZNYCH

VILLACRYL STC SAMOPOLIMERYZUJĄCY MATERIAŁ AKRYLOWY DO WYKONYWANIA TYMCZASOWYCH KORON I MOSTÓW DENTYSTYCZNYCH Zhermapol Sp. z o.o ul. Augustówka 14, 02-981 Warszawa tel. +48 22 858 82 72, fax + 48 22 642 07 14; e-mail:biuro@zhermapol.pl VILLACRYL STC SAMOPOLIMERYZUJĄCY MATERIAŁ AKRYLOWY DO WYKONYWANIA TYMCZASOWYCH

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI I PROGNOZ AKTUARIALNYCH ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2014 ROKU Warszawa 2015 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM Zdrowy pracownik, to wydajny pracownik. VERIDIS PREZENTUJE - OFERTA DLA FIRM Ci, którzy myślą, że nie mają czasu na ćwiczenia fizyczne, będą musieli wcześniej

Bardziej szczegółowo

II. Narażenie występuje podczas wykonywania następujących czynności: realizacja zadań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy

II. Narażenie występuje podczas wykonywania następujących czynności: realizacja zadań z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy Załącznik nr 5 Ramowa procedura postępowania poekspozycyjnego dotycząca potencjalnego narażenia na kontakt z materiałem biologicznie niebezpiecznym (wirus HIV, HBV, HCV) - dla ratowników ksrg I. Materiał

Bardziej szczegółowo

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Ból w klatce piersiowej Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Patomechanizm i przyczyny Źródłem bólu mogą być wszystkie struktury klatki piersiowej, z wyjątkiem miąższu płucnego: 1) serce

Bardziej szczegółowo

CHOROBY ZAWODOWE NIEBEZPIECZEŃSTWO W PRACY XXI WIEKU

CHOROBY ZAWODOWE NIEBEZPIECZEŃSTWO W PRACY XXI WIEKU CHOROBY ZAWODOWE NIEBEZPIECZEŃSTWO W PRACY XXI WIEKU Według Kodeksu Pracy (Art. 235) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy

Bardziej szczegółowo

2. Praktyczne aspekty komunikacji: pielęgniarka pacjent Józef Skrzypczak Pytania sprawdzające Piśmiennictwo... 35

2. Praktyczne aspekty komunikacji: pielęgniarka pacjent Józef Skrzypczak Pytania sprawdzające Piśmiennictwo... 35 SPIS TREŚCI CZĘŚĆ I Zagadnienia ogólne... 15 1. Reakcje pacjenta wynikające z hospitalizacji Bogusław Stelcer... 17 1.1. Pacjent w szpitalu... 17 1.2. Specyfika leczenia szpitalnego... 21 1.3. Stres szpitalny

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 53/2016

Zarządzenie Nr 53/2016 Zarządzenie Nr 53/2016 Rektora Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie z dnia 30 maja 2016 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie kandydatów na studia i studia doktoranckie oraz studentów

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo