Propozycja instrumentu służącego zwiększeniu stopnia transferu wiedzy i technologii w ramach inicjatyw klastrowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Propozycja instrumentu służącego zwiększeniu stopnia transferu wiedzy i technologii w ramach inicjatyw klastrowych"

Transkrypt

1 Propozycja instrumentu służącego zwiększeniu stopnia transferu wiedzy i technologii w ramach inicjatyw klastrowych dr Tomasz Brodzicki dr Piotr Tamowicz Opracowanie na zlecenie Instytutu Technologii Eksploatacji Gdańsk Radom, październik 2008 r. 1

2 Spis treści 1. Wprowadzenie Ogólna charakterystyka koncepcji klastrów... 4 Definicja klastra... 5 Cechy charakterystyczne klastra... 7 Typy klastrów... 8 Korzyści z funkcjonowania klastrów... 9 Klastry a transfer technologii i wiedzy... 9 Wsparcie publiczne na rzecz klastrów Klastry i inicjatywy klastrowe w Polsce Przegląd inicjatyw/projektów Wybrane studia przypadków Pleszewski Klaster Kotlarski Dolina Lotnicza Delta Bursztynu Grono budowlane w regonie świętokrzyskim Klaster agroturystyczny na Lubelszczyźnie Przykłady dobrych praktyk międzynarodowych Podsumowanie - główne mechanizmy i problemy transferu innowacji Istniejące narzędzia wsparcia Sugerowane modyfikacje i uzupełnienia Podsumowanie Bibliografia Załącznik A. Lokalizacja sektorów wysokich technologii w Polsce w roku Załącznik B. Struktura grona budowlanego wg Olesińskiego i Predygier

3 1. Wprowadzenie W niniejszym opracowaniu przeprowadzona została analiza problematyki transferu innowacji pomiędzy podmiotami współtworzącymi klastry (inicjatywy klastrowe). Przyjęto stosunkowo szeroką definicję transferu technologii i dyfuzji wiedzy nie ograniczającą się wyłącznie do form upodmiotowionych (np. zakup licencji). Klastry są definiowane jako skoncentrowane geograficznie skupiska jednorodnych sektorowo przedsiębiorstw charakteryzujących się wysokim poziomem konkurencji oraz jednoczesnej kooperacji. W opracowaniu klastry wyraźnie odróżnia się od stosunkowo licznych inicjatyw klastrowych dominujących w naszej rzeczywistości. Celem opracowania jest zaproponowanie narzędzi mających zintensyfikować transfer wiedzy w tym wiedzy technologicznej pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w klastrach (inicjatywach klastrowych). Zestaw narzędzi istniejących na rynku (zaprojektowanych i wdrożonych m.in. w ramach PO IG i PO KL jak również w regionalnych programach operacyjnych) jest zasadniczo adekwatny do stanu rozwoju klastrów Polsce. Mając na względzie pewne dysfunkcjonalności, które zdiagnozowano na podstawie przedstawionych studiów przypadków oraz wiedzy na temat specyficznych uwarunkowań procesu transferu technologii w Polsce, zaproponowano szereg nowych instrumentów. Niniejsze opracowanie powstało na zlecenie Instytutu Technologii Eksploatacji i wyraża opinie i przemyślenia autorów, a nie jest oficjalnym stanowiskiem Instytutu. 3

4 2. Ogólna charakterystyka koncepcji klastrów Jednym z czynników decydujących o osiągnięciu i utrzymaniu konkurencyjności podmiotu gospodarczego na współczesnym rynku jest zdolność do efektywnego zdobycia a następnie praktycznego wykorzystania wiedzy do rozwiązania konkretnych problemów biznesowych. Pozyskanie nowej wiedzy (w tym wiedzy o charakterze technologicznym) może być wynikiem działań podejmowanych w ramach organizacji (działania wewnętrzne, in-house) bądź poza nią (działania zewnętrzne). W większości przypadków podmioty gospodarcze decydują się na jednoczesne podejmowanie działań wewnętrznych (np. w drodze własnych działań badawczo-rozwojowych), jak i działań zewnętrznych (np. w drodze kontraktowania prac badawczo-rozwojowych w wyspecjalizowanych jednostkach, zakupu licencji czy kreatywnej imitacji rozwiązań wdrożonych przez konkurentów). Realnie działania podejmowane przez podmioty gospodarcze są wypadkową wielu czynników, takich jak np.: endogeniczny potencjał przedsiębiorstwa (posiadane zasoby wiedzy, potencjał ludzki, kapitał finansowy), cech charakterystycznych danego sektora i konkretnego rynku (charakter i nasilenie wzajemnej konkurencji, długość cyklu życia produktu i/lub technologii, wielkość rynku, bieżąca i oczekiwana koniunktura rynkowa), charakteru poszukiwanej technologii (bazowa, kluczowa, embrionalna, wzrostowa itd.), potencjału regionu w którym zlokalizowane jest przedsiębiorstwo (istniejące zaplecze badawczo-naukowe czy uniwersyteckie, itd. ), uwarunkowań zewnętrznych (istniejący system regulacyjny kształtujący prawa z zakresu własności intelektualnej, przemysłowej, metody transferu technologii, zewnętrzne źródła finansowania innowacji). Wymienionej powyżej czynniki bezpośrednio wpływają na przyjętą (także nieuświadomioną) strategię zarządzania wiedzą w podmiocie gospodarczym, a tym samym przyjęty model działań. Potencjał technologiczny podmiotu obejmuje tym samym zarówno zdolność wytworzenia nowej wiedzy, jak i umiejętność uzyskania efektywnego dostępu do niej w drodze np. transferu technologii (ze źródeł wewnętrznych jak i zewnętrznych). Warto jednocześnie podkreślić, że efektywny dostęp do technologii ze źródeł zewnętrznych obejmuje zarówno identyfikację właściwego rozwiązania, jego pozyskanie jak i zdolność do absorpcji tego rozwiązania i jej praktycznego, komercyjnego wykorzystania. Istotną barierą rozwoju podmiotu może okazać się więc niewystarczający potencjał endogeniczny uniemożliwiający efektywną adaptację dostępnego na rynku rozwiązania (bariera absorpcji technologii). Ogólnie rzecz biorąc czym większy szeroko rozumiany potencjał podmiotu tym większe są jego szanse na pozyskanie technologii zarówno w ramach samej organizacji, jak i z zewnątrz. Bariery w efektywnym pozyskaniu wiedzy mogą być szczególnie wysokie w przypadku podmiotów mniejszych (szczególnie mikro i małych jak i średnich) dysponujących w większości przypadków niewielkimi zasobami ludzkimi, bardzo ograniczonym potencjałem kapitałowym, całkowitym brakiem bądź ograniczonym wielkościowo zapleczem badawczorozwojowym, utrudnionym dostępem do zewnętrznych źródeł finansowania itd 1. Tym samym 1 Oczywiście występować mogą tu znaczące odstępstwa od reguły np. wyspecjalizowane małe podmioty odpryskowe (spin-offy czy spin-outy) dysponujące przewagą konkurencyjną właśnie ze względu na dostęp do specyficznych zasobów wiedzy. Część badań empirycznych wskazuje jednocześnie, że w niektórych sektorach 4

5 szczególnie w przypadku podmiotów sektora MŚP istotne znaczenie może mieć pozyskiwanie rozwiązań technologicznych z zewnątrz. Szereg badań empirycznych pokazuje jednocześnie, że potencjał innowacyjny przedsiębiorstwa, niezależnie od uwarunkowań wewnątrz firmy, rośnie wraz ze zmniejszaniem się dystansu do innych podmiotów gospodarczych (patrz np. Geroski 1995). Tradycyjnie dystans ten rozumiany był przede wszystkim w wymiarze przestrzennym (geograficznym). W ostatniej dekadzie uznano jednak, że równie ważny w procesie dyfuzji wiedzy jest szeroko rozumiany dystans kulturowy między podmiotami. Na podstawie powyższych przesłanek można wywnioskować, że szczególnym potencjałem innowacyjnym będą się charakteryzowały podmioty zlokalizowane w ramach znaczących aglomeracji przemysłowych łączących ponadprzeciętną koncentrację podmiotów danego sektora w ramach ograniczonego przestrzennie obszaru geograficznego. Silna koncentracja przestrzenna wraz z rozbudowaną siecią powiązań są zaś zasadniczymi wyróżnikami popularnej w ostatnim okresie koncepcji klastra. Klastry jako zlokalizowane systemy produkcji i innowacji są zjawiskiem globalnym tzn. nie ograniczają się wyłącznie do grupy krajów wysokorozwiniętych. Funkcjonowanie struktur klastrowych zostało zaobserwowane w wielu krajach świata, we wszystkich sektorach gospodarki. Ich występowanie nie ogranicza się wyłącznie do sektorów przemysłu przetwórczego. Występują równie dobrze w usługach, w sektorach wysokich technologii, jak i sektorach tradycyjnych. Charakteryzują się również różnym poziomem innowacyjności i zaawansowania technologicznego, a tym samym różnymi perspektywami oraz strategiami rozwoju. Wśród najbardziej znanych przykładów klastrów wymienia się najczęściej Dolinę Krzemową (półprzewodniki i technologie informatyczne) czy Hollywood (rozrywka), włoskie Sassuolo (płytki ceramiczne) czy Prato (tekstylia), brytyjskie Cambridge (biotechnologia, sektor ICT), teksańskie Austin czy londyńskie City (usługi finansowe). Definicja klastra Koncepcja klastra przemysłowego (ang. industrial cluster) jest stosunkowo młoda sięga ona początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia (Porter 1990). Bazuje ona jednak na znaczącym dorobku teoretycznym. Wyjaśnianie przyczyn przestrzennej koncentracji działalności gospodarczej wywodzi się od prac Marshalla, który wskazał w 1920 roku na rolę tzw. zlokalizowanych efektów zewnętrznych w tym przede wszystkim tzw. rozlewania się (dyfuzji) wiedzy, przewagi kreowanej przez lokalny rynek pracy koncentrujący osoby o odpowiednich umiejętnościach oraz sieci wstępujących i zstępujących powiązań w ramach dużych rynków regionalnych (Fujita et al. 2001). Marshallowskie pozytywne efekty zewnętrzne są też często dzielone na te wnikające z przestrzennej bliskości firm produkujących podobne dobra tzw. korzyści lokalizacji oraz te wynikające ze skali ogółu działalności gospodarczej na danym obszarze tzw. korzyści aglomeracji (Fujita, Thisse 2002) 2. Znaczący potencjał konkurencyjny klastrów na arenie przemysłu to małe a nie duże przedsiębiorstwa są siłami napędowymi postępu technologicznego i źródłem znacznej części rozwiązań innowacyjnych (Apello i Faggian 2002). 2 W teorii ekonomii podkreśla się jednocześnie występowanie tzw. zewnętrznych korzyści skali (ang. external economies of scale) ujemnej zależności pomiędzy kosztem jednostkowym produkcji od wielkości sektora w danej lokalizacji w odróżnieniu od wewnętrznych korzyści skali czyli spadku kosztu jednostkowego wraz ze wzrostem skali produkcji danego podmiotu. 5

6 międzynarodowej sam Porter upatruje głównie w występowaniu silnych korzyści lokalizacji (Porter 2001). W rzeczywistości gospodarczej obserwujemy znaczące różnice w stopniu aglomeracji pomiędzy sektorami gospodarki zarówno przemysłu przetwórczego, wydobywczego jak i usług. Z jednej strony mamy więc do czynienia z rozproszonymi sektorami takimi jak np. przetwórstwo spożywcze czy budownictwo, a z drugiej silnie przestrzennie skoncentrowane sektory wysokiej technologii (patrz m.in. Zielińska i in. 2008). Bottazzi i in. (2005) zwracają uwagę, że istniejące zróżnicowanie w stopniu aglomeracji może być przynajmniej po części wynikiem różnic w metodach innowacji i sposobach pozyskiwania wiedzy przez podmioty z różnych sektorów gospodarki. Warto jednocześnie podkreślić, że według Fujity i Thisse (2002) powstanie klastra jest efektem oddziaływania między trzema siłami: realną skalą korzyści lokalizacji, intensywnością konkurencji cenowej oraz wysokością realnych kosztów transportu 3. We współczesnej literaturze funkcjonuje znaczna liczba definicji klastra oraz koncepcji mu pokrewnych takich jak np. dystryktu przemysłowego (Becattini 1990) czy środowisko innowacyjnego (milieux innovative) 4. W dużym stopniu koncepcje te są zbieżne i de facto opisują to samo zjawisko. W znaczącym uproszczeniu, np. według Doeringera i Terkla (1995) przez klaster rozumieć możemy: przestrzenną koncentrację sektorów przemysłu, które dzięki wspólnej lokalizacji na danym obszarze osiągają wyższy poziom wydajności. Natomiast według Fromhold-Eisebith i Eisebith (2005) klaster to: regionalna aglomeracja firm i innych organizacji (takich jak uniwersytety, centra badawczo-rozwojowe, agencje państwowe) powiązanych sektorowo bądź powiązanych łańcuchem wartości dodanej które uzyskują przewagę konkurencyjną dzięki kolokalizacji oraz współpracy. Definicje te wydają się być jednakże z wielu względów zbyt wąskie. Według samego Portera (2001) klaster to: geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji (na przykład uniwersytetów, jednostek normalizacyjnych i stowarzyszeń branżowych) w poszczególnych dziedzinach, konkurujących między sobą, ale również współpracujących. Istotną kwestią jest odróżnienie klastrów od inicjatyw rozwoju klastrów czy tzw. inicjatyw klastrowych. Inicjatywa klastrowa z reguły w postaci mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanej (sformalizowanej) to grupa aktorów lokalnych dążąca do zainicjowania funkcjonowania danego klastra bądź rozwiązania istotnych problemów już funkcjonującego klastra. Uruchomienie inicjatywy klastrowej może być wynikiem oddolnych działań podmiotów gospodarczych zainteresowanych współpracą (podejście bottom-up) 3 W literaturze przedmiotu obok wymienionych powyżej identyfikuje się liczny katalog czynników, które mogą doprowadzić do wyłonienia się klastra. W każdym indywidualnym przypadku jest to wynikiem dynamicznych interakcji między specyfiką danego sektora a uwarunkowaniami specyficznymi dla danego regionu. Czynnikiem prowadzącym do rozwoju klastra może być np. proces kreatywnej destrukcji wynikający z upadku dużego niewydolnego podmiotu gospodarczego na bazie którego rozwija się sieć mniejszych, bardziej elastycznych i konkurencyjnych podmiotów. 4 Szerzej na ten temat patrz m.in. Brodzicki i Szultka (2002). 6

7 względnie być wynikiem działań odgórnych podejmowanych przez władze publiczne (podejście top-down). W rzeczywistości często spotykamy się z sytuacją podejmowania jednoczesnych działań oddolnych i odgórnych co może prowadzić do pojawienia się poważnych problemów w zakresie koordynacji podejmowanych działań, niepotrzebnej rywalizacji czy dominacji czynnika publicznego nad czynnikami rynkowymi (szczególnie szkodliwe). O ile inicjatywy klastrowe otrzymują wsparcie publiczne, to celem takiego wsparcia jest przede wszystkim stymulowanie powiązań i interakcji oraz budowa kapitału społecznego, nie zaś fizyczne tworzenie klastra utożsamianego z daną zinstytucjonalizowaną inicjatywą (Andersson i in. 2004). Częstą sytuacją jest występowanie w ramach dużych klastrów typu Doliny Krzemowej kilku równolegle funkcjonujących inicjatyw klastrowych 5. Cechy charakterystyczne klastra Wyznacznikiem występowania realnego klastra według Portera (2001) są dwa proste wskaźniki: ponadprzeciętny stopień koncentracji przestrzennej w regionie oraz znaczący (kilkunasto do kilkudziesięciu procentowy) udział w światowej produkcji i eksporcie danego produktu czy grupy produktowej 6. Kluczowe dla zrozumienia istoty klastra jest uwzględnienie roli i interakcji pomiędzy takimi czynnikami jak: bliskość geograficzna, koncentracja przestrzenna, systemowy, sieciowy charakter społecznie zakorzenionych powiązań (Maskell 2001), jednoczesne konkurowanie i kooperowanie podmiotów gospodarczych (ang. co-opetition). Oprócz powyższych cech, z występowaniem klastra wiąże się również szereg innych charakterystyk o trudnym do jednoznacznego uchwycenia wymiarze. Należałoby wymienić w tym kontekście takie cechy jak: wieloletnie czy nawet wielowiekowe tradycje danej działalności w danej lokalizacji (tzw. lokalne czy regionalne zagłębia tradycji), zagnieżdżenie w regionie, atrakcyjny rynek wyspecjalizowanej siły roboczej, efektywna dyfuzja tzw. wiedzy ukrytej (ang. tacit knowledge), której pozyskanie wymaga wchodzenia w bezpośrednie relacje międzyludzkie znaczące zasoby kapitału społecznego (w tym kapitału relacyjnego) przejawiające się m.in. wzajemnym zaufaniem, patriotyzmem regionalnym, dostrzeganiem 5 Problematyka zarządzania inicjatywami klastrowymi w kontekście polskich uwarunkowań, także z zakresu formalno-prawnych uwarunkowań instytucjonalizacji, i pierwszych praktycznych doświadczeń została opisana ramowo w publikacji Brodzicki i in. (2008). 6 Włoska dolina płytek ceramicznych w Sassuolo 185 firm, 25 tys., zatrudnionych odpowiedzialna jest za 80 proc. krajowej produkcji płytek ceramicznych i 18 proc. produkcji światowej przy stopie eksportu na poziomie 75 proc.). 7

8 wspólnych celów i przekładających się na efektywną współpracę w układzie potrójnej helisy (ang. triple helix) tzn. między przedsiębiorcami, środowiskiem uniwersyteckim (w tym naukowo-badawczym) oraz władzami lokalnymi i samorządowymi. Często podkreślaną cechą klastrów jest ich ponadsektorowy charakter. W skład typowego klastra zaliczane są zarówno przedsiębiorstwa kluczowych branż wytwórczych, przemysłów powiązanych, jak i cały szereg wyspecjalizowanych instytucji świadczących usługi dla podmiotów klastra typu: instytucje badawczo-rozwojowe, fundusze kapitałowe, firmy szkoleniowe, firmy marketingowe, analityczne etc. Reasumując, klastry charakteryzują się więc przestrzenną koncentracją zasobów materialnych, jak i niematerialnych sprzyjających dalszemu rozwojowi danego sektora (Fromhold-Eisebith 2005). Zasadnicze jądro klastra stanowi z reguły silnie skoncentrowana populacja przedsiębiorstw otoczona przez szereg wyspecjalizowanych kooperantów, instytucji i organizacji. W przypadku klastrów wysokich technologii szczególna rola może przypadać np. silnemu ośrodkowi uniwersyteckiemu kuźni kadr, talentów i potencjalnych rozwiązań technologicznych 7. W skład klastra, bądź w jego otoczeniu, funkcjonować mogą również inne wyspecjalizowane jednostki regionalnego systemu innowacji, takie jak inkubatory przedsiębiorczości, inkubatory technologii, parki przemysłowe, parki technologiczne czy centra transferu technologii. Rysunek 1 Struktura podmiotowa klastra płytek ceramicznych Źródło: Opracowanie własne. Typy klastrów Klastry różnią się między sobą. Z jednej strony funkcjonują klastry podobne do słynnych włoskich dystryktów przemysłowych skupiska dużej ilości małych i średnich podmiotów gospodarczych o podobnym potencjale gospodarczym produkujące podobne dobra. W ujęciu teoretycznym mówimy wtedy o występowaniu marshallowskiego klastra horyzontalnego, którego przewaga w procesie uczenia się polega na zróżnicowaniu niezależnych firm o podobnym potencjale skoncentrowanych w jednej lokalizacji. Z drugiej strony występują też klastry wertykalne oparte o jedno bądź kilka kluczowych przedsiębiorstw jak np. w przypadku niemieckich klastrów chemii bazowej czy japońskiego 7 Na przykład Dolina Krzemowa, Research Triangle, Route 128, Cambridge, BioRegion Sztokholm Uppsalla. 8

9 Toyota City tworzących wokół siebie rozbudowaną sieć wyspecjalizowanych poddostawców. Przewaga konkurencyjna oparta jest w tym przypadku na efektywnym podziale pracy i interakcjach w wertykalnym systemie produkcji w sytuacji występowania wyraźnej asymetrii w dostępie do informacji (dominacja centralnego podmiotu) i znacznej roli ograniczenia kosztów ogólnej koordynacji działań. Czynnikiem decydującym o konkurencyjności klastra wertykalnego jest duży potencjał specjalizacji w poszczególnych etapach procesu produkcyjnego pozwalający na skokowy wzrost wydajności (produktywności) całego systemu gospodarczego. Korzyści z funkcjonowania klastrów Obserwowane od około 15 lat powszechne zainteresowanie klastrami wynika z zaakceptowania poglądu, że klaster jako forma organizacji produkcji o wysokim potencjale innowacyjnym odgrywa kluczową rolę w kreowaniu konkurencyjności i rozwoju społecznogospodarczym. Stosunkowo liczne badania empiryczne wskazują, że podmioty ulokowane w efektywnie funkcjonującym klastrze charakteryzuje wyższa wydajność oraz wyższy stopień innowacyjności. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa sektora MSP do głównych korzyści z funkcjonowania w ramach klastra zaliczyć należy redukcję kosztów transportu, redukcję kosztu dostępu do wspólnych zasobów (lokalny rynek pracy, infrastruktura badawcza, infrastruktura komunikacyjna, itd.), korzyści zewnętrzne w zakresie dyfuzji technologii i wiedzy wynikające z bezpośrednich kontaktów face-to-face między agentami klastra (Antonelli 2000). Ten ostatni rodzaj interakcji prowadzi do znaczącego obniżenia całkowitych kosztów transakcyjnych w różnych obszarach w tym w zakresie transferu wiedzy i technologii. Podmioty MSP korzystają również z przenikania się różnych systemów regionalnych gospodarczego, społecznego i instytucjonalnego. Kluczową rolę odgrywają w takiej sytuacji takie elementy jak ogólna reputacja, uznanie, wzajemne zaufanie, wspólna płaszczyzna dyskusji co znacząco ułatwia prowadzenie biznesu i ogólnie współpracę w ramach potrójnej helisy. Z drugiej strony dobrobyt poszczególnych uczestników klastrów jest chroniony na zewnątrz, jak i wewnątrz przez system respektowanych norm i zachowań, przyjęte regulacje i często politykę władz lokalnych (Lazerson 1995). Ogólnie rzecz biorąc lokalizacja działalności w klastrze przekłada się na wyższy potencjał konkurencyjny podmiotu gospodarczego. Klastry a transfer technologii i wiedzy Transfer technologii jest zasadniczym elementem procesu innowacyjnego zachodzącym na wszystkich jego etapach. Według ogólnej definicji jest to przenoszenie wiedzy technologicznej i wiedzy organizacyjnej o podbudowie technologicznej pomiędzy partnerami (osobami, instytucjami i podmiotami gospodarczymi) w celu poprawy wiedzy i przynajmniej jednego z partnerów, jego potencjału oraz wzrostu ogólnego poziomu konkurencyjności. Transfer technologii może mieć charakter sformalizowany (np. w drodze konkretnych rozwiązań kontraktowych umownych pomiędzy partnerami inicjatywy klastrowej takich jak umowa o dokonanie projektu wynalazczego, opracowanie innowacji, wykonanie pracy badawczo-rozwojowej, umowa wdrożenia innowacji, umowy licencyjne, umowa know-how) jak i mieć charakter nieformalny. W polskich systemie prawnym kwestie 9

10 transferu technologii regulowane są przede wszystkim przez następujące ustawy: prawo własności przemysłowej, ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych jak i przez ogólne przepisy kodeksu cywilnego. Z punktu widzenia pojedynczego podmiotu kluczowe staje się więc odpowiedzenie na szereg pytań m.in. które z technologii rozwijać w obrębie podmiotu a które pozyskiwać na zewnątrz, w jakim stopniu angażować się w zewnętrzne sieci współpracy czy samemu je rozbudowywać, w zakresie których technologii warto wchodzić w zewnętrzne formuły współpracy. W każdym przypadku decyzja podmiotu co do strategii pozyskania technologii wymaga sporządzenia dokładnego bilansu kosztów i korzyści, szans i zagrożeń. Uwzględniony w analizie powinien zostać również potencjał wzrostowy rynku. Pozyskiwanie wiedzy z zewnątrz wymaga w coraz większym stopniu wchodzenia w formalne bądź nieformalne bezpośrednie kontakty z uniwersytetami, instytutami badawczymi, innymi podmiotami, niezależnymi ekspertami itd. Dzieje się tak pomimo gwałtownego rozwoju technologii informatycznych i telekomunikacyjnych. Tidd i in. (2006) wymieniają szereg sposobów nabycia technologii (wiedzy) uwzględniających zarówno potencjał wewnętrzny jak i zewnętrzny. Każda proponowana metoda ma swoje plusy bądź minusy w zakresie ogólnych kosztów, efektywności kontroli nad powstałymi rozwiązaniami (zdolność do ochrony, stopień zawłaszczenia), legalności metody. Wymieniają tutaj m.in. następujące możliwości: mobilizacja wiedzy ukrytej, formalne prace badawczo-rozwojowe w ramach podmiotu (in-house R&D), formalne prace badawczo-rozwojowe w ramach podmiotu z sieciowymi powiązaniami na zewnątrz, inżynieria wsteczna (reverse engineering), nielegalne przejęcie z własnymi pracami B+R, nielegalne przejęcie (wywiad gospodarczy), kontaktowanie prac badawczo-rozwojowych na zewnątrz, strategiczne partnerstwo badawczorozwojowe, zakup licencji, zakup, joint venture, przejęcie (w tym wrogie przejęcie) dysponującego odpowiednim zasobem wiedzy. Rola współpracy w dziedzinie rozwoju technologii i transferu wiedzy i technologii pomiędzy aktorami klastra dla zwiększania jego potencjału innowacyjnego jest znacząca. Dahl i Pedersen (2004) analizując klaster bezprzewodowych technologii komunikacyjnych w Północnej Danii wskazują, że nieformalne kontakty w obrębie regionalnego klastra przemysłowego odgrywają kluczową rolę w dyfuzji wiedzy i stanowią istotny element transferu technologii. Nieformalna wymiana wiedzy pomiędzy inżynierami z podmiotów klastra dotyczy kluczowych (cennych) informacji determinujących przewagę technologiczną a tym samym konkurencyjną. Analiza Apello i Faggian (2002) dotycząca trzech włoskich dystryktów przemysłowych wskazuje na dużą rolę zasobów kapitału relacyjnego (ang. relational capital) w stymulowaniu dyfuzji wiedzy w ramach klastra. Kapitał relacyjny jest definiowany jako zespół wszelkich relacji pomiędzy instytucjami, przedsiębiorstwami i ludźmi opartych na świadomości przynależności do pewnej wspólnoty oraz znacznym potencjale współpracy kulturowo podobnych jednostek i instytucji. Znaczne zasoby kapitału relacyjnego w danej lokalizacji przekładają się na stworzenie stabilnych ram wielowymiarowej współpracy prowadząc do współpracy firm z partnerami, poddostawcami i klientami, funkcjonowanie efektywnego rynku pracy charakteryzującego się znaczną mobilnością pracowników oraz wysoką stopą tworzenia firm odpryskowych. Te trzy elementy tworzą zasadnicze kanały transferu wiedzy w tym o charakterze technologicznym w ramach dystryktu przemysłowego (klastra). Powszechnie uznaje się tym samym, że innowacyjne, efektywnie funkcjonujące klastry przemysłowe charakteryzują się znaczną efektywnością procesu dyfuzji wiedzy w ich obrębie. Wiedza powstała w klastrze przepływa szybciej (efektywniej) w jego obrębie a 10

11 wolniej poza jego granicami. Przyczyn tego zjawiska wielu upatruje w wykształcaniu się nieformalnych powiązań międzyludzkich, które następnie stają się kanałami (często półświadomego czy wręcz nieświadomego) przepływu wiedzy (w tym wiedzy ukrytej). Stwierdzenia te potwierdzają np. niedawne badania Coccia (2008) nad włoskimi dystryktami przemysłowymi, które wskazują na szczególnie silny pozytywny wpływ przepływu wiedzy i transferu technologii w ramach klastrów charakteryzujących się dużą gęstością kontaktów pomiędzy instytucjami naukowo-badawczymi a przedsiębiorstwami w oparciu o bliskość geograficzną, kulturową, instytucjonalną i często organizacyjną. Sprzyja temu również wykształcenie wewnętrznych powszechnie akceptowanych zasad postępowania. Coccia wskazuje jednocześnie, że zakres transferu technologii w klastrach zależy w dużym stopniu od instytucjonalnej gęstości danego dystryktu przemysłowego oraz stopnia rozwoju lokalnego rynku wykwalifikowanych pracowników. W przypadku klastrów o szczególnym potencjale innowacyjnym duże znaczenie odgrywa lokalizacja w obrębie klastra znaczącego ośrodka naukowo-badawczego bądź uniwersytetu o profilu zbieżnym z zakresem funkcjonowania klastra. O międzynarodowej konkurencyjności klastra w dużym stopniu decyduje w tym przypadku realny potencjał naukowy ośrodka akademickiego. Warto jednocześnie podkreślić za literaturą empiryczną, że lokalizacja w pobliżu silnego ośrodka uniwersyteckiego jest istotna ponieważ proces rozlewania się wiedzy z uniwersytetów do przemysłu jest w dużo większym stopniu przestrzennie ograniczony niż rozlewanie się wiedzy pomiędzy podmiotami danego sektora przemysłu (Adams 2005). Bliższa współpraca z uniwersytetem ma jednocześnie szczególnie istotne przełożenie na potencjał innowacyjny większych podmiotów w przemyśle przetwórczym natomiast jej wpływ jest dużo mniejszy dla sektorów usługowych (Loof i Brostrom 2008). Może tym samym mieć kluczowe znaczenie dla liderów lokalnych klastrów. Morosini (2004) identyfikuje cały szereg interakcji stanowiących istotne kanały transferu wiedzy w obrębie klastra. Zalicza tutaj m. in.: grupy benchmarkingowe działające w obrębie klastra, centra badawczo-rozwojowe, instytuty technologii oraz uniwersytety: edukacja i szkolenia pracowników, programy wzajemnej współpracy, wspólne prace badawczo-rozwojowe, wspólne inicjatywy w zakresie produkcji, wspólne inicjatywy rozwoju produktów, instytucje skali meso (stowarzyszenia branżowe): inicjowanie działań koordynujących i zarządzanie tymi procesami. Korzyści z transferu technologii w ramach klastra mogą być różne z punktu widzenia różnych podmiotów. Podmioty sektora MSP mogą mieć niewystarczający potencjał rozwoju technologii w ramach podmiotu jak i ograniczone zdolności absorpcji zewnętrznych rozwiązań technologicznych. Szczególną, wyjątkową kategorią małych podmiotów mogą być z jednej strony firmy odpryskowe (bazujące na przewadze technologicznej, wiedzy założycieli) bądź podmioty utrzymujące się z rozwoju nowych technologii de facto małe laboratoria badawczo-rozwojowe. Duży podmiot dysponujący własnym potencjałem B+R i skupiający swój wysiłek głównie na obszarze technologii kluczowych bądź dynamicznie rozwijających się może być jednak zainteresowany utrzymywaniem w swoim otoczeniu licznej grupy dynamicznych firm technologicznych prowadzących badania w zakresie technologii wschodzących co może minimalizować jego ogólny poziom ryzyka. Zakres transferu technologii w obrębie klastra zależy od kilku kluczowych determinant: specyfiki danego klastra, 11

12 specyfiki rynku rynków na którym funkcjonuje dany klaster, charakteru technologii (bazowa, kluczowa, rozwijająca się, wyłaniająca), charakteru podmiotu i jego roli w klastrze, m.in. w zakresie zdolności do absorpcji nowych rozwiązań technologicznych. Podmioty w klastrze mogą być chętne do ogólnej współpracy przy rozwoju technologii bazowych (wiedza istotna, lecz ogólnie dostępna) czy wyłaniających się (wpływ na potencjał konkurencyjny jeszcze nie do końca rozpoznany) ale już w przypadku kluczowych technologii mogą być mniej chętne bądź mogą wymagać bardzie sformalizowanych rozwiązań kontraktowych gwarantujących ochronę własności intelektualnej w postaci patentu, licencji itd. Uwaga ta dotyczy zarówno aktorów klastra ze sfery biznesu jak i sfery nauki. Forma współpracy jak i samego transferu zostanie tym samym dostosowana do konkretnej sytuacji. Ważnym kanałem nieformalnego transferu technologii w obrębie klastra jest rotacja pracowników pomiędzy jego podmiotami wiążąca się z przenoszeniem tzw. wiedzy ukrytej. Zjawisko to jest np. charakterystyczne dla Doliny Krzemowej. Z punktu widzenia pojedynczego przedsiębiorcy sytuacja taka może rodzić duże obawy czy wręcz realne zagrożenie, jeżeli dotyczy osób o kluczowym znaczeniu w przedsiębiorstwie np. technolodzy produkcji, główni inżynierowie czy specjaliści natomiast jest korzystna dla klastra jako całości prowadząc do podnoszenia efektywności całego ugrupowania. Efektywny transfer technologii w obrębie klastra może napotkać na szereg barier tzw. twardych (fizyczne, techniczne, regulacyjno-administracyjne i legislacyjne) i miękkich (przede wszystkim bariery mentalnościowe). W polskich specyficznych uwarunkowaniach, szczególną rolę odgrywają szeroko definiowane bariery miękkie występujące w kontaktach i współpracy zarówno samych podmiotów gospodarczych (przedsiębiorstw) jak i współpracy pomiędzy podmiotami gospodarczymi, a przedstawicielami instytucji naukowo-badawczych. Wyeliminowanie bądź przynajmniej ograniczenie negatywnego oddziaływania miękkich barier na proces transferu technologii należy uznać za jedno z kluczowych obszarów działań podejmowanych w ramach inicjatyw klastrowych. Efektywny transfer technologii w obrębie klastra wymaga więc sprawnego zarządzania układem potrójnej helisy a zwłaszcza współpracą pomiędzy podmiotami gospodarczymi a instytucjami naukowobadawczymi. Wsparcie publiczne na rzecz klastrów Wymienione powyżej korzyści dla pojedynczych podmiotów w powiązaniu z występowaniem pozytywnych korzyści zewnętrznych (czyli takich, które nie mogą zostać zawłaszczone przez indywidualne podmioty) powodują, że klastry mogą stać się realnymi motorami rozwoju regionalnego. Z tego też względu klastry stały się obiektem szczególnego zainteresowania władz publicznych różnego szczebla. Porter (1990) uznał klastry za źródło budujące przewagę konkurencyjną poszczególnych narodów. Stwierdzenie to jest podzielane obecnie przez rosnące grono ekspertów, a analiza gospodarki regionalnej pod kątem występowania klastrów i dążenie do wspierania ich rozwoju stało się w ostatnim okresie swoistym paradygmatem współczesnej polityki rozwoju regionalnego. Stąd też dużą popularnością cieszy się w ostatnich latach koncepcja tzw. cluster-based policy polityki 12

13 rozwoju klastrów czy polityki rozwoju opartej o klastry 8. Niezależnie funkcjonuje również koncepcja promocji klastrów (ang. cluster promotion). Boekholt i Thuriaux (1999) wyróżniają na gruncie teoretycznym cztery zasadnicze typy polityki wspierania klastrów w zależności od ukierunkowania działań na kreowanie narodowej przewagi konkurencyjnej, sieciowania przedsiębiorstw, rozwoju regionalnego oraz rozwoju współpracy pomiędzy gospodarką a sferą B+R. W praktyce gospodarczej wdrażany policy-mix z reguły obejmuje wszystkie te obszary jednocześnie. Warto jednocześnie podkreślić, że działania w zakresie CBP inicjowane są od poziomu lokalnego, regionalnego i krajowego po narodowy i ponadnarodowy np. w ramach UE uznano stymulowanie rozwoju klastrów za jeden z priorytetów polityki innowacyjnej ugrupowania w odniesieniu zarówno do nowych jak i starych państw członkowskich (EC 2006a i 2006b). Wsparcie rozwoju klastra ze środków publicznych w każdym przypadku powinno być powiązane z występowaniem realnych niedoskonałości rynku. Jednocześnie rola władz publicznych we wspierania klastra powinna zależeć od fazy rozwoju klastra tzn. skala i zakres pomocy powinien być dostosowany do fazy rozwoju samego klastra zgodnie z koncepcją cyklu życia (Muskell 2003). Inne działania władz publicznych niezbędne są w fazie embrionalnej i wzrostowej a inne w fazie dojrzałej czy schyłkowej. Dotyczy to również potencjalnego wsparcia publicznego dla stymulowania transferu technologii w obrębie klastra (transfer wewnętrzny) i na zewnątrz (spoza klastra). Muskell (2003) uważa, że interwencja publiczna może okazać się konieczna gdy czynnikiem decydującym o rozwoju klastra jest efektywny przepływ wiedzy, w zakresie którego często spotykamy się z problemem niedoskonałości wolnego rynku. Uwaga ta dotyczy nie tylko klastrów o profilu wysokich czy średnio zaawansowanych technologii w równym stopniu może dotyczyć klastrów funkcjonujących w sektorach średnio niskich i niskich technologii (patrz np. fiński klaster drzewny). Jakkolwiek transfer wiedzy według Cooka (2005) jest czynnikiem kluczowym w rozwoju tzw. klastrów opartych na wiedzy (ang. knowledge-based clusters) w ramach których dostęp do wiedzy jest czynnikiem zasadniczym przyciągającym nowe podmioty. 3. Klastry i inicjatywy klastrowe w Polsce W Polsce funkcjonuje wiele inicjatyw/przedsięwzięć odwołujących się do koncepcji klastra i stosujących to słowo w nazwie. Ich geneza, cele działania i struktura podmiotowa wykazują duże zróżnicowanie. Poniżej dokonano inwentaryzacji inicjatyw i ich systematyki. Celem było wskazanie tych działań (projektów), które pod względem swojej morfologii są najbliższe ogólnemu rozumieniu koncepcji klastra. Ponieważ dotychczas nie przeprowadzono usystematyzowanego przeglądu, analizy i opisu istniejących klastrów (inicjatyw klastrowych) inwentaryzację inicjatyw oparto o istniejące szczupłe źródła literaturowe, kwerendę Internetu oraz materiały własne autorów. Na potencjał występowania klastrów przemysłowych w Polsce wskazuje analiza stopnia przestrzennej koncentracji działalności gospodarczej. W Polsce do najsilniej skoncentrowanych sektorów przemysłu przetwórczego zaliczyć należy produkcję odbiorników telewizyjnych i radiowych, produkcję płytek ceramicznych oraz przemysł 8 Szerzej na temat cluster-based policy patrz Brodzicki i in. (2004). Ciekawa krytyka polityki wspierania klastrów znajduje się w opracowaniu Martina i Stunleya z 2003 roku. 13

14 stoczniowy (patrz poniższa tabela) 9. Wysokim stopniem koncentracji w stosunku do pozostałych gałęzi gospodarki charakteryzują się w szczególności sektory wysokich technologii zarówno w przemyśle przetwórczym (przemysł farmaceutyczny, produkcja komputerów i maszyn biurowych, precyzyjny, elektroniczny jak i lotniczy), jak i w usługach rynkowych (informatyka, prace badawczo-rozwojowe). Sektory te, zgodnie z definicją OECD (1995) charakteryzujące się wysoką relacją nakładów na prace badawczo-rozwojowe do produkcji sprzedanej, koncentrują się przede wszystkim w silnych ośrodkach akademickich dysponujących odpowiednimi zasobami kapitału ludzkiego oraz zapleczem badawczym bądź w ich bezpośrednim pobliżu (patrz mapki w załączniku A). W sektorach tych często wyłaniają się przestrzennie skoncentrowane klastry w obszarze ICT (elektronika, informatyka, technologie komunikacyjne), biotechnologia czy lotnictwa. Występowanie silnych koncentracji umożliwia wstępną identyfikację potencjalnych klastrów, które następnie analizuje się w celu potwierdzenia hipotezy o występowania klastra (patrz np. Szultka i in czy OECD 2005). Tabela 1 Grupy przemysłu przetwórczego o najwyższym poziomie indeksu aglomeracji w roku 2006 PKD Nazwa Ak b 323 Produkcja odbiorników telewizyjnych i radiowych oraz związanego z nimi wyposażenia 0, Produkcja płytek ceramicznych 0, Budowa i naprawy statków i łodzi 0, Produkcja dywanów, chodników, wyrobów powroźniczych, sieci i innych nietypowych wyrobów włókienniczych 0, Produkcja niebudowlanych i nieogniotrwałych wyrobów ceramicznych; produkcja ogniotrwałych wyrobów ceramicznych 0, Produkcja broni i amunicji 0, Produkcja arkuszy fornirowych; produkcja sklejek, płyt laminowanych, płyt wiórowych 0, Wykańczanie materiałów włókienniczych 0, Garbowanie i wyprawianie skór 0, Produkcja szkła i wyrobów szklanych 0, Produkcja masy celulozowej, papieru i tektury 0,640 Źródło: Opracowanie KEIE WE UG na podstawie danych GUS. Przegląd inicjatyw/projektów Z przeprowadzonej kwerendy źródeł literaturowych oraz Internetu wynika, że w Polsce istnieje około 30 różnego rodzaju projektów, inicjatyw i podmiotów odwołujących się do koncepcji klastrów przemysłowych i najczęściej wykorzystujących w nazwie to określenie. Obok tej łatwej do uchwycenia populacji w rzeczywistości gospodarczej najprawdopodobniej mamy także do czynienia z pewną (stosunkowo wąską) grupą realnych, ale wciąż słabo zdiagnozowanych i opisanych klastrów znajdujących się na różnych etapach rozwoju. W tabeli 2 zebrano podstawowe dane charakteryzujące 27 takich inicjatyw. Najstarszym projektem jest najprawdopodobniej tzw. Plastikowa Dolina z Tarnowa 9 Stopień przestrzennej koncentracji mierzymy indeksem aglomeracji dla poziomu zatrudnienia dla województw Polski zgodnie ze wzorem zaproponowanym przez Lindqvista i in. (2006): R 1 a b,r t r Ak b =, gdzie R - liczba regionów, a b,r - liczba pracujących w sektorze b w regionie r, Ab -liczba 2 A T n= 1 b pracujących w sektorze b w kraju, t n - całkowita liczba pracujących w regionie r oraz T- całkowita liczba pracujących w kraju. 14

15 rozwijająca się w oparciu o lokalne zagłębie firm przemysłu chemicznego i powstałą tam w latach 90-tych specjalną strefę ekonomiczną. Zdecydowana większość inicjatyw/projektów powstała jednak znacznie później tj. w latach Wiązało się to najczęściej z pojawieniem się możliwości sfinansowania samego projektu ze środków programów operacyjnych (np. działanie 2.6 ZPORR) czy też generalnie zamiarem wykorzystania projektu, jako wehikułu do pozyskiwania takich środków z różnych (innych) programów operacyjnych. Chociaż nośna koncepcja klastrów została rozpowszechniona na całą Polskę zmapowane przez nas projekty były rozłożone bardzo nierównomiernie: dominowała tu Małopolska (ok. siedem inicjatyw/projektów) i Wielkopolska (cztery inicjatywy/projekty). Szczegółowa analiza struktur podmiotowych, formalnych celów powstania, hipotetycznych intencji uczestników (tabela 3) nie pozostawia jednak wiele złudzeń co do istoty tych inicjatyw/projektów, ich trwałości i statusu funkcjonalnego (przystawalności do wskazanych wcześniej cech charakterystycznych konstytuujących klaster). Można tu wskazać na następujące problemy i słabości: liczba przedsiębiorstw zaangażowanych w poszczególne inicjatywy jest bardzo mała wahając się od kilkunastu do kilkudziesięciu podmiotów; z większą liczbą zgrupowanych przedsiębiorstw mamy do czynienia tylko w przypadku Małopolskiego Klastra Informatycznego, Podlaskiego Klastra Obróbki Metali czy Klastra Multimediów; trudno zatem mówić o istnienie silnego efektu aglomeracyjnego będącego warunkiem sine qua non klastra; nawet w przypadku projektów o największej liczbie skupionych firm czynnikiem spajającym inicjatywę nie jest wysoki poziom konkurencyjności (mierzony dużym udziałem w rynkach eksportowych), ale chęć zintegrowania/sieciowania środowiska biznesowego (raczej rozproszonego) celem osiągnięcia pewnych korzyści krótko czy średniookresowych, dużą słabością inicjatyw jest udział sektora naukowo-badawczego; pomimo, że na ogół formalnie udział w projekcie zgłaszało po kilka uczelni czy jednostek JBR/PAN (w przypadku Kościerskiego Klastra Budownictwa Pasywnego jest to aż 16 podmiotów) siła realnych powiązań jest faktycznie bardzo słaba; szczególnym wyjątkiem jest Pleszewski Klaster Kotlarski (osadzony w realnej aglomeracji firm) gdzie współpraca z uczelnią zaowocowała nowym produktem/technologią), szczególnie słabo przystające do istoty klastra są te projekty/inicjatywy, które mają wybitnie odgórny charakter np. stanowiące fragment budowania regionalnej strategii innowacji (Podlaski Klaster Spożywczy, Dolina Ekologicznej Żywności), mające na celu integrowanie nauki z biznesem (Wielkopolski Klaster Chemiczny), czy zwrócenie uwagi na pewne problemy (Śląski Klaster Czystych Technologii Węglowych, Śląski Klaster Wodny) czy wypromowanie pewnych koncepcji/trendów czy nowinek technologicznych (Kościerski Klaster Budownictwa Pasywnego). 15

16 Tabela 2 Inicjatywy klastrowe w Polsce Nazwa klastra/inicjatywy Data utworzenia Lokalizacja (region) uczestnicy jednostki uczestnicy firmy uczestnicy inni naukowe uczelnie JBR/PAN MSP Duże korp. IOB(*) inni (**) 2006 Małopolskie Informacyjnych Klaster Medycyna Polska Małopolskie 2004 Południowy-Wschód Klaster Lifescience Kraków 2006 Małopolskie Małopolski Klaster Informatyczny???? Małopolskie Małopolsko-Podkarpacki Klaster 2006 Małopolskie Czystej Energii Małopolski Klaster Technologii Informacyjnych 2006 Małopolskie Tarnowski Klaster Przemysłowy Plastikowa Dolina 1999 Małopolska BD BD BD BD BD BD Kolorowa Dolina BD Mazowieckie Mazowiecki Klaster Lotniczy 2008 Mazowieckie Podkarpacki Klaster Informatyczny 2006 Podkarpackie Podlaski Klaster Obróbki Metali 2007 Podlaskie Podlaski Klaster Spożywczy BD Podlaskie 1 0 (***) Kościerski Klaster Budownictwa Pasywnego 2007 Pomorskie Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny 2007 Pomorskie Śląski Klaster Inteligentny System 2006 Śląskie Śląski Klaster Wodny 2007 Śląskie Innowacyjny Śląski Klaster Czystych Technologii 2005 Śląskie Bydgoski Klaster Przemysłowy 2006 Kujawsko- Pomorskie Klaster Lubelskie Drewno BD Lubelskie Dolina Ekologicznej Żywności BD Lubelskie BD BD BD BD 0 0 Klaster Multimediów i Systemów Warmińsko- Klaster Drzewny (Meblarski) BD Mazurskie Pleszewski Klaster Kotlarski 2005 Wielkopolskie Wielkopolski Klaster Chemiczny 2006 Wielkopolska BD BD BD BD BD BD Wielkopolski Klaster Meblarski 2006 Wielkopolska BD BD BD BD BD BD 16

17 Wielkopolski Klaster Teleinformatyczny BD Wielkopolska BD BD Dolina Lotnicza 2003 Podkarpackie BD BD 68 3 BD BD Zielona Chemia Zachodniopomorski Zachodniopomor 2007 Klaster Chemiczny skie BD BD 40 1 BD BD Źródło: Opracowanie własne Uwagi: (*) IOB instytucje otoczenia biznesu (**) np. jednostki samorządu terytorialnego 17

18 Tabela 3 Kluczowe cechy charakterystyczne ujawnionych inicjatyw klastrowych Lp. Nazwa klastra/inicjatywy Charakterystyka 1 Bydgoski Klaster Przemysłowy Inicjatywa mieszana (odgórna/oddolna); integracja sektora/środowiska, promocja sektora (przemysł narzędziowy, przetwórstwo tworzyw) 2 Klaster Lubelskie Drewno Inicjatywa branżowo-regionalna, promocja regionalnej specjalności biznesowej; aktywność stosunkowo słaba. 3 Dolina ekologicznej żywności Inicjatywa wyższej uczelni, stworzenie strategii rozwoju sektora/regionu (w ramach RSI), stowarzyszenie Eko-Lubelszczyzna 4 Klaster Multimediów i Systemów Informacyjnych Inicjatywa biznesowa (Wyższa Szkoła Biznesu z Nowego Sącza), miasteczko multimedialne, próba sieciowania firm/integracji, 5 Klaster Medycyna Polska Południowy Wschód 6 Klaster Lifescience Kraków Małopolski Klaster Informatyczny Małopolsko-Podkarpacki Klaster Czystej Energii Małopolski Klaster Technologii Informacyjnych Plastikowa Dolina Stowarzyszenie Mazowiecki Klaster Druku i Reklamy (Kolorowa Kotlina) Mazowiecki Klaster Lotniczy Aviation Mazovia Podkarpacki klaster informatyczny Podlaski Klaster Obróbki Metali 15 Podlaski Klaster Spożywczy Kościerski Klaster Budownictwa Pasywnego Bałtycki Klaster Ekoenergetyczny Śląski Klaster Inteligentnych system zarządzania Śląski Klaster Wodny wehikuł na pozyskiwanie środków finansowych. Inicjatywa raczej oddolna i biznesowa, animator-stowarzyszenie Tworzenie sieci i płaszczyzny współpracy, promocja sektora/specjalności Inicjatywa akademicka, płaszczyzna współpracy w obszarze life science. Wehikuł do pozyskiwania środków finansowych. inicjatywa oddolna, zorientowano raczej biznesowo (duża liczba firm); próba sieciowania kilkuset firm informatycznych dla realizacji większych projektów biznesowych, koordynacja poprzez utworzoną fundację, brak silnego interfejsu z uczelniami. Inicjatywa sektora naukowego (uczelnie, AGH w roli lidera konsorcjum); platforma realizacji badań naukowych i rozwojowych; wspólne wystąpienie do MNISW o projekty badawcze (zamawiane); mała obecność MSP. Inicjatywa akademicka (uczelnie) i samorządowa; narzędzie realizacji Strategii Rozwoju Województwa; udział kilku dużych firm ale generalny brak aktywności. Inicjatywa odgórna, regionalna, cel- stworzenie strefy rozwoju w oparciu o lokalne trakcyjne przemysłowe (zakłady chemiczne w Tarnowie ); obecnie klaster to przede wszystkim developer (!) zajmujący się zarządzaniem nieruchomościami specjalnej strefy ekonomiczne. Inicjatywa oddolna i biznesowa, wspólna specjalizacja; tworzenie sieci i płaszczyzny współpracy, integracja małych firm. Inicjatywa oddolna, biznesowa; próba zintegrowania grupy firm (MSP); dobry kontakt z uczelniami, silne zaplecze B+R, w roli koordynatora Stowarzyszenie Młodych Inżynierów Lotnictwa. element strategii rozwoju województwa i RSI, inicjatywa odgórna, cel - integracja środowiska, współpraca, wspólne projekty. Inicjatywa najprawdopodobniej samorządowa (Centrum Promocji Podlasia) i w niewielkim stopniu biznesowa, cel - promocja regionalnego sektora, sieć współpracy, wehikuł pozyskiwania środków finansowych. Inicjatywa akademicka, odgórna - element realizacji RSI, cel - uświadamianie, integrowanie. Inicjatywa oddolna, lokalna, biznesowa, promocja lokalnej (nowej) specjalizacji, cel - budowa sieci współpracy, wykorzystanie funduszy UE na różne cele. inicjatywa odgórna, wiodąca rola sektora nauki, koordynatorem IMP PAN, wehikuł współpracy i pozyskiwania środków na projekty (Regionalna Strategia Energetyki); konsorcjum powołane na czas realizacji programów operacyjnych. Projekt badawczo-konferencyjny; prace badawcze i promocyjno/dyskusyjne nad problemami transportowymi; projekt zakończony w styczniu Inicjatywa regionalna, promocja problemów regionalnych (ochrona przyrody i wody), obecność kilku dużych firm wodociągowych. 18

19 Inicjatywa raczej naukowa sektorowa i środowiskowa (Główny Innowacyjny Śląski Klaster Instytut Górnictwa), cel działania - integracja wokół 20 Czystych Technologii problemu/tematu; raczej projekt (już zamknięty) niż ciągła Węglowych działalność 21 Delta Bursztynu inicjatywa mieszana, olbrzymie skupisko firm, znaczne rozproszenie Inicjatywa wybitne oddolna, biznesowa, lokalna/regionalna, zagłębie Pleszewski klaster kotlarski 22 kotlarskie, znaczna bliskość i konkurencyjność, promocja 23 Wielkopolski Klaster Chemiczny 24 Wielkopolski Klaster Meblarski Wielkopolski Klaster Teleinformatyczny Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia specjalności regionalnej/produktu (wspólna marka), silny animator inicjatywa sektora nauki; koordynatorem projekt Wydział Chemii poznańskiego UAM; platforma kontaktowa B2B i nauka-biznes tworzona dla transferu innowacji, próba konsolidacji środowiska; silne regionalne zaplecze naukowe w zakresie technologii chemicznych. Inicjatywa odgórna, regionalna (element RSI), integracja i sieciowanie środowiska (projekt konferencyjno-informacyjny) Inicjatywa odgórna ale z udziałem firm (niewielu), cel sieciowanie (projekt raczej konferencyjny informacyjny ) inicjatywa przyklejona do Wielkopolskie Centrum Zaawansowanych Technologii. Projekt raczej odgórny, nie-biznesowy; powstał w ramach prac nad Regionalną Strategią Innowacji; duży ale rozdrobniony sektor chemiczny, dominująca pozycja ZCH Police, słabe regionalne zaplecze B+R. 28 Dolina Lotnicza silne zgrupowanie firm sektora lotniczego 29 Klaster agroturystyczny (Lubelskie) Źródło: Opracowanie własne. duże zgrupowanie gospodarstw agroturystycznych, działania integrujące środowisko (stowarzyszenia) Tak zinwentaryzowane inicjatywy zostały usystematyzowane według dwóch elementarnych kryteriów (osi) rysunek 2. Na osi pionowej znalazł się stopień kompletności struktury podmiotowej rozumiany, jako zrównoważone współistnienie trzech grup podmiotów: biznes nauka - otoczenie. Na osi poziomej z kolei umieszczono kategorię, którą opisowo możemy określić, jako odległość od stanu współistnienia konkurencji i kooperacji oraz występowania specjalizacji danej grupy firm. Taki rozkład pozwala znacznie lepiej dostrzec naturę poszczególnych projektów i stopień ich realnego nawiązania do istoty struktur klastrowych. Uzyskany rozkład wyraźnie grupuje zinwentaryzowane inicjatywy w trzy zbiory. W lewej dolnej części rysunku mamy do czynienia z dosyć obszernym zbiorem przedsięwzięć najdalej oddalonych od definicji klastra. Jakkolwiek są to projekty odwołujące się do idei klastrów i wykorzystujące to słowo w nazwie ich cel i geneza wskazują na zupełnie inny charakter. Są to inicjatywy odgórne, wywołane przez władze samorządowe lub jednostki naukowe, bardzo słabo zakorzenione w gospodarce, często zorientowane na różnego rodzaju akcje promocyjne/tematyczne (np. problem zaopatrzenia w wodę na Śląsku). Niewątpliwie w przypadku tej grupy inicjatyw/projektów nie zachodzą żadne procesy mające znamiona transferu innowacji (technologii) nawet w najbardziej miękkiej formie, a powiązanie istnienia z zasilaniem finansowym z funduszy strukturalnych może rodzić obawy o trwałość tych inicjatyw/projektów. Tą zbiorowość inicjatyw klastrowych wyłączamy z naszej analizy. Druga zbiorowość grupa skupiona wokół punktu przecięcia osi. Jest ona podobna do poprzedniej pod względem (niskiego) stopnia kompleksowości struktury podmiotowej. To co ją z kolei pozytywnie odróżnia to znacznie większe zakorzenienie w środowisku biznesowym, aczkolwiek w większości przypadków trudno tu mówić o istnieniu w regionie realnego zagęszczenia firm o podobnej specjalności. W przeciwieństwie do poprzedniej grupy, w tej niewątpliwie mamy już do czynienia z najprostszymi formami przepływu innowacji: 19

20 przepływy informacji i imitacja zachowań dzięki udziałowi w działaniach integracyjnych (seminaria, szkolenia, konferencje, spotkania branżowe). Trzecia grupa prawa górna część rysunku to grupa inicjatyw najbardziej kompletnych pod względem struktury podmiotowej i jednocześnie będących efektem realnych procesów silnej koncentracji przedsiębiorstw (wytwórcy kotłów w regionie Pleszewa, producenci wyrobów z bursztynu na Pomorzu Gdańskim) i różnych współzależnych instytucji (dostawcy maszyn, stowarzyszenie, instytucje kultury). W tego typu klastrach niewątpliwie mamy do czynienia z całym kompleksem procesów transferu innowacji. Problematykę tą naświetlono szerzej w dalszej części. 20

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

KLASTRY PRZEMYSŁOWE. Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich. Dr inż. Ignacy Pardyka. ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A.

KLASTRY PRZEMYSŁOWE. Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich. Dr inż. Ignacy Pardyka. ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A. KLASTRY PRZEMYSŁOWE Projekt Centrum Rozwoju Klastrów Świętokrzyskich Dr inż. Ignacy Pardyka ŚWIĘTOKRZYSKA AGENCJA ROZWOJU REGIONU S.A. w Kielcach I Forum Gospodarcze w Ostrowcu Świętokrzyskim 19 października

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36

Stowarzyszenie Klastering Polski 40-010 Katowice ul. Warszawska 36 Stowarzyszenie Klastering Polski platformą współpracy międzyklastrowej Ekoinnowacje w nowej perspektywie finansowej kraju i Europie: Środowisko i energia z czego finansować projekty i z kim współpracować?

Bardziej szczegółowo

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI Inicjatywy klastrowe na Śląsku Opolskim dr Rafał Klimek 1. Pojęcie i charakterystyka klastrów. Klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW

INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW INTERIZON DOBRE PRAKTYKI ROZWOJU KLASTRÓW Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska INTERIZON NAJWAŻNIEJSZE FAKTY Branża ICT: informatyka, elektronika, telekomunikacja Interizon dawniej Pomorski

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Tomasz Sokół Zastępca Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 1 na lata 2014-2020 2 Środki na wsparcie przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia

Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia 2015 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Klastry w Polsce: diagnoza, polityka i instrumenty wsparcia Szczecinek, 24 września 2015 r. Klaster kilka słów teorii Klaster = współpraca

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG W RAMACH DZIAŁANIA 4.5 LP Działanie Dotychczasowe brzmienie w brzmieniu zaakceptowanym przez KM 1. 4.5 W projekcie przewidziano komponent B+R - (utworzenie

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA SIECI GOSPODARCZE - OCENA STANU I PROGNOZA MBA 2009 1 A KONKRETNIE OCENA STANU I PROGNOZA FUNKCJONOWANIA SIECI W OPARCIU O DOŚWIADCZENIA WIELKOPOLSKIEJ IZBY BUDOWNICTWA MBA

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE

DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE DOŚWIADCZENIA ROZWOJU KLASTRÓW W POLSCE Marita Koszarek BSR Expertise, Politechnika Gdańska MARITA KOSZAREK ekspert międzynarodowy ponad 9 lat doświadczenia w zakresie klastrów bezpośrednia współpraca

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka

Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim. dr Michał Klepka Współpraca sektora MŚP z B+R pod kątem rozwoju potencjału innowacyjnego sektora MŚP w województwie mazowieckim dr Michał Klepka Współpraca - formy Nieformalne spotkania Praktyki studenckie Zamawiane prace

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Klaster szansą dla

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Marita Koszarek BSR Expertise

Marita Koszarek BSR Expertise Marita Koszarek BSR Expertise Marita Koszarek Międzynarodowy ekspert w zakresie klastrów branżowych: współautor rekomendacji do Regionalnego Programu Wspierania Klastrów dla Województwa Pomorskiego na

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r.

Przedsiębiorczość akademicka. Spółki spin-off i spin-out. 10 lipca 2008 r. Przedsiębiorczość akademicka Spółki spin-off i spin-out Uwarunkowania prawne: -Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (DZ.U. Nr 164 poz. 1365 z poźn. zmianami) -Ustawa z dnia 15 września

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020

Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Możliwości finansowania transferu wiedzy ze środków dotacyjnych na Mazowszu w latach 2014-2020 Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych O MJWPU RPO WM PO KL

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki

na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki budować sieci współpracy na rzecz transferu wiedzy i innowacji do gospodarki Miasto Poznań przyjazne dla przedsiębiorców Władze Miasta Poznania podejmują szereg działań promujących i wspierających rozwój

Bardziej szczegółowo

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH

W RAMACH KRAJOWYCH PROGRAMÓW OPERACYJNYCH EKSPERT FUNDUSZY UNIJNYCH POZYSKAJ Z NAMI DOTACJE UNII EUROPEJSKIEJ 0 EUROPROJEKTY Consulting Sp. z o.o. Ekspert Funduszy Unii Europejskiej Andersia Business Centre Plac Andersa 7 61-894 Poznań tel. 61

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz ALK 27.11.2013 Warszawa

Dr Mirosław Antonowicz ALK 27.11.2013 Warszawa FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH Warszawa 5.12 2013 Struktury klastrowe źródłem innowacji nowe podejście do kooperacji i konkurencji Międzynarodowe, narodowe i regionalne formy współdziałania Dr Mirosław

Bardziej szczegółowo

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020

Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego. Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Inteligentne specjalizacje Województwa Małopolskiego Szanse i możliwości rozwoju przedsiębiorczości z wykorzystaniem środków RPO WM 2014-2020 Kraków, 08 października 2015 r. Rafał Solecki - Dyrektor Małopolskie

Bardziej szczegółowo

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r.

Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Współpraca nauka przedsiębiorstwa - Business Angels na Dolnym Śląsku 10.05.2010r. Tomasz Niciak Koordynator Regionalny Ponadregionalnej Sieci Aniołów Biznesu Kierownik Dolnośląskiego Ośrodka Transferu

Bardziej szczegółowo

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw

Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET. KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Wspieranie innowacji w Sieci KIGNET w ramach projektu KIGNET Innowacje izbowy system wsparcia innowacyjności przedsiębiorstw Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Sieć KIGNET Sieć współpracy, którą tworzą izby

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Zespół programowy Stowarzyszenia Pro-Eco Dolina Bugu - grono krajowych i zagranicznych przedsiębiorców, ekspertów i technologów

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje

Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Koncepcja systemowego wsparcia przedsiębiorczości na obszarach wiejskich Opinie, wnioski i rekomendacje Dr inż. Paweł Chmieliński Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz

Po co nam klaster? Edyta Pęcherz Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki. Inwestujemy

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014 2020 Założenia i oferowane możliwości wsparcia Łukasz Małecki Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Płock, 10 marca

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

IDEA KLASTRA. M. E. Porter The Competitive Advantage of Nations 1990. Geograficzna koncentracja firm

IDEA KLASTRA. M. E. Porter The Competitive Advantage of Nations 1990. Geograficzna koncentracja firm TRZYśYŁOWY ŁAŃCUCH WARTOŚCI IDEA KLASTRA Klastry przemysłowe to geograficzna koncentracja konkurencyjnych firm powiązanych w sieć [ ] przedsiębiorstw, dostawców, usług, instytucji akademickich oraz producentów.

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020

Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020 Polityka klastrowa województwa mazowieckiego 2014-2020 Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Warszawa, 1 Klastry/ inicjatywy

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie współpracy dla innowacji

Rozwijanie współpracy dla innowacji Rozwijanie współpracy dla innowacji Warsztat dr inż. Anna Sworowska na zlecenie Górnośląskiej Agencji Przedsiębiorczości i Rozwoju Sp. z o.o. Radlin, 14 marca 2014 r. Cel spotkania Po co to wszystko? uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04.

Spotkanie informacyjne. Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020. 01.04. Spotkanie informacyjne Plany wspierające dalszą działalność i rozwój Klastra INNOWATOR Perspektywa programowa na lata 2014-2020 01.04.2015 Kielce Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka

Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy. Bogdan Kępka Przegląd dostępnych środków finansowych wspomagających rozwój inicjatywy Bogdan Kępka Plan Prezentacji Wstęp Finansowanie w obszarze zarządzania Finansowanie w obszarze marketingu Finansowanie w obszarze

Bardziej szczegółowo

Specjalizacje lokalne, lokalne bieguny wzrostu. Gospodarka i przedsiębiorczość. Instytucje otoczenia biznesu i administracja Kultura innowacji.

Specjalizacje lokalne, lokalne bieguny wzrostu. Gospodarka i przedsiębiorczość. Instytucje otoczenia biznesu i administracja Kultura innowacji. Obszary wsparcia Świętokrzyskiego Systemu Innowacji / Zespół Problemowy Wiedza, umiejętności, kwalifikacje Rozwój kompetencji kadry dydaktycznej Rozwój kompetencji pracowników naukowych Rozwój kompetencji

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020

Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Instrumenty II i III osi priorytetowej Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Założeniem POIR jest wsparcie realizacji całego procesu powstawania

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 22 czerwca 2015 r. Wyzwanie na najbliższe lata zwiększenie poziomu zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo