Anna Rogut Bogdan Piasecki DELPHI. TECHNOLOGIE PRZYSZŁOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Anna Rogut Bogdan Piasecki DELPHI. TECHNOLOGIE PRZYSZŁOŚCI"

Transkrypt

1

2 Anna Rogut Bogdan Piasecki DELPHI. TECHNOLOGIE PRZYSZŁOŚCI Łódź - styczeń 2008

3 2 Anna Rogut, Bogdan Piasecki LORIS Wizja. Regionalny foresight technologiczny (umowa nr WKP_1/1.4.5/2/2006/7/10/588) Projekt okładki: Monika Piasecka Skład i łamanie tekstu: Jadwiga Poczyczyńska Redakcja językowa: Oksana Hałatyn-Burda Copyright by: Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi ISBN: Druk i oprawa: Drukarnia GREEN, Plac Komuny Paryskiej 4, Łódź, tel , faks , kom ,

4 Spis treści Wprowadzenie. 5 1 Metodologia 9 2 Wiodące siły: egzogeniczne determinanty tempa i kierunków zmian technologicznych gospodarki województwa łódzkiego Wiedza jako paradygmat nowej teorii wzrostu Ścieżki dostosowań strukturalnych Profil przemysłowy i specjalizacja technologiczna Kierunki rozwoju technologii do 2020 roku Mechatronika Technologie informacyjne Usługi dla ochrony zdrowia, przemysł farmaceutyczny, biotechnologie Ekobiznes Trendy i słabe sygnały w obszarze mechatroniki, usług dla ochrony zdrowia, technologii informacyjnych i ekobiznesu Mechatronika Trendy Słabe sygnały Instrumenty wsparcia Technologie informacyjne Trendy Słabe sygnały Instrumenty wsparcia Usługi dla ochrony zdrowia, przemysł farmaceutyczny, biotechnologie Trendy Słabe sygnały Instrumenty wsparcia 69

5 4 3.4 Ekobiznes Trendy Słabe sygnały Instrumenty wsparcia 77 4 Kierunki transformacji przemysłu spożywczego i włókienniczo- -odzieżowego Przetwórstwo rolno-spożywcze Kierunki rozwoju technologicznego do roku Trendy Słabe sygnały Przemysł włókienniczy i odzieżowy Kierunki rozwoju technologicznego do roku Trendy Słabe sygnały 90 5 Krótkie podsumowanie Bibliografia Załączniki Hipotezy technologiczne w podziale na obszary Rozkład ocen ekspertów w odniesieniu do poszczególnych hipotez Mechatronika. Zestawienia tabelaryczne Mechatronika. Podsumowanie ocen cząstkowych Technologie informacyjne Technologie informacyjne. Podsumowanie ocen cząstkowych Usługi dla ochrony zdrowia, przemysł farmaceutyczny, biotechnologia Usługi dla ochrony zdrowia. Podsumowanie ocen cząstkowych Ekobiznes Ekobiznes. Podsumowanie ocen cząstkowych 143

6 Delphi. Technologie przyszłości 5 Wprowadzenie W raporcie europejskiej High Level Group on Key Technologies mówi się, że Europa stoi przed koniecznością rewizji i restrukturyzacji swojego modelu społecznego i ekonomicznego. Jej gospodarka bazuje na starych paradygmatach a działalność badawczo-rozwojowa w zbyt małym stopniu podlega bezpośredniej komercjalizacji. Postęp wymaga twórczej dezorganizacji systemu opartej na długookresowych, spójnych inwestycjach w kluczowe technologie. To z kolei narzuca bardziej proaktywne, inteligentne podejście do osiągania długookresowych celów z wykorzystaniem już istniejących aktywów, gdzie Europa ma ugruntowaną pozycję, którą może utrzymać i wzmacniać aby osiągnąć przywództwo (European Communities, 2006c). To samo można powiedzieć o województwie łódzkim, które choć nie ma wyjątkowych atutów dysponuje ogromnym potencjałem zgromadzonym w zasobach intelektualnych, naukowo-badawczych i materialnych, tradycji oraz kulturze przemysłowej. Odpowiednie wykorzystanie tego potencjału może stworzyć nową jakość, kładącą podwaliny pod silną, międzynarodową pozycję województwa. Jakość, która będzie czerpać zarówno z tradycyjnych, jak i z wyłaniających się obszarów regionalnych kompetencji 1 (tab. 1), już dziś obrastających szeregiem pokrewnych działalności. 1 Oznaczających koncentrację przemysłów/grup pokrewnych przemysłów, charakteryzujących się wysoką synergią czynników ekonomicznych i instytucjonalnych, prowadzącą do efektywnego powstawania oraz dyfuzji wiedzy i technologii, Rogut, Piasecki (2007).

7 6 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Tabela 1 Aktualne kompetencje technologiczne województwa łódzkiego Tradycyjne obszary regionalnych kompetencji produkcja i przetwórstwo rolno- -spożywcze włókiennictwo, produkcja odzieży i wyrobów futrzarskich oraz produkcja skór wyprawionych i wyrobów ze skór wyprawionych produkcja z surowców niemetalicznych (ceramika, materiały budowlane) i budownictwo wydobycie węgla brunatnego, energetyka i produkcja aparatury rozdzielczej i sterowniczej energii elektrycznej Źródło: Rogut, Piasecki Wyłaniające się obszary regionalnych kompetencji transport/logistyka/ handel usługi oparte na wiedzy (telefoniczne centra obsługi klientów, bankowość internetowa, centra rozliczeniowe, obsługa nieruchomości i firm, w tym obsługa prawna, usługi B+R itd.) ochrona zdrowia (usługi zdrowotne) wraz z towarzyszącymi przemysłami: farmaceutycznym, produkcją instrumentów medycznych, precyzyjnych i optycznych, produkcją sprzętu medycznego i Znaki zapytania* oraz ortope- chirurgicznego przyrządów dycznych produkcja sprzętu AGD produkcja sprzętu oświetleniowego i lamp elektrycznych produkcja nadwozi pojazdów samochodowych oraz produkcja przyczep i naczep produkcja z tworzyw sztucznych, produkcja motocykli i rowerów produkcja zegarów i zegarków produkcja mebli, odlewnictwo metali produkcja pozostałych maszyn specjalnego przeznaczenia produkcja artykułów kosmetycznych przemysły kreacyjne (przemysł filmowy, public relation itd.) Potencjalne obszary regionalnych kompetencji 1 ekobiznes (ochrona środowiska i alternatywne źródła energii, odzysk i zagospodarowanie odpadów, usługi B+R) turystyka rozwój oprogramowania/ przemysł komputerowy * Łódź ma już pod tym względem pewne sukcesy w postaci kilku znaczących inwestorów. Jednak jak na razie ograniczają oni swą działalność głównie do montażu. Stąd znak zapytania, czy w przyszłości, w miarę wzrostu kosztów siły roboczej, produkcja będzie się przenosić dalej w poszukiwaniu tańszych pracowników, czy wprost przeciwnie, rozwinie się w regionie, stworzy sieć powiązań kooperacyjnych i przesunie się w górę łańcucha wartości. Inny znak zapytania to przemysły kreacyjne, zwłaszcza przemysł filmowy czerpiący z niegdysiejszej tradycji Łodzi filmowej. Rundy delfickie są anonimową interakcją opartą na kilku seriach badań ankietowych umożliwiających reprezentantom różnych środowisk (ekspertom) wyrażenie swojej opinii co do prawdopodobieństwa zaistnienia określonych

8 Delphi. Technologie przyszłości 7 zdarzeń opisujących poszczególne trendy rozwoju (hipotezy Delphi). Każda kolejna seria badań poprzedzona jest prezentacją wyników wcześniejszej serii. W efekcie wszyscy uczestnicy badań porównują swoje odpowiedzi z poglądami większości i decydują o modyfikacji lub nie swoich pierwotnych opinii. W ten sposób rundy delfickie (Kuhlmann i in., 1999): tworzą forum do interakcji, negocjacji, podejmowania decyzji; włączają do dyskusji setki reprezentantów wszystkich środowisk i przekształcają dyskusję w pewien proces mediacyjny obejmujący wszystkie grupy interesu; umożliwiają obiektywizację poglądów przez prezentację innych opinii, wskaźników, analiz, wzorców opracowywania/przetwarzania informacji; uświadamiają uczestnikom dyskusji wielopodmiotowość procesu decyzyjnego i różnorodność interesów, jakie kryją się za każdym z jego uczestników; stają się instrumentem docierania do rozproszonej strategicznej mądrości, ułatwiającej dokonywanie racjonalnych wyborów technologicznych. Dalsza część raportu prezentuje rezultaty ostatniego ze wspomnianych projektów (LORIS Wizja), szukającego odpowiedzi na trzy zasadnicze pytania: 1. Co dzisiaj decyduje o naszej przewadze, gdzie będziemy za kilka lat kontynuując aktualne trendy, co powinno być nową wizytówką naszego województwa, w czym możemy, chcemy i powinniśmy się specjalizować, gdzie możemy być liderami itp.? 2. Co leży to w zasięgu naszych możliwości a co nam w tym przeszkadza (zdiagnozowanie potrzeb technologicznych)? 3. Co w regionie możemy zrobić, aby pójść w kierunku, jaki sobie wytyczyliśmy (jak możemy zarządzać procesem pożądanej transformacji)? Uzupełnieniem tych wyników są kierunki transformacji technologicznej przemysłu spożywczego i włókienniczo-odzieżowego, zaprezentowane na podstawie materiału przygotowanego w ramach projektu LORIS PLUS i LORIS TEX.

9 8 Anna Rogut, Bogdan Piasecki

10 Delphi. Technologie przyszłości 9 1. Metodologia Możliwości i kierunki transformacji tradycyjnych obszarów regionalnych kompetencji były przedmiotem ożywionych dyskusji prowadzonych w ramach wcześniej wspomnianych projektów LORIS TEX i LORIS PLUS. Transformacja energetyki stała się przedmiotem dwóch odrębnych, branżowych foresightów 2. Dlatego w ramach projektu LORIS Wizja dyskusję skoncentrowano na kolejnych obszarach, tym razem łączących tradycję i nowe perspektywy, a mianowicie na mechatronice, ochronie zdrowia, technologiach informacyjnych i ekobiznesie. Celem rund delfickich było: uzyskanie konsensusu społecznego co do perspektywicznych obszarów regionalnych kompetencji, dla każdego z wytypowanych obszarów regionalnych kompetencji: - identyfikacja (na podstawie studiów literaturowych i paneli eksperckich) kluczowych technologii (technologii decydujących o bliższej i dalszej konkurencyjności obszarów regionalnych kompetencji); - diagnoza luki technologicznej i uwarunkowań zmian w rozwoju produktów i technologii w tych obszarach; - analiza wiodących sił, trendów i słabych sygnałów. Łącznie przeprowadzono dwie rundy delfickie, w których uczestniczyło około 650 ekspertów. Drugą rundę ograniczono do hipotez wywołujących najwięcej kontrowersji w pierwszej rundzie. Obie rundy przeprowadzono w systemie online, wykorzystując platformę internetową dla regionalnego foresightu technologicznego. Do przygotowania hipotez i kryteriów ich oceny powołano branżowe zespoły eksperckie poszerzone o przedstawicieli najważniejszych środowisk społecznych. Pracami zespołów kierowali: prof. dr hab. Piotr Kula, prof. dr hab. Konrad Rydzyński, dr Stanisław Starzak i prof. dr hab. Maciej Zalewski. 2 Więcej informacji na stronach:

11 10 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Hipotezy objęły technologie kluczowe dla udanej transformacji regionalnych zasobów intelektualnych, naukowo-badawczych i materialnych w każdym z analizowanych obszarów (tab. 2). Szczegółowy wykaz hipotez zamieszczony jest w załączniku 1. Tabela 2 Obszary regionalnych kompetencji będące przedmiotem projektu LORIS Wizja, rundy delfickie Obszary przyszłych regionalnych kompetencji Podobszary regionalnych kompetencji Mechatronika Potencjał intelektualny w zakresie projektowania, wytwarzania oraz eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Potencjał wytwórczy w zakresie projektowania, wytwarzania i eksploatacji inteligentnych urządzeń i podzespołów mechatronicznych Źródła przewag konkurencyjnych w mechatronice Automatyzacja i robotyzacja Kooperacja, sieci współpracy Zmiany w zarządzaniu i organizacji pracy Nowe możliwości biznesowe Nowe obszary zastosowań dla mechatroniki Ochrona zdrowia Prewencja Diagnostyka Leczenie Rehabilitacja Nanotechnologie Biotechnologie Zaplecze naukowo-badawcze i kadrowe Zmiany systemowe Technologie informacyjne Systemy produkcji Logistyka Nowy model biznesu Usługi oparte na wiedzy Edukacja i szkolnictwo wyższe Ekobiznes Technologie przyjazne środowisku Zaplecze naukowo-badawcze Zarządzanie środowiskiem Kapitał ludzki i kształcenie Nowe obszary działalności gospodarczej

12 Delphi. Technologie przyszłości 11 Każda z hipotez była oceniana z punktu widzenia okresu realizacji, innowacyjności rozwiązania oraz znaczenia dla wzrostu: konkurencyjności firm, dynamiki gospodarczej województwa i zatrudnienia, a także barier i pożądanych instrumentów wsparcia (tab. 3). Tabela 3 Kryteria oceny hipotez Samoocena wiedzy eksperta na temat zagadnień zawartych w danej hipotezie (0 brak wiedzy; 1 niewielki poziom wiedzy, 2 średni poziom wiedzy; 3 duży poziom wiedzy) Innowacyjność rozwiązania opisanego w hipotezie (0 brak innowacyjności; 1 niski poziom innowacyjności; 2 średni poziom innowacyjności; 3 wysoki poziom innowacyjności) Okres realizacji zdarzenia opisanego w hipotezie (0- nigdy w dającym się przewidzieć okresie; 1 przed 2013 rokiem; 2 w okresie ; 3 po 2020 roku) Konkurencyjność regionalnych firm działających w obszarze objętym hipotezą (0 niekonkurencyjne, 1 konkurencyjne w skali kraju; 2 konkurencyjne w skali Europy; 3 konkurencyjne w skali świata) Znaczenie zdarzenia opisanego w hipotezie dla wzrostu konkurencyjności firm działających w danym obszarze (0 nie ma znaczenia, 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; 3 duże znaczenie) Znaczenie dla wzrostu dynamiki rozwoju gospodarczego województwa łódzkiego (0 nie ma znaczenia, 1 małe znaczenie, 2 umiarkowane znaczenie, 3 duże znaczenie) Znaczenie dla wzrostu zatrudnienia w regionie (0 nie ma znaczenia, 1 małe znaczenie, 2 umiarkowane znaczenie, 3 duże znaczenie) Bariery realizacji zdarzenia opisanego w hipotezie. Każdą z barier proszę ocenić w skali od 0 do 3, gdzie 0 oznacza neutralność, 1 niski poziom bariery, 2 średni poziom bariery, 3 wysoki poziom bariery: potencjał wytwórczy regionalnych firm regionalny kapitał ludzki (kadry, kwalifikacje) ekonomiczna opłacalność regionalny potencjał badawczo-rozwojowy możliwości finansowe przedsiębiorstw infrastruktura biznesu (usługi doradcze, szkoleniowe itp.) standardy legislacyjne i regulacje prawne postawa władz regionalnych Rodzaj pomocy oczekiwanej ze strony władz publicznych Znaczenie każdej z form pomocy proszę ocenić w skali od 0 do 3, gdzie 0 oznacza bez znaczenia; 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; bardzo duże znaczenie: wsparcie finansowe typu venture capital, seed capital itp. granty/kredyty na działalność badawczo-rozwojową w przedsiębiorstwach granty na współpracę gospodarki i nauki granty/kredyty inwestycyjne

13 12 Anna Rogut, Bogdan Piasecki wzmocnienie regionalnych jednostek badawczo-rozwojowych rozbudowa instytucji transferu technologii (parki przemysłowe, naukowe, inkubatory przedsiębiorczości, centra innowacyjności itp.) rozwój instytucji otoczenia biznesu zajmujących się szkoleniem i doradztwem granty na szkolenia/doradztwo Całość rezultatów przedstawiono w postaci analizy wiodących sił, trendów i słabych sygnałów (rys. 1). Analiza wiodących sił objęła główne czynniki zewnętrzne określające kierunki i tempo zmian technologicznych gospodarki województwa łódzkiego. Trendy i słabe sygnały określono na podstawie wartości współczynnika potencjału zrównoważonego rozwoju, obliczonego jako suma ocen ekspertów odpowiadających na pytania dotyczące znaczenia każdej technologii będącej przedmiotem rund delfickich dla: wzrostu konkurencyjności firm działających w danym obszarze, dynamiki rozwoju gospodarczego województwa łódzkiego i wzrostu zatrudnienia w regionie. Rysunek 1: Analiza wiodących sił, trendów i słabych sygnałów Kierunki przyszłego rozwoju Wiodące siły Przyszłość (alternatywa 1) Przyszłość (alternatywa 2) Trendy Teraźniejszość Słabe sygnały Przyszłość (alternatywa 3) Przeszłość Realizowane kierunki rozwoju Źródło: M. Toivonen Do szczegółowej analizy hipotez wchodzących w obręb trendów i słabych sygnałów wykorzystano, oprócz wskaźnika potencjału zrównoważonego rozwoju, wskaźnik dojrzałości technologii, instrumentów finansowych i wskaźnik instrumentów infrastruktury (tab. 4). Analizy barier rozwoju poszczególnych tech-

14 Delphi. Technologie przyszłości 13 nologii dokonano na podstawie analizy czynnikowej 3 (factor analysis) przy wykorzystaniu metody analizy głównych składowych. Syntetyczny wskaźnik Wskaźnik potencjału zrównoważonego rozwoju Wskaźnik dojrzałości technologii Tabela 4: Wykaz wskaźników syntetycznych Składowe znaczenie technologii dla wzrostu konkurencyjności firm działających w danym obszarze znaczenie dla wzrostu dynamiki rozwoju gospodarczego województwa łódzkiego znaczenie dla wzrostu zatrudnienia w regionie (do oceny zastosowano 4-punktową skalę, gdzie 0 oznaczało bez znaczenia; 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; 3 bardzo duże znaczenie) innowacyjność rozwiązania opisanego w hipotezie (do oceny zastosowano 4- punktową skalę, gdzie 0 oznaczało bez znaczenia; 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; 3 bardzo duże znaczenie) okres realizacji zdarzenia opisanego w hipotezie (do oceny zastosowano 4- punktową skalę, gdzie 1 oznacza technologie, dla których przewidywany okres realizacji obejmuje czas przed 2013 r.; 2 okres ; 3 okres po 2020; 4 nigdy w dającym się przewidzieć okresie) Interpretacja Wskaźnik (o maksymalnej wartości 9 punktów) wykorzystany do określenia trendów i słabych sygnałów. W obszar trendów wchodzą technologie o wartości współczynnika przekraczającej średnią dla całej populacji technologii. W obszar słabych sygnałów wchodzą technologie o wartości współczynnika równej lub niższej od średniej. Maksymalna wartość wskaźnika wynosi 7 punktów. Najniższe wartości wskaźnika charakteryzują najbardziej dojrzałe technologie 3 Analiza czynnikowa to zespół metod i procedur statystycznych pozwalających na sprowadzenie dużej liczby badanych zmiennych do znacznie mniejszej liczby wzajemnie niezależnych (nieskorelowanych) czynników. Wyodrębnione czynniki mają inną interpretację merytoryczną, a jednocześnie zachowują znaczną część informacji zawartych w zmiennych pierwotnych.

15 14 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Wskaźnik instrumentów finansowych Wskaźnik instrumentów infrastruktury Znaczenie następujących form pomocy oczekiwanej ze strony władz publicznych: wsparcie finansowe typu venture capital, seed capital itp. granty/kredyty na działalność badawczo-rozwojową w przedsiębiorstwach granty na współpracę gospodarki i nauki granty/kredyty inwestycyjne granty na szkolenia/doradztwo (do oceny zastosowano 4-punktową skalę, gdzie 0 oznaczało bez znaczenia; 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; 3 bardzo duże znaczenie) Znaczenie następujących form pomocy oczekiwanej ze strony władz publicznych: wzmocnienie regionalnych jednostek badawczo-rozwojowych rozbudowa instytucji transferu technologii (parki przemysłowe, naukowe, inkubatory przedsiębiorczości, centra innowacyjności itp.) rozwój instytucji otoczenia biznesu zajmujących się szkoleniem i doradztwem (do oceny zastosowano 4-punktową skalę, gdzie 0 oznaczało bez znaczenia; 1 małe znaczenie; 2 umiarkowane znaczenie; 3 bardzo duże znaczenie) Maksymalna wartość wskaźnika wynosi 15 punktów. Rosnąca wartość wskaźnika odzwierciedla większe w opinii ekspertów znaczenie tego typu wsparcia Maksymalna wartość wskaźnika wynosi 9 punktów. Rosnąca wartość wskaźnika odzwierciedla większe w opinii ekspertów znaczenie tego typu wsparcia Przegląd ocen cząstkowych składających się na każdy z syntetycznych wskaźników zawiera załącznik 2.

16 Delphi. Technologie przyszłości Wiodące siły. Determinanty tempa i kierunków zmian technologicznych gospodarki województwa łódzkiego 2.1. Wiedza jako paradygmat nowej teorii wzrostu Wiedza i technologia to fundamenty współczesnego rozwoju, zwłaszcza że inwestycje w produkcję i wykorzystanie wiedzy charakteryzują się rosnącymi przychodami 4, gwarantującymi długookresowy rozwój (OECD, 1996; Falk, 2007). Miarą wiedzochłonności poszczególnych gospodarek może być sumaryczny wskaźnik innowacji (SII), charakteryzujący intensywność nakładów i skalę efektów innowacji (ramka 1). Zmiany wartości SII w okresie ostatnich pięciu lat są podstawą wyodrębnienia czterech grup krajów (European Commission, 2008): liderów innowacji 5, osiągających SII na poziomie znacznie przewyższającym średnią dla Unii Europejskiej (27 krajów UE27) i wartości osiągane przez wiele innych krajów; zwolenników innowacji 6, mających SII na poziomie zbliżonym do średniej UE27; umiarkowanych innowatorów 7, z wartością SII poniżej średniej UE27; 4 W odróżnieniu od neoklasycznych funkcji produkcji, uwzględniającej głównie ograniczone zasoby kapitału i pracy. Więcej na temat nowych teorii wzrostu w: Cortright, Należą do nich: Dania, Finlandia, Niemcy, Izrael, Japonia, Szwecja, Szwajcaria, Wielka Brytania i USA. 6 W tej grupie znajdują się: Austria, Belgia, Kanada, Francja, Islandia, Irlandia, Luksemburg i Holandia. 7 Obejmujących: Australię, Cypr, Czechy, Estonię, Włochy, Norwegię, Słowenię i Hiszpanię.

17 16 Anna Rogut, Bogdan Piasecki krajów doganiających 8, w których SII osiąga wartości znacznie poniżej średniej UE27, choć wykazuje relatywnie wysoką dynamikę wzrostu. W tej ostatniej grupie, i to od kilku lat, znajduje się także Polska 9 (European Commission 2003, 2004a, 2005a, 2006a). Ramka 1 Składowe SII Wskaźniki nakładów: motory innowacji (liczba absolwentów studiów w zakresie nauki i techniki na 1000 mieszkańców w wieku 20 29; liczba osób z wykształceniem wyższym na 100 mieszkańców w wieku 25 64; dostęp do internetu mierzony liczbą linii internetowych na 100 mieszkańców; liczba osób korzystających z różnych form kształcenia ustawicznego na 100 mieszkańców w wieku lata; odsetek mieszkańców w wieku mających co najmniej wykształcenie licealne) produkcja wiedzy (publiczne nakłady na B+R jako % PKB; nakłady sektora prywatnego na B+R jako % PKB; nakłady na B+R w sektorach średnich i wysokich technologii jako % ogólnych nakładów na B+R w przemyśle; odsetek firm korzystających ze środków publicznych na innowacje) innowacje i przedsiębiorczość (odsetek MSP prowadzących własną działalność B+R; odsetek innowacyjnych MSP współpracujących z innymi firmami; nakłady na innowacje jako % obrotów; kapitał wysokiego ryzyka na finansowanie wczesnych etapów działalności jako % PKB; wydatki na technologie informacyjne jako % PKB; odsetek MSP wprowadzających innowacje organizacyjne) Wskaźniki rezultatów: zastosowania (zatrudnienie w usługach zaawansowanych technologicznie jako % ogółu zatrudnionych; udział eksportu produktów wysokich technologii w eksporcie ogółem; sprzedaż produktów nowych dla rynku jako % obrotów ogółem; sprzedaż produktów nowych dla firmy jako % obrotów ogółem; zatrudnienie w przemysłach średnich i wysokich technologii jako % ogółu zatrudnionych) własność intelektualna (liczba patentów europejskich na milion ludności; liczba patentów amerykańskich na milion ludności; liczba rodzin patentów uznawanych w Europie, USA i Japonii (tzw. patenty Triad) na milion ludności; liczba marek na milion ludności; liczba wzorów użytkowych na milion ludności) Źródło: European Commission, Oprócz Polski znajdują się tutaj: Bułgaria, Chorwacja, Grecja, Węgry, Łotwa, Litwa, Malta, Portugalia, Rumunia i Słowacja. 9 Por. też: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (2006, 2007), Ministerstwo Gospodarki (2006), Rzeczpospolita Polska (2004), Ministerstwo Gospodarki i Pracy (2004), Ministerstwo Gospodarki i Pracy (2005).

18 Delphi. Technologie przyszłości 17 Trzeba jednak przyznać, że w ostatnim okresie zauważa się proces konwergencji 10, zwłaszcza między liderami i zwolennikami innowacji oraz umiarkowanymi innowatorami. Jeśli chodzi o kraje doganiające, to zaczynają one zmniejszać dystans do umiarkowanych innowatorów. Jednak pełne zamknięcie luki innowacyjności zajmie im blisko 30 lat. Kolejnych 10 lat będą potrzebować do zbliżenia się do grupy zwolenników innowacji zaś nastepnych 25 lat do zbliżenia się do liderów innowacji (European Commission, 2008). Długość procesu konwergencji jest także miarą luki technologicznej charakteryzującej polską gospodarkę. Ta z kolei rzutuje na charakter inwestycji zagranicznych (BIZ) i tempo dyfuzji technologii. Siła i kierunki BIZ są pochodną głębszych procesów reorganizacji europejskiego łańcucha wartości (zmiany w profilu specjalizacyjnym poszczególnych krajów, lokalizacja działalności badawczo-rozwojowej, przemieszczenia przemysłów itp.). Przyjmuje się, że dzięki BIZ lub współpracy krajowych kooperantów z zagranicznymi firmami można rozwinąć nowe obszary kompetencji i specjalizacji. Jednak niska intensywność technologiczna i relatywne zacofanie polskich producentów sprawiają, że większość BIZ koncentruje się, jak na razie, na działalności montażowej, co znacznie osłabia tempo modernizacji bazy techniczno-technologicznej (European Commission, 2006b). Istnieją co prawda pierwsze oznaki odwracania tej tendencji, jednak szerszy napływ BIZ związanych z działalnością badawczą i rozwojową wymaga podjęcia bardziej zdecydowanych kroków (United Nations, 2005). Jak bowiem wynika z wielu badań, przejęcie i zastosowanie nowych technologii (importowanych do kraju za pośrednictwem BIZ lub zakupu know-how na prawach licencji) nie jest procesem automatycznym, wolnym od kosztów. Przedsiębiorstwa i państwo muszą zainwestować w rozwój zdolności do absorbowania wiedzy czy też ogólnonarodowej gotowości do przyswajania wiedzy, która z kolei jest pochodną wydatków na badania i rozwój (Goldberg, 2004). Potwierdza to tezę, w myśl której BIZ same w sobie nie gwarantują korzyści wzrostowych. Warunkiem osiągnięcia maksimum korzyści z takich inwestycji jest utrzymanie lokalnej bazy przemysłowej i promowanie powiązań między krajowymi firmami i zagranicznymi inwestorami (Siler i in., 2003; Phelps i in. 2003). W przeciwnym wypadku pojawia się prawdopodobieństwo powstania dychotomicznej struktury przemysłu, mającej po jednej stronie zdominowany przez firmy międzynarodowe efektywny sektor wysokich technologii z szybko rosnącą produkcją, po drugiej zaś znacznie mniej konkurencyjny przemysł lokalny (Buigues i in., 1990). Na realność takiego niebezpieczeństwa zwracał uwagę Porter (2001), pisząc, że BIZ mogą zagrażać wzrostowi efektywności gospodarki krajowej. Dzieje się tak wówczas, gdy wydajność producentów krajowych działających w sektorach, w których lokują się BIZ, nie przewyższa wy- 10 Zmniejszania różnic w poziomie innowacyjności.

19 18 Anna Rogut, Bogdan Piasecki dajności zagranicznych konkurentów na tyle, aby zrównoważyć ewentualną przewagę, jaką ci ostatni osiągają, wykorzystując lokalne stawki płac. W takim przypadku krajowe firmy nie przejdą sprawdzianu międzynarodowych standardów wydajności. Taka diagnoza stawia Polskę (i każde polskie województwo) w obliczu podwójnego wyzwania: dokonania zmian strukturalnych inspirowanych globalnymi trendami 11 i zamknięcia luki technologicznej. Globalne trendy to zwłaszcza ciągła integracja globalnego łańcucha produkcji, pociągająca za sobą delokalizację, deindustrializację, offshoring, przepływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych i ogólne przemiany strukturalne; postępująca złożoność modelu handlu i układu przewag komparatywnych krajów/regionów oraz rosnące znaczenie decyzji lokalizacyjnych ponadnarodowych i globalnych firm (Pilat i in., 2006). W takich warunkach wyzwaniem dla każdego regionu staje się osiągnięcie i utrzymanie przewagi konkurencyjnej. Wyzwanie tym istotniejsze, że globalizacja zmienia rolę i model (współ)działania lokalnych gospodarek. Pociąga to za sobą nowe formy konkurencji oparte na wiedzy i technologii i powoduje, że najbardziej efektywnymi gospodarkami są te, które najskuteczniej organizują proces tworzenia i przyswajania wiedzy (Porter, 2001; ESPON, 2007) Ścieżki dostosowań strukturalnych Istnieją dwie możliwe ścieżki zmian strukturalnych. Pierwsza z nich to ścieżka dolnych dostosowań, koncentrująca się na obniżce kosztów produkcji, zwłaszcza wynagrodzeń, jako instrumencie utrzymania międzynarodowej konkurencyjności. Ta droga pociąga za sobą niebezpieczeństwo równania w dół, przyciągania mało lojalnych inwestorów zagranicznych, zawsze gotowych do dalszego przemieszczania do jeszcze tańszych lokalizacji i niechętnych poważniejszym inwestycjom w lokalne otoczenie. Druga to ścieżka górnych dostosowań, stawiająca na wzrost efektywności wykorzystania zasobów przez inwestycje w produkty, procesy, innowacje technologiczne i podnoszenie kwalifikacji pracowników 12. Ta droga mobilizuje i modernizuje lokalne zasoby w celu wzrostu gospodarczego. W połączeniu z rozwiniętą kulturą przedsiębiorczości prowadzi do powstania tzw. przylepnej gospodarki (sticky economy) o dużej sile przyciągania i zatrzymywania firm oraz przemysłów (Davies, 1995). 11 Szerszy opis trendów [w:] Rogut, Piasecki Więcej na temat wpływu kwalifikacji siły roboczej na produktywność gospodarki i akcelerację procesu doganiania [w:] Crespi, Patel 2007.

20 Delphi. Technologie przyszłości 19 Rzeczywiste zmiany strukturalne mieszczą się pomiędzy tymi biegunami. Jednak w przypadku Polski można powiedzieć, że jesteśmy bliżej ścieżki dolnych dostosowań. Dotychczasowa adaptacja strukturalna wykazuje cechy pewnej dwubiegunowości. Efektem jest stosunkowo duży postęp w sektorach tradycyjnych (oparty głównie na wykorzystaniu kwalifikacji i kompetencji technicznotechnologicznych siły roboczej nie zaś na badaniach i rozwoju) i zbyt słaby rozwój sektorów wysokich technologii. (Weber i inni, 1999; Ministerstwo Gospodarki 2006; Ministerstwo Rozwoju Regionalnego 2006; Wojnicka i in., 2006) Rzutuje to na charakter wymiany towarowej z Unią Europejską, która wykazuje poprawę struktury przedmiotowej eksportu lecz jest nadal oparta na zbyt wąskiej grupie produktów, w których dysponujemy wysokimi lub rosnącymi wartościami wskaźników ujawnionej przewagi komparatywnej (Ministerstwo Gospodarki, 2007). Taką diagnozę potwierdzają także dane dotyczące niskiej intensywności patentowej. (GUS, 2006). Choć trzeba przyznać, że statystyka nie oddaje całej intensywności działalności badawczo-rozwojowej i innowacyjnej. Głównie dlatego, że część wynalazców ma ograniczoną skłonność do zgłaszają swojego dzieła do ochrony patentowej (dotyczy to zwłaszcza MSP). Poza tym część innowacji (np. oprogramowanie) nie spełnia kryteriów umożliwiających ich zgłoszenie do ochrony patentowej (Hall i in., 2003; Macdonald, Lefang, 2003; Drucker, Goldstein, 2007). Podobną sytuację obserwujemy w województwie łódzkim, należącym do regionów zdominowanych przez przemysły tradycyjne, często określane przemysłami schyłkowymi, które mogą być stopniowo eliminowane i przenoszone do regionów/krajów o niższych kosztach siły roboczej, o stosunkowo słabej obecności przemysłów średnich i wysokich technologii i usług zaawansowanych technologicznie oraz niskim udziale publicznych i prywatnych nakładów na działalność badawczo-rozwojową (Rogut, Piasecki, 2008) Profil przemysłowy i specjalizacja technologiczna Wybór ścieżki zmian strukturalnych decyduje o rozwijanym profilu przemysłowym i specjalizacyjnym 13, będącym efektem wzajemnego oddziaływania cech przemysłu i cech kraju, w którym dany przemysł się rozwija (tab. 5). W dostępnych danych statystycznych trudno jednak znaleźć jednoznaczne potwierdzenia takiej tezy (Hallet, 2000; Dierx i in., 2003; Midelfart-Knarvik i in., 2003). 13 k k Profil przemysłowy określa się na podstawie równania ( ICB i ( t) k vi ( t) z ), gdzie v k i (t) oznacza udział przemysłu k w PKB kraju i a z k oznacza charakterystykę przemysłu k.. Metodologia wyznaczania profilu przemysłowego kraju opisana [w:] Midelfart-Knarvik i in

21 20 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Tabela 5 Determinanty profilu specjalizacyjnego poszczególnych gospodarek Cechy przemysłu Korzyści skali Potencjał rynku Poziom technologiczny (udział przemysłów wysokich, średnich i niskich technologii) Cechy kraju Relacja kapitał praca Intensywność działalności badawczo-rozwojowej Średnie wynagrodzenia w przemyśle Kapitałochłonność Relatywny poziom płac Pracochłonność Kadra naukowo-badawcza Intensywność wykorzystania kwalifikacji i wysokich kwalifikacji Kształcenie Intensywność wykorzystania surowców rolnych Wielkość produkcji rolnej Intensywność wykorzystania półproduktów Wielkość pomocy regionalnej Powiązania wewnątrzgałęziowe Ogólna wielkość dostępnej pomocy publicznej Powiązania międzygałęziowe Przeznaczenie produkcji finalnej (spożycie krajowe a eksport) Sprzedaż dla przemysłu Wzrost produkcji przemysłowej Źródło: Na podstawie: Midelfart-Knarvik i in Mniej wątpliwości budzi natomiast: utrwalanie się specjalizacji technologicznych poszczególnych krajów, mierzonej indeksem specjalizacji technologicznej 14 lub indeksem ujawnionej przewagi technologicznej 15 (Laursen 1998); korelacja między typem specjalizacji technologicznej a strukturą eksportu poszczególnych krajów (Uchida, Cooke 2004; Andersson, Ejermo 2006); korelacja między jakością specjalizacji technologicznej a dynamiką wzrostu (Meliciani, Simonetti 1997). 14 Określającym udział patentów (zgłoszeń patentowych) danego kraju w pewnym obszarze technologicznym do ogólnej liczy patentów (zgłoszeń patentowych) tego kraju we wszystkich obszarach. 15 RTD (Revealed Technological Advantage Index) może być interpretowany jako indeks przewagi komparatywnej. Obszary, w których RTD przyjmuje wartości powyżej jedności są relatywnymi silnymi stronami, a obszary, w których przyjmuje on wartość poniżej 1, wskazują na słabe strony. Zmiany RTD w czasie są miarą trwałości specjalizacji technologicznej poszczególnych krajów (Crespi i in. 2007).

22 Delphi. Technologie przyszłości 21 W tym ostatnim przypadku zwraca się uwagę na dwa możliwe typy specjalizacji: smithowską i ricardiańską (Buchanan, Yong, 2000; Jungmittag, 2004; Andersson, Ejermo, 2006; Yew-Kwang, Guang-Zhen, 2007). Pierwsza z nich bazuje na skumulowanym doświadczeniu i rosnących korzyściach skali, osiąganych niezależnie od obszaru technologicznego, w którym zachodzi. Druga wywodzi się z naukochłonnego modelu wzrostu i podkreśla istotność specjalizacji w tych obszarach technologicznych, które tworzą więcej szans na wyższy wzrost produktywności. Są to obszary o dużej liczbie okazji innowacyjnych (naukowych i technologicznych), determinujących zdolność innowacyjną tak firmy, jak i regionu oraz kraju. Częstotliwość okazji jest pochodną profilu przemysłowego kraju i poziomu dojrzałości dominujących technologii. Wprowadzenie nowych znajdujących się na wczesnych etapach technologii szybko zwiększa liczbę okazji innowacyjnych, co znajduje wyjaśnienie w teorii cyklu życia produktu (Poti & Basile 2000; Palmberg 2001; Khan, Luintel 2006). Dodatkowe czynniki to podobieństwa i różnice występujące między różnymi obszarami technologicznymi w odniesieniu do: struktury wiedzy i kompetencji (analityczny, syntetyczny lub symboliczny charakter wiedzy i rodzaj powiązań poszczególnych typów wiedzy w obrębie poszczególnych sektorów i między nimi), co podkreśla rolę sektorowych systemów innowacji w kształtowaniu specjalizacji technologicznej poszczególnych regionów/krajów 16 i zwraca uwagę na odrębne wzorce sektorowe regulujące zależność między wielkością inwestycji w działalność badawczo- -rozwojową a charakterem i intensywnością innowacji (Crespi i in. 2007); koncentracji działalności innowacyjnej. W zależności od obszaru technologicznego działalność innowacyjna może być skoncentrowana w niewielkiej liczbie firm lub rozproszona w wielu. Różnice w organizacji działalności innowacyjnej związane są z rozróżnieniem między dwoma modelami innowacji. Pierwszy z nich (model Schumpeter Mark I) charakteryzuje się kreatywną destrukcją związaną z technologiczną łatwością wejścia do sektora i decydującą rolą, jaką w procesie innowacji odgrywają przedsiębiorcy i nowe firmy. Natomiast drugi (model Mark Schumpeter II) charakteryzuje się kreatywną akumulacją wynikającą z dominacji dużych, ustabilizowanych firm, istnienia ustabilizowanej grupy innowatorów i istotnych barier wejścia dla nowych innowatorów (Malerba, Montobbio 2000); 16 Sektorowy system innowacji pokrywa się z rozwiniętą ideą klastra. Z badań wynika, że może być bardziej efektywnym podejściem do wzrostu potencjału innowacyjnego niż klasyczny klaster, będący głównie geograficzną koncentracją firm. Więcej na ten temat w: Mytelka & Farinelli (2000), Breschi & Lissoni (2000), Smith (2000), Adame-Sanchez, Escrig-Tena (2001), OECD (2001, 2007), Becattini i in. (2003), Asheim, Coenen (2004).

23 22 Anna Rogut, Bogdan Piasecki charakteru współpracy technologicznej opartej na rynkowych i/lub pozarynkowych relacjach i gwarantującej komplementarność wiedzy, umiejętności i specjalizacji. Dynamika wzrostu gospodarczego jest ściślej związana ze specjalizacją typu ricardiańskiego niż smithowskiego. Potwierdzają to badania skoncentrowane na analizie zależności między specjalizacją technologiczną, innowacjami a wzrostem gospodarczym i procesem konwergencji typu δi β, gdzie (Wodon, Yitzhaki 2005): δ-konwergencja oznacza zmniejszanie różnic w poziomie PKB na głowę mieszkańca, β-konwergencja analizuje (negatywny) związek między tempem wzrostu PKB per capita a wyjściowym poziomem dobrobytu i oznacza, że kraje biedniejsze mogą osiągać wyższe tempo wzrostu gospodarczego niż kraje bogatsze i w ten sposób doganiać je. Równie istotne jest to, że w przypadku krajów doganiających (w więc i Polski) istotniejsza (niż typ specjalizacji) jest akumulacja kapitału i dyfuzja technologii (Jungmittag 2004). Jednak w przypadku Polski oba te czynniki tworzą, jak na razie, bariery, nie zaś stymulatory rozwoju. Przełamanie tych barier może otworzyć interesującą perspektywę rozwoju, wykorzystującą rentę zacofania, w myśl której takie kraje jak Polska, charakteryzujące się dużą początkową luką w produktywności i jakości produktów, dysponują także dużym potencjałem doganiania (Landesmann 2003). Faktyczna rata wzrostu będzie różna od potencjalnej, i będzie pochodną umiejętnego połączenia ścieżki górnych dostosowań z umiejętnością identyfikacji nowych możliwości, mających jednak swoje korzenie w istniejących silnych stronach regionu (Uchida, Cooke 2004; European Commission 2006c) Kierunki rozwoju technologii do 2020 roku Rozwój technologiczny XXI wieku obejmuje trzy grupy kluczowych technologii (rys. 2). Pierwsza z nich to technologie systemowe, tworzące ramy rozwoju społeczno-technologicznego. Ta grupa obejmuje całą złożoność nauk społecznych, humanistycznych i kognitywnych. Nauki społeczne i humanistyczne, to meta kategoria pokrywająca szeroki obszar, poczynając od filozofii i historii, poprzez pojedyncze dyscypliny typu ekonomia, socjologia, politologia, antropologia, psychologia społeczna i pokrewne im takie jak statystyka, demografia, nauki prawnicze i polityka społeczna aż po różnorodność obszarów interdyscyplinarnych, jak: społeczeństwo a zdrowie, dobrobyt i zrównoważony rozwój, włączając rozwój technologiczny, demokracja, rządzenie i współzarządzanie,

24 Delphi. Technologie przyszłości 23 obywatelstwo, kultura, migracje, rasizm, ksenofobie i dyskryminacja, etyka i prawa człowieka, bezpieczeństwo (Gaskell 2005). Nauki kognitywne z kolei obejmują szerokie studia interdyscyplinarne nad mózgiem i umysłem, łączące koncepcje, metody i dorobek psychologii, neurologii, biologii ewolucyjnej, lingwistyki, filozofii, antropologii i innych nauk społecznych oraz metod formalnych stosowanych w informatyce, matematyce i fizyce (Andler 2005). Drugą grupę tworzą technologie transwersalne, do których zalicza się bioi nanotechnologie, technologie informacyjne i wytwórczość. Stanowią one bazę technologiczną dla trzeciej grupy, którą są technologie sektorowe (European Commission, 2006c). W tym ostatnim przypadku chodzi o rolnictwo, energię, transport, środowisko, opiekę zdrowotną, bezpieczeństwo i usługi. Rysunek 2 Kluczowe technologie podejście klasterowe Nauki społeczne, humanistyczne i kognitywne Biotechnologie Technologie informacyjne Wytwórczość Nanotechnologie Rolnictwo Energia Transport Środowisko Ochrona zdrowia Bezpieczeństwo Usługi Źródło: European Commission 2006c, s. 20. Jednak podstawowym rysem współczesnego rozwoju jest i nadal będzie zlewanie się koncepcji pochodzących z różnych systemów wiedzy, łączenie oddzielnych wcześniej dziedzin badań, wykształcanie wspólnych wzorców i sposobów działania, często dążenie do wspólnego celu osiąganego różnymi sposobami. Prowadzi to do dominacji technologii łącznych (converging technologies), często określanych mianem technologii NBIC (nano-, bio-, technologie informacyjne i nauki kognitywne), pod którym to pojęciem kryją się systemy wiedzy naukowej i technologie wspomagające się nawzajem w osiąganiu wspólnego celu (Anton i in. 2001; Nordmann 2004) Mechatronika Wszechobecność technologii łącznych to także cecha współczesnego przemysłu, a mechatronika jest jednym z bardziej znamiennych przykładów (synergia połączenia technologii mechanicznych, elektrycznych, elektronicznych

25 24 Anna Rogut, Bogdan Piasecki i komputerowych w celu uzyskania systemów i podsystemów mechatronicznych obecnych we wszystkich innych przemysłach) 17. Dla mechatroniki, podobnie jak dla całego przemysłu 18, najważniejszymi motorami przyszłego rozwoju są (Committee on Visionary Manufacturing Challenges, 1998): szybka reakcja na potrzeby rynku stymulowana silną konkurencją, wzmaganą przez powszechną dostępność wiedzy i informacji (technologie informacyjne), innowacja i kreatywność jako podstawy konkurencji we wszystkich obsza- rach działalności przemysłowej, Ramka 2: Związki między nat ężeniem konkurencji a strumieniem innowacji Związki między konkurencją a innowacjami nie są liniowe i przybierają kształt litery U. Istnieje pewien optymalny poziom konkurencji, poza którym konkurencja ma odwrotny efekt w odniesieniu do innowacji, ze względu na trudności w alokacji zysku i większe ryzyko istniejące w bardzo konkurencyjnym środowisku. Źródło: Crespi, Patel wymagający klient oczekujący spersonalizowanego produktu, innowacje procesowe zmieniające skalę i zakres przemysłu, bezwzględny wymóg ochrony środowiska (napięcia w globalnym ekosystemie i rozwój nowych zaawansowanych technologicznie gospodarek), globalna dystrybucja wysoce konkurencyjnych zasobów produkcyjnych, włączając wykwalifikowaną siłę roboczą jako czynnik o decydującym znaczeniu dla organizacji procesu produkcji. To stawia przemysł przed nowymi wyzwaniami w postaci (tab. 6): osiągnięcia współbieżności wszystkich procesów, integracji zasobów ludzkich i uprzedmiotowionych (technicznych) dla wzrostu produktywności i satysfakcji z pracy, natychmiastowej transformacji różnorodnych informacji w wiedzę potrzebną do podejmowania efektywnych decyzji, redukcji odpadów produkcyjnych i negatywnego oddziaływania na środowisko do wielkości bliskich zeru, 17 Więcej na temat definicji mechatroniki [w:] Vossler, Dutt Ekonomiczna charakterystyka sektorów wchodzących w obręb mechatroniki [w:] European Commission 2005b; Recon LLP Więcej na temat przyszłości przemysłu m.in. [w:] Coates i in. 1996; FutMaN 2003; European Commission 2004b;, Costa 2005; Dreher 2005; The Economist 2006.

26 Delphi. Technologie przyszłości 25 Tabela 6 Nowe wyzwania dla przemysłu w świetle europejskich foresightów Manufuture challenges for 2020 IMTI manu- facturing roadmap Szczupłe, sprawne firmy szybkiej rekonfiguracji produkcji w zależności od nowych potrzeb i możliwości, rozwoju innowacyjnych procesów i produktów skoncentrowanych na małych seriach. Osiągnięcie współ- b ieżności wszystkich procesów Integracja zasobów ludzkich i uprzedmiotowionych (technicznych) dla wzrostu produktywności i satysfakcji z pracy Natychmiastowa transformacja różno- rodnych informacji w wiedzę potrzebną do podejmowania efektywnych decyzji Redukcja odpadów produkcyjnych i negatywnego oddziaływania na środowisko do wielkości bliskich zeru Szybka rekonfiguracja produkcji w zależności od nowych potrzeb i możliwości Rozwój innowacyjnych procesów i produktów skoncentrowanych na małych seriach Źródło: Costa 2005, s Integracja zasobów ludzkich i tech- nicznych Firmy żywo reagujące na potrzeby klientów W pełni połą- czone firmy (połączenie wewnętrznych funkcji i zewnętrznych partnerów i interesariuszy) Nienaruszanie równowagi ekologicznej Zarządzanie wiedzą Pełne wykorzystanie możliwości technologicznych FutMan Środowisko i zrównoważony rozwój Otoczenie regulacyjne i europejski model współ- zarządzania Postęp nauki i technologii Manufuture 2003 Rosnący rozwój badań i technologii Międzynarodowa współpraca w badaniach przemysłowych Wiodąca rola kształcenia i szkolenia Konieczność stymulowania rozwoju otoczenia pracują- cego na rzecz innowacji przemysłowych Rosnąca konkurencyjność europejskich badań IMS Vision 2020 Globalizacja i rosnąca konkurencja Zmiany społeczno- -demograficzne Współ- bieżność Przejście od informacji do tworzenia wartości Wartości społeczne i społeczna akceptacja technologii Zrównoważone systemy zarządzania Elastyczne, poddające się rekonfiguracji firmy Innowacyjne procesy

27 26 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Dodatkowe wyzwania dla mechatroniki wynikają ze specyfiki głównych sek- na techno- torów wchodzących w obręb mechatroniki, w tym zwłaszcza produkcji: maszyn i urządzeń, instrumentów i przyrządów pomiarowych, kontrolnych, badawczych, nawigacyjnych i pozostałego przeznaczenia oraz systemów do sterowania procesami przemysłowymi. Związane są one z dominacją małych firm, rozwojem nowych paradygmatów technologicznych, jak chociażby nanotechnologia, i dużym zapotrzebowaniem na wykwalifikowaną siłę roboczą. Konieczność sprostania tym wyzwaniom tworzy zapotrzebowanie logie zabezpieczające (Pedersen, 2008): elastyczne, zintegrowane wyposażenie, procesy i systemy łatwo poddające się rekonfiguracji, energooszczędność i zero odpadowość, rozwój nowych materiałów i komponentów, wykorzystanie biotechnologii w procesie produkcji, modelowanie i symulacje dla każdej operacji produkcyjnej, różnorodność metod projektowania procesów i produktów odpowiadających na szerokie spektrum wymagań, rozszerzoną komunikację człowiek maszyna, nowe metody kształcenia i szkolenia umożliwiające szybkie przyswajanie wiedzy, oprogramowanie dla inteligentnych systemów współpracy. Rozwój i upowszechnienie nowych technologii będzie pochodną modelu in- nowacji, który w przypadku mechatroniki charakteryzuje się następującymi cechami 19 (Heneric i in., 2006): 1. Decydująca rola popytu w generowaniu innowacji 20 źródłem wielu pomysłów innowacyjnych jest specyfikacja techniczna produktu przygotowana przez odbiorcę, a większość nowych produktów wykonywana jest najczęściej na indywidualne zamówienie. 2. Znaczne wahania popytu na innowacje podporządkowane cyklom produkcyjnym w sektorze (duży popyt na innowacje w okresie koniunktury i słaby w okresie stagnacji i recesji). 3. W zdecydowanej mierze monopolistyczny charakter konkurencji większość specjalizuje się w produktach niszowych, a główną cechą odróż- 19 Więcej na temat potencjału innowacyjnego [w:] Falk Więcej na temat specyfiki innowacji inspirowanej przez odbiorcę/użytkownika [w:] NESTA (2008).

28 Delphi. Technologie przyszłości 27 niającą je od produktów konkurenta jest jakość 21. To określa kluczową rolę ciągłej innowacji skierowanej na utrzymanie zróżnicowania produktu w walce konkurencyjnej. 4. Orientacja globalna wysoki stopień specjalizacji produkcji skłania do silnej orientacji na rynki globalne jako jedyne, umożliwiające pełną komercjalizację potencjału zainwestowanego w poszczególne nisze. 5. Trudność zarządzania procesem innowacji kombinacja globalnej orientacji i ścisłej współpracy z odbiorcą stawia przed zarządzaniem procesem innowacji szczególne wyzwania, zwłaszcza dla mniejszych firm, mających ograniczone zasoby utrudniające im działanie na wielu krajowych rynkach. 6. Trudność czerpania korzyści ze skali działania powszechna współpraca technologiczna z klientem/odbiorcą i produkcja małych, zindywidualizowanych serii ogranicza korzyści ze skali. Z drugiej strony jest to czynnik podnoszący dynamikę innowacji i umożliwiający mniejszym firmom efektywną rywalizację z większymi konkurentami. 7. Inkrementalny charakter innowacji rozwój technologiczny w dużej mierze opiera się na specyficznej wiedzy, dostępnej w poszczególnych obszarach mechatroniki. Produkty innowacyjne są próbą polepszenia określonych parametrów maszyn/urządzeń/podzespołów (np. szybkość, elastyczność, precyzja) przez systematyczne doskonalenie poszczególnych komponentów. Radykalne innowacje są mniej powszechne. 8. Interdyscyplinarność główny nurt rozwoju technologicznego tworzą technologie łączne, co wymaga ścisłej współpracy specjalistów reprezentujących różne dziedziny wiedzy. 9. Rosnące nasycenie usługami rosnące znaczenie w obrotach sektora mają usługi związane z utrzymaniem maszyn/urządzeń/podzespołów, przeglądem, konserwacją, naprawą, adaptacją do nowych potrzeb, szkoleniem personelu obsługującego urządzenie, leasingiem czy innymi usługami finansowymi. Od producenta wymaga to wykształcania nowych kompetencji i metod zarządzania. 21 Więcej na temat jakości jako podstawy konkurencji [w:] Aiginger 2000.

29 28 Anna Rogut, Bogdan Piasecki Technologie informacyjne Technologie informacyjne obejmują zarówno technologie informatyczne, jak i komunikacyjne. Same technologie informatyczne, włącznie ze sprzętem komputerowym i oprogramowaniem, zajmują się głównie zbieraniem, tworzeniem i przetwarzaniem oraz interpretowaniem informacji. Ich przyszły rozwój będzie szedł w kierunku (Bibel, 2005): wysokiej autonomii programowania (przekształcenie programowania w odrębną dyscyplinę wiedzy włącznie z nowymi paradygmatami dekodowania i interpretacji informacji oraz wysokim poziomem automatyzacji i autonomii systemów); pełnej wirtualizacji wszystkich obszarów działalności (nauki, techniki, konstrukcji i projektowania, produkcji i usług, transportu, kształcenia, administracji publicznej itd.), co będzie oznaczać dalszy rozwój w obszarach sztucznej inteligencji, łączenia systemów inteligentnych, człowieka i infrastruktury technicznej, wirtualnej rzeczywistości, systemów komunikacji na linii człowiek maszyna, robotów humanoidalnych i godzenia realności z wirtualnością (rzeczywistości rozszerzonej). Ich uzupełnieniem są technologie komunikacyjne, gwarantujące dialog i transmisję różnych informacji. Główne kierunki ich dalszego rozwoju to (Kavassalis, 2005): infrastruktura komunikacyjna i bezpieczeństwo danych, nowe obszary aplikacji, współpraca różnych systemów, architektura sieci, cyberinfrastruktura, sieci cyfrowe i gospodarka informacyjna, internet, telefonia komórkowa, sieci bezprzewodowe (poza trzecią generację) Usługi dla ochrony zdrowia, przemysł farmaceutyczny, biotechnologie Technologie łączne przygotowują grunt pod przyszłe zmiany w systemie ochrony zdrowia (ramka 3). Główne wyzwania w tym przypadku, to prewencja, informacja i innowacja (DTI, 2000; Matczewski, 2005).

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Inteligentna specjalizacja Małopolski. dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Małopolski dr Marcin Zawicki Katedra Gospodarki i Administracji Publicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Inteligentna specjalizacja Powstanie i rozwój idei inteligentnej

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności

Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności 2011 Bożena Lublińska-Kasprzak Prezes PARP Innowacyjność w biznesie - od inspiracji do sukcesu Działania PARP na rzecz innowacyjności Nowy Sącz, 3 czerwca 2011 r. Innowacyjność polskiej gospodarki Summary

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO

FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO F7/8.2.1/8.5.10806 1/5 Załącznik nr 19b do SIWZ FORMULARZ AUDITU TECHNOLOGICZNEGO Auditorzy: Data auditu: Osoby zaangażowane w audit ze strony firmy: F7/8.2.1/8.5.10806 2/5 A. INFORMACJE OGÓLNE Firma:

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY)

ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) Konferencja Końcowa ŻYWNOŚĆ I ŻYWIENIE W XXI WIEKU WIZJA ROZWOJU POLSKIEGO SEKTORA SPOŻYWCZEGO (FORESIGHT TECHNOLOGICZNY) PROJEKT REALIZUJE KONSORCJUM: Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach

Bardziej szczegółowo

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE

ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE ROLA WIEDZY WE WSPÓŁCZESNYM ŚWIECIE Tomasz Poskrobko Podyplomowe Studia Zarządzanie w Jednostkach Samorządu Terytorialnego ROLA WIEDZY W PROCESIE ZMIAN CYWILIZACYJNYCH Rozwinięte państwa Świata przeżywają

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy. dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE

Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy. dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE Wyzwania polskiej polityki edukacyjnej z perspektywy rynku pracy dr Agnieszka Chłoń- Domińczak, IBE Plan prezentacji 1. Wyzwania dla polityki rozwoju umiejętności w Polsce 2. Absolwenci i ich sytuacja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Współpraca, interakcje z otoczeniem i kompetencje jako czynniki kształtowania gospodarki opartej na wiedzy w kontekście projektu foresight Akademickie Mazowsze 2030 Aleksander Żołnierski Kierownik Projektu

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015

Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Dr Mirosław Antonowicz POZNAŃ 2015 Profil jednostki, specjalizacja, obszary badawcze Niepubliczna szkoła wyższa o szerokim profilu biznesowym, posiadającą pełne uprawnienia akademickie. Założona w 1993

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Środki UE na innowacyjność Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 16 grudnia 2014 r.

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020

WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020 WSPARCIE KLASTRÓW W PROGRAMIE OPERACYJNYM INTELIGENTNY ROZWÓJ 2014-2020 Daniel SZCZECHOWSKI Departament Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Kraków,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Transfer technologii z uczelni do przemysłu

Transfer technologii z uczelni do przemysłu Transfer technologii z uczelni do przemysłu Olaf Gajl Podsekretarz Stanu w MNiSW Krzysztof J. Kurzydłowski Podsekretarz Stanu w MNiSW Innowacyjna pozycja Polski (European Innovation Scoreboard 2006) 2005

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

NSS. Programy pomocowe (operacyjne)

NSS. Programy pomocowe (operacyjne) Możliwości wsparcia Startup-ów z funduszy Unii Europejskiej Anna Widelska Maciej Wiśniewski Branżowy Punkt Kontaktowy dla IT NSS Narodowa Strategia Spójności Programy pomocowe (operacyjne) Program Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ

PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ PROGRAM OPERACYJNY INTELIGENTNY ROZWÓJ Celem Programu jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC

Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC A A A Umiejętności Polaków - wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych PIAAC dr Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz Zespół badawczy PIAAC, Instytut Badań Edukacyjnych Warszawa, 20 listopada

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycji w infrastrukturę B+R przedsiębiorstw (działanie 2.1 PO IR)

Wsparcie inwestycji w infrastrukturę B+R przedsiębiorstw (działanie 2.1 PO IR) Wsparcie inwestycji w infrastrukturę B+R przedsiębiorstw (działanie 2.1 PO IR) 2 Nabór wniosków Ogłoszenie o naborze 27 lipca 2015 r. Rozpoczęcie naboru 1 września 2015 r. Zakończenie naboru 30 października

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA WDROŻEŃ SYSTEMU HACCP ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH ORGANIZATORZY: PATRONAT HONOROWY: Małgorzata Okońska-Zaremba Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Instytut Organizacji i

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA

WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA WIELKOPOLSKA IZBA BUDOWNICTWA SIECI GOSPODARCZE - OCENA STANU I PROGNOZA MBA 2009 1 A KONKRETNIE OCENA STANU I PROGNOZA FUNKCJONOWANIA SIECI W OPARCIU O DOŚWIADCZENIA WIELKOPOLSKIEJ IZBY BUDOWNICTWA MBA

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020

WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 WSPARCIE MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA PRZEDSIĘBIORSTW W OKRESIE PROGRAMOWANIA 2014 2020 Źródła wsparcia dla firm na lata 2014 2020 Zagadnienia krajowych i regionalnych inteligentnych specjalizacji Opracował:

Bardziej szczegółowo

ŚRODA Z FUNDUSZAMI 2015-09-03 FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. EFRR 8,6 mld euro. Cel szczegółowy:

ŚRODA Z FUNDUSZAMI 2015-09-03 FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. EFRR 8,6 mld euro. Cel szczegółowy: ŚRODA Z FUNDUSZAMI FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW Rzeszów, 02.09.2015 r. PO IR PODZIAŁ ALOKACJI PO IR STRUKTURA DLA PRZEDSIĘBIORCÓW EFRR 8,6 mld euro Nr i nazwa osi priorytetowej

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011)

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii - rezultaty konkursu (2010-2011) Agnieszka Kozłowska Korbicz koordynator projektu GreenEvo Forum Energia - Efekt Środowisko 25.05.2012 GreenEvo Akceleratora Zielonych

Bardziej szczegółowo

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG

dla badań i rozwoju: Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG Osie Priorytetowe PO IG dla badań i rozwoju: Oś Priorytetowa 1. - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Oś Priorytetowa 2. Infrastruktura sfery B+R Oś Priorytetowa 3. Kapitał

Bardziej szczegółowo