HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO"

Transkrypt

1 OCHRONA ZDROWIA HAŁAS Z UDZIAŁEM HAŁASU NISKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWEGO BROSZURA INFORMACYJNA DLA PRACODAWCÓW Krystyna Pawlas, Marta Boroń, Natalia Pawlas Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu 2013

2 Praca przygotowana w ramach upowszechnienia wyników badań uzyskanych przy realizacji projektu II.B.09 pt.: Opracowanie propozycji kryteriów oceny szkodliwości i uciążliwości hałasu z dominującym udziałem infradźwięków i hałasu niskoczęstotliwościowego w ekspozycji zawodowej wykonanej w ramach PROGRAMU WIELOLETNIEGO pn. Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy II etap, okres realizacji: lata finansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego/Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy. 2

3 Spis treści 1. Hałas w środowisku pracy Dźwięk a hałas czym się to różni? Budowa ucha człowieka Zakres słyszenia ucha ludzkiego Energia fali dźwiękowej - kiedy jest za głośno? Wpływ hałasu na organizm człowieka Uszkodzenie słuchu Pozasłuchowe skutki hałasu Hałas infradźwiękowy i niskoczęstotliwościowy na stanowiskach pracy Wpływ infradźwięków na organizm człowieka Wielkości stosowane przy pomiarach i ocenie hałasu słyszalnego oraz hałasu niskoczęstotliwościowego Ocena ekspozycji na hałas Przepisy dotyczące ochrony pracownika przed hałasem w miejscu pracy Ochrona zdrowia pracownika Profilaktyka w przypadku hałasu infradźwiękowego Obowiązki pracowników i pracodawców Wykaz obowiązujących rozporządzeń Wykaz norm Literatura

4 1. Hałas w środowisku pracy Mimo postępu technicznego i przemian na rynku pracy zawodowa ekspozycja na hałas stanowi wciąż jeden z głównych, o ile nie główny problem. W opracowaniu o warunkach pracy Główny Urząd Statystyczny stwierdza, że w 2012 roku spośród czynników związanych ze środowiskiem pracy największe zagrożenie stanowił hałas, którym zagrożonych było 195,5 tys. osób (53,2 % osobozagrożeń związanych ze środowiskiem pracy) [1]. Pracownicy zatrudnieni w warunkach zagrożenia czynnikami szkodliwymi i uciążliwymi są narażeni na pracę w hałasie ponadnormatywnym, czyli o poziomie ekspozycji powyżej 85 db. Najsilniej narażeni są zatrudnieni w zakładach zajmujących się produkcją metali i ich wyrobów, produkcją drewna, górnictwem, budownictwem i transportem. Za główne źródła hałasu w przemyśle uznaje się maszyny, urządzenia i procesy technologiczne, takie jak: silniki spalinowe i sprężarki, silniki pneumatyczne (w tym ręczne narzędzia pneumatyczne: np. młotki, przecinaki, szlifierki), maszyny do rozdrabniania, kruszenia, przesiewania, przecinania, oczyszczania (np. młyny kulowe, sita wibracyjne, kruszarki, kraty wstrząsowe, piły tarczowe do metalu), obrabiarki, wiertarki, frezarki, dłutownice, młoty pneumatyczne, maszyny włókiennicze. Również znaczącym źródłem hałasu w zakładzie są urządzenia przepływowe (zawory, wentylatory, wyciągi) oraz urządzenia transportowe (przenośniki, podajniki, suwnice). Wiedza i dane o hałasie infradźwiękowym i niskoczęstotliwościowym są niezwykle skąpe. Do tej pory jednak hałasowi infradźwiękowemu poświęcano mniej uwagi, ale w ostatnich latach zainteresowanie infradźwiękami, znacznie wzrosło ze względu na rozwój technologii wytwarzających infradźwięki i rosnący odsetek populacji eksponowanych na ten hałas z jednej strony i wiele niejasności z nim związanych z drugiej strony. Szczególnie dużo emocji jest związanych z hałasem infradźwiękowym i niskoczęstotliwościowym wytwarzanym przez turbiny wiatrowe, a przecież infradźwięki są wszechobecne i występują z różnym natężeniem zarówno w środowisku pracy, w środowisku komunalnym, jak i w naturze z dala od siedlisk ludzkich. Infradźwięki i dźwięki o niskich częstotliwościach są wytwarzane przez grzmoty, lawiny, tornada, zorzę polarną, wulkany, trzęsienia ziemi, wodospady, wiatry, wzburzone morze, i wiele innych. Ekspozycja na hałas infradźwiękowy i niskoczęstotliwościowy w miejscu pracy dotyczy kierowców środków transportu, operatorów sprężarek tłokowych, pomp próżniowych, pieców hutniczych (zwłaszcza piece elektryczne łukowe), młotów kuźniczych, maszyn drogowych niskoobrotowych, maszyn przepływowych (sprężarki, wentylatory, silniki), urządzeń energetycznych (młyny, kotły, kominy), pieców hutniczych oraz urządzeń odlewniczych (formierki, kraty wstrząsowe) i innych. Powszechnie znanymi skutkami ekspozycji na hałas w miejscu pracy jest uszkodzenie słuchu. Tymczasem hałas wywołuje różnorodne zmiany zdrowotne pozasłuchowe. Obniża sprawność psychofizyczną, satysfakcję z pracy i przyczynia się do wypadków, zmniejsza efektywność pracy. W przypadku, gdy na stanowisku pracy występują infradźwięki i hałas niskoczęstotliwościowy lub inne czynniki takie jak wibracja, obciążenie pracownika znacznie wzrasta zwłaszcza, że temu hałasowi zawsze towarzyszy hałas słyszalny. Skutki takiej ekspozycji mogą być rozleglejsze niż to ma miejsce w przypadku ekspozycji na sam hałas słyszalny. 4

5 2. Dźwięk a hałas czym się to różni? Każdy dźwięk to drgania cząsteczek ośrodka (np. powietrza), które rozchodzą się w polu akustycznym od źródła w postaci fal, czyli naprzemiennych zagęszczeń i rozrzedzeń cząsteczek, a więc jest wytwarzany przez wszelki ruch. Zaburzenia w postaci zagęszczeń i rozrzedzeń (rys. nr 1) rozchodzą się w środowisku sprężystym takim jak powietrze, ciecze, ciała stałe. W zależności od ośrodka, fale akustyczne rozchodzą się z różną prędkością dla powietrza prędkość dźwięku wynosi 340 m/s. Rys. 1. Propagacja fali akustycznej: naprzemienne zagęszczenia i rozrzedzenia cząsteczek powietrza. Dźwięk rozprzestrzenia się od źródła do otoczenia. Rozchodzeniu się dźwięku towarzyszą lokalne zmiany ciśnienia atmosferycznego (p). Wielkość tych zmian można mierzyć w jednostkach ciśnienia - paskalach (Pa). Przestrzeń wokół źródła, w której rozchodzi się dźwięk nazywamy polem akustycznym. Wywołanie drgań cząstek ośrodka wymaga przekazania im energii, która wraz z rozchodzeniem się fali akustycznej jest przekazywana dalej obejmując coraz większą przestrzeń, W miarę oddalania się od źródła dźwięku (hałasu) zmniejsza się jego natężenie, gdyż wyemitowana energia rozkłada się na większą powierzchnię oraz jest pochłaniana przez to środowisko. Dźwięk wygenerowany przez źródło dźwięku oddalając się od źródła zanika (cichnie). Prędkość, z jaką zanika, zależy między innymi od częstotliwości oraz środowiska, w którym się rozchodzi. Zanikanie dźwięku wraz z odległością od źródła jest pokazane na rysunku 8 (str. 10). Im częstotliwość dźwięku jest wyższa, tym dźwięk szybciej zanika. Dźwięki o niskich częstotliwościach mogą rozchodzić się na znaczne odległości. Ilość energii przekazywana przez źródło dźwięku w jednostce czasu nazywa się mocą akustyczną źródła (P). Jednostką mocy akustycznej jest wat (W). Ilość energii przepływającej w jednostce czasu przez jednostkę powierzchni określa się natężeniem dźwięku (I). Dźwięki dzielą się na dźwięki proste (drgania sinusoidalne o jednej częstotliwości - tony) i dźwięki złożone z tonów: wielotony i szumy. Najprostszą formą fal dźwiękowych są fale sinusoidalne (rys. 2). Są to dźwięki proste, czyli tony. 5

6 Rys. 2. Fale sinusoidalne: dźwięk prosty czyli ton. Dźwięki mogą się różnić wysokością, natężeniem i barwą. Wysokość dźwięku jest związana z częstotliwością drgań źródła (rys. 3): częstotliwościom małym odpowiadają dźwięki niskie, a wysokim częstotliwościom wysokie dźwięki. Rys. 3. Wysokość dźwięku związana jest z częstotliwością drgań. Z fizycznego punktu widzenia infradźwięki niczym nie różnią się od dźwięków słyszalnych czy ultradźwięków (rys. 4). Są zmianami ciśnienia rozchodzącymi się w postaci fal akustycznych w środowisku materialnym: ciałach stałych, cieczach i gazach. Im dźwięk ma niższą częstotliwość tym fala dźwiękowa jest dłuższa. 6

7 Rys. 4. Długość fali dźwiękowej w zależności od częstotliwości. Podział fal dźwiękowych na infradźwięki, dźwięku słyszalne i ultradźwięki wynika z tradycji i ma swe korzenie w historycznych już badaniach wrażliwości narządu słuchu w funkcji częstotliwości. Z uwagi na ówczesne możliwości aparatury generującej sygnały akustyczne, skalę dźwiękowa podzielono na dźwięki słyszalne od 20 Hz do Hz, i dźwięki niewywołujące u człowieka: wrażenia słuchowego. Zaliczenie dźwięków o częstotliwościach <20 Hz, jako niesłyszalnych było podyktowane także i tym, że badane osoby określały z tego zakresu, nie jako słyszenie tonów w normalnym sensie, ale raczej jako odczucie pulsującego ucisku w uszach, dudnienia, buczenia. Dźwięki o częstotliwości poniżej 20 Hz przyjęto nazwać infradźwiękami, a dźwięki o częstotliwościach powyżej Hz nazwano ultradźwiękami. Barwa dźwięku zależy od liczby składowych tonów harmonicznych i stosunków ich natężeń. W życiu codziennym tony w środowisku otaczającym człowieka (dźwięki proste - tony) zdarzają się tylko w specyficznych i wyjątkowych sytuacjach. W przypadku kilku tonów trwających w tym samym czasie, dochodzi do ich sumowania się, przez co ich wartości mogą ulegać wzmacnianiu, bądź wyciszaniu. Zatem suma jest wypadkową tonów składowych (rys. 5). Rys. 5. Suma trzech tonów składowych - krzywa czarna. Tony składowe o różnych częstotliwościach krzywe kolorowe. 7

8 Widmo dźwięku jest to zbiór częstotliwości składowych tworzących dźwięk Szumy są to dźwięki składające się z nieskończonej liczby tonów mają widmo ciągłe. Zwykle jednak na hałas składa się wiele częstotliwości, z szerokiego zakresu szumu słyszalnego (rys. 6). Rys. 6. Jednotonowy czysty dźwięk i wieloczęstotliwościowy szum. Każdy dźwięk złożony można rozłożyć na sumę dźwięków prostych, a rozkład taki nazywa się analizą częstotliwościową i jest ona wykorzystywana do badania właściwości hałasu, mowy instrumentów muzycznych itd. Działanie odwrotne - synteza dźwięków, czyli sumowanie dźwięków prostych może służyć do wytwarzania sygnałów określonych sygnałów akustycznych np. alarmowych, ostrzegawczych czy też sztucznej mowy lub muzyki. Dźwięk, który istnieje w naszym umyśle może być wrażeniem przyjemnym lub nieprzyjemnym (a to nie jest mierzalne), może być głośny lub cichy. Natężenie dźwięku mierzy się ilością energii przenoszonej w jednostce czasu przez jednostkę powierzchni ustawionej prostopadle do promienia fali I = E/S [W/m 2 ] (rys. 7). 8

9 Rys. 7. Natężenie dźwięku jako ilość energii w jednostce czasu. W przemyśle źródłami dźwięku (hałasu) są stosowane narzędzia i urządzenia oraz technologie. Źródło dźwięku charakteryzuje jego moc akustyczna. Im źródło ma większą moc, tym więcej hałasu emituje do środowiska. Hałas to wszelkie niepożądane, nieprzyjemne, uciążliwe lub szkodliwe dźwięki oddziałujące na zmysł i narząd słuchu, na inne zmysły oraz inne części organizmu człowieka [2]. Uznanie dźwięku za hałas jest każdorazowo sprawą subiektywną zależną często od nastawienia psychicznego, ale nawet muzyka, jeśli jest bardzo głośna może być szkodliwa dla narządu słuchu. Przestrzeń wokół źródła, w której rozchodzi się dźwięk nazywamy polem akustycznym. Pole akustyczne w każdym miejscu można scharakteryzować natężeniem dźwięku (I), czyli ilością energii akustycznej przypadającą na jednostkę powierzchni. W miarę oddalania się od źródła dźwięku (hałasu) zmniejsza się jego natężenie, gdyż wyemitowana energia rozkłada się na większą powierzchnię oraz jest pochłaniana przez to środowisko (rys. 8). 9

10 Rys. 8. Powierzchnia pola akustycznego powiększająca się wraz ze wzrostem odległości od źródła dźwięku. Dźwięk rozprzestrzenia się od źródła do otoczenia. Rozchodzenie się i przebieg zmian dźwięku w powietrzu jest wynikiem nałożenia się różnych zjawisk towarzyszących rozprzestrzenianiu dźwięku: odbiciu, załamaniu oraz transmisji przez czynniki materialne (np. ściany, stropy, szyby) i pochłanianiu przez przeszkody (np. ściany, stropy, szyby, najlepiej przez materiały dźwiękochłonne). W przestrzeni, do której emitowany jest dźwięk, znajdują się ponadto różne urządzenia stanowiące przeszkody na drodze rozchodzenia się dźwięku (rys. 9). Dźwięk może się od przeszkody odbić, może być przez nią pochłonięty częściowo lub całkowicie, może się na niej ugiąć. Im dźwięk ma wyższą częstotliwość tym jest lepiej pochłaniany przez powietrze. Infradźwięki o najniższej częstotliwości są bardzo słabo tłumione przez powietrze i rozchodzą się na znaczne odległości. Rys. 9. Pochłanianie, ugięcie, odbicie i rozpraszanie fali. Powyższe zjawiska, zwłaszcza pochłanianie i rozpraszanie, są wykorzystywane w zwalczaniu hałasu. 10

11 3. Budowa ucha człowieka Mobilki mobilki, jak mnie słychać? Aby móc odpowiedzieć na to pytanie, dźwięk musi pokonać dość skomplikowaną drogę. Najpierw dźwięk musi pokonać drogę powietrzną od źródła, jako fala dźwiękowa. Małżowina uszna zbiera fale dźwiękowe i naprowadza je do zewnętrznego przewodu słuchowego. Fale dźwiękowe padające na błonę bębenkową wprawiają ją w drgania, które są zależne od poziomu głośności dźwięku im głośniej, tym mocniej drga błona bębenkowa. Za błoną znajdują się trzy kosteczki słuchowe, połączone w łańcuszek: młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Kosteczki przenoszą drgania do ucha wewnętrznego, gdzie w ślimaku dochodzi do pobudzenia właściwych komórek słuchowych. Tutaj, pojedyncze komórki zwane rzęsatymi, zamieniają drgania na impuls bioelektryczny, który nerwem słuchowym dociera do mózgu. W słuchowych ośrodkach korowych sygnały te są analizowane pod względem natężenia, czasu trwania i elementów składowych, a w ośrodku pamięciowym słuchu - także informacji w nich zawartych. I dopiero teraz, po pokonaniu całej drogi słuchowej, można powiedzieć, że człowiek słyszy. Poniżej ilustracja (rys. 10) obrazująca drogę słuchową, jaką musi przebyć impuls dźwiękowy od źródła aż do mózgu człowieka. 11

12 Rys. 10. Droga słuchowa człowieka (na podstawie materiałów Starkey). 12

13 Zadaniem zmysłu słuchu jest odbiór i rozróżnianie wszystkich sygnałów dźwiękowych. Docelowymi komórkami zmysłowymi narządu słuchu są komórki rzęsate, znajdujące się w ślimaku, w uchu wewnętrznym. Wyposażone w rzęski reagujące na drgania, odbierają bodźce zewnętrzne, przekształcają na impuls nerwowy i wysyłają tę informację do mózgu (rys. 11). Rys. 11. Ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne. Zniszczone komórki rzęsate przestają być zdolne do odbierania bodźców. Gdy komórki rzęsate zbyt często są narażone na hałas, tracą rzęski i zmniejsza się ich wrażliwość. Przy długotrwałym narażeniu komórki ulegają nieodwracalnemu uszkodzeniu, co skutkuje stopniowo pojawiającymi się ubytkami słuchu, ponieważ zniszczone komórki rzęsate przestają być zdolne do prawidłowego odbierania bodźców. 13

14 4. Zakres słyszenia ucha ludzkiego Czułość słuchu dla każdej częstotliwości jest inna: mała jest dla fal o niskiej i wysokiej częstotliwości. Ucho człowieka przystosowane jest do odbierania dźwięków o określonej częstotliwości: jako słyszalne określa się dźwięki o częstotliwości od 20 do Hz (rys. 12). Dźwięki spoza tego zakresu częstotliwości są w tzw normalnych warunkach niesłyszalne. Ze względu na zakres częstotliwości, dźwięki dzieli się na: infradźwięki od 1 Hz do 20 Hz, niesłyszalne dla człowieka, lecz dźwięki z tego zakresu częstotliwości mogą być słyszalne przy wysokich poziomach: dla częstotliwości 6-8 Hz próg słyszenia to około 100 db, a dla częstotliwości Hz około 90 db [3]. Najczęściej infradźwięki o wysokim poziomie głośności mogą być odczuwalne nie tylko w uchu, jako specyficzne dudnienia (pulsujący ucisk w uchu), ale i całym ciałem, jako drgania. dźwięki słyszalne od 20 do Hz. Dla zakresu częstotliwości średniowysokich ( Hz) czułość jest duża, ponieważ jest to zakres niezbędny do prawidłowego zrozumienia ludzkiej mowy. ultradźwięki powyżej Hz, niesłyszalny przez ucho ludzkie. Osoby starsze nie słyszą dźwięków o częstotliwości Hz i wyższej. Przyjmując zakres częstotliwości, jaki tworzą hałas, dzielimy go na hałas infradźwiękowy, słyszalny i ultradźwiękowy. Często wyróżnia się hałas niskoczęstotliwościowy, który obejmuje zwykle zakres od 10 do 250 Hz. Rys. 12. Podział dźwięków w zależności od częstotliwości. Wykres poniżej (rys. 13) przedstawia zakres słyszenia człowieka, w tym zakres dźwięków muzyki oraz zakres dźwięków mowy. Próg słyszenia to krzywa wyników pomiaru najmniejszego natężenia dźwięku wywołujące wrażenia słuchowe dla kolejnych częstotliwości w pełnym zakresie słyszalnym. Natężenie dźwięku, które jest zbyt wysokie i wywołuje ból, w zależności od częstotliwości tworzy krzywą progu bólu. 14

15 Rys. 13. Próg słuchu, próg bólu oraz zakresy słyszenia człowieka, dźwięków muzyki i mowy ludzkiej. 5. Energia fali dźwiękowej - kiedy jest za głośno? Energia fali dźwiękowej ma dużą rozpiętość. Najcichszy dźwięk, jaki jest w stanie usłyszeć człowiek o prawidłowym słuchu wynosi ma ciśnienie 20 μpa (0,00002 Pa), a dźwięki o ciśnieniu powyżej 200 Pa wywołują ból uszu. Zatem ciśnienie dźwięku powodującego ból jest większe od ciśnienia najcichszego dźwięku, jaki normalnie słyszący (bez ubytków słuchu) człowiek może usłyszeć. Gdy wielkości zmieniają się w bardzo szerokim zakresie wygodnie jest używać skali logarytmicznej i wówczas używa się decybela. Zatem, choć ciśnienie fali dźwiękowej może być mierzone tak jak ciśnienie atmosferyczne w paskalach, to powszechnie stosuje się skalę logarytmiczną. Wówczas poziom ciśnienia akustycznego (poziom hałasu) jest wyrażony w decybelach (rys. 14). Poziom dźwięku, od którego dźwięki zaczynają być słyszane (u osoby z normalnym słuchem) wynosi 0 db, a ból powodują dźwięki o poziomie db. 15

16 Rys. 14. Poziomy hałasu wyrażone w decybelach oraz paskalach. 6. Wpływ hałasu na organizm człowieka Hałas to jeden z czynników otaczającego środowiska, który wpływa na cały organizm człowieka. Stanowi zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia człowieka, utrudnia lub uniemożliwia wykonywanie pracy. Hałas również wpływa na sprawność umysłową człowieka, w tym także na efektywność i jakość jego pracy oraz możliwość snu i wypoczynku w miejscu zamieszkania. Hałas w środowisku pracy jest przyczyną zawodowego uszkodzenia słuchu, wpływa szkodliwie na cały organizm człowieka, zwiększa prawdopodobieństwo wypadków oraz zmniejsza efektywność pracy. Zawodowe uszkodzenie słuchu zajmuje od lat czołowe miejsce na liście chorób zawodowych. 16

17 6.1. Uszkodzenie słuchu Przedłużające się narażenie na hałas powyżej 85 db skutkuje uszkodzeniem narządu słuchu. W tabeli nr 1 przedstawiono ryzyko utraty słuchu w zależności od poziomu ekspozycji i czasu pracy w hałasie. Tab. 1. Ryzyko utraty słuchu uszu niechronionych w zależności od równoważnego poziomu dźwięku A i czasu narażenia według normy międzynarodowej ISO Równoważny Ryzyko utraty słuchu [%] poziom dźwięku A[dB] ekspozycja [lata] Okres ekspozycji w latach Ubytki słuchu powstałe w skutek hałasu pojawiają się powoli, w konkretnych punktach skali częstotliwości. Człowiek nie staje się głuchy z dnia na dzień, lecz z powodu pohałasowego uszkodzenia narządu słuchu przesuwa się próg słyszenia, możliwości odbierania dźwięków słabną, zwłaszcza na częstotliwości Hz. Wraz z pogłębianiem się urazu akustycznego, czyli niszczeniem komórek rzęsatych, możliwości odbiorcze ślimaka zostają upośledzone również na innych częstotliwościach. Osoba z ubytkiem słuchu ma trudności ze zrozumieniem mowy, ma wrażenie, że rozmówca bełkocze, mówi niewyraźnie. Pojawiają się problemy w prawidłowej ocenie głośności dźwięków, rozróżnianiu ich wysokości oraz pogarsza się możliwość określania kierunku, z którego dźwięk dochodzi. 17

18 Narażenie na hałas, zwłaszcza impulsowy, o szczególnie o wysokim poziomie szczytowym (powyżej 140 db), może powodować natychmiastowe uszkodzenie anatomicznych struktur składowych ucha, co skutkuje nagłą głuchotą. Również wieloletnie narażenie na hałas, związany z wykonywaną pracą czy hobby (np. strzelectwo, gra na głośnych instrumentach muzycznych), może prowadzić do upośledzenia narządu słuchu. Pierwsze ubytki słuchu pojawiają się na częstotliwości Hz, a później właśnie na tej częstotliwości pogłębiają się najsilniej. Im dłużej trwa narażenie na hałas, tym ubytki słuchu są poważniejsze, oraz zaczynają obejmować swym zasięgiem coraz szersze pasmo częstotliwości. Poniżej audiogram (rys. 15), jako wynik audiometrii tonalnej, czyli badania progu słyszenia człowieka, z zaznaczonymi przesuniętymi progami, zależnie od głębokości uszkodzenia narządu słuchu. Infradźwięki hałas niskoczęstotliwościowy nie stanowi tak wysokiego ryzyka uszkodzenia słuchu jak hałas słyszalny, niemniej przy bardzo wysokich poziomach bliskich granicy bólu może też dochodzić do uszkodzenia słuchu. Rys. 15. Audiogram obrazujący trwałe ubytki słuchu (na podstawie Morzyńskiego i Puto [4]). 1 ubytek niewielki, 2 ubytek poważny, 3 ubytek wskazujący na rozległą głuchotę. Poważny ubytek słuchu oraz rozległą głuchota wiąże się z utratą lub poważniejszym ograniczeniem możliwości prowadzenia rozmów w normalnym życiu codziennym. Ponadto, utrata lub ograniczenie możliwości utrzymywania słownego kontaktu z własnym środowiskiem jest z punktu widzenia pracownika najbardziej przykrą konsekwencją pojawienia się trwałego uszkodzenia słuchu. Pohałasowym ubytkom słuchu często towarzyszy dzwonienie lub szum w uszach, co stanowi dodatkową dolegliwość Pozasłuchowe skutki hałasu Hałas, poza oddziaływaniem bezpośrednio na zmysł słuchu, wpływa także na inne narządy człowieka. Naturalne anatomiczne połączenia drogi słuchowej umożliwiają bodźcom słuchowym oddziaływanie na stan i funkcję narządów wewnętrznych, w tym na aktywność układu wydzielniczego. Gruczoły o wydzielaniu dokrewnym wywołują reakcje układu oddechowego, 18

19 układu krążenia, przewodu pokarmowego i wielu innych narządów. Przykładem fizjologicznych reakcji całego organizmu na bodźce akustyczne mogą być odruchy motoryczne, polegające na skurczu mięśni szyi, głowy i oczu, które kierują głowę i wzrok w stronę źródła dźwięku. Pod wpływem krótkich sygnałów dźwiękowych o poziomach przekraczających 75 db zmienia się oporność elektryczna skóry, zmienia się rytm oddechowy (oddechy stają się głębsze i wolniejsze), pojawia się reakcja układu krążenia (skurcz obwodowych naczyń krwionośnych, wzrostem oporów krążenia, w mniejszym stopniu zmiana ciśnienia krwi i częstości skurczów serca). Równocześnie zmienia się także intensywność perystaltyki jelit i żołądka. Narażeni na silny hałas słyszalny zapadają częściej na schorzenia układu krążenia i górnych dróg oddechowych i częściej mają problemy z narządem równowagi, chorobą nadciśnieniową, chorobą wrzodową żołądka, i wiele innych [3]. 7. Hałas infradźwiękowy i niskoczęstotliwościowy na stanowiskach pracy Według polskiej normy hałas infradźwiękowy jest definiowany jako hałas, którego widmo jest zawarte w paśmie częstotliwości od 1 do 20 Hz (wg wersji normy 1986 hałas infradźwiękowy obejmował zakres do 50 Hz), natomiast brak w niej definicji hałasu niskoczęstotliwościowego. Najczęściej przyjmuje się że jest to hałas obejmujący pasmo od 10 Hz do 250 Hz, niekiedy to pasmo jest rozszerzone do 500 Hz. Najliczniejszą grupą zawodową narażoną na infradźwięki i hałas niskoczęstotliwościowy są kierowcy. Badania centralnego Instytutu Ochrony Pracy Państwowego Instytutu Badawczego pokazały, że w tej grupie zawodowej poziom ekspozycji na infradźwięki w zależności od prędkości i typu pojazdu (autobusy i samochody ciężarowe) mieści się w przedziale db G (G filtr korekcyjny dla pasma infradźwięków) dla pasma częstotliwości niskich ( Hz) od 90 do 108 db przy relatywnie niskich poziomach hałasu słyszalnego od 60 do 75 db A [5]. Inni badacze pokazywali, że przy otwartych oknach w kabinach kierowców istnieją poziomy przekraczające w tym paśmie poziom 120 db [6]. 19

20 W przemyśle źródłami infradźwięków i hałasu niskoczęstotliwościowego są ciężkie maszyny obrotowe: sprężarki, dmuchawy, wentylatory, pompy i młyny (poziomy infradźwięków paśmie 4 31,5 Hz wahają się od 55 do 120 db) [7]. W sumie autorzy objęli badaniami 124 różne maszyny i urządzenia Najgłośniejsze są hamownie silników odrzutowych ( db), kolejno: sprężarki tłokowe, maszyny drogowe i lokomotywy spalinowe db. Według ich badań urządzenia elektrowni i elektrociepłowni generują hałas infradźwiękowy rzędu db G, urządzenia stosowane w przemyśle chemicznym db G, wyposażenie petrochemii , maszyny przepływowe , urządzenia hutnicze i odlewnicze db G, młyny zbożowe db G. Innymi powszechnymi źródłami hałasu infradźwiękowego są: wentylatory przemysłowe, turbodmuchawy i ssawy. Poziom ciśnienia akustycznego notowany na stanowiskach pracy usytuowanych w pobliżu wentylatorów w halach może sięgać do 108 db. Należy dodać, że urządzenia te generują także hałas słyszalny o wysokich poziomach Wpływ infradźwięków na organizm człowieka Skutki fizjologiczne działania infradźwięków zależą od ich poziomu i były głównie badane w warunkach laboratoryjnych. Duży odsetek badań dotyczy także skutków ekspozycji w warunkach pozazawodowych. Poza drogą słuchową infradźwięki są odbierane przez receptory czucia wibracji, a progi tej percepcji znajdują się o db wyżej niż progi słyszenia. Pod wpływem ekspozycji na infradźwięki mogą pojawić się zburzenia ze strony narządu równowagi objawiające się odczuciem zawrotów głowy (vertigo), oczopląsu (nystagmus), czy zburzeniem stabilności położenia ciała. Dominującym efektem wpływu infradźwięków na organizm w ekspozycji zawodowej i poza zawodowej jest ich działanie uciążliwe, występujące już przy niewielkich przekroczeniach progu słyszenia. Pracownicy skarżą się na zmęczenie, odczucie dyskomfortu, czy zestresowanie. Badania pokazują obniżenie sprawności psychomotorycznej, pracownicy mogą popełniać więcej błędów. Zgłaszane są również zaburzenia snu. Przy częstotliwościach powyżej 10 Hz mogą pojawić się trudności w oddychaniu nawet przy poziomach poniżej 100 db. Gdy hałas przekroczy wartość 140 db, infradźwięki mogą powodować szkodliwe i trwałe zmiany w organizmie. Możliwe jest wystąpienie zjawiska rezonansu narządów wewnętrznych organizmu, które poza wrażeniem ucisku w uszach jest odczuwane jako nieprzyjemne wewnętrzne wibrowanie. Jednak dominującym efektem wpływu na organizm człowieka w środowisku pracy jest ich działanie uciążliwe, które objawia się stanami nadmiernego zmęczenia, dyskomfortu, zwiększonej senności, zaburzeniami równowagi, zmniejszeniem sprawności psychomotorycznej oraz zaburzeniami funkcji fizjologicznych. Taki wpływ jest szczególnie niebezpieczny np. dla operatorów maszyn, suwnic i kierowców pojazdów mechanicznych. 20

21 7.2. Wielkości stosowane przy pomiarach i ocenie hałasu słyszalnego oraz hałasu niskoczęstotliwościowego p 2 log, Poziom ciśnienia akustycznego w db L 10 5 gdzie p Pa jest ciśnieniem odniesienia odpowiada ono średniej minimalnej wartości ciśnienia akustycznego dźwięku o częstotliwości Hz żeby wywołać wrażenie słuchowe u osoby normalnej (młoda, zdrowa, nieeksponowana uprzednio na hałas, ani niemająca kontaktu z innymi czynnikami uszkadzającymi słuch). (Skorygowany) poziom dźwięku hałasu A, C lub G poziom ciśnienia akustycznego skorygowany według charakterystyki częstotliwościowej A, C lub G (rys. 16). Wyrażany wówczas w db (A), db (C) lub db (G). Filtry te zostały opracowane tak by najlepiej odzwierciedlić subiektywne odczuwanie głośności dźwięków w zależności od częstotliwości. Przy czym filtr A odpowiada odczuwaniu głośności dźwięków w pobliżu progu słuchu, filtr C w pobliżu progu bólu, a filtr G dotyczy tylko zakresu infradźwiękowego. p o Rys. 16. Charakterystyki częstotliwościowe A, C i G. Jak widać z powyższego rysunku krzywa korekcyjna A tłumi częstotliwości poniżej 1000 Hz w paśmie częstotliwości niskich ( Hz) odpowiednio od ok. 9 (db dla częstotliwości 250 Hz) do ok. 70 db (dla częstotliwości 10 Hz). Poziom równoważny (ekwiwalentny) dźwięku A, w db jest określany, jako średnia wartość poziomu dźwięku o zmiennej wartości ciśnienia akustycznego, odpowiadająca reakcji narządu słuchu narażonego na działanie hałasu o stałym poziomie w takim samym czasie. 21

22 1 p( t) 2 Poziom równoważny jest zdefiniowany wzorem: Leq 10log dt T p0 gdzie: T - czas przeprowadzania pomiaru p(t) - chwilowa wartość ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyka A 5 p 2 10 Pa 0 lub może być obliczany według wzoru: gdzie: T = i L eq 1 10log 10 0, 1 i T t L i i t i - sumaryczny czas działania hałasu w minutach o poszczególnych poziomach L i t i - czas działania hałasu (w minutach) o poziomie L i L i - poziom dźwięku w przedziale czasu t i Poziom równoważny dla 8 h: gdzie: t i = 480 min i 1 10log 10 0, Leq t L i i i Szczytowy poziom dźwięku C, w db - jest maksymalną wartością chwilową poziomu dźwięku C, jaką mierzony parametr osiąga w czasie obserwacji. Maksymalny poziom dźwięku A, w db - maksymalna wartość skuteczna poziomu dźwięku A występująca w czasie obserwacji. Ekspozycja na hałas (dawka hałasu) E A, T w 2 Pa s jest określona wzorem: T 2 E A, T p ( t) dt A 0 gdzie: p(t) - chwilowa wartość ciśnienia akustycznego skorygowanego według charakterystyki A, w Pa T - czas ekspozycji na hałas w s, w ciągu dnia roboczego lub określonego dłuższego okresu, np. tygodnia pracy. Poziom ekspozycji na hałas odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy, L EX,8h, w db, jest określony wzorem: Te LEX, 8h LAeq, T l 10lg T0 gdzie: L Aeq,Te - równoważny poziom dźwięku A, w db T e - czas ekspozycji, w s, w ciągu dnia roboczego lub określonego dłuższego okresu, np. tygodnia pracy. T 0 - czas odniesienia = 8h = s. 22

23 Jeśli czas ekspozycji T e jest równy 8h, to poziom równoważny L Aeq,Te jest równy poziomowi ekspozycji na hałas L EX,8h, a E A,Te = E A,8h Wielkość stosowana do scharakteryzowania hałasu zmieniającego się w czasie lub zmiennej ekspozycji na hałas. Zależność między ekspozycją na hałas E A, Te, a poziomem ekspozycji L EX,8h (odniesionym do 8 godzinnego dnia pracy), jest określona następującym wzorem: E A, T e, LEX, h, ( w 2 Pa E A, 8h s) lub LEX, 8h, A 10log ( w db ), Tygodniowa ekspozycja na hałas E A, w w E n 2 Pa ( E T ) e i A, w A, i 1 s jest określona wzorem: Poziom ekspozycji na hałas odniesiony do tygodnia pracy, L EX,W w db, jest określony wzorem: 1 n 0, 1( LEX h LEX, w 10lg, 8 10 ) i 5 i 1 gdzie: i - kolejny dzień roboczy w rozważanym tygodniu n - liczba dni roboczych w rozważanym tygodniu (może być rożna od 5). 8. Ocena ekspozycji na hałas Podstawowym celem pomiarów hałasu w środowisku pracy jest określenie ryzyka uszkodzenia zdrowia. Pomiary parametrów akustycznego środowiska pracy mogą być także wykonywane w innych celach, jak np. ocena poziomu bezpieczeństwa przez możliwość zapewnienia komunikacji i odbioru sygnałów ostrzegawczych, identyfikacja najgłośniejszych źródeł dla prowadzenia profilaktyki technicznej, pomiar mocy akustycznej maszyn, dobór indywidualnych ochronników słuchu. Prawidłowo wykonane pomiary hałasu miejsca pracy, ich analiza i ocena, umożliwiają dokonanie poprawnej oceny ryzyka doznania uszkodzenia słuchu oraz stanowią podstawę prawidłowego opracowania i prowadzenia profilaktyki uszkodzeń słuchu. Pomiary hałasu na stanowiskach pracy przeprowadza się zgodnie z ustaleniami norm PN-N-01307: 1994 i PN-EN ISO 9612: Pomiary ekspozycji na hałas wykonuje się całkująco-uśredniającymi miernikami poziomu dźwięku lub indywidualnymi miernikami ekspozycji na dźwięk (dozymetry hałasu) noszonymi przez pracowników. Mierniki poziomu dźwięku umieszczane w wybranych punktach pomiarowych ulokowanych w miejscach pobytu pracownika albo są trzymane przez osoby wykonujące pomiary, które podążają za pracownikami. Mikrofon pomiarowy umieszcza się w miejscu, w którym zwykle znajduje się głowa pracownika lub w odległości około cm od kanału ucha zewnętrznego, po stronie ucha narażonego na wyższe poziomy dźwięku A, kiedy obecność pracownika w czasie pomiarów jest niezbędna (np. do obsługi maszyny). Gdy pomiary wykonuje się dozymetrem wówczas umieszcza się go na ubraniu pracownika, a mikrofon dozymetru w pobliżu ucha pracownika. 23

24 Do pomiarów hałasu słyszalnego pomiary obejmują wyznaczanie: równoważnego poziomu dźwięku A, maksymalnego poziomu dźwięku A, szczytowego poziomu dźwięku C. Parametry te można wyznaczyć trzema równoważnymi metodami: pomiarami z podziałem na czynności praca wykonywana w ciągu dnia jest analizowana i dzielona na reprezentatywne czynności i dla każdej czynności przeprowadzane są oddzielne pomiary poziomu dźwięku, pomiarów stanowiskowych podczas wykonywania prac na konkretnym stanowisku mierzona jest pewna liczba losowo wybranek próbek hałasu, pomiarów całodziennych poziom dźwięku jest mierzony w sposób ciągły przez dni pracy, te pomiary najczęściej są wykonywane za pomocą dozymetrów. Wybór metody zależy warunków, jakie panują na konkretnych stanowiskach pracy. Obecnie brak jest przepisów dotyczących pomiarów oraz oceny hałasu niskoczęstotliwościowego i infradźwiękowego. Jak przedstawiono to rozdziale Hałas infradźwiękowy i niskoczęstotliwościowy na stanowiskach pracy zastosowanie metod pomiarowych zalecanych do pomiarów hałasu słyszalnego, czyli zastosowania charakterystyki ważenia częstotliwościowego. A nie jest adekwatne dla zakresu częstotliwości niskich, gdyż w tym paśmie znacznie zaniża wyniki, przez co niedoszacowuje ryzyka. Jak wynika z rysunku 16 krzywa korekcyjna A tłumi częstotliwości poniżej 1000 Hz w paśmie częstotliwości niskich ( Hz) odpowiednio od ok. 9 db (dla częstotliwości 250 Hz) do ok. 70 db (dla częstotliwości 10 Hz). Zatem pomiary w tym paśmie winny być przeprowadzane inną metodyka np. z wykorzystaniem filtrów tercjowych lub oktawowych lub z zastosowaniem krzywej korekcyjnej C. Do przeprowadzania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy zgodnie z przepisami (Dz. U. z 2010 r. nr 138, poz. 935), w tym pomiarów hałasu, upoważnione są laboratoria badawcze posiadające akredytację. W przypadku braku laboratoriów, badania i pomiary wykonują: laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutów badawczych, które prowadzą badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i mają wdrożony system zapewnienia jakości, lub laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej i Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji jeżeli mają wdrożony system zapewnienia jakości, lub laboratoria prowadzone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne, które uzyskały certyfikat kompetencji w zakresie wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności, dysponujące aparaturą do badań i pomiarów tych czynników, która podlega udokumentowanemu nadzorowi metrologicznemu obejmującemu okresowe wzorcowania lub sprawdzania i konserwację. Częstość wykonywania pomiarów zależy od krotności przekroczenia Najwyższych Dopuszczalnych Natężeń (NDN) określonych przepisami, lub w każdym przypadku 24

25 wprowadzenia zmian w procesie technologicznym (także parku w maszynowym). Badań i pomiarów hałasu nie przeprowadza się, jeśli wyniki dwóch kolejno przeprowadzonych badań nie przekroczyły 0,2 wartości NDN. Pomiary są wykonywane na koszt pracodawcy. Przy pomiarach hałasu winny być obecny reprezentant pracowników. Wyniki pomiarów winny być przechowywane przez 40 lat. 9. Przepisy dotyczące ochrony pracownika przed hałasem w miejscu pracy Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy Dz. U. z 2002 r. nr 217, poz z późn. zm., gdy poziom głośności przekracza 85 db, dźwięki stają się niebezpieczne, wywierając niszczący wpływ na nasze zdrowie [8]. Dopuszczalne wartości parametrów akustycznych hałasu wynoszą: poziom ekspozycji na hałas w odniesieniu do 8-godzinnego dnia pracy: 85 db A, maksymalny poziom dźwięku: 115 db A, szczytowy poziom dźwięku: 135 db C. Warunki akustyczne miejsca pracy spełniają wymagania normy ze względu na ochronę słuchu, jeżeli żaden z wymienionych wyżej parametrów nie jest przekroczony. W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 5 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 nr 157, poz. 1318) określono wartościami progów działania. Wartości progów działania, to wartości wielkości charakteryzujących hałas w środowisku pracy bez uwzględniania skutków stosowania środków ochrony indywidualnej i zgodnie z dyrektywą Unii Europejskiej nr 2003/10/WE określają one działania, jakie należy podjąć, gdy parametry ekspozycji osiągną te wartości. Dla hałasu słyszalnego wartości progów działania hałasu wynoszą: 80 db dla poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy lub poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do tygodnia pracy (L EX,8h /L EX,w ), 135 db dla szczytowego poziomu dźwięku C (L C peak ) jako wartość progu działania przyjmuje się wartość NDN. Ocenę narażenia na hałas dokonuje się porównując wartości wielkości określających hałas na stanowisku pracy, z ich wartościami dopuszczalnymi podanymi w wyżej wymienionych rozporządzeniach. Ryzyko zawodowe, będące następstwem narażenia na hałas na danym stanowisku pracy, określa się na podstawie wyznaczonych dla tego stanowiska krotności NDN. Jeżeli poziom ekspozycji zaczyna przekraczać NDN ryzyko uszkodzenia słuchu staje się wysokie, poniżej 0,5 NDN - małe. Gdy poziom ekspozycji przekracza 80 db (dolny próg działania) pracodawca jest zobligowany do udostepnienia pracownikom indywidualnych ochron słuchu. Hałas niskoczęstotliwościowy jest niewątpliwie uciążliwy, a przy wysokich poziomach może być szkodliwy. Dla hałasu infradźwiękowego w Polsce podobnie jak i w krajach Unii Europejskiej nie ma ustalonych najwyższych dopuszczalnych natężeń. Stosowane kiedyś przepisy zostały uchylone zarówno w Polsce jak i innych krajach [9]. 25

26 W zaleceniach higienicznych stosowanych w USA (TLVs) rekomendowane jest nieprzekraczanie poziomów 145 db w pasmach tercjowych w zakresie 1 80 Hz, i wartości liniowej 150 db. Są to poziomy, powyżej których ryzyko pojawienia się niekorzystnych zmian zdrowotnych jest bardzo wysokie nie tylko dla narządu słuchu. Należy mieć na względzie, że w realnych warunkach hałasowi niskoczęstotliwościowemu zawsze towarzyszy hałas słyszalny, zatem zdrowie pracownika jest znacznie bardziej obciążone taką ekspozycją złożoną nawet wtedy, gdy hałas słyszalny nie przekracza NDN. O ile w przypadku hałasu słyszalnego przepisy mają zabezpieczyć słuch pracownika przed skutkami ekspozycji, to w przypadku hałasu infradźwiękowego, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. stosuje się poniższe kryteria uciążliwości: dla ogółu pracowników dopuszczalny równoważny poziom dźwięku G odniesiony do 8 godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy lub przeciętnego tygodniowego LGeq8h lub LGeq,w = 102 db (wg PN Z 01338). Kryterium to jest szczególnie istotne dla takich stanowisk jak kierowca, gdzie poziom bezpieczeństwa zależy w dużym stopniu także od stopnia zmęczenia pracownika. 10. Ochrona zdrowia pracownika W przypadkach, w których pracownicy są narażeni na nadmierny hałas przepisy nakazują realizacje programów poprawy warunków pracy, które składają się z różnorodnych przedsięwzięć. Głównym celem programów jest ochrona słuchu pracowników przed uszkodzeniem wywołanym hałasem. Zasady ochrona człowieka w środowisku pracy regulują Kodeks Pracy i związane z nim rozporządzenia Ministra Zdrowia i Ministra Pracy i Polityki Społecznej Całość środków i działań w tym zakresie można określić, jako zakładowe systemy ochrony słuchu. Na całość programu składa się zarówno profilaktyka techniczna, organizacyjna jak i medyczna [10]. Wdrożenie i funkcjonowanie zakładowego programu ochrony słuchu wymaga ścisłego współdziałania pracowników służby zdrowia, służb BHP, administracji zakładu, a także pracowników (ich przedstawicieli). Budowanie programu rozpoczyna się od rozpoznania zagrożeń i ustalenia priorytetów tam gdzie ryzyko jest największe. W programach ochrony przed hałasem także niskoczęstotliwościowym przede wszystkim należy wprowadzać przedsięwzięcia techniczne takie jak m. in. likwidacja zbędnych źródeł hałasu, wymianie parku maszynowego i technologii na cichsze, likwidacja bądź zmniejszenie czynników, którymi hałas jest przenoszony (rys. 17). Jest to szczególnie ważne w przypadku hałasu niskoczęstotliwościowego, który jest słabo tłumiony w środowisku i rozchodzi się na znaczne odległości [11]. Stosowanie amortyzatorów drgań pod maszyny lub ich elementy wytłumią lub ograniczą transmisję drgań. 26

27 Rys. 17. Likwidacja hałasu u źródła, poprzez zastosowanie cichszej technologii. W tabeli poniżej podano przykład w jakim procencie zmniejsza się energia akustyczna hałasu w stosunku do poziomu wyjściowego przy obniżaniu poziomów hałasu. Tab. 2. Obniżanie poziomu hałasu i zmiana jego energii w stosunku do poziomu wyjściowego. Obniżenie poziomu hałasu w db(a) Energia hałasu w % w stosunku do poziomu wyjściowego ,3 0,1 0,03 Przykład wykorzystania powyższej tabeli: Jeśli równoważny poziom hałasu na stanowisku pracy przed zmianami wynosił 85 db, co odpowiada dawce 3,64 Pa 2 s to po obniżeniu o 1 db dawka, jaka otrzymuje pracownik na tym stanowisku zmniejsza się o 0,36 Pa 2 s. Ale przy poziomie 95 db pracownik otrzymuje dawkę 36,4 Pa 2 s w tym przypadku obniżenie hałasu o 1 db zmniejsza jego dzienna dawkę aż o 3,64 Pa 2 s. Zatem mimo, że ekspozycją w takim przypadku w dalszym ciągu będzie przekraczał dozwolone NDN, obciążenie pracownika hałasem zmniejszy się znacznie. Zatem rozważania, czy w przypadku wysokich poziomów hałasu i mało skutecznych metod poprawy akustycznych 27

28 warunków pracy warto inwestować, odpowiedź brzmi TAK nawet, jeśli po inwestycjach nie osiągnie się dotrzymania przepisów. Profilaktyka organizacyjna wykorzystuje wszystkie możliwości zmniejszenia dawki hałasu otrzymywanego przez pracowników poprzez: skracanie czasu narażenia w wyniku odsunięcia pracowników od źródeł hałasu, rotacji pracowników tak, aby pracowali oni przez różne części dniówki lub różne dni tygodnia na cichszych lub głośniejszych stanowiskach pracy, rozgęszczenie źródeł hałasu i stanowisk pracy, wyprowadzenie poza hale części źródeł. Środki ochrony zbiorowej mają priorytet przed ochronami indywidualnymi. Przykładem środków ochrony zbiorowej jest stosowanie np. kabin ciszy, czyli tworzenie stref ciszy poprzez wyizolowanie ściankami dźwiękochłonno - dźwiękoizolacyjnymi pomieszczeń, w których pracownicy mogliby mieć przerwy w ekspozycji na hałas w ciągu dniówki (rys. 18). A B Rys. 18. Środki ochrony zbiorowej: obudowy wyciszające maszyny (A), oraz kabiny i strefy ciszy dla pracowników (B). Zastosowanie środków ochrony indywidualnej stanowi, w większości przypadków, najprostszą metodę poprawy bezpieczeństwa podczas pracy. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z przepisami prawnymi powinny być one traktowane, jako rozwiązanie ostateczne i stosowane, gdy nie ma możliwości eliminacji zagrożenia na innej drodze. Doboru ochronników słuchu dokonuje się z jednej strony w oparciu o parametry hałasu, a z drugiej o inne czynniki środowiska pracy, które mogą wymuszać stosowanie różnorodnych ochron głowy czy oczu, narzucając tym samym pewne ograniczenia. Metody doboru ochronników słuchu są podane w odpowiednich normach. Punktem wyjścia doboru ochronników słuchu jest znajomość podstawowych wielkości charakteryzujących hałas na danym stanowisku pracy, wartości dopuszczalnej poziomu dźwięku A oraz wartości podstawowych parametrów akustycznych ochronników słuchu. Ochronniki należy dobierać tak by po ich założeniu pod ochronnikiem poziom hałasu mieścił się w zakresie db A. Zbyt duże tłumienie jest uciążliwe, a zbyt małe nie chroni pracownika w dostatecznym stopniu. 28

29 W przypadku hałasu niskoczęstotliwościowego, który jest słabo tłumiony przez wszelkiego rodzaju materiały, należy rozważyć stosowanie ochronników aktywnych. Ochronniki słuchu muszą być dostosowane do poszczególnego pracownika i jego warunków pracy, z uwzględnieniem jego bezpieczeństwa i zdrowia. Ważnym parametrem użytkowym ochronników jest komfort czy raczej dyskomfort, jaki wnosi stosowanie ochronnika. Im poziom dyskomfortu jest mniejszy, tym ochronnik będzie chętniej stosowany. Koniecznie należy podkreślić, że uzyskanie najlepszego efektu ochronnego jest możliwe tylko wtedy, gdy ochronnik jest prawidłowo stosowany, przez cały czas trwania ekspozycji na hałas, w przeciwnym wypadku skuteczność tłumienia dramatycznie spada. W poniższej tabeli przedstawiono jak kształtuje się skuteczność efektywna ochronników słuchu w zależności od czasu ekspozycji bez ochronnika, w przypadku 8 - godzinnej dniówki. Tab. 3. Skuteczność ochronników słuchu w zależności od czasu ich stosowania. Czas noszenia ochronników w % czasu trwania ekspozycji na hałas (w nawiasie podano czas niestosowania ochronników słuchu w minutach w odniesieniu do 8 h czasu ekspozycji) Skuteczność tłumienia w db 99 % (ok. 5 min) 98 % (9,5 min) 97 % (14 min) 94 % (19 min) 90 % (48 min) 75 % (120 min) 40 20,0 17,0 15,0 12,0 10,0 6,0 3, ,5 16,5 15,0 12,0 10,0 6,0 3, ,0 15,0 13,0 11,0 9,5 6,0 3, ,0 13,0 12,0 10,0 9,0 5,5 3,0 10 9,5 9,0 9,0 8,0 7,0 5,0 2,5 50 % (240 min) Ochronniki słuchu dzielą się na trzy rodzaje: wkładki, nauszniki i hełmy. Stosowane są głównie ochronniki słuchu typu: wkładek dousznych lub nauszników. Ochrony obejmujące całą głowę są używane w specyficznych środowiskach jak np. lotnictwo. Zaletami ochron typu wkładek dousznych są: niski ciężar i rozmiary, niska uciążliwość w noszeniu, możliwość równoczesnego stosowania bez utrudnień hełmów czy okularów, nie występowanie nadmiernego pocenia, niższa cena niż w przypadku zakupu ochron nausznikowych. Wady tych ochron to: kłopotliwe w prawidłowym wkładaniu do przewodu słuchowego, konieczność zachowania czystości rąk przy ich zakładaniu, w przypadku wkładek wielokrotnego stosowania możliwość wkładania do przewodu słuchowego zabrudzonych wkładek, przeciwwskazanie stosowania w przypadku patologii zewnętrznego przewodu słuchowego, możliwość występowania uczuleń u osób szczególnie wrażliwych, utrudniona nadzór stosowania osób noszących, zwłaszcza z dalszej odległości. 29

30 Zalety ochron nausznikowych to: wyższa skuteczność tłumienia i mniejsza zmienność międzyosobnicza skuteczności tłumienia niż w przypadku wkładek dousznych, szybkie i pewne zdejmowanie i nakładanie, łatwość kontroli dyscypliny noszenia, szczególnie wysokie tłumienie wysokich częstotliwości, mogą być stosowane nawet w przypadku niektórych schorzeń ucha. Wady tego typu ochron to: utrudnienie równoczesnego stosowania okularów czy hełmów, większy dyskomfort noszenia niż wkładek dousznych, w szczególności w gorącym mikroklimacie. Przy zakupie ochronników słuchu należy zwrócić uwagę, by posiadały znak jakości CE, czyli spełnia wymagania obowiązującej dyrektywy Unii Europejskiej nr 89/689/EWG. Ochronniki posiadające ten znak spełniają odpowiedni poziom bezpieczeństwa. Zwykle dotyczy on odpowiedniej odporności mechanicznej, niepalności, właściwości chemicznych, elektrycznych lub biologicznych, higieny itp. W programie ochrony przed hałasem należy uwzględnić naukę prawidłowego zakładania ochronników, systematyczną kontrolę ich stanu technicznego (wymianę ochron zużytych na pełnowartościowe) w przypadku ochronników wielokrotnego użycia. W przypadku ochronników jednorazowego użytku ich konserwację i utrzymanie w stanie odpowiedniej higieny, zapewnienie by ochronniki były stosowane tylko raz, oraz kontrolę i dyscyplinę noszenia przez pracowników. Ochronniki winny być uznane za odpowiednie i wystarczające (o ile są noszone prawidłowo), jeśli na skutek ich stosowania ryzyko uszkodzenia słuchu będzie mniejsze niż ryzyko wynikające z dopuszczalnej ekspozycji na hałas. Pracownicy narażeni w środowisku pracy na hałas powinni być poddani lekarskim badaniom profilaktycznym, których celem jest niedopuszczenie, pomimo niekorzystnych warunków narażenia, do nieodwracalnego uszkodzenia słuchu w stopniu upośledzającym społeczną wydolność tego narządu. Jeśli warunki pracy tego wymagają, pracodawca jest zobligowany zapewnić pracownikom środki ochrony osobistej (nauszniki, okulary, kask, obuwie i ubiór roboczy itp.) Strefy, gdzie poziomy równoważne hałasu przekraczają dopuszczalne wartości winny być wyraźnie oznakowane, jako strefy, gdzie obowiązuje stosowanie ochronników słuchu przez każdą osobę wkraczającą w taki obszar. Każdy pracownik winien być poinformowany o ryzyku na jego stanowisku pracy, sposobach ochrony przed nim oraz podlegać okresowemu szkoleniu. 30

31 11. Profilaktyka w przypadku hałasu infradźwiękowego Ochrona przed infradźwiękami jest skomplikowana, bowiem dla większości długości fal infradźwiękowych zwyczajne przegrody, ekrany i pochłaniacze akustyczne nie są skuteczne. Infradźwięki rozprzestrzeniają się na znaczne odległości praktycznie bez straty energii. Najlepszą ochronę przed szkodliwym działaniem infradźwięków stanowi zatem ich zwalczanie u źródła powstawania, np. w przypadku maszyn przepływowych stosowanie tłumików na wlotach i wylotach powietrza (lub gazu), usztywnianie posadowienia maszyn i urządzeń oraz systematyczny monitoring stanu technicznego maszyn i urządzeń, celem zabieganiu luzów mogących być wtórnym źródłem hałasu. Z uwagi na znaczna długość fal infradźwiękowych i o niskiej częstotliwości, porównywalnych z wymiarami pomieszczeń i hal, w wielu pomieszczeniach mogą pojawiać się zjawiska rezonansowe. Należy je likwidować np. poprzez wprowadzanie zmian w geometrii pomieszczeń. Typowe kabiny ciszy tłumią dobrze dźwięki o częstotliwościach powyżej 500 Hz, konstrukcja kabin ciszy dla niskich częstotliwości wymaga użycia materiałów dźwiękochłonnych i dźwiękoizolacyjnych, a elementy konstrukcyjne winny być odizolowane od możliwości przenoszenia drgań. Ściany kabin winny być usztywnione, by drgające elementy konstrukcyjne kabin nie stawały się wtórnym źródłem hałasu niskoczęstotliwościowego. Gdy nie można uzyskać oczekiwanych rezultatów metodami technicznymi, należy wprowadzić zmiany organizacyjne skracające czas ekspozycji, przerwy w pracy lub rotację na stanowiskach z hałasem niskoczęstotliwościowym lub bez tej komponenty. Indywidualne ochronniki słuchu są także nieskuteczne w tym zakresie częstotliwości. Skuteczność akustyczna ochronników słuchu w paśmie poniżej 100 Hz nie przekracza najczęściej nawet 5 db. Na ogół najskuteczniejsze są wkładki douszne, a mniej skuteczne ochronniki typu nausznikowego. Najlepszym i najskuteczniejszym jak do tej pory rozwiązaniem walki z hałasem infradźwiękowym są metody aktywnego tłumienia dźwięku i aktywne ochronniki słuchu. Emisja hałasu niskoczęstotliwościowego przez źródła może być ograniczana także przez stosowanie odpowiednich izolacji źródeł hałasu i utrzymywanie urządzeń w dobrym stanie technicznym. 31

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY zagrożenia i profilaktyka Hałas Każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy, albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku przy pracy Zagrożenie hałasem w środowisku

Bardziej szczegółowo

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE

KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE KULTURA BEZPIECZEŃSTWA DRGANIA MECHANICZNE Drgania mechaniczne wibracje to ruch cząstek ośrodka spręzystego względem położenia równowagi. W środowisku pracy rozpatrywane są jedynie drgania przekazywane

Bardziej szczegółowo

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy

Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Wiadomości o hałasie w środowisku pracy Maciej Łabęda Hałasem został określony każdy niepożądany dźwięk, który może być uciążliwy albo szkodliwy dla zdrowia lub zwiększać ryzyko wypadku w pracy - rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy

Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Działania służby medycyny pracy w aspekcie profilaktyki narażenia na hałas w miejscu pracy Katarzyna Skręt Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie Hałas Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą

Bardziej szczegółowo

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY

P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA w Nowym Sączu P 13 HAŁAS NA STANOWISKU PRACY Spis treści 1. Pojęcia i parametry dźwięku 2. Wartości dopuszczalne hałasu 3. Pomiary hałasu 4. Wnioski Zespół ćwiczeniowy:

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) Dz.U.2011.33.166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) (Dz. U. z dnia 16 lutego 2011 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu w zakresie słyszalnym, infradźwiękowym i ultradźwiękowym na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego Metodyka badań hałasu na stanowiskach pracy przy wydobyciu gazu łupkowego

Bardziej szczegółowo

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik

Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali. dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Hałas przy zgrzewaniu ultradźwiękowym metali dr inż. Jolanta Matusiak mgr Piotr Szłapa mgr inż. Joanna Wyciślik Charakterystyka procesu zgrzewania ultradźwiękowego Hałas słyszalny i hałas ultradźwiękowy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY Dz.U.05.157.1318 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje: LexPolonica nr 2461011. Stan prawny 2014-01-12 Dz.U.2011.33.166 (R) Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne.

Hałas w środowisku. Wstęp. Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Hałas w środowisku Wykład dla kierunku OCHRONA ŚRODOWISKA UWM w Olsztynie Wstęp Hałas często kojarzony jest z dźwiękiem, jednakże pojęcia te nie są równoznaczne. Dźwięk to pojęcie czysto fizyczne, natomiast

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY Materiały szkoleniowe HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB 1. Wprowadzenie zagrożenie hałasem w środowisku pracy Hałasem określa się każdy niepożądany

Bardziej szczegółowo

Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa,

Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa, Poziom dźwięku Decybel (db) jest jednostką poziomu; Ponieważ zakres zmian ciśnień fal akustycznych odbieranych przez ucho ludzkie mieści się w przedziale od 2*10-5 Pa do 10 2 Pa, co obejmuje 8 rzędów wielkości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13

SPIS TREŚCI. Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 Przedmowa 11 1. WSTĘP 13 2. PODSTAWOWE PROBLEMY WIBROAKUSTYKI 19 2.1. Wprowadzenie 21 2.2. Drgania układów dyskretnych o jednym stopniu swobody 22 2.3. Wybrane zagadnienia z akustyki 30 2.3.1. Pojęcia

Bardziej szczegółowo

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego

Znaki ostrzegawcze: Źródło pola elektromagnetycznego Podstawowe wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy dla użytkowników urządzeń wytwarzających pole i promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie częstotliwości 0-300 GHz. Podstawy prawne krajowe uregulowania

Bardziej szczegółowo

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych

Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych Przykładowy program szkolenia okresowego pracowników inżynieryjno-technicznych 1. Założenia organizacyjno-programowe a) Forma nauczania Kurs z oderwaniem od pracy. b) Cel szkolenia Celem szkolenia jest

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas

Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas Pomiar i ocena wielkości charakteryzujących hałas w środowisku - ocena ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas Ze względu na cel (określenie emisji hałasu maszyn lub ocena narażenia ludzi) metody

Bardziej szczegółowo

Określenie stanowisk pracy, na których występuje zagrożenie hałasem przy poszukiwaniu i wydobyciu gazu łupkowego

Określenie stanowisk pracy, na których występuje zagrożenie hałasem przy poszukiwaniu i wydobyciu gazu łupkowego Opracowano na podstawie wyników III etapu programu wieloletniego pn. Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy, finansowanego w latach 2014-2016 w zakresie zadań służb państwowych przez Ministerstwo Pracy

Bardziej szczegółowo

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY

HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY HAŁAS W ŚRODOWISKU PRACY Budowa ucha ludzkiego Narząd słuchu składa się z trzech zasadniczych części: ucha zewnętrznego, ucha środkowego, ucha wewnętrznego. Drgania akustyczne powierzchniowe słyszalne

Bardziej szczegółowo

3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA

3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA 3.3. ODDZIAŁYWANIE DRGAŃ NA CZŁOWIEKA Ze względu na czasowy charakter, drgania działające na człowieka dzielimy na wstrząsy i drgania właściwe, które zwykle nazywamy drganiami. Wstrząsy zaś to takie drgania

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo

Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie

Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie Wykład 4 4. Wpływ hałasu na człowieka 4.1. Wprowadzenie Zgodnie z podaną uprzednio definicją przez hałas rozumiemy dźwięki o dowolnym charakterze akustycznym, niepożądane w danych warunkach i dla danej

Bardziej szczegółowo

HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY. Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton

HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY. Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton HAŁAS NA STANOWISKACH PRACY Witold Mikulski, Anna Karczmarska, Jolanta Koton 1 Hałas 1.1 Skutki oddziaływania hałasu na człowieka Termin hałas stosowany jest do dźwięków słyszalnych szkodliwych lub uciążliwych

Bardziej szczegółowo

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy

Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy LEKCJA 4 Temat: Drgania mechaniczne - wibracje. Hałas w środowisku pracy Czas realizacji: 1 godzina lekcyjna Cele operacyjne: Treści: Po zakończeniu zajęć uczeń: wie, co to są drgania mechaniczne, zna

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1115 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 19 września 2014 r. Nazwa i adres EWA NICGÓRSKA-DZIERKO

Bardziej szczegółowo

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Katedra Budowy i Eksploatacji Maszyn Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: EKSPLOATACJA MASZYN Pomiar poziomu hałasu emitowanego przez zespół napędowy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe

Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Bożena Smagowska Wytyczne do ograniczania zagrożenia hałasem emitowanym przez nietechnologiczne źródła ultradźwiękowe Publikacja opracowana

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań...

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań... Spis treści Rozdział I Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy 1. Podział czynników szkodliwych i uciążliwych.................................. 11 2. Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

dr inż. Witold Mikulski

dr inż. Witold Mikulski Obowiązki wynikające z wprowadzenia w życie nowej dyrektywy europejskiej 2003/10/WE w sprawie minimalnych wymagań ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników narażonych na hałas dr inż. Witold Mikulski

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI

REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI REDUKCJA HAŁASU W BUDYNKU POCHODZĄCEGO OD POMIESZCZENIA SPRĘŻARKOWNI Wiesław FIEBIG Politechnika Wrocławska, Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn I-16 1. WSTĘP W pomieszczeniach technicznych znajdujących

Bardziej szczegółowo

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy.

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy. ZAŁĄCZNIK Nr RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktażu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z: a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i

l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i Wrocław kwiecień 21 4SOUND Parametry akustyczne 4SOUND ul Klecińska 123 54-413 Wrocław info@4soundpl www4soundpl l a b o r a t o r i u m a k u s t y k i tel +48 53 127 733 lub 71 79 85 746 NIP: 811-155-48-81

Bardziej szczegółowo

Podstawy biofizyki zmysłu słuchu. Badanie progu pobudliwości ucha ludzkiego.

Podstawy biofizyki zmysłu słuchu. Badanie progu pobudliwości ucha ludzkiego. M5 Podstawy biofizyki zmysłu słuchu. Badanie progu pobudliwości ucha ludzkiego. Zagadnienia: Drgania mechaniczne. Fala mechaniczna powstawanie, mechanizm rozchodzenia się, własności, równanie fali harmonicznej.

Bardziej szczegółowo

Hałas powoduje choroby!

Hałas powoduje choroby! Opiekunowie projektu: Anna Stańczyk, Grażyna Gajda, Wojciech Nalberski uczniowie: Natalia Orzeł (kl. III I), Anna Walewska (kl. III D), Klaudia Twardowska ( III D), Katarzyna Życka ( kl. III D) Hałas powoduje

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM

WYKAZ PRAC WZBRONIONYCH MŁODOCIANYM Załącznik do regulaminu pracy z dnia 30.06.2009 r Na podstawie Art. 190-206 ustawy z dnia 26.06.1974 r.- Kodeks pracy tj. Dz.U.z 1998r Nr 21, poz. 94, z późniejszymi zmianami oraz Rozporządzenia Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

voice to see with your ears

voice to see with your ears voice to see with your ears Łukasz Trzciałkowski gr00by@mat.umk.pl 2007-10-30 Zmysł słuchu to zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Jest on wykorzystywany przez organizmy żywe do

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 9

Spis treści. Od Autorów... 9 Spis treści Od Autorów... 9 1. Historia bezpieczeństwa i higieny pracy... 11 1.1. Pojęcia podstawowe... 11 1.2. Przyczyny stosowania profilaktyki BHP... 13 1.3. Organizacja profilaktyki... 15 1.4. Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023

PCA Zakres akredytacji Nr AB 023 Pomieszczenia w budynku, z systemem nagłaśniania i/lub z dźwiękowym systemem ostrzegawczym Pomieszczenia w budynku (wszystkie) Urządzenia systemów wibroakustycznych głośniki Elastyczny zakres akredytacji

Bardziej szczegółowo

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE

WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE WPŁYW EMISJI HAŁASU WYTWARZANY PRZEZ ELEKTROWNIE WIATROWE NA ŚRODOWISKO NATURALNE dr inŝ. Sławomir AUGUSTYN 2009-11-25 POZNAŃ EMISJA HAŁAS NiepoŜądane, nieprzyjemne, dokuczliwe, uciąŝliwe lub szkodliwe

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ

PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ PROBLEMY AKUSTYCZNE ZWIĄZANE Z INSTALACJAMI WENTYLACJI MECHANICZNEJ AKUSTYKA - INFORMACJE OGÓLNE Wymagania akustyczne stawiane instalacjom wentylacyjnym określane są zwykle wartością dopuszczalnego poziomu

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1

Studia Podyplomowe TEO Kompatybilność OZE z systemem energetycznym 2014-01-18. Dr inż. PAWEŁ A. MAZUREK 1 dr inż. Paweł A. Mazurek Instytut Podstaw Elektrotechniki i Elektrotechnologii studia podyplomowe TECHNOLOGIE ENERGII ODNAWIALNEJ Dźwięk w najogólniejszej postaci można rozumieć jako zaburzenie o charakterze

Bardziej szczegółowo

Nauka o słyszeniu. Wykład III +IV Wysokość+ Głośność dźwięku

Nauka o słyszeniu. Wykład III +IV Wysokość+ Głośność dźwięku Nauka o słyszeniu Wykład III +IV Wysokość+ Głośność dźwięku Anna Preis, email: apraton@amu.edu.pl 21-28.10.2015 Plan wykładu - wysokość Wysokość dźwięku-definicja Periodyczność Dźwięk harmoniczny Wysokość

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Doświadczalne wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Autorzy: Kamil Ćwintal, Adam Tużnik, Klaudia Bernat, Paweł Safiański uczniowie klasy I LO w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Edwarda Szylki w

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych

Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Bezpieczny sygnalizator akustyczny dla pojazdów uprzywilejowanych Centralny Instytut Ochrony Pracy - PIB Warszawa ul. Czerniakowska 16 Sygnalizator pojazdu uprzywilejowanego jako źródło hałasu pojazd uprzywilejowany

Bardziej szczegółowo

Zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji

Zdrowie i bezpieczeństwo w miejscu pracy Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji Granice tolerancji natężenia hałasu i wibracji Europejskie przepisy BHP zmodyfikowane o przepisy prawa polskiego Zwiększenie bezpieczeństwa i poprawa ochrony zdrowia w miejscu pracy ZAUFAJ NIEBIESKIM Przepisy

Bardziej szczegółowo

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II

Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II 52 FOTON 99, Zima 27 Badanie roli pudła rezonansowego za pomocą konsoli pomiarowej CoachLab II Bogdan Bogacz Pracownia Technicznych Środków Nauczania Zakład Metodyki Nauczania i Metodologii Fizyki Instytut

Bardziej szczegółowo

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować.

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Hałas, w szczególności lotniczy, jest szkodliwy dla zdrowia; stały i uciążliwy hałas męczy nas psychicznie i fizycznie, pogarsza

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy Laboratorium z Konwersji Energii Silnik Wiatrowy 1.0.WSTĘP Silnik wiatrowy to silnik wirnikowy zamieniający energię kinetyczną wiatru na pracę mechaniczną łopat wirnika, dzięki której wytwarzana jest energia

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335

Eksperyment 11. Badanie związków między sygnałem a działaniem (wariant B) 335 PRZEDMOWA... 9 1. WPROWADZENIE... 13 1.1. Geneza ergonomii jako dyscypliny naukowej... 14 1.2. Rozwój techniki i ewolucja jej roli dla człowieka oraz społeczeństwa... 17 1.3. Organizacja badań ergonomicznych,

Bardziej szczegółowo

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego

Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego Wypadki przy użytkowaniu sprzętu roboczego W 2004 r. inspektorzy pracy zbadali 913 wypadków przy pracy, w których źródłami czynników niebezpiecznych, powodujących urazy, były maszyny, aparatura, narzędzia

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy

Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy Informacja nt. sposobu przeprowadzenia oceny zawodowego na stanowiskach pracy Pojęcie zawodowego, zostało ustalone w dyrektywie z dnia 12 czerwca 1989 r. o wprowadzaniu środków w celu zwiększania bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY

ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY ODDZIAŁYWANIE AKUSTYCZNE NOWOCZESNYCH TURBIN WIATROWYCH NA ŚRODOWISKO I ZDROWIE CZŁOWIEKA FAKTY I MITY źródło: www.inwestycjeinnowacje.pl autor prezentacji: Łukasz Bielasiewicz HAŁAS SŁYSZALNY POCHODZĄCY

Bardziej szczegółowo

Pomiar hałasu i drgań w środkach transportu

Pomiar hałasu i drgań w środkach transportu POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA TRANSPORTU SZYNOWEGO LABORATORIUM DIAGNOSTYKI POJAZDÓW SZYNOWYCH ĆWICZENIE 15 Pomiar hałasu i drgań w środkach transportu Katowice, 2009.10.01 1. CEL ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych

Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych Janusz Fydrych Szczecin. dn.05.05.2006 Hałas w pomieszczeniach do przebywania ludzi na statkach towarowych 1. Wstęp Zdrowie człowieka w wyniku występowania nadmiernego hałasu na stanowisku pracy jak i

Bardziej szczegółowo

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie.

Pole elektromagnetyczne. POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. Pole elektromagnetyczne POLE ELEKTROMAGNETYCZNE - pewna przestrzeń, w której obrębie cząstki oddziałują na siebie elektrycznie i magnetycznie. INDUKCJA ELEKTROMAGNETYCZNA zjawisko powstawania siły elektromagnetycznej

Bardziej szczegółowo

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk

Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk Dźwięk podstawowe wiadomości technik informatyk I. Formaty plików opisz zalety, wady, rodzaj kompresji i twórców 1. Format WAVE. 2. Format MP3. 3. Format WMA. 4. Format MIDI. 5. Format AIFF. 6. Format

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Szkoły Ponadgimnazjalne Moduł III Foliogram 41. KULTURA BEZPIECZEŃSTWA SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Substancje chemiczne ze względu na zagrożenia dla zdrowia i/lub środowiska dzielimy na:

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128

ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128 ZASADY PRZYDZIAŁU ODZIEŻY ROBOCZEJ I OBUWIA ROBOCZEGO ORAZ ŚRODKÓW OCHRONY INDYWIDUALNEJ Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 128 Środki ochrony indywidualnej Środki ochrony indywidualnej to

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1241 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 10 lipca 2014 r Nazwa i adres CENTRUM TECHNIKI

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE. Wnioski podsumowujące można sformułować następująco:

PODSUMOWANIE. Wnioski podsumowujące można sformułować następująco: PODSUMOWANIE Hałas w środowisku jest coraz silniej odczuwalnym problemem, wpływa na zdrowie ludzi i przeszkadza w codziennych czynnościach w pracy, w domu i szkole. Może powodować choroby układu krążenia,

Bardziej szczegółowo

I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE

I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE INSTRUKCJA Test składa się z 28 pytań. Pytania są o zróżnicowanym stopniu trudności, ale ułożone w takiej kolejności aby ułatwić Ci pracę.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8, Data wydania: 17 listopada 2014 r. Nazwa i adres Laboratorium

Bardziej szczegółowo

INKASENT 1. Informacje ogólne

INKASENT 1. Informacje ogólne INKASENT 1. Informacje ogólne Zadaniem inkasenta jest sprawdzanie zużycia gazu, wody, ciepła, energii elektrycznej na wyznaczonym terenie. Ponadto do obowiązków inkasenta należy: sprawdzanie stanu liczników

Bardziej szczegółowo

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Ćw. M 11 Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Zagadnienia: Oddziaływania międzycząsteczkowe. Siły Van der Waalsa. Zjawisko lepkości. Równanie Newtona dla płynięcia cieczy. Współczynniki lepkości;

Bardziej szczegółowo

Autorzy: Tomasz Sokół Patryk Pawlos Klasa: IIa

Autorzy: Tomasz Sokół Patryk Pawlos Klasa: IIa Autorzy: Tomasz Sokół Patryk Pawlos Klasa: IIa Dźwięk wrażenie słuchowe, spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, cieczy, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne

Bardziej szczegółowo

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r.

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Podstawa prawna Do 22 lipca 2011 r.: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 października 2007 r. w sprawie wymagań w

Bardziej szczegółowo

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Z 2007, Nr 89, 3 13.04.2007 poz. 589ze zmianami)

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Z 2007, Nr 89, 3 13.04.2007 poz. 589ze zmianami) WYKAZ PRZEPISÓW Z ZAKRESU BEZPIECZEŃSTAWA I HIGIENY PRACY ORAZ BEZPIECZEŃSTWA PPOŻ DLA URZĘDU MIASTA PŁOCKA L.p. Nazwa aktu prawnego Z dnia: Uwagi 1 Ustawa Kodeks pracy (tekst jednolity - Dz. U. z 1998,

Bardziej szczegółowo

TEST dla pracowników inżynieryjno-technicznych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla pracowników inżynieryjno-technicznych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla pracowników inżynieryjno-technicznych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy ponosi: a) pracownik służby bhp b) pracodawca

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 27 marca 2014 r. Nazwa i adres: AB 888 ZAKŁAD

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH

ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH Politechnika Wrocławska Instytut Telekomunikacji i Akustyki SYSTEMY NAGŁOŚNIENIA TEMAT SEMINARIUM: ZASTOSOWANIE PSYCHOAKUSTYKI ORAZ AKUSTYKI ŚRODOWISKA W SYSTEMACH NAGŁOŚNIAJĄCYCH prowadzący: mgr. P. Kozłowski

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu: Organizacja pracy w laboratorium analitycznym 1. Podstawowe pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy zna podstawowe pojęcia związane z

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy

Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy 1 12. Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy Ocena ryzyka związanego z występowaniem czynników mierzalnych w środowisku pracy 12.1. Ryzyko zawodowe 12.1.1. Istota

Bardziej szczegółowo

Pola elektromagnetyczne

Pola elektromagnetyczne Materiały szkoleniowe Krzysztof Gryz, Jolanta Karpowicz Pracownia Zagrożeń Elektromagnetycznych CIOP PIB, Warszawa krgry@ciop.pl, jokar@ciop.pl +22 623 46 50 1. Czym są pola elektromagnetyczne? tzw. fizyczny

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO

ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO Opracowanie: Paweł Bartuzi Centralny Instytut Ochrony Pracy- Paostwowy Instytut Badawczy Spis treści 1. Wprowadzenie 3 2. Badania terenowe 5 3. Badania doświadczalne

Bardziej szczegółowo

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca Fizyka, klasa II Podręcznik: Świat fizyki, cz.2 pod red. Barbary Sagnowskiej 6. Praca. Moc. Energia. Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe 1 Praca mechaniczna - podaje przykłady wykonania pracy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 458 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9, Data wydania: 8 stycznia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH

ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH Przedstawiona lista dotyczy podstawowych zagadnień związanych z oceną ryzyka zawodowego. Odpowiedź tak oznacza, że przyjęte

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r.

Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. Zarządzenie Nr R-5/2006 Rektora Politechniki Lubelskiej w Lublinie z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie zasad przyznawania dodatków za pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych

Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych Załącznik nr 5 do Zarządzenia Burmistrza Gminy i Miasta Zagórów Szczegółowy program szkolenia okresowego w zakresie bhp i ppoż. pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych w Urzędzie Miejskim

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 967 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9, Data wydania: 3 września 2015 r. Nazwa i adres Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Projekt W ś wiecie dź więko w

Projekt W ś wiecie dź więko w Projekt W ś wiecie dź więko w Adresaci projektu: uczniowie gimnazjum. Formy i metody pracy: pogadanka wprowadzająca, praca grupowa, metoda projektów. Czas realizacji : 3 tygodnie Cele projektu: Cel główny:

Bardziej szczegółowo

Mowa w protetyce słuchu

Mowa w protetyce słuchu Technologie mowy 12.01.2015 Agenda Wstęp Skąd ten temat? Mowa w badaniach słuchu Mowa w dopasowaniu aparatów słuchowych metody, ocena Systemy wspomagające zrozumienie mowy w cyfrowych aparatach słuchowych

Bardziej szczegółowo

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8.1. Jakie wymagania i zalecenia dotyczące kompetencji i szkoleń sformułowano w normach serii PN-N-18001? Zgodnie

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 24 lipca 2014 r. AB 1228 Nazwa i adres OPERATOR

Bardziej szczegółowo

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji

7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji 7. Wyznaczanie poziomu ekspozycji Wyznaczanie poziomu ekspozycji w przypadku promieniowania nielaserowego jest bardziej złożone niż w przypadku promieniowania laserowego. Wynika to z faktu, że pracownik

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego -  - zadania z fizyki, wzory fizyczne, fizyka matura 11. Ruch drgający i fale mechaniczne zadania z arkusza I 11.6 11.1 11.7 11.8 11.9 11.2 11.10 11.3 11.4 11.11 11.12 11.5 11. Ruch drgający i fale mechaniczne - 1 - 11.13 11.22 11.14 11.15 11.16 11.17 11.23

Bardziej szczegółowo

REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK

REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK REDUKCJA HAŁASU NA PRZYKŁADZIE ZESPOŁU PODAJNIKÓW I DRUKAREK Wiesław FIEBIG, Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn, Politechnika Wrocławska, ul. Łukaszewicza 7/9, 51-377 Wrocław, wiesław.fiebig@pwr.wroc.pl

Bardziej szczegółowo

dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne

dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne dr inż. Leszek MORZYŃSKI SYSTEM ZDALNEGO NADZORU UŻYTKOWANIA NAUSZNIKÓW PRZECIWHAŁASOWYCH Materiały informacyjne Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warszawa 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010

Copyright by Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera, Łódź 2010 Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, przygotowana w trakcie realizacji programu Opracowanie kompleksowych programów profilaktycznych Numer projektu:

Bardziej szczegółowo

Wykłady z przedmiotu Bezpieczeństwo Pracy i Ergonomia

Wykłady z przedmiotu Bezpieczeństwo Pracy i Ergonomia Wykłady z przedmiotu Bezpieczeństwo Pracy i Ergonomia Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Górnictwa Podziemnego Pracownia Bezpieczeństwa Pracy i Ergonomii w Górnictwie Kraków 2015 Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2005 r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2005 r.) Dz.U.05.157.1318 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY 1) z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z naraŝeniem na hałas lub drgania mechaniczne 2)

Bardziej szczegółowo

Słowniczek pojęć do Mapy Akustycznej Gliwic

Słowniczek pojęć do Mapy Akustycznej Gliwic Słowniczek ojęć do May kustycznej Gliwic Hałas Hałasem nazywamy wszystkie nieożądane, nierzyjemne, dokuczliwe i szkodliwe dźwięki; jako szkodliwy dla życia i zdrowia jest on uznawany za ważny czynnik decydujący

Bardziej szczegółowo

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski 1 kwietnia 2014 PROGRAM OCHRONY PRZED HAŁASEM W ramach Programu ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Częstochowy na lata 2013-2018, uchwalonego podczas ostatniej sesji przez Radę Miasta zaproponowano

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA CZYNNIKAMI WYSTĘPUJĄCYMI W PROCESACH PRACY ORAZ ZASADY I METODY LIKWIDACJI LUB OGRANICZANIA ICH ODDZIAŁYWANIA NA PRACOWNIKÓW

ZAGROŻENIA CZYNNIKAMI WYSTĘPUJĄCYMI W PROCESACH PRACY ORAZ ZASADY I METODY LIKWIDACJI LUB OGRANICZANIA ICH ODDZIAŁYWANIA NA PRACOWNIKÓW ZAGROŻENIA CZYNNIKAMI WYSTĘPUJĄCYMI W PROCESACH PRACY ORAZ ZASADY I METODY LIKWIDACJI LUB OGRANICZANIA ICH ODDZIAŁYWANIA NA PRACOWNIKÓW Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 6 Identyfikacja

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH KSTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY WYKORYSTANIEM NARĘDI WSPOMAGAJĄCYCH Waldemar PASKOWSKI, Artur KUBOSEK Streszczenie: W referacie przedstawiono wykorzystanie metod wspomagania

Bardziej szczegółowo