MARKETING JAKO NOWOCZESNA METODA KIEROWANIA FIRMĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MARKETING JAKO NOWOCZESNA METODA KIEROWANIA FIRMĄ"

Transkrypt

1

2 MARKETING JAKO NOWOCZESNA METODA KIEROWANIA FIRMĄ Tomasz Domański Publikacja: Uniwersytet Łódzki, 1991 Marketing w powojennej Polsce traktowany był początkowo niechętnie, później z ograniczonym zaufaniem, a w ostatnich latach jako warunek konieczny do restrukturyzacji i uzdrowienia naszej gospodarki. Historia naszego kraju oraz innych nam podobnych tzw. krajów demokracji ludowej dowiodła, że model gospodarki scentralizowanej, opartej na planowym systemie nakazoworozdzielczym, nie ma szans powodzenia w realiach współczesnego świata. Szczególną wymowę mają dziś słowa Czingisa Ajmatowa wypowiedziane na Zjeździe Deputowanych Ludowych w czerwcu 1989 roku: Podczas gdy myśmy wytyczali, wdrażali i ustalali, jaki powinien być, a jaki nie może być socjalizm inne narody już go mają, zbudowały go i rozkoszują się jego płodami. Przy tym my, naszym doświadczeniem oddaliśmy im dobrą przysługę pokazując jak nie należy budować socjalizmu. Mam tu na myśli kwitnące i praworządne społeczeństwa Szwecji, Austrii,Norwegii, Holandii... Celem tego opracowania jest ogólne zaprezentowanie dziedziny marketingu i jego miejsca w systemie zarządzania firmą oraz wykazanie, że wdrożenie marketingowego stylu zarządzania nie jest przedsięwzięciem ryzykownym i niesprawdzonym, ale koniecznym dla zachowania właściwych relacji firmy z jej klientami, a tym samym zachowania swojej egzystencji w konkurencyjnym otoczeniu gospodarczym. I. Rynek i gospodarka wolnorynkowa jako właściwy obszar stosowania reguł marketingowych Większość charakterystycznych dla gospodarowania problemów, jakich doświadczamy obecnie, pojawiło się około lat temu. Swój początek biorą w okresie rewolucji agrarnej, tj. w czasach, gdy pierwotne społeczeństwa zamieniły wędrowny styl życia na osiadły, opierając podstawy swojej egzystencji na rolnictwie. Pojawienie się nadwyżek z produkcji rolnej wywołało zjawisko społecznego podziału pracy. W skutek tego podziału pojawiły się nowe zawody takie jak: rzemieślnicy, żołnierze, urzędnicy państwowi, kapłani oraz konieczność wzajemnej wymiany produkowanych towarów i świadczonych usług. Wymiana produkowanych dóbr stała się naturalną konsekwencją procesu specjalizacji produkcji. Wczesne społeczeństwa agrarne dokonywały obrotu na drodze prostej, sąsiedzkiej wymiany. Z czasem wykształciła się praktyka wymiany świadczeń w miejscach publicznych zgromadzeń nazywanych rynkami. Stąd pochodzi termin "gospodarka rynkowa", który używany jest w odniesieniu do działalności gospodarczej polegającej na specjalizacji produkcji i ich wymianie, opartej na zasadzie swobody umawiających się stron. Ze względu na tę swobodę gospodarkę rynkową nazywa się także gospodarką wolnorynkową. Bezpośrednia wymiana jednych dóbr na inne była podstawowym sposobem wymiany wzajemnych świadczeń we wczesnych gospodarkach rynkowych (wolnorynkowych). Z czasem pojawił się pieniądz, który skutecznie wyeliminował niedogodności handlu wymiennego. Postępujący proces specjalizacji pracy w produkcji powodował, że na przestrzeni ostatnich kilku wieków zanikła klasa drobnych, samodzielnych rzemieślników i pojawił się proletariat, czyli liczna klasa robotników zatrudnianych w dużych zakładach przemysłowych. Sprzedają oni swoją pracę w zamian za wynagrodzenie, które jest ich podstawowym środkiem pozyskiwania dóbr konsumpcyjnych nabywanych w drodze wymiany. 1 (9)

3 Współczesne rozumienie słowa rynek obejmuje o wiele większy zespół znaczeń niż te, które odnoszą się do czasów pierwotnego kształtowania się ogólnych zasad i form wymiany towarowej. Rynek, w dzisiejszym rozumieniu tego słowa, to zespół warunków umożliwiających sprzedawcy i nabywcy negocjowanie zasad wymiany ściśle określonego dobra. Jego istotą jest zespół warunków wymiany określonych dóbr, a nie fizycznie pojmowane miejsce (targowisko). Wyróżnia się dziś nie jeden, ale wiele rynków, które egzystują niezależnie od siebie, bądź wzajemnie się przenikają i oddziałują na siebie. Granice oddzielające poszczególne rynki określane są przez rodzaj sprzedawanych dóbr (np. rynek pszenicy), bariery naturalne (np. rynek dalekowschodni), albo ograniczenia stwarzane przez władze gospodarcze (np. rynek EWG). Uwarunkowania geograficzne i społeczne (np. dostępność surowców, sił wytwórczych, koszty transportu) oraz preferencje i ograniczenia stwarzane przez władze gospodarcze to główne czynniki wywołujące oddziaływanie rynków między sobą. Jednym z najważniejszych czynników wiążących rozmaite rynki jest dochód konsumenta. Pośród wielu możliwych podziałów i klasyfikacji, jednym z najważniejszych jest wyróżnienie dwóch podstawowych typów rynków: rynku dóbr konsumpcyjnych i rynku czynników wytwórczych. Wzajemne odniesienia pomiędzy nimi wpływają bezpośrednio na kształtowanie relacji podaży i popytu na określone dobra, a te z kolei są jednym z podstawowych przedmiotów zainteresowań badań marketingowych. Rynek dóbr to ten, na którym wymieniane są towary i usługi. Sprzedawcami są tu zazwyczaj przedsiębiorstwa, zaś nabywcami gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i administracja publiczna. Rynek czynników wytwórczych to ten, na którym nabywane i sprzedawane są środki produkcji dóbr i usług oraz praca. Sprzedawcami są tutaj przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe, natomiast nabywcami inne przedsiębiorstwa i administracja publiczna. Całkowita produkcja dóbr (towarów i usług) nazywana jest produktem narodowym. Trafia on od producentów do konsumentów za pośrednictwem rynków i dlatego gospodarka narodowa określana jest czasami jako pewien zbiór powiązanych ze sobą rynków. Nie wszystkie jednak dobra są przedmiotem wymiany w tzw. rynkowym sektorze gospodarki narodowej, gdyż część z nich oświata, opieka medyczna, wymiar sprawiedliwości jest rozdawana przez państwo w nierynkowym, tzn. budżetowym sektorze gospodarki narodowej. Stopień udziału sektora rynkowego i budżetowego w strukturze gospodarki narodowej jest podstawą rozróżnienia dwóch podstawowych typów gospodarki rynkowej i centralnie planowanej. Gospodarka rynkowa to taka, w której większość produkcji i pochodzi z sektora rynkowego. W tym modelu gospodarki producenci muszą pokrywać koszty wytworzenia i sprzedaży produktu z przychodów pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży wytworzonych dóbr, a rynki są wolne od kontroli państwowych władz gospodarczych. Alokacja czynników wytwórczych w rozmaitych sferach produkcji dóbr wyznaczana jest przez decyzje dotyczące produkcji, sprzedaży i zakupów, które podejmowane są jednocześnie przez producentów i konsumentów, a relacje zachodzące pomiędzy popytem i podażą ustalają odpowiedni poziom cen. Tylko w takim modelu gospodarczym istnieją warunki do posługiwania się metodami marketingowymi. Gospodarka centralnie planowana jest przeciwieństwem gospodarki rynkowej (wolnorynkowej). Decyzje, co do alokacji czynników wytwórczych podejmowane są przez centralne władze państwowe, a producenci i gospodarstwa domowe produkują i konsumują zgodnie z ich nakazem. Przyjęcie marketingowego sposobu zarządzania firmą jest równoznaczne z odrzuceniem tzw. orientacji produkcyjnej, polegającej na tym, że przedsiębiorstwo jest nastawione wyłącznie na udoskonalenie efektywności produkcji i dystrybucji, a konsumenci muszą dopasować się do jego oferty. Zarządzanie przedsiębiorstwami według orientacji produkcyjnej jest charakterystyczne dla typu gospodarki centralnie planowanej, tj. modelu, jaki obowiązywał w naszym kraju przez ostatnich kilkadziesiąt lat. Mówiąc a wolnym rynku i marketingu należy jednak pamiętać, że nigdy w historii nie istniała ani gospodarka całkowicie wolnorynkowa, ani też całkowicie kontrolowana. 2 (9)

4 W rzeczywistości wszystkie gospodarki były i są gospodarkami mieszanymi. Zakres możliwości zastosowania reguł marketingowych w danej gospodarce jest wprost proporcjonalny do rozmiarów sektora rynkowego tej gospodarki, czyli sektora nie kontrolowanego przez władze państwowe. Popyt, podaż i cena to podstawowe elementy (wolnego) rynku, a zachodzące między nimi zależności przyczynowo-skutkowe nazywane są mechanizmem rynkowym lub mechanizmem popytowo-podażowo-cenowym. Funkcjonowanie tego mechanizmu oraz sposoby oddziaływania na jego elementy to podstawowy zakres zainteresowania dziedziny marketingu, który powinien być traktowany jak zwykłe narzędzie, bez którego nie może poprawnie funkcjonować żadne przedsiębiorstwo prowadzące swoją działalność w warunkach gospodarki wolnorynkowej. II. Marketing pojęcie i zastosowanie Marketing nie powstał w wyniku rozwoju teorii ekonomicznych, ale w następstwie rozwoju naturalnych procesów społecznych i gospodarczych. Do najważniejszych czynników, które wpłynęły na jego ukształtowanie zaliczyć należy: rozwój asortymentu towarowego, podnoszenie się warunków bytowych ludności, rozwój konkurencji wynikającej z różnicowania jakości wyrobów, zmiany czynników w otoczeniu przedsiębiorstw, poszerzanie się rynków. Potrzeba wykorzystywania marketingowych reguł pojawiła się w końcu XIX wieku na skutek wzrostu produkcji przemysłowej, gdy w obawie przed nietrafioną produkcją oraz konkurencją producenci dóbr zmuszeni zostali do poświęcania coraz większej uwagi ujawnionym i nie ujawnionym potrzebom swoich klientów. Konieczność badania potrzeb konsumentów pojawiła się najpierw na rynku dóbr konsumpcyjnych, a w następnej kolejności na rynku środków produkcji i rynku usług produkcyjnych (czynników wytwórczych). Marketing nie jest odrębną dyscypliną naukową i nie posługuje się sobie tylko właściwym zbiorem pojęć i twierdzeń. Podstawową dziedziną, na której opiera się marketing jest teoria organizacji zarządzania. Korzysta on ponadto z pojęć właściwych dla ekonomii, matematyki, statystyki, teorii prawdopodobieństwa, psychologii, socjologii i prawa. Pierwsza książka pod tytułem Marketing, autorstwa R.S.Butler a, ukazała się w Stanach Zjednoczonych w roku Właściwy rozwój marketingu szczególnie w rozwiniętych, europejskich krajach kapitalistycznych nastąpił jednak dopiero po zakończeniu II wojny światowej. W dzisiejszym świecie prowadzone są studia dotyczące możliwości zastosowania marketingu w skali i międzynarodowej oraz w różnych dziedzinach życia społecznego poza sferą działalności gospodarczej (np. w jednostkach administracji publicznej). Nie wdając się w spory terminologiczne oraz w interpretację wielu z możliwych definicji można przyjąć, że marketing to zbiór reguł i oparta na nich działalność skierowana na poznanie oraz pobudzenie popytu i podaży, a za pośrednictwem wymiany na zaspokojenie potrzeb, wymagań i preferencji nabywców produkowanych dóbr. Efektem podejmowanych działań marketingowych powinno być zwiększenie zdolności przystosowawczej przedsiębiorstwa do zmieniającej się sytuacji na rynku. Istotą działań marketingowych jest rozpoznawanie rodzaju i wielkości popytu na rynku oraz formułowanie odpowiednich wskazań, co do wielkości i rodzaju produkcji. Dwa podstawowe pytania, na które poszukuje się odpowiedzi marketing to: Czego oczekuje od przedsiębiorstwa jego klient dziś i czego będzie oczekiwał w przyszłości? Czego mógłby oczekiwać, gdyby zostały pobudzone jego intencje zakupu? 3 (9)

5 Drugie pytanie wypływa z przekonania o tym, że oprócz popytu ujawnionego istnieje wiele nieujawnionych potrzeb klientów, które można zamienić na efektywny popyt stosując odpowiednią strategię marketingową. Stosowanie marketingu w działalności gospodarczej obejmuje dwie podstawowe sfery: marketingowego sposobu myślenia i wynikających z niego reguł postępowania oraz marketingowego sposobu praktycznego działania. Należy tu podkreślić, że działania zawierające się tylko w jednej z wymienionych sfer mogą być, co najwyżej, substytutem, ale na pewno nie działaniem marketingowym w pełnym tego słowa znaczeniu. Sfera marketingowego sposobu myślenia obejmuje określoną wiedzę oraz reguły rozumowania, zaczerpnięte z różnych dyscyplin naukowych, które służą do formułowania wniosków, co do obecnych i przyszłych potrzeb odbiorców na rynku. Wnioski takie są podstawą i punktem wyjścia do wszystkich działań marketingowych na rynku i w przedsiębiorstwie. Sfera marketingowego sposobu praktycznego działania obejmuje zespół zintegrowanych działań i czynności, które można podzielić następująco: 1. badania marketingowe działania, których celem jest dostarczenie przesłanek dla decyzji produkcyjnych oraz form promocji produktów oraz prognozowanie ich efektywności; 2. organizacja marketingu czynności organizacyjne wykonywane w strukturze przedsiębiorstwa związane z działaniami marketingowymi; 3. decyzje marketingowe taktyczne i strategiczne decyzje dotyczące rodzaju produkcji oraz form promowania produktów na rynku, ukierunkowane na zaspokojenie potrzeb i wymagań klientów oraz do pobudzenia zmiany intencji zakupu. Badania marketingowe obejmują gromadzenie i analizę informacji a rynku, a zachowaniu się konsumentów oraz innych finalnych odbiorców, a także a środkach taktyki i strategii marketingowej oraz efektach ich zastosowania. Pozwalają one na scharakteryzowanie badanych zjawisk i określenie ich uwarunkowań w przeszłości oraz w przyszłości, a także dostarczają przesłanek do podejmowania decyzji marketingowych. III. Badania marketingowe Pojęcie badanie marketingowe jest szersze niż pojęcia badanie rynku, lub analiza rynku. Analiza rynku jest pojęciem najwęższym, które odnosi się do zespołu czynności analitycznych mających na celu ustalenie aktualnego stanu podstawowych wskaźników opisujących rynek w rozmaitych jego przekrojach oraz w krótkich i średnich odcinkach czasu. Wyniki analiz rynkowych stanowią podstawę do podejmowania bieżących i planistycznych decyzji produkcyjnych. Terminem "badanie rynku" określa się natomiast zespół czynności mających na celu poznanie zjawisk, czynników i procesów rynkowych, ich genezy, aktualnego kształtu i tendencji rozwojowych. Analiza rynku jest częścią składową badań rynku, ale nie wszystkie badania rynku są częścią składową badań marketingowych. Przedmiotem badań marketingowych może być: struktura rynku; wielkość i jakość spożycia (konsumpcji); potrzeby, preferencje i motywy działania konsumentów; środki strategii marketingowej, przesłanki ich doboru oraz warunki i efektywności jej zastosowania. Studia marketingowe odnoszące się do mechanizmów rynkowych oraz do rynkowej równowagi uwzględniają wszystkie jego elementy - podaż, popyt i cenę. Istotnym zadaniem tych badań jest ustalenie, w jakim zakresie określona sytuacja rynkowa jest zbliżona do stanu równowagi dla określonych warunków, miejsca i czasu, asortymentu produktów oraz jednostki gospodarczej. Klasyfikacja badań marketingowych dokonywana jest na podstawie pięciu podstawowych kryteriów: przedmiotu badania, etapu badań, 4 (9)

6 funkcji jaką spełniają, metody badań oraz technik wykorzystywanych w tych badaniach. Podstawowym obszarem zainteresowania badań marketingowych są te czynniki, które wpływają na kształtowanie się popytu konsumpcyjnego. Szczególnym przypadkiem takich badań jest analiza popytu na nowe dobra wprowadzane na rynek. Podstawowe pytanie, na jakie poszukuje się wówczas odpowiedzi, to czy nowy produkt zostanie zaakceptowany przez konsumentów. Badanie takie polega często na eksperymentach rynkowych, gdyż dotyczy jeszcze nie ujawnionego popytu. Ważnym przedmiotem badań marketingowych są ceny. Analiza cen obejmuje takie elementy jak: badania nad wskaźnikiem kosztów utrzymania, badania zróżnicowania i ruchu cen oraz badania ich struktury i wzajemnych relacji. Inna grupa badań obejmuje zagadnienia uwarunkowań kształtujących koniunkturę po stronie podaży oraz elementy obrotu towarowego sprzedaż, zaopatrzenie, zapasy oraz szybkość tego obrotu. Ostatnim etapem badań marketingowych dotyczących rynku jest określenie jego tendencji rozwojowej i prognozowanie. W badaniach marketingowych nad spożyciem oraz nad potrzebami konsumpcyjnymi ludności i motywami jej postępowania na rynku analizuje się przemiany spożycia oraz jego wielkość i strukturę w odniesieniu do różnic ujmowanych jednostek konsumpcyjnych (np. na osobę lub rodzinę). Ponadto bada się przyczyny zróżnicowania spożycia, stan posiadania oraz zakres użytkowania dóbr trwałego użytku. Określa się również minimum spożycia w odniesieniu do różnych grup społecznych i zawodowych ludności. Bada się także warunki bytowe oraz związane z nimi modele konsumpcji. Wyniki badań spożycia tworzą ogólne tło dla przewidywań rynkowych oraz doboru odpowiednich środków strategii marketingowej. Badania strategii marketingowych wykorzystują rozmaite źródła informacji i metody analiz. Opierają się bardzo często na wynikach badań rynku, a niekiedy stanowią nawet ich kontynuację lub integralną część. Z samej swej istoty nie poddają się one unifikacji i klasyfikacji. Ich cechą charakterystyczną jest to, że podstawowe znaczenie odgrywa tu analiza dotycząca możliwości rynkowej promocji konkretnego produktu. Systematyczne badania grupy określonych produktów obejmują analizę ich jakości oraz określenie pozycji w stosunku do artykułów konkurencyjnych, a na tym tle perspektyw sprzedaży. Badania strategii marketingowych poszukują odpowiedzi na następujące, podstawowe pytania: Jakie kryteria powinny spełniać środki strategii marketingowej z punktu widzenia realizacji jej celów? Jakie środki należy zastosować, aby określona strategia marketingowa była najbardziej efektywne dla danego produktu i danej strategicznej jednostki gospodarczej? Jaka jest efektywność określonej strategii marketingowej? Informacje pochodzące z badań marketingowych stanowią niezbędną podstawę do podejmowania przez przedsiębiorstwo decyzji taktycznych i strategicznych oraz do kontroli skuteczności tych decyzji. Informacje marketingowe prowadzą w konsekwencji do nawiązywania kontaktów rynkowych pomiędzy sprzedającym i kupującym, wpływają w taki sposób na zachowanie się konsumenta że oferta sprzedaży kierowana jest do tych użytkowników, których produktywność jest najwyższa. Dlatego też mówi się czasami, że zarządzanie przedsiębiorstwem można utożsamiać z zarządzaniem strumieniami informacji. Można wyróżnić następujące etapy badań marketingowych: 1. gromadzenie informacji, 2. opracowania i analiza zgromadzonych informacji, 5 (9)

7 3. analiza i interpretacja wyników. Na etapie gromadzenia (pozyskiwania) informacji wyodrębnia się zwykle pierwotne i wtórne źródła informacji. Źródła pierwotne obejmują informacje zebrane specjalnie pod kątem badań marketingowych zazwyczaj dzięki studiom empirycznym. Źródła wtórne obejmują informacje, które wykorzystuje się w badaniach marketingowych, ale takie, które zostały zgromadzone do innych celów. Informacje pierwotne uzyskuje się za pomocą technik szeroko stosowanych w socjologii. Przy ich użyciu gromadzi się fakty trudne do zmierzenia, takie jak: opinie, poglądy i sposoby podejmowania przez konsumentów decyzji rynkowych. Opracowywanie i analiza informacji marketingowych polega na opracowaniu zgromadzonych informacji pod kątem ich ilości i jakości według przyjętej koncepcji badań. Do analizy ilościowej używa się technik statystycznych i ekonometrycznych. Metody statystyczne służą do porządkowania i usystematyzowania materiałów źródłowych, zaś metody ekonometryczne służą do ustalenia związków przyczynowoskutkowych zachodzących na rynku. Analiza jakościowa informacji jest ściśle powiązana z badaniami ilościowymi i towarzyszy im na każdym kolejnym etapie. W trzecim etapie badania marketingowego dąży się do interpretacji wyników uzyskanych w poprzednich etapach. Na tej drodze dąży się do wyjaśnienia zachodzących zjawisk rynkowych, oceny skuteczności i efektywności dotychczas stosowanej strategii marketingowej, przewidywania procesów rynkowych (zjawisk marketingowych) ułatwiających prognozowanie oraz zastosowania trafnej strategii marketingowej. Biorąc pod uwagę funkcje spełniane przez badania marketingowe można wymienić trzy rodzaje tych badań: 1. Badania opisowe pozwalają one na określenie pożądanej koncepcji badań marketingowych (postawienie problemu). Opisowi podlegają tu tylko zjawiska bez analizy przyczyn ich wystąpienia; tyczy to układu kanałów dystrybucji, struktury podmiotowej rynku oraz preferencji konsumentów. 2. Badanie związków przyczynowych pomiędzy sprzedażą tzw. zmienna zależną, a zmiennymi niezależnymi obejmującymi wewnętrzną strukturę i funkcjonowanie przedsiębiorstwa. 3. Badania "prognostyczne odnoszą się głównie do przewidywań popytu oraz innych zjawisk rynkowych. Uwzględniając zarówno założenia metodyczne badań i stosowane techniki, jak również organizację rynku badań marketingowych (co pomijam ze względu na temat i objętość tej pracy), można wyodrębnić: badania oparte na źródłach pierwotnych, badania oparte na źródłach wtórnych, ankiety i wywiady, obserwacje bezpośrednie, badania panelowe, badania jakościowe, badania psychofizyczne, badania eksperymentalne, badania symulacyjne, matematyczne modelowanie i analizę statystyczno-ekonometryczną. 6 (9)

8 Stosunek do badań rynku a szerzej do badań marketingowych uległ w Polsce ewolucji od niemal całkowitego negowania ich słuszności, przez uznanie takich prowadzenia na szczeblu badań w skali makroekonomicznej, aż do uznania potrzeby ich przedsiębiorstw przemysłowych i handlowych. Przyczyn dotychczasowego braku zainteresowania badaniami marketingowymi należy upatrywać, jak sądzę, w samej istocie poprzednio obowiązującego w naszym kraju modelu gospodarki nakazowo-rozdzielczej. Bariery ograniczające możliwości marketingowego działania wynikały z samej istoty modelu gospodarki centralnie sterowanej. Wśród najważniejszych ograniczeń należy wymienić: nie zaspokojony popyt (sprzedaje się każdy towar), dyrektywny system zarządzania (niewielka swoboda działania przedsiębiorstw na rynku) oraz wadliwy system przepływu informacji. IV. Marketing w praktyce działania firmy Marketing to system, czyli zorganizowany zbiór elementów i działań, który może być odnoszony do działań w skali przedsiębiorstwa, branży bądź w skali ogólno-gospodarczej lub społecznej. W tym miejscu interesować nas będzie jako użyteczne narzędzie służące firmie do kształtowania korzystnych stosunków z otoczeniem. Działania marketingowe wypływają z tzw. podsystemów funkcjonalnych marketingu, tzn.: informacji i badań marketingowych, planowania marketingu, decyzji marketingowych (strategia marketingu) oraz kontroli działalności marketingowej. Podsystemy funkcjonalne marketingu mogą być usytuowane w różnych strukturach organizacyjnych przedsiębiorstwa. Działalność marketingowa, a w szczególności decyzje w oparciu, o które realizowana jest taktyka i strategia marketingowa ulokowane są w wyspecjalizowanych komórkach marketingowych. Taktyka marketingu wiąże się zazwyczaj z decyzjami krótkookresowymi. Decyzje strategiczne dotyczą natomiast okresów średnich i długich. Organizacja działalności marketingowej może być rozróżniana według kryterium funkcjonalnego, geograficznego, według produktów oraz rynków docelowych. Organizacja funkcjonalna działań marketingowych polega na ich podziale według różnych grup czynności, jak reklama, sprzedaż, rozwój nowych produktów, badania marketingowe czy planowanie marketingu. Zaletą takiego rozwiązania jest możliwość specjalizacji funkcjonalnej pracowników, a także duża łatwość koordynacji działań marketingowych. Organizacja działań marketingowych według kryterium geograficznego polega na łączeniu wszystkich czynności marketingowych w komórkach przedsiębiorstwa wyodrębnianych według różnych obszarów jego działania. Rozwiązanie takie jest stosowane wówczas, gdy zasięg przestrzenny działania przedsiębiorstwa jest bardzo duży, gdy działa na rynkach o odmiennych cechach lub wtedy, gdy ze względu na duży zasięg przestrzenny przedsiębiorstwa tworzone są regionalne oddziały wyposażane w znaczną samodzielność. Organizacja działalności marketingowej według produktów (branżowa) jest odmianą organizacji funkcjonalnej. Są tu wydzielane poszczególne czynności marketingowe, ale dla poszczególnych produktów (ich grup) tworzy się stanowiska specjalistów. Zaletą takiej organizacji jest duża zdolność adaptacji do sytuacji rynkowej oraz możliwość stymulowania rynku poszczególnych produktów. Organizacja działań marketingowych według rynków docelowych zasadza się zazwyczaj na instytucjonalnej segmentacji rynku. Przedsiębiorstwa wyodrębnia tu grupy odbiorców i według tego podziału organizuje działalność marketingową. Celowość takiego wariantu wynika z potrzeby zastosowania odmiennej strategii sprzedaży dla poszczególnych grup odbiorców, a niekiedy także dyskryminacyjnej polityki cen. W niektórych dużych firmach stosowany jest dwustopniowy podział czynności marketingowych według produktów, a następnie grup odbiorców. Sposób i organizacja działań marketingowych uzależniany jest ad konkretnej sytuacji. Istotne znaczenie ma tutaj miejsce i rola przedsiębiorstwa na rynku, a także jego wielkość i powiązania z innymi podmiotami. 7 (9)

9 Cele marketingowe są osiągane za pomocą określonego rodzaju strategii marketingowej, dostosowanej do warunków otoczenia firmy. W strategii marketingowej istotne znaczenie ma zindywidualizowanie postępowania zależnie od rodzaju produktu, segmentu rynku (struktury popytu), szczegółowego celu marketingowego oraz od zmieniających się warunków gospodarczych i społecznych. Znaczenie długookresowych decyzji marketingowych jest coraz większe. Wynika to z ciągłych zmian czynników otoczenia głównie czynników technologicznych oraz konieczności globalnego ujmowania rynku. W związku z tym, w coraz większym stopniu nakłady na marketing upodabniają się do nakładów inwestycyjnych, które przynoszą efekty dopiero po pewnym, niekiedy dłuższym czasie. Strategia marketingu przyjmuje zazwyczaj postać tzw. marketingu-mix. Marketing-mix obejmuje zbiór środków, którymi firma może równocześnie oddziaływać na rynek docelowy. Dobór tych środków, ich siła oddziaływania oraz ponoszone na ten cel nakłady zależą od konkretnej sytuacji rynkowej. Do podstawowych elementów marketingu-mix należy zaliczyć: produkt na sprzedaż, promocję tego produktu na rynku docelowym oraz wszystkie sposoby aktywizacji sprzedaży: ceny, marze, kontakty z pośrednikami lub finalnymi odbiorcami (tzw. kanały rynku). Główne elementy marketingu-mix określa się niekiedy jako 4xP: Product + Place + Promotion + Price. V. Zakończenie Zastosowanie marketingu pociąga za sobą istotne konsekwencje dla firm działających dotychczas w realiach gospodarki centralnie planowanej. Biorąc pod uwagę realia polskiej gospodarki należy przypomnieć, że przy jej produkcyjnej orientacji podstawową i wiodącą funkcją było zaopatrzenie. Wielkość sprzedaży była określana całkowicie przez podaż, a nie popyt. Funkcjonowanie firmy w realiach wolnego rynku wymaga natomiast uwzględniania powiązań przedsiębiorstwa z rynkiem i jego potrzebami. Realizacja funkcji marketingowych pozwala na podejmowanie trafnych decyzji dotyczących wielkości i struktury produkcji oraz koordynację działań wszystkich ogniw produkcji i sprzedaży. Koszty marketingu w skali makroekonomicznej stanowią różnicę pomiędzy cenami detalicznymi, a cenami produkcji (ceny oferowane przez producentów pomniejszone o wydatkowane przez nich koszty marketingu). Obejmują one nakłady na czynności marketingowe (opakowanie, transport, reklama, magazynowanie, badania marketingowe) wykonywane we wszystkich ogniwach produkcji i obrotu towarowego. Tak ujmowane koszty wynoszą w rozwiniętych krajach kapitalistycznych stanowią nawet 55% ceny detalicznej. Nie ma jednak żadnych wątpliwości, że o wiele bardziej korzystne dla przedsiębiorstwa jest ponoszenie kosztów marketingu, niż kosztów nietrafionej produkcji. 8 (9)

10 LITERATURA: Jerzy Dietl Marketing, PWE, Warszawa 1985 Jerzy Dietl Informacja i badania marketingowe jako podstawa podejmowania decyzji ", RPE-S, Poznań 1980 Jerzy Dietl Badania marketingowe", PTE, Łódź 1976 Bogdan Gregor, Roman Głowacki Przedsiębiorstwo na rynku, PWE, Warszawa 1987 Stefan Młynarski Metody badań marketingowych AE w Krakowie, 1986 Teodor Kramer Marketing ", AE we Wrocławiu, 1983 Marek Prymon Zarządzanie marketingowe AE we Wroclawiu, 1982 Jadwiga Szymczak, Stanisław Marcinkowski Marketing w działalności gospodarczej przedsiębiorstw TNOiK, Bydgoszcz 1979 Zbigniew Sporek Promocja w strategii jednostek gospodarczych IHWiU, Warszawa 1981 Ireneusz Rutkowski, Wojciech Wrzostek Strategia marketingowa, PWE, Warszawa 1985 Praca zbiorowa pod redakcją Józefa Kramera Badania rynku jako podstawa podejmowania decyzji przez przedsiębiorstwo AE w Katowicach, (9)

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy

Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy Ekonomia jako nauka ukształtowała się dopiero w drugiej połowie XVIII w. Od czasów starożytnych (np. Biblia) przejawiały się różne poglądy ekonomiczne (np. podatki). Z kolei zarządzanie (a dokładniej nauki

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DEFINICJA Dystrybucja - proces transferu dóbr i usług ze sfery wytwarzania do sfery finalnej konsumpcji lub finalnego zużycia poprzez kolejne szczeble i etapy kanałów dystrybucyjnych.

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Definicje badań marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne i obiektywne identyfikowanie, gromadzenie, analizowanie i prezentowanie

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Pojęcie logistyki ,,Logistyka nie jest wszystkim, ale wszystko bez logistyki jest niczym

TEMAT: Pojęcie logistyki ,,Logistyka nie jest wszystkim, ale wszystko bez logistyki jest niczym TEMAT: Pojęcie logistyki,,logistyka nie jest wszystkim, ale wszystko bez logistyki jest niczym prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej SZYMONIK http://www.gen-prof.pl/ Łódź 2015 1. Geneza i pojęcie logistyki Geneza

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany-J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych Badania i analizy rynku w działalności przedsiębiorstwa budowlanego. Potrzeby badań rynku na etapie planowania biznesu Kim

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2. Czynniki sukcesu i przyczyny porażek w zarządzaniu własną firmą Mirosław Haffer

Rozdział 2. Czynniki sukcesu i przyczyny porażek w zarządzaniu własną firmą Mirosław Haffer Założyć firmę i nie zbankrutować. Aspekty zarządcze. redakcja naukowa Sławomir Sojak Czytelnik przyszły przedsiębiorca znajdzie w książce omówienie najważniejszych aspektów zakładania i zarządzania rmą

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

1 Lekcja organizacyjna

1 Lekcja organizacyjna NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu ekonomika rolnictwa na podstawie programu nr TA/PZS1/PG/2012 klasa 2TA l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia Zakres podstawowy

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I

Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I Marketing Internetowy (cz. 3) - Badania marketingowe - wzorce i procedury segmentacji rynku cz. I Wzorce i procedury segmentacji rynku - wstęp Bez względu na posiadane towary czy usługi należy liczyć się

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Ćwiczenia z Podstaw Marketingu III rok studia niestacjonarne I stopnia na kierunku Zarządzanie Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Materiały i metody. Dr Grażyna Adamczyk

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Materiały i metody. Dr Grażyna Adamczyk Materiały i metody Dr Grażyna Adamczyk Materiały Źródła informacji Klasyfikacja źródeł informacji Źródła informacji Źródła wewnętrzne Źródła zewnętrzne Wtórne Pierwotne Krajowe Zagraniczne Wtórne Pierwotne

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: ZARZĄDZANIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Zarządzanie pytania podstawowe 1. Funkcje zarządzania 2. Otoczenie organizacji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz

Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Redaktor naukowy Danuta Dudkiewicz Warszawa 2007 SPIS TREŚCI WSTĘP...................... 7 Rozdział 1. Stanisław Kuśmierski, Danuta Dudkiewicz POJĘCIE, ZASADY I INSTRUMENTY MARKETINGU USŁUG TURYSTYCZNYCH..................

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Dystrybucja - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Funkcje dystrybucji: Koordynacyjne polegające na: określeniu długości,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE

BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE BIZNES PLAN ASPEKTY MARKETINGOWE Czym się zajmiemy? I II III IV pomysły na własną firmę przedmiot przedsięwzięcia budowanie oferty dla klienta podmiot przedsięwzięcia rynek planowanej działalności aspekty

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Etapy przygotowań do przeprowadzenia badań marketingowych 2 Badania marketingowe a funkcje marketingu Analiza otoczenia Analiza klientów Planowanie produktów i usług Planowanie dystrybucji Planowanie

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autora... 11

Spis treści. Od autora... 11 Spis treści Od autora... 11 BLOK TEMATYCZNY 1. Rynek, segmenty rynku... 13 1.1. Definicje rynku...13 1.2. Struktura przedmiotowa rynku (zakres przedmiotowy)...14 1.3. Podmioty rynku...16 1.4. Struktura

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych

O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych Gospodarowanie w firmie Urszula Kazalska 1 Wydajność Ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia sukcesu firmy. Firmy o niskiej wydajności przegrywają konkurencję

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów.

2011-11-25. Jego rezultatem są wybory strategiczne i programy działań zmierzających do zapewnienia realizacji tych wyborów. 2011-11-25 Planowanie działalności - istota Planowanie działalności stowarzyszenia jest sformalizowanym procesem podejmowania decyzji, w którym wypracowuje się pożądany obraz przyszłego stanu organizacji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE

BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE 1.1.1 Badania rynkowe i marketingowe I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE BADANIA RYNKOWE I MARKETINGOWE Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P15 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE

EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE EFEKTY KSZTAŁCENIA ORAZ MACIERZE POKRYCIA KIERUNKU LOGISTYKA STUDIA LICENCJACKIE ------------------------------------------------------------------------------------------------- WIEDZA W01 W02 W03 Ma

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Anna Irena Szymańska Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.3 Temat zajęć: Rynek i jego funkcje w gospodarce 1. Cele lekcji: Uczeń: zna i rozumie pojęcia:, sprzedający, kupujący, gospodarstwo domowe,

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach TYTUŁ PREZENTACJI Podejście systemowe w zarządzaniu logistyką Zarządzanie łańcuchem dostaw w pionowo zintegrowanych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW DLA POSZCZEGÓLNYCH OSI PRIORYTETOWYCH, DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ RPO WO 2014-2020 zakres: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego OŚ PRIORYTETOWA II RPO WO 2014-2020 KONKURENCYJNA

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Pytania z przedmiotu Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw

Pytania z przedmiotu Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw Pytania z przedmiotu Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw 1. Wymienić etapy rozwoju logistyki. 2. Podaj definicje logistyki. 3. Jakie wnioski wypływają z definicji określającej, co to jest logistyka?

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia stosunki międzynarodowe studia społeczne, kierunek: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Prawo 30 h Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Badania rynku turystycznego

Badania rynku turystycznego Badania rynku turystycznego Kontakt 2 Konsultacje: Środa 8.15 9.45 Czwartek 9.30 12.30 Miejsce: Rektorat UMCS, p. 506, tel. 81-537 51 55 E-mail: rmacik@hektor.umcs.lublin.pl Witryna z materiałami dydaktycznymi:

Bardziej szczegółowo

II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH)

II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH) Załącznik nr 5 II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH) TEMAT PROJEKTU: ZOSTAŃ EINSTEINEM BIZNESU - INNOWACYJNY POMYSŁ NA FIRMĘ. Projekt powinien zawierać:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

KROK 7. PLAN MARKETINGOWY. Jerzy T. Skrzypek

KROK 7. PLAN MARKETINGOWY. Jerzy T. Skrzypek KROK 7. PLAN MARKETINGOWY Jerzy T. Skrzypek 1 Prezentacja zawiera zasady konstrukcji planu organizacyjnego 2 Źródło: książka Biznesplan w 10 krokach W poprzedniej prezentacji: Plan organizacyjny 1 Prezentacja

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo