Streszczenie. 1. Organizacja Wytwarzająca Oprogramowanie w Gospodarce Opartej na Wiedzy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Streszczenie. 1. Organizacja Wytwarzająca Oprogramowanie w Gospodarce Opartej na Wiedzy"

Transkrypt

1 Dr Karol Chrabański Śląska WyŜsza Szkoła Zarządzania im. Generała Jerzego Ziętka w Katowicach ul. Krasińskiego 2, Tel.: Model semantyczny interpretacji norm ISO serii 9000 w procesie przejścia od Systemu Zarządzania Jakością do Systemu Zarządzania Wiedzą. Na przykładzie Organizacji Wytwarzającej Oprogramowanie Streszczenie Artykuł wskazuje na sposób przejścia od Systemu Zarządzania Jakością SZJ) stosowanego w Organizacji Wytwarzającej Oprogramowanie(OWO) do Systemu Zarządzania Wiedzą ( SZW) w tejŝe organizacji. Po czym w ramach SZW przedstawiony jest próba określenia elementów struktury wiedzy. 1. Organizacja Wytwarzająca Oprogramowanie w Gospodarce Opartej na Wiedzy Aktualnie autorzy licznych publikacji nie podejmują w zasadzie dyskusji co do faktu istnienia społeczeństwa informacyjnego. Proces ten zapoczątkowany został w drugiej połowie XX wieku i trwa nadal. Za Herbertem Kubickim moŝna przyjąć, Ŝe społeczeństwo informacyjne jest traktowane jak formacja społeczno-gospodarcza, w której produktywne wykorzystanie zasobu jakim jest informacja oraz intensywna pod względem wiedzy produkcja, odgrywają dominującą rolę 1. Stąd moŝna uŝyć określenia, Ŝe społeczeństwo informacyjne tworzy Gospodarkę Opartą na Wiedzy (GOW). Podstawowymi filarami GOW są: system innowacyjności, system edukacyjny, otoczenie instytucjonalno-biznesowe, aspekt 1 J.S. Nowak: Społeczeństwo Informacyjne-geneza i definicje;[w:] praca zbiorowa pod redakcją J.S. Nowak, G. Bliźniuk: Społeczeństwo informacyjne, PTI-Oddział Górnośląski, Katowice 2005, s. 40 1

2 regionalny, system informacyjno-komunikacyjny i wreszcie zarządzanie wiedzą na poziomie organizacji 2. Ten ostatni filar wymaga szczególnej uwagi. W.M. Grudzewski i I.K. Hejduk twierdzą odnośnie poziomu organizacji, Ŝe: 1. kształtowanie gospodarki opartej na wiedzy powinno przede wszystkim odbywać się na poziomie poszczególnych organizacji 2. trudno sobie wyobrazić gospodarkę opartą na wiedzy bez organizacji, szczególnie przedsiębiorstw, które skutecznie zarządzają wiedzą 3. wydaje się wręcz, Ŝe to właśnie na poziomie poszczególnych organizacji zarządzanie wiedzą, jest najbardziej efektywne Natomiast w niniejszym artykule filar przedsiębiorstwa jest jeszcze bardziej uszczegółowiony. Mianowicie jest nim OWO, która oferuje-po wykonaniu odpowiednich procesów - klientom wyrób w postaci oprogramowania. Jest to specyficzny wyrób, bowiem oprogramowanie jest najlepszym przykładem produktu opartego na wiedzy. Niemal w całości bowiem składa się z wiedzy (podobnie jak doradztwo-konsulting, projekty z zakresu reklamy, architektury i technologii) 3. OWO jest organizacją opartą na wiedzy, bowiem charakteryzuje się następującymi cechami 4 : 1. wytwarzają produkty bogate w wiedzę, tj. takie, których ponad połowa wartości stanowi wiedza lub dostarczają usługi oparte na wykorzystaniu wiedzy w większym stopniu niŝ pracy fizycznej 2. zatrudniają wysokiej klasy specjalistów, tzw. pracowników wiedzy, stanowiących trzon spośród wszystkich zatrudnionych 3. o ich wartości rynkowej przede wszystkim przesądza wartość kapitału intelektualnego. Wartość księgowa jest co najmniej dwa razy mniejsza, aniŝeli wartość rynkowa. MoŜna zaryzykować twierdzenie, Ŝe współcześnie wiele produktów ma tak znaczące znaczenie dla klientów, poniewaŝ zawiera w sobie oprogramowanie. Przyjmując za normą 2 W.M.Grudzewski, I.K.Hejduk: Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwach. Difin, Warszawa 2004, s A. Fazlagić: Systematyzacja pojęć związanych z zarządzaniem wiedzą, Problemy Jakości 3/ W.M. Grudzewski, I.K. Hejduk: Zarządzanie wiedza w przedsiębiorstwach..., s.135 2

3 ISO/IEC ( Technologia informacyjna procesy cyklu Ŝycia oprogramowania ), Ŝe oprogramowanie to to samo co produkt programistyczny. MoŜna go zdefiniować jako zestaw programów komputerowych, procedur i ewentualnie związanej z nim dokumentacji i danych. Nawiązując do normy ISO/IEC moŝna przyjąć definicję OWO jako organizacji, która zawiera kontrakt z nabywcą na dostawę na warunkach określonych w kontrakcie-systemu, produktu programistycznego lub usługi programistycznej. Ta ostatnia wg wspomnianej normy - to wykonanie czynności, prac lub obowiązków związanych z produktem programistycznym, takich jak rozwój, konserwacja i obsługa. W niniejszym artykule przyjmuje się definicję zarządzania wiedzą podaną przez naukowców z Cranfield School of Management w Wielkiej Brytanii. Jest to równieŝ definicja, za którą w toku badań - opowiedzieli się menedŝerowie. W rezultacie przyjęto, Ŝe zarządzanie wiedzą to ogół procesów umoŝliwiających tworzenie, upowszechnianie i wykorzystanie wiedzy o realizacji celów organizacji 5. Aczkolwiek naleŝy równieŝ zauwaŝyć, Ŝe moŝna przyjąć pojęcie wiedzy jako podstawowe (pierwotne). Tym samym ograniczając się jedynie do jego wyjaśnienia i rozgraniczenia od innych pojęć pokrewnych 6. W praktyce często zarządzanie wiedzą jest związane z 7 : 1. identyfikacją (mapowaniem) wiedzy (inaczej lokalizowaniem) 2. tworzeniem wiedzy (innowacyjność) 3. ułatwianiem dostępu do informacji 4. dzielenie się wiedzą 5. upowszechnianie najlepszych rozwiązań w ramach tej samej organizacji. Oprogramowanie staje się coraz bardziej powszechnym elementem stosowanym przez współczesne organizacje. Jest ono wynikiem-rezultatem prac podejmowanych przez zespołyfirmy specjalistów (specjalistyczne). Coraz większa liczba OWO posiada zaprojektowany, udokumentowany, wdroŝony i certyfikowany System Zarządzania Jakością (SZJ) 5 M.Morawski: Ilościowe zarządzanie wiedzą podejście zachodnie, [w:] praca zbiorowa pod redakcją K.Perechudy: Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s J. Gołuchowski: Technologie informatyczne w zarządzaniu wiedzą w organizacji, Wydawnictwo AE Katowice, Katowice 2005 rok, s.18 7 A. Fazlagić, tamŝe 3

4 spełniających wymagania międzynarodowych norm z serii ISO 9001:2000. Przyjmuje się, Ŝe SZJ to system zarządzania (system do ustanawiania polityki i celów, i osiągania tych celów) do kierowania organizacją (grupa ludzi i infrastruktura, z przypisaniem odpowiedzialności, uprawnień i powiązań) i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości. Wymagania normy ISO 9001:2000 zostały uzupełnione o zalecenia podane w normie ISO/IEC (software engineering Guidelines for the application of ISO 9001:2000. to computer software ). Dla lepszego zobrazowania obszernej tematyki SZJ całość wymagań i zaleceń podzielono na części. Dokonano podziału w oparciu o przyjęte kryteriaposzczególnych procesów. Całość podziału procesów przedstawia rysunek 1 ( rysunki są umieszczone na końcu artykułu). Podziału procesów uwidocznionych na rysunku 1- dokonano w oparciu o podane poniŝej wybrane kryteria. Oto one: 1. procesy zarządzania sprowadzają się do podjęcia przez najwyŝsze kierownictwo decyzji konstytuujących SZJ. Obejmują one : Wymagania dotyczące dokumentacji, do których moŝna zaliczyć: postanowienia ogólne [4.2.1] księga jakości [4.2.2] Odpowiedzialność kierownictwa do których moŝna zaliczyć: zaangaŝowanie kierownictwa [5.1] orientacja na klienta [5.2] polityka jakości [ 5.3] planowanie [5.4] odpowiedzialność, uprawnienia i komunikacja [5.5] przegląd zarządzania [5.6] 2. procesy doskonalące, które obejmują: ciągłe doskonalenie [8.5.1], działania korygujące [8.5.2], działania zapobiegawcze [8.5.3] 3. procesy główne dotyczą realizacji wyrobu (tutaj: oprogramowania), poniekąd obrazują cykl Ŝycia wyrobu, począwszy od określenia wymagań dotyczących wyrobu, poprzez 4

5 przegląd wymagań dotyczących wyrobu, planowanie realizacji wyrobu, zakupy, produkcję i dostarczanie usługi, do działań po dostawie. Obejmują: planowanie realizacji wyrobu [7.1] procesy związane z klientem [7.2] projektowanie i rozwój [7.3] zakupy [7.4] produkcja i dostarczanie usługi [7.5] nadzorowanie wyposaŝenie do monitorowania i pomiarów [7.6] 4. procesy pomocnicze - wspomagają poprawne działanie procesów zarządzania, procesów głównych - realizacji wyrobu, procesów doskonalących. MoŜna je podzielić na trzy podgrupy: pierwszą: procesy pomocnicze zarządzanie zasobami. Dotyczą takich zasobów jak: zasoby ludzkie [6.2], środowisko pracy [6.3], infrastruktura [6.4] drugą: procesy pomocnicze zarządzanie dokumentacją. Obejmują nadzór nad dokumentacją [4.2.3] i nadzór nad zapisami [4.2.4] trzecią: procesy pomocnicze - monitorowanie, pomiary i analiza. Obejmują one: monitorowanie i pomiary procesów [8.2.3] i wyrobu [8.2.4], nadzorowanie wyposaŝenia do monitorowania i pomiarów [7.6], nadzór nad wyrobem niezgodnym [8.3], audity wewnętrzne [8.2.2], analizowanie danych [8.4], badanie zadowolenia klienta.[8.2.1]. NaleŜy wskazać,ŝe bezsprzecznie występują powiązania pomiędzy SZJ a SZW 8. W oparciu o tą przesłankę zaproponowano sposób budowy SZW dla OWO stosujących wymagania i zalecenia podane w SZJ. Całość przedstawia rysunek nr 2. Uwzględniono na nim następujące elementy: 8 K.Chrabański: Systemy zarządzania jakością i systemy zarządzania wiedzą. Próba zdefiniowania relacji na przykładzie organizacji wytwarzającej oprogramowanie, [w:] praca zbiorowa pod redakcją E. Skrzypek, Materiały konferencji naukowej Intellect 2005 nt. Kapitał intelektualny jako szansa na poprawę jakości zarządzania w warunkach globalizacji. Zakład Ekonomiki Jakości i Zarządzania Wiedzą Wydział Ekonomiczny UMCS Lublin, Kazimierz Dolny, listopada 2005 roku 5

6 1. opracowanie załoŝeń modelu semantycznego prezentacji wymagań normy ISO 9001:2000 i zaleceń normy ISO /IEC przedstawienie z pomocą modelu semantycznego poszczególnych procesów ( zarządzania, doskonalące, główne, itd. ) 3. opracowanie mapy poszczególnych procesów z uwzględnieniem załoŝeń modelu semantycznego 4. opracowanie potencjalnych obszarów decyzyjnych dla poszczególnych procesów SZJ 5. zdefiniowanie elementów wiedzy SZW Przedstawiony pięcioetapowy sposób budowania SZW dla OWO zostanie uszczegółowiony poprzez odniesienie poszczególnych etapów do wybranego fragmentu SZJ przewidzianego dla OWO. Uszczegółowienie zostało przedstawione w postaci kolejnych załączników. PoniŜsze zestawienie obrazuje zawartość poszczególnych załączników: a) załącznik nr 1: załoŝenia modelu semantycznego prezentacji wymagań normy ISO 9001:2000 i zaleceń normy ISO /IEC b) załącznik nr 2: przedstawienie z pomocą modelu semantycznego wybranych procesów głównych dla punktów normy do c) c)załącznik nr 3: opracowanie mapy poszczególnych procesów z uwzględnieniem załoŝeń modelu semantycznego dla do d) załącznik nr 4 : opracowanie potencjalnych obszarów decyzyjnych dla poszczególnych procesów SZJ dla punktów do e) załącznik nr 5: zdefiniowanie elementów wiedzy SZW dla wybranego obszaru decyzyjnego dotyczącego punktów normy Zakończenie W Gospodarce Opartej na Wiedzy (GOW) na poziomie przedsiębiorstw-jak się podaje w literaturze- najskuteczniej zarządza się wiedzą Jednym z przykładów przedsiębiorstw, których działalność niemal w całości opiera się na wiedzy są Organizacje Wytwarzające Oprogramowanie ( OWO). Niektóre spośród nich celem skuteczniejszego zaspokajania potrzeb klientów zaprojektowały, udokumentowały, wdroŝyły i utrzymują Systemy 6

7 Zarządzania Jakością ( SZJ) Dla tej grupy przedsiębiorstw ( OWO oraz SZJ) zostanie podjęta próba zdefiniowania elementów wiedzy SZW, co wynika z faktu ogromnego znaczenia jakie ma dla nich wiedza. Zdefiniowane elementy wiedzy posłuŝą do wykonania analiz SZW Przedstawiona metodyka ( sposób ) weryfikowana w trakcie aktualnie prowadzonych postępowania jest obecnie praktycznie pod kierunkiem autora artykułu usług doradczych związanych z opracowaniem i pomocą we wdroŝeniu innowacyjnych rozwiązań z zakresu zarządzania cyklem Ŝycia produktu softwarowego. Całość prac jest odniesiona do telemetrycznych systemów informatycznych. Zakres projektu obejmuje zaprojektowanie, wdroŝenie i ocenę systemu jakości związanego z cyklem Ŝycia produktów dla wszystkich sekcji działu telemetrii tj. badań i rozwoju, produkcji i sprzedaŝy, utrzymania, sekcji testów Ŝycia produktów dla wszystkich sekcji działu telemetrii tj. badań i rozwoju, produkcji, sprzedaŝy, utrzymania i planowanej sekcji testów. Bibliografia 1. Chrabański K., Systemy zarządzania jakością i systemy zarządzania wiedzą. Próba zdefiniowania relacji na przykładzie organizacji wytwarzającej oprogramowanie, [w:] praca zbiorowa pod redakcją E. Skrzypek, Materiały konferencji naukowej Intellect 2005 nt. Kapitał intelektualny jako szansa na poprawę jakości zarządzania w warunkach globalizacji. Zakład Ekonomiki Jakości i Zarządzania Wiedzą Wydział Ekonomiczny UMCS Lublin, Kazimierz Dolny, listopada 2005 roku 2. Fazlagić A., Systematyzacja pojęć związanych z zarządzaniem wiedzą, Problemy Jakości 3/ Gołuchowski J., Technologie informatyczne w zarządzaniu wiedzą w organizacji, Wydawnictwo AE Katowice, Katowice Grudzewski W.M., Hejduk I.K., Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwach, Difin, Warszawa International Standard ISO/IEC 90003: Software engineering. Guidelines for the application of 9001:2000to computer software. First edition Kisielnicki J., System pozyskiwania i zarządzania wiedzą we współczesnych organizacjach, [w:] Zarządzanie wiedzą we współczesnych organizacjach, Oficyna Wydawnicza WyŜszej Szkoły Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego, Warszawa Morawski M., Ilościowe zarządzanie wiedzą podejście zachodnie, [w:] praca zbiorowa pod redakcją K.Perechudy: Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Nowak J.S., Społeczeństwo Informacyjne-geneza i definicje;[w:] praca zbiorowa pod redakcją J.S. Nowak, G. Bliźniuk: Społeczeństwo informacyjne, PTI-Oddział Górnośląski, Katowice PN-EN ISO 9001:2000 Systemy zarządzania jakością. Wymagania, Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa

8 8

9 Odpowiedzialność kierownictwa Inne 5 Dokumentacja SZJ Odpowiedzialność kierownictwa (zapewnienia) 5 Działania korygujące Działania zapobiegawcze Ciągłe doskonalenie Wyznaczenie pełnomocnika Przeprowadzenie przeglądu SZJ 5.1 d Procesy zarządzania Procesy doskonalące Procesy główne realizacja wyrobu 7 Procesy związane z klientem, w tym komunikacja 7.2 Procesy pomocnicze zarządzanie zasobami 6 Procesy pomocnicze 4. 2 zarządzanie dokumentacją Procesy pomocnicze monitorowanie, pomiar i analiza 8 Zasoby 6.2 ludzkie Środowisko 6.3 pracy 6.4 Infrastruktura Nadzór nad dokumentacją Nadzór nad zapisami Nadzorowanie wyposaŝenia do monitorowania i pomiarów 7.6 Monitorowanie i pomiary wyrobu Nadzór nad wyrobem niezgodnym 8.3 Audity wewnętrzne Badanie zadowolenia klienta Analizowanie danych 8.4 Klient wymagania Klient zadowolenie Określenie wymagań dotyczących wyrobu Przegląd wymagań dotyczących wyrobu Planowanie 7.1 realizacji wyrobu Bez wymogu projektowania Zakupy 7.4 Z wymogiem 7.3 projektowania i rozwoju Produkcja i 7.5. dostarczanie usługi Działania po dostawie Hardware Software Monitorowanie i pomiary procesu Rysunek 1. Mapa procesów dla organizacji wytwarzającej oprogramowanie spełniającej wymagania ISO 9001:2000 i zalecenia ISO/IEC Źródło: Opracowanie własne. K. Chrabański: Mapowanie procesów systemu zarządzania jakością zgodnego ze standardem ISO 9001:2000 przeznaczonego dla wytwórców oprogramowania. [w:] praca zbiorowa pod redakcją M. Goliński, J.K. Grabara, J.S. Nowak: Informatyka i efektywność systemów, PTI-Oddział Górnośląski, Katowice 2005, s

10 Rysunek 1 2

11 Rysunek 2 Kryteria podziału procesów Podział procesów SZJ procesy główne procesy pomocnicze procesy zarządzania procesy doskonalące ISO 9001:2000 ISO/IEC zasad budowy modelu Opracowanie załoŝeń modelu semantycznego prezentacji wymagań normy ISO 9001:2000 i zaleceń ISO/IEC Przedstawienie z pomocą modelu semantycznego poszczególnych procesów SJZ Poszczególne Procesy SZJ Opracowanie mapy poszczególnych procesów z uwzględnieniem załoŝeń modelu Mapa procesów Opracowanie potencjalnych obszarów decyzyjnych dla poszczególnych procesów SZJ Potencjalne obszary decyzyjne Hierarchia poziomów opisu wiedzy wg. K. Wiig Zdefiniowanie elementów wiedzy SZW dziedzina region segment element fragment atom W I E D Z Y Analiza elementów wiedzy SZW Rysunek 2. Elementy uwzględniane przy określaniu sposobu budowy SZW dla OWO stosujących SZJ. Źródło : Opracowanie własne. 8

12 Załącznik nr 1: ZałoŜenia modelu semantycznego prezentacji wymagań normy ISO 9001:2000 i zaleceń normy ISO /IEC Normy ISO serii 9000 pisane są jak juŝ wspomniano - językiem zwięzłym, o określonym (zwykle duŝym) stopniu uogólnienia. Stąd teŝ, mając na uwadze zwiększenie komunikatywności przekazu zawartości norm serii ISO w odniesieniu do OWO zaproponowano semantyczne (znaczeniowe) ujęcie wymagań podanych w normie ISO 9001:2000 z jednoczesnym uwzględnieniem zaleceń podanych w normie ISO/IEC W praktyce semantyczne ujęcie wymagań i zaleceń podanych we wskazanych normach ISO uzupełniono przyjęciem następujących dodatkowych zasad: 1. wyraźne oddzielenie zawartości wymagań ujętych w normie ISO 9001: 2000 od zaleceń podanych w normie ISO /IEC Zalecenia na rysunkach są oznaczone przerywaną linią. 2. poszczególne punkty wymagań normy ISO 9001:2000 i zaleceń z normy ISO/IEC są przyporządkowane do procesów podanych w ramach zaprezentowanej juŝ mapy procesów (zarządzania, doskonalące, itd.). 3. kaŝdy proces uwidoczniony w mapie procesów jest scharakteryzowany za pomocą opisu słownego i rysunku. MoŜe się zdarzyć, Ŝe niektóre procesy są uwidocznione z pomocą kilku rysunków i tekstów je objaśniających. W takich przypadkach kierowano się względami technicznymi, tzn. wyrazistością przekazu. 4. oznaczenie numeryczne poszczególnych wymagań podanych w normie ISO 9001: z zaleceniami podanymi w ISO/IEC są zachowane na prezentowanych rysunkach. 6. podjęto próbę udostępnienia treści poszczególnych punktów normy poprzez - jak to wskazano - charakterystykę semantyczną (znaczeniową) zawartą w jej treści. WyróŜniono następujące elementy: postulaty, czyli Ŝądania lub wymagania oraz kwestie, czyli sprawy, na które wypada dodatkowo zwrócić uwagę i ewentualnie podjąć rozstrzygnięcia 9

13 7. postulaty mogą występować zarówno w wymaganiach normy ISO 9001:2000 jaki i w zaleceniach podanych w ISO/IEC zarówno do postulatów, jak i kwestii moŝna przypisać róŝne znaczenie dołączonych treści (rozwinięć) podane przez normę ISO 9001:2000 oraz zalecenia ISO/IEC Wspomniane rozwinięcia mogą dotyczyć: proponowanego sposobu realizacji, uszczegółowienia zakresu, dodatkowych uwag odnośnie sposobu realizacji, przykładów, odsyłaczy do innych punktów normy ISO 9001: 2000, odsyłaczy do innych norm 9. dla poszczególnych punktów normy ISO 9001:2000 i powiązanych z nim zaleceń podane powyŝej rozwinięcia mogą występować w róŝnej ilości (np. kilka sposobów uszczegółowienia zakresu, kilka przykładów, itd.) i w róŝnym natęŝeniu (np. wyłącznie są podane przykłady lub kilka sposobów realizacji, kilka dodatkowych uwag, odsyłacz do innej aniŝeli - ISO 9001:2000 normy). 10. odsyłacze do innych punktów normy ISO 9001:2000 i do innych norm mają róŝną postać graficzną. Postać graficzna odsyłaczy dla postulatów i dla kwestii przyjmuje taką samą postać. PoniŜej podano oznaczenia graficzne stosowane na rysunkach - dla postulatu oraz kwestii oraz powiązanych z nimi rozwinięć. A. Postulat P Proponowany sposób realizacji: 2. Uszczegółowienie zakresu: 10

14 3. Dodatkowe uwagi odnośnie sposobu realizacji: 4. Przykłady: NP 5. Odsyłacze do innych punktów normy ISO 9001:2000: 6. Odsyłacze do innych norm: B. Kwestie 1. Proponowany sposób realizacji: 2. Uszczegółowienie zakresu: Dodatkowe uwagi odnośnie sposobu realizacji: 4. Przykłady: NP 5. Odsyłacze do innych punktów normy ISO 9001:2000: 6. Odsyłacze do innych norm: 11

15 Załącznik nr 2 Przedstawienie z pomocą modelu semantycznego wybranych procesów głównych dla punktów normy do PoniŜej przedstawiono postulaty i kwestie związane z procesami projektowania i rozwoju, z uwzględnieniem jedynie: przeglądu, weryfikacji, walidacji, nadzorowania zmian. Postulat 1 (9001:2000, p Przegląd projektowania i rozwoju): na odpowiednich etapach naleŝy przeprowadzać systematyczne przeglądy projektowania i rozwoju zgodnie z zaplanowanymi ustaleniami (patrz Planowanie projektowania i rozwoju), w celu: oceny zdolności wyników projektowania i rozwoju do spełnienia wymagań, identyfikowania wszelkich problemów i proponowania niezbędnych działań. Postulat 2 (9001:2000, p Przegląd projektowania i rozwoju): w przeglądach takich powinni brać udział przedstawiciele słuŝb związanych z etapem (etapami) projektowania i rozwoju podlegającym (podlegającymi) przeglądom. NaleŜy utrzymywać zapisy wyników przeglądów i wszelkich niezbędnych działań (patrz nadzór nad zapisami). Kwestia 1 (ISO/IEC 90003, p Przegląd projektowania i rozwoju): stopień formalności i rygoru działań związanych z procesami przeglądu powinien być odpowiedni do złoŝoności 12

16 wyrobu, wymagań jakościowych i stopnia ryzyka związanego z określonym zastosowaniem wyrobu. Kwestia 2 (ISO/IEC 90003, p Przegląd projektowania i rozwoju): Organizacja powinna ustalić procedury postępowania w przypadku wad procesów i wyrobów lub niezgodności stwierdzonych w trakcie tych działań (zob. 8.3). Zaleca się dokumentowanie tych procedur. Kwestia 3 (ISO/IEC 90003, p Przegląd projektowania i rozwoju): w trakcie przeglądów projektowania i rozwoju naleŝy brać pod uwagę takie kryteria, jak: wykonalność, bezpieczeństwo, zasady programowania i testowalność. W tym miejscu warto wskazać na dodatkowe informacje 9. Kwestia 4 (ISO/IEC 90003, p Przegląd projektowania i rozwoju): przegląd projektowania i rozwoju powinien być dokonywany zgodnie z zaplanowanymi ustaleniami. Elementy przeglądu, które naleŝy rozwaŝyć (podane poniŝej podpunkty mają status dodatkowych uwag odnośnie sposobu realizacji): co naleŝy przeglądać, kiedy, jaki rodzaj przeglądu zastosować, np. demonstracja, formalne dowody poprawności, kontrola, przegląd oprogramowania i wspólne przeglądy, jakie grupy funkcjonalne będą rozwaŝane w kaŝdym rodzaju przeglądu, a jeśli ma się odbyć spotkanie w sprawie przeglądu jak będzie ono zorganizowane i prowadzone, jakie dokumenty naleŝy przedstawić, np. protokoły posiedzeń, kwestie, problemy, działania i stan działań, metody monitorowania stosowania zasad, praktyk i konwencji, mające zapewnić ich przestrzeganie, co zrobiono przed dokonaniem przeglądu, np. ustalenie celów, porządek obrad, wymagane dokumenty i zadania pracowników dokonujących przeglądu, co zrobiono w trakcie przeglądu, w tym stosowane techniki i zasady obowiązujące wszystkich uczestników, kryteria powodzenia przeglądu, jakie przewidziano działania po przeglądzie, mające zapewnić rozwiązanie problemów zidentyfikowanych w trakcie przeglądu. Kwestia 5 (ISO/IEC 90003, p Przegląd projektowania i rozwoju): dalsze działania projektowe i rozwojowe powinny następować tylko w przypadku, gdy rozumiane są konsekwencje wszystkich znanych wad, a ryzyko związane z kontynuacją jest znane i uzgodnione. Wszystkie wnioski powinny być odpowiednio rozpatrzone i rozstrzygnięte 10. Postulat 3 (ISO 9001:2000, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): weryfikację naleŝy przeprowadzać zgodnie z zaplanowanymi ustaleniami (patrz Planowanie 9 Są one zawarte w normie ISO/IEC 12207:1995 [11] i ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12] traktują zarządzenie projektem i przeglądy techniczne jako odrębne działania. 10 Odsyłacz do innych norm: ISO/IEC 12207:1995 [11], , , (wymagania i oceny projektowania) i (przeglądy techniczne) oraz ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12], F.2.6 (wspólne przeglądy); ISO/IEC TR 15271:1998 [21], Aneks A (procesy i wymagania jakości). 13

17 projektowania i rozwoju) w celu zapewnienia, Ŝe dane wyjściowe z projektowania i rozwoju spełniły wymagania określone w danych wejściowych do projektowania i rozwoju. Postulat 4 (ISO 9001:2000, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): naleŝy utrzymywać zapisy wyników weryfikacji i wszelkich niezbędnych działań (patrz Nadzór nad zapisami). Kwestia 6 (ISO/IEC 90003, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): weryfikacja oprogramowania ma na celu zapewnienie zgodności wyniku działań projektowych i rozwojowych z wymaganiami ustalonymi na wejściu. Kwestia 7 (ISO/IEC 90003, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): weryfikację naleŝy przeprowadzać odpowiednio w trakcie projektowania i rozwoju. Weryfikacja moŝe obejmować przeglądy danych wyjściowych projektowania i rozwoju (np. w formie kontroli i przeglądów oprogramowania), analizy, demonstracje, prototypy, symulacje i testy. Weryfikacja moŝe być prowadzona w oparciu o wyniki innych działań, np. oprogramowania z półki, produktów zakupionych i dostarczonych przez klientów. Kwestia 8 (ISO/IEC 90003, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): w przypadkach uzasadnionych skalą, złoŝonością lub znaczeniem oprogramowania do weryfikacji naleŝy stosować określone metody zapewnienia jakości wyników, np. metryka złoŝoności, przeglądy równorzędne, opracowanie warunków/decyzji lub metody formalne. Kwestia 9 (ISO/IEC 90003, p Weryfikacja projektowania i rozwoju): tylko zweryfikowane dane wyjściowe powinny być przedkładane do odbioru i późniejszego stosowania. Wszystkie wnioski powinny być odpowiednio rozpatrzone i rozstrzygnięte 11. Postulat 5 (ISO 9001:2000, p Walidacja projektowania i rozwoju): Walidację projektowania i rozwoju naleŝy przeprowadzać zgodnie z zaplanowanymi ustaleniami (patrz Planowanie projektowania i rozwoju) w celu zapewnienia, Ŝe wytworzony wyrób jest zdolny spełnić wymagania związane z wyspecyfikowanym zastosowaniem lub zamierzonym wykorzystaniem, jeŝeli jest znane. Postulat 6 (ISO 9001:2000, p Walidacja projektowania i rozwoju). Wszędzie gdzie jest to wykonalne, walidacja powinna być zakończona przed dostawą lub wdroŝeniem wyrobu. Postulat 7 (ISO 9001:2000, p Walidacja projektowania i rozwoju): naleŝy utrzymywać zapisy wyników walidacji i wszelkich niezbędnych działań (patrz 4.2.4). Kwestia 10 (ISO/IEC 90003, p Walidacja): celem walidacji oprogramowania jest uzyskanie uzasadnionego przeświadczenia, Ŝe spełnia ono wymagania robocze. Kwestia 11 (ISO/IEC 90003, p Walidacja): przed przedstawieniem produktu do odbioru przez klienta organizacja powinna dokonać walidacji eksploatacji produktu stosownie do jego określonego przeznaczenia, w warunkach podobnych do środowiska aplikacji określonego w kontrakcie. Wszelkie róŝnice między środowiskiem walidacji, a środowiskiem rzeczywistej aplikacji oraz ryzyko związane z takimi róŝnicami naleŝy zidentyfikować, uzasadnić i zarejestrować na moŝliwie wczesnym etapie cyklu Ŝycia. W trakcie walidacji 11 Dalsze informacje moŝna znaleźć w następujących normach: ISO/IEC 12207:1995 [11], 5.3 (rozwój) i 6.4 (weryfikacja) oraz ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12], F.1.3 (rozwój) i F.2.4 (weryfikacja). 14

18 moŝna dokonywać, stosownie do potrzeb, auditów lub ocen konfiguracji, przed wydaniem wersji podstawowej konfiguracji. Audity i oceny konfiguracji potwierdzają, w wyniku analizy zapisów przeglądów, kontroli i testów, Ŝe oprogramowanie odpowiada kontraktowym lub innym, określonym wymaganiom. MoŜe to wymagać analizy, symulacji lub emulacji w tych przypadkach, gdy walidacja nie jest wykonalna w warunkach eksploatacji. Kwestia 12 (ISO/IEC 90003, p Walidacja): jeśli chodzi o rozwój (opracowanie) oprogramowania, waŝne jest, aby wyniki walidacji i wszelkie inne działania wymagane do spełnienia określonych wymagań były rejestrowane i sprawdzane po zakończeniu czynności. Kwestia 13 (ISO/IEC 90003, p Walidacja): w niektórych przypadkach moŝe okazać się, Ŝe pełna walidacja oprogramowania za pomocą pomiaru i monitorowania nie jest moŝliwa lub wykonalna. Przykładem jest sytuacja, gdy nie moŝna poddać testom oprogramowania związanego z bezpieczeństwem w warunkach rzeczywistych bez ryzyka powaŝnych konsekwencji, względnie gdy te rzeczywiste warunki występują rzadko i trudno przeprowadzić ich symulację. Kwestia 14 (ISO/IEC 90003, p Walidacja): nie mając moŝliwości przeprowadzenia testów niektórych wyrobów procesu programowania, organizacja zmuszona jest ustalić: w jakiej mierze moŝna mieć zaufanie do efektów rozwoju i do stosowanych narzędzi, jakiego rodzaju badania i analizy moŝna wykonać, aby zwiększyć przeświadczenie, Ŝe wyrób będzie działał prawidłowo w nietestowalnych warunkach, np. statyczna analiza kodu. Bez względu na to, jakie metody są stosowane, powinny one być współmierne z ryzykiem i konsekwencjami związanymi z niepowodzeniami w projektowaniu i rozwoju. Kwestia 15 (ISO/IEC 90003, p Testowanie): walidację moŝna często przeprowadzić za pomocą testowania. Testy mogą być wymagane na kilku poziomach, począwszy od poszczególnych modułów oprogramowania po pełny wyrób procesu programowania. Istnieje kilka sposobów podejścia do testowania róŝniących się zakresem testów i stopniem kontroli nad otoczeniem testowym, danymi wejściowymi i wyjściowymi, złoŝonością wyrobu i ryzykiem związanym z jego stosowaniem. Planowanie testów powinno uwzględnić ich rodzaj, cele, kolejność i zakres testowania, okoliczności testu, dane testu i oczekiwane rezultaty. W planowaniu testów naleŝy zidentyfikować zasoby ludzkie i fizyczne niezbędne do przeprowadzenia testów oraz ustalić zakresy odpowiedzialności zaangaŝowanych osób. Kwestia 16 (ISO/IEC 90003, p Testowanie): właściwe testowanie oprogramowania obejmuje ustalanie, dokumentowanie, przeglądanie i realizowanie planów w następującym zakresie (podane punkty mają status uszczegółowienia zakresu): testy jednostkowe, np. autonomiczne testy komponentów, testy integracyjne i systemowe, np. testy agregacji komponentów oprogramowania (i całego systemu), testy kwalifikacyjne, tj. testy kompletnego wyrobu przed dostawą mające potwierdzić spełnianie przez oprogramowanie określonych wymagań, testy przy odbiorze, tj. testy kompletnego wyrobu mające potwierdzić spełnianie przez oprogramowanie kryteriów odbioru. 15

19 Testowanie regresyjne naleŝy wykonywać w celu weryfikacji, czy moŝliwości oprogramowania nie zostały ograniczone wskutek wprowadzonej zmiany, lub w celu walidacji takiej zmiany. Testy odbiorcze są wykonywane w interesie klienta i mają na celu ustalenie dopuszczalności wyrobu. W zaleŝności od uzgodnień stron, odbiór moŝe nastąpić mimo określonych usterek lub odstępstw od wymagań. Kwestia 17 (ISO/IEC 90003, p Testowanie): naleŝy określić i kontrolować narzędzia i środowisko wykorzystywane do testowania, a wszelkie ograniczenia w zakresie testowania naleŝy odnotować. Kwestia 18 (ISO/IEC 90003, p Testowanie): procedury testowe powinny obejmować rejestrację i analizę wyników, a takŝe zarządzanie problemami i zmianami. Jednocześnie zwraca się uwagę na fakt, Ŝe dalsze informacje moŝna znaleźć w pozostałych normach 12. Postulat 8 (ISO 9001:2000, p Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju): zmiany w projektowaniu i rozwoju powinny być zidentyfikowane i powinny być utrzymywane zapisy. Postulat 9 (ISO 9001:2000, p Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju): zmiany naleŝy poddawać, odpowiednio, przeglądowi, weryfikacji i walidacji oraz naleŝy je zatwierdzać przed ich wdroŝeniem. Postulat 10 (ISO 9001:2000, p Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju): przegląd zmian w projektowaniu i rozwoju powinien obejmować ocenę wpływu zmian na części składowe i juŝ dostarczony wyrób. NaleŜy utrzymywać zapisy wyników przeglądu zmian i wszelkich niezbędnych działań (patrz Nadzór nad zapisami). Kwestia 19 (ISO 9001:2000, p Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju): w przypadku środowiska rozwoju (opracowania) oprogramowania, nadzór zmian w projektowaniu i rozwoju jest realizowany zwykle jako część zarządzania konfiguracją (zob Identyfikacja i identyfikowalność). Kwestia 20 (ISO 9001:2000, p Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju): zmiany specyfikacji lub komponentów oprogramowania powinny zachowywać zgodność pomiędzy wymaganiami, projektami, kodami, specyfikacjami testów, instrukcjami uŝytkownika i, stosownie do potrzeb, innymi dodatkowymi elementami. Dalsze informacje moŝna znaleźć w pozostałych normach 13, ISO/IEC 12207:1995 [11], 5.3 (rozwój) i 6.5 (walidacja) oraz ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12], F.1.3 (rozwój) i F.2.5 (walidacja);iso/iec [15] i ISO/IEC [17]. 13 ISO/IEC 12207:1995 [11], 5.5.2, (modyfikacje), 6.1 i 6.2 (zarządzanie konfiguracją), oraz ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12], F.2.1 (dokumentacja) i F.2.2 (zarządzanie konfiguracją). 14 Dalsze wskazówki ogólne dotyczące ISO 9001:2000, 7.3 Projektowanie i rozwój moŝna znaleźć w następujących normach: ISO/IEC 12207:1995/Poprawka 1:2002 [12], f (analiza wymagań dot. oprogramowania) i F (projektowanie oprogramowania); ISO/IEC 12119:1994 [10] wskazówki dot. nabytego oprogramowania z półki ; ISO/IEC 6595:2000 [1] 16

20 Załącznik nr 3 Opracowanie mapy poszczególnych procesów z uwzględnieniem załoŝeń modelu semantycznego dla do wskazówki dot. dokumentacji programowania i rozwoju; ISO/IEC [31], ISO/IEC [32] i ISO/IEC [33] wskazówki dot. oceny metod wielkościowych; ISO/IEC TR [18] wskazówki dot. kategoryzacji prototypów i przykłady stosowania ISO/IEC [28] proces dokumentacji uŝytkowników oprogramowania. 17

21 Rysunek 3. Mapa procesów. Uszczegółowienie procesów głównych projektowanie i rozwój dla organizacji wytwarzających oprogramowanie w oparciu o wymagania ISO 9001: 2000 i zalecenia ISO/IEC Dotyczy punktów do P -8 P Projektowanie i rozwój Planowanie projektowania Dane wejściowe do Nadzorowanie zmian i rozwoju projektowania i rozwoju w projektowaniu i rozwoju Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju K K1 K2 K3 K4 K P P-1 P Przegląd projektowania i rozwoju Weryfikacja projektowania i rozwoju Walidacja projektowania i rozwoju a h P Walidacja P-5 P-6 P Testowanie a 1 b c K10 K11 K12 K13 K K15 K16 K17 K18 d Źródło : Opracowanie własne. Uwaga: wyjaśnienie oznaczeń zawiera załącznik nr 1.

22 Załącznik nr 4 : opracowanie potencjalnych obszarów decyzyjnych dla poszczególnych procesów SZJ dla punktów do Opracowana mapa procesów dla procesu projektowania i rozwoju spełniająca wymagania normy ISO 9001:2000 i zalecenia podane w ISO/IEC posłuŝy do dokonania lokalizacji wiedzy w OWO stosującej SZJ. Jest to moŝliwe pod warunkiem: a) wcześniejszego zdefiniowania potencjalnych decyzji, które powinny być podejmowane przez zespół realizatorów 15 b) przyjęcia hierarchii poziomów opisu wiedzy, która pozwoli dotrzeć do atomu wiedzy, wiedzy elementarnej, fragmentu wiedzy, itd. Tak jak to proponuje K.Wiig ( za J.Gołuchowski: Technologie informatyczne w zarządzaniu wiedzą w organizacji, Wydawnictwo AE Katowice 2005, s. 31 ) PoniŜsza tabela dla wybranych elementów modelu podaje potencjalne decyzje. Pozwolą one opracować hierarchię poziomów wiedzy. Tak powstała hierarchia poziomów wiedzy pozwoli na lokalizację wiedzy. w OWO i stosującej SZJ Struktura procesów związanych z projektowaniem i rozwojem dla przypomnienia zawiera następujące elementy : 1) Planowanie projektowania i rozwoju planowanie projektowania i rozwoju przegląd, weryfikacja i walidacja zakres odpowiedzialności i uprawnień interfejsy ) Dane wejściowe do projektowania i rozwoju ) Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju ) Przegląd projektowania i rozwoju ) Weryfikacja projektowania i rozwoju ) Walidacja projektowania i rozwoju ) Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju PoniŜsze tabele dla wybranych elementów modelu podają lokalizują wiedzę w OWO, która stosuje SZJ. potencjalne decyzje. One 15 J. Kisielnicki: System pozyskiwania i zarządzania wiedzą we współczesnych organizacjach, [w:] Zarządzanie wiedzą we współczesnych organizacjach, Oficyna Wydawnicza WyŜszej Szkoły Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego, Warszawa 2003, s

23 Tab.1 Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO dla planowania i projektowania rozwoju Lp. Element normy ISO Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO 1 Postulat 1 i 2 ( ) Określenie etapów projektowania i rozwoju 2 j.w. Określenie dla kaŝdego etapu przeglądu, weryfikacji i walidacji 3 j.w. Określenie odpowiedzialności i uprawnień projektowania i rozwoju 4 Postulat 3 ( ) Określenie powiązań pomiędzy róŝnymi grupami biorącymi udział w projektowaniu i rozwoju 5 j.w. Określenie zasad zapewniających skuteczną komunikacje pomiędzy róŝnymi grupami biorącymi udział w projektowaniu i rozwoju 6 j.w. Wyraźne wyznaczenie odpowiedzialności pomiędzy róŝnymi grupami biorącymi udział w projektowaniu i rozwoju 7 Postulat 4 ( ) Określenie sposobu aktualizacji danych wyjściowych z postępu prac w projektowaniu i rozwoju 8. Kwestia 1 ( ) Sposoby dopilnowania przez organizację, aby wyroby były rozwijane z określonymi wymaganiami oraz zgodnie z planowaniem projektowania i rozwoju i/lub planowania jakości 9. Kwestia 3 ( ) Określenie działań z zakresu planowania na potrzeby kontroli produktów i świadczenia usług 10 Kwestia 4 ( ) Określenie organizacji zasobów projektu ( w tym strukturę zespołu, zakresy obowiązków, stosowane zasoby materiałowe, korzystanie z dostawców ) 11 Kwestia 5 ( ) Określenie działań z zakresu interfejsów organizacyjnych i technicznych miedzy poszczególnymi jednostkami lub grupami ( zespoły projektowe, dostawcy, partnerzy, uŝytkownicy, przedstawiciele klientów, przedstawiciele ds. zapewnienia jakości ) 12 Kwestia 6( ) Określenie działań z zakresu analizy moŝliwego ryzyka, zaleŝności i problemów związanych z projektowaniem i rozwojem 13 Kwestia 7 ( ) Określenie harmonogramu, który identyfikuje co najmniej: projekt, podział obowiązków, dodatkowe zasoby i synchronizację, dodatkowe zaleŝności, punkty węzłowe harmonogramu, działania weryfikacyjne i walidacyjne 14 Kwestia 8 ( ) Określenie działań z zakresu identyfikacji a) norm, reguł, praktyk i konwencji, metodologii, modelu cyklu Ŝycia, wymagań ustaw i przepisów [jak d) i e)]; 20

24 b) narzędzi i technik do rozwoju, w tym równieŝ kwalifikacji narzędzi i technik i konfiguracji ich elementów sterujących; c) urządzeń, sprzętu i oprogramowania uŝywanego do rozwoju; d) konfiguracji praktyk zarządzania [jak w punkcie h)]; e) metody kontrolowania niezgodności wyrobów; f) metody nadzoru nad oprogramowaniem stosowane w celu wsparcia rozwoju; g) procedur słuŝących do archiwizacji, wykonywania rezerwowych kopii i kontroli dostępu do oprogramowania; h) metody nadzoru nad zabezpieczeniem antywirusowym; i) kontroli zabezpieczenia. 15 Kwestia 9 ( ) Określenie planowania jakości, zarządzania ryzykiem, zarządzania konfiguracją, zarządzania dostawcami, integracji, testowania, zarządzania wydaniami, instalacji, szkolenia, migracji, konserwacji, ponownego wykorzystania, komunikacji i pomiaru 16 Kwestia 10 ( ) Określenie działań z zakresu nadzoru nad dokumentacją ( w tym archiwum dokumentów i dystrybucja ) 17 Postulat 5 ( ) Określenie okresowych przeglądów planowania oraz wprowadzanie zmian w planach 18 Kwestia 15 ( ) Określenie granic odpowiedzialności w przypadku kaŝdej części wyrobu oraz określenie sposobu przesyłania informacji technicznych pomiędzy stronami 19 Kwestia 16( ) Określenie w trakcie definiowania interfejsów- innych podmiotów ( poza klientem i organizacją ) zainteresowanych działaniami z zakresu projektowania i rozwoju, instalacji, eksploatacji, konserwacji i szkolenia Tab. 2 Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO dla Dane wejściowe do projektowania i rozwoju Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju ) Lp. Element normy ISO Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO 1 Postulat 1 (7.3.2 ) Określenie danych wejściowych do projektowania i rozwoju ( z uwzględnieniem kwesti 2) 2 Postulat 2 ( ) Określenie sposobu przeglądu danych wejściowych pod katem ich adekwatności ( z uwzględnieniem kwestii 3 ) 3 Postulat 4, Kwestia 4 Określenie zakresu oraz sposobu dokumentowania danych (7.3.3) wyjściowych z projektowania i rozwoju 4 Kwestia 6 ( 7.3.3) Określenie sposobu prezentacji danych wyjściowych z projektowania i rozwoju 5 Kwestia 8 ( 7.3.3) Określenie kryteriów przyjęcia danych wyjściowych z 21

25 projektowania i rozwoju w celu wykazania, Ŝe dane wejściowe do kaŝdego etapu projektowania i rozwoju znalazły prawidłowe odzwierciedlenie w danych wejściowych Tabela 3 Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO dla przeglądu, weryfikacji, walidacji, nadzorowania zmian w projektowaniu i rozwoju planowania i projektowania rozwoju ( Dane wejściowe do projektowania i rozwoju Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju ) Lp. Element modelu Potencjalne decyzje lokalizujące wiedzę w OWO 1. Postulat 1 ( ) Określenie etapów na których naleŝy przeprowadzić systematyczne przeglądy 2. Postulat 2 ( ) Określenie zapisów z wyników przeglądów i wszelkich niezbędnych działań Określenie słuŝb związanych z etapami projektowania i rozwoju, które podlegają przeglądom 3. Kwestia 1 ( ) Określenie stopnia sformalizowania działań związanych z procesami przeglądu 4. Kwestia 2 ( 7.3.4) Określenie procedur postępowania w przypadku wad procesów i wyrobów lub niezgodności stwierdzonych w trakcie tych działań 5. Kwestia 3 ( ) Określenie kryteriów branych pod uwagę w trakcie przeglądów projektowania i rozwoju 6 Kwestia 4 ( ) Określenie elementów przeglądu projektowania i rozwoju do uwzględnienia w trakcie wykonywania 7 Postulat 3 ( 7.3.5) Określenie sposobu zapewnienia, Ŝe dane wyjściowe z projektowania i rozwoju spełniły wymagania określone w danych wejściowych 8 Kwestia 8, 9 ( ) Określenie sposobu przeprowadzenia weryfikacji projektowania i rozwoju w zaleŝności od skali, złoŝoności, znaczeniem oprogramowania 9 Kwestia 10 ( ) Określenie sposobów uzyskania uzasadnionego przeświadczenia, Ŝe oprogramowanie spełnia wymagania robocze 10 Kwestia 11 ( ) Określenie sposobu walidacji, gdy nie jest ona wykonalna w warunkach eksploatacji 11 Kwestia 14 ( ) Określenie badań i analiz zwiększających przeświadczenie, Ŝe wyrób będzie działał prawidłowo w nietestowalnych warunkach 12 Kwestia 15 ( ) Określenie podejścia do testowania pozwalającego na przeprowadzenie walidacji 13 Kwestia 15, 16 ( ) Ustalenie planów testowania 14 Kwestia 17 ( ) Wybór narzędzi i środowiska do testowania 15 Postulat 10 ( ) Określenie oceny wpływu zmian na części składowe i juŝ dostarczony wyrób 22

26 Źródło: Opracowanie własne. Załącznik 5: Zdefiniowanie elementów wiedzy SZW dla wybranego obszaru decyzyjnego dotyczącego punktów normy

27 Hierarchia poziomów opisu wiedzy składa się z następujących elementów struktury wiedzy: a) dziedzina wiedzy b) region wiedzy c) segment wiedzy d) element wiedzy e) fragment wiedzy f) atom wiedzy Tab. 4 Hierarchia wiedzy w zakresie wybranych obszarów decyzyjnych Obszary decyzyjne Hierarchia poziomów wiedzy Dziedzina wiedzy Region wiedzy Segment wiedzy Element wiedzy Określenie etapów P+R Projektowanie i rozwój systemów informatycznych Procesy podstawowe Sposoby definiowania etapów P+R Konkretne etapy wg obranego sposobu Określenie dla kaŝdego etapu przeglądu, weryfikacji i walidacji Projektowanie i rozwój systemów informatycznych Procesy podstawowe MoŜliwy zakres działań podejmowanych w trakcie przeglądu, weryfikacji i walidacji Faktyczne działania podejmowane podczas przeglądu, weryfikacji i walidacji dla konkretnego etapu Określenie odpowiedzialności i uprawnień P+R Projektowanie i rozwój systemów informatycznych Określenie powiązań pomiędzy róŝnymi grupami biorącymi udział w P+R Projektowanie i rozwój systemów informatycznych Procesy Procesy podstawowe podstawowe MoŜliwy zakres odpowiedzialności i uprawnień odniesiony do P+R Faktyczna odpowiedzialność i uprawnienia odniesiona do etapów, działań weryfikacyjnych i walidacyjnych MoŜliwe powiązania między grupami pracowników biorącymi udział w P+R Faktyczne powiązania między grupami pracowników po uwzględnieniu realizowanego etapu P+R, zdefiniowanych dla niego 24

28 Fragment wiedzy Atom wiedzy Elementy do uwzględnienia na kaŝdym etapie, aby moŝna uznać go za skończony kompletny) Wartości przyjmowane przez elementy wchodzące w skład kaŝdego etapu Stosowane techniki dla faktycznie podejmowanych działań w ramach przeglądu, weryfikacji i walidacji Rezultat stosowanych technik w zakresie przeglądu, weryfikacji i walidacji Przydzielenie odpowiedzialności poszczególnym grupom pracowników Odpowiedzialność i uprawnienia przypisane jednemu pracownikowi przeglądu, weryfikacji i walidacji oraz poczynionych uzgodnień co do odpowiedzialności i uprawnień Określenie powiązań pomiędzy grupami pracowników Powiązania pomiędzy dwoma pracownikami z róŝnych grup 25

PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE

PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE Dr Karol Chrabański Wstęp. Znaczenie oprogramowania dla obecnego rozwoju cywilizacji jest

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU

PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU Karol Chrabański Wstęp W niniejszym artykule zdefiniowania wymagają jak się wydaje

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O.

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. OFERTA FIRMY SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. UL. ARMII KRAJOWEJ 9A 41-506 CHORZÓW NA WDROśENIE NORMY JAKOŚCI ISO 9001:2000 CHORZÓW, 2008-06-20 1 :2000 SPIS TREŚCI: 1. KILKA SŁÓW O ISO... 3 2. DANE KONTAKTOWE

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 13 8.1 Postanowienia ogólne W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały zaplanowane i wdroŝone procesy monitorowania i pomiarów oraz analizy danych i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r.

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009 Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Spis treści: 1. DANE ADRESOWE URZĘDU...3 2. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8 POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 8.1 Zadowolenie klienta

KSIĘGA JAKOŚCI 8 POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 8.1 Zadowolenie klienta /6 Obowiązuje od grudnia 2006 r. POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Zadowolenie klienta Jednym z istotnych sposobów oceny funkcjonowania systemu zarządzania jakością i realizacji celów dotyczących jakości

Bardziej szczegółowo

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Lubelskiego Nr 123/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. Zintegrowane działania na rzecz poprawy jakości zarządzania w Starostwie Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE STUDENTÓW W ZAKRESIE PROWADZONYCH KIERUNKÓW STUDIÓW (STUDIA STACJONARNE, NIESTACJONARNE I PODYPLOMOWE),

KSZTAŁCENIE STUDENTÓW W ZAKRESIE PROWADZONYCH KIERUNKÓW STUDIÓW (STUDIA STACJONARNE, NIESTACJONARNE I PODYPLOMOWE), /5 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. Zakres systemu zarządzania jakością W celu realizacji polityki jakości i osiągnięcia celów dotyczących jakości w PWSZ w Elblągu wprowadzono, udokumentowano, utrzymuje się

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Przegląd systemu zarządzania jakością

Przegląd systemu zarządzania jakością LOGO Nazwa i adres FIRMY PROCEDURA Systemowa P01.01 wyd. [data wydania] str. 1 / stron 5 ilość załączników: 4 Tytuł: Przegląd systemu zarządzania jakością egz. nr:... Spis treści 1. Cel... 2 2. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU NADZORU

RAPORT Z AUDITU NADZORU Klient - Nazwa Organizacji INFORMACJE PODSTAWOWE PZM WIMET ZBIGNIEW WIŚNIEWSKI SP. J. Adres 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Oddziały objęte zakresem certyfikacji 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Telefon 48 (22)

Bardziej szczegółowo

7.1. Planowanie realizacji usługi

7.1. Planowanie realizacji usługi Strona: 7.. Planowanie realizacji usługi Celem działań opisanych w niniejszym rozdziale jest ustawiczne planowanie procesów realizacji usług, w taki sposób, Ŝeby spełniały one określone wymagania. Podlaski

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 Plan prezentacji - Wybór dostawców - Rodzaj i zakres kontroli dostawców - Rozwój dostawców - Procesy specjalne u dostawców 2 Nadzór nad

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.6 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT WERSJA

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE 1/5. 2/5..1. Postanowienia ogólne. Urząd Miejski planuje i wdraża działania dotyczące pomiarów i monitorowania kierując się potrzebami Klientów oraz zapewnieniem poprawnego działania Systemu Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

Projekt. Prince2 PRoject. IN Controlled Environments PROCESY KOMPONENTY TECHNIKI

Projekt. Prince2 PRoject. IN Controlled Environments PROCESY KOMPONENTY TECHNIKI 4 Kilka słów o metodyce Prince2 Do czego słuŝy? 5 Kilka słów o metodyce Prince2 Skąd się wzięła? Prince2 PRoject IN Controlled Environments Metodyka zarządzania projektem, nie realizacji projektu!!! Projekty

Bardziej szczegółowo

Dobór systemów klasy ERP

Dobór systemów klasy ERP klasy ERP - z uwzględnieniem wymagań normy ISO 9001 Prezentacja w Klubie Menedżera Jakości, 19 marzec 2008 Zagadnienia ogólne związane z doborem systemu klasy ERP Podstawowe podziały klasyfikujące systemy

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010. Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz. www.omec.

PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010. Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz. www.omec. PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010 Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz www.omec.pl W A R S Z A W A R Z E S Z Ó W W R O C Ł A W 1 Agenda Wstęp

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Procedura Systemu Zarządzania Jakością wg PN-EN ISO 9001:2001. Opracował Sprawdził Zatwierdził SPIS TREŚCI

Procedura Systemu Zarządzania Jakością wg PN-EN ISO 9001:2001. Opracował Sprawdził Zatwierdził SPIS TREŚCI Opracował Sprawdził Zatwierdził Pełnomocnik ds. SZJ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Zielonej Górze Romuald Kierkiewicz ElŜbieta Bujakowska Barbara Jabłońska ElŜbieta Wytrykus-Zalewska Zbigniew

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI ZARZĄDZANIE ZASOBAMI

KSIĘGA JAKOŚCI ZARZĄDZANIE ZASOBAMI Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 6.1 Zapewnienie zasobów W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały określone i są dostarczane niezbędne zasoby do wdraŝania, utrzymywania i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT WERSJA

PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.3 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH 1 TWORZYWA SZTUCZNE PZL MIELEC Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka ul. Wojska Polskiego 3 Osoba do kontaktów: 3-300 Mielec Grzegorz Mucha Telefon: +48 17 788 4100; Fax: +48 17 788 78 00 tel.

Bardziej szczegółowo

8.1 Postanowienia ogólne

8.1 Postanowienia ogólne KJ-0-206 8. Pomiary, analizy i doskonalenie Strona: Stron: 0 8. Postanowienia ogólne W Podlaskim Urzędzie Skarbowym w Białymstoku zaplanowano i wdroŝono właściwe, tj. dostosowane do specyfiki działalności

Bardziej szczegółowo

Plan zarządzania projektem

Plan zarządzania projektem Plan zarządzania projektem Opracował: Zatwierdził: Podpis: Podpis: Spis treści: 1. Wst p... 2 1.1 Cel... 2 1.2 Zakres... 2 1.3 Przeznaczenie dokumentu... 2 1.4 Organizacja dokumentu... 2 1.5 Dokumenty

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

Organizacja procesu projektowania, rozwoju i serwisowania systemu wspomagającego zarzadzanie uczelnią

Organizacja procesu projektowania, rozwoju i serwisowania systemu wspomagającego zarzadzanie uczelnią Organizacja procesu projektowania, rozwoju i serwisowania systemu wspomagającego zarzadzanie uczelnią Marek Bieniasz Sławomir Umpirowicz Piotr Miszewski Kraków, 10 13 września 2012 Plan prezentacji Informacje

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 Każda firma ma w sobie wielką zdolność działania. Kierownictwo musi tylko znaleźć sposób, by ten potencjał wykorzystać w dojściu do postawionego przed firmą celu

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Instytut Techniki Budowlanej, ul. Filtrowa 1, 00-611 Warszawa, woj.

I. 1) NAZWA I ADRES: Instytut Techniki Budowlanej, ul. Filtrowa 1, 00-611 Warszawa, woj. Warszawa: Usługa doradcza w zakresie opracowania i wdroŝenia zintegrowanego systemu za-rządzania w Instytucie Techniki Budowlanej w ramach realizacji projektu - Rozwój in-frastruktury informatycznej -

Bardziej szczegółowo

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce Szymon Wapienik TUV NORD Polska WARSZTATY SIRTS Metodologia weryfikacji wymagań IRIS Warszawa 25 listopada 2009r.

Bardziej szczegółowo

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa?

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa? System oceny zgodności w Polsce jak to działa? Unijne akty horyzontalne Decyzja PE i Rady UE nr 768/2008/WE w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu Rozporządzenie nr 765/2008/WE

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 5.1 ZaangaŜowanie kierownictwa

KSIĘGA JAKOŚCI 5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 5.1 ZaangaŜowanie kierownictwa / Obowiązuje od grudnia 2006 r. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA. ZaangaŜowanie kierownictwa Kierownictwo Państwowej WyŜszej Szkoły Zawodowej w Elblągu jest zaangaŝowane w tworzenie, wdroŝenie, rozwój i ciągłe

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW 01-447 Warszawa ul. Newelska 6, tel. (+48 22) 34-86-520, www.wit.edu.pl Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO I JAKOŚĆ SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNY AUDIT JAKOŚCI

WEWNĘTRZNY AUDIT JAKOŚCI Strona 1 z 8 SPIS TREŚCI: 1. Cel procedury...1 2. Zakres stosowania...2 3. Terminologia...2 4. Opis postępowania...3 4.1 Powoływanie auditorów...3 4.2 Planowanie auditów...3 4.3 Przygotowanie auditów...4

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie procesami Polityka jakości (ISO 9000:2000) Polityka jakości - ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji, dotyczące jakości

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji? 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne? 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Maja Burzyńska Szyszko. Wprowadzenie do zarządzania jakością

Maja Burzyńska Szyszko. Wprowadzenie do zarządzania jakością Maja Burzyńska Szyszko Wprowadzenie do zarządzania jakością Warszawa 2012 Politechnika Warszawska Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych Kierunek studiów "Edukacja techniczno informatyczna" 02-524 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych Wstęp... 13 1. Wprowadzenie... 15 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji?... 17 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne?... 18 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ISO 9001:2008. Zmiany w normie, zasady okresu przejściowego w certyfikacji. Na podstawie opublikowanej normy ISO 9001:2008

ISO 9001:2008. Zmiany w normie, zasady okresu przejściowego w certyfikacji. Na podstawie opublikowanej normy ISO 9001:2008 ISO 9001:2008 Zmiany w normie, zasady okresu przejściowego w certyfikacji Na podstawie opublikowanej normy ISO 9001:2008 DNV Industry, Global MSC, 2008-11-20 Wersja polska prezentacji: Tomasz Goduński,

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA

Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.15 PRZEGLĄDY ZARZĄDZANIA

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem.

Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem. Praktyczne aspekty wdroŝenia systemu zarządzania ryzykiem. Szanse i zagroŝenia na przykładzie wybranej jednostki. Krzysztof Chmurkowski Audytor Wewnętrzny (CGAP) Członek SAW IIA Polska, SGI Audyt, a zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Numer dokumentu: PRC/DSJ/ND. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski

Numer dokumentu: PRC/DSJ/ND. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Opracował: Radosław Zawiliński Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Data obowiązywania: 2014-04-01 Wydanie: A 1. CEL Zapewnienie nadzoru i dostępu do dokumentów systemowych stosowanych w firmie

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE Seweryn SPAŁEK Streszczenie: Zarządzanie projektami staje się coraz bardziej powszechne w przedsiębiorstwach produkcyjnych, handlowych

Bardziej szczegółowo

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE NASZA OFERTA Usługi w zakresie systemu zarządzania zgodnego z wymaganiami normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005: - wdrażanie

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ERGONOMII i BHP. - System zarządzania. bezpieczeństwem i higieną pracy

PODSTAWY ERGONOMII i BHP. - System zarządzania. bezpieczeństwem i higieną pracy PODSTAWY ERGONOMII i BHP - System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy Ciągłe doskonalenie Przegląd zarządzania ZaangaŜowanie kierownictwa oraz polityka BHP Planowanie Sprawdzanie oraz działania

Bardziej szczegółowo

KARTA PROCESU VII.00.00/02 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. LIDERZY PROCESU SEKRETARZ WOJEWÓDZTWA PEŁNOMOCNIK ds. SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

KARTA PROCESU VII.00.00/02 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. LIDERZY PROCESU SEKRETARZ WOJEWÓDZTWA PEŁNOMOCNIK ds. SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO PN-EN ISO 9001:2009 Załącznik 7 do Zarządzenia Nr 46/2010 Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 19 listopada 2010 roku KARTA PROCESU SYSTEM

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy Czernikowo. Na podstawie Standardu 2040 Międzynarodowych Standardów

Bardziej szczegółowo

dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl www.sybena.pl/uv/2014-wyklad-eko-zp-9-pl/wyklad4.pdf Podstawy konkurencyjności w projektach Koszt Wartość

dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl www.sybena.pl/uv/2014-wyklad-eko-zp-9-pl/wyklad4.pdf Podstawy konkurencyjności w projektach Koszt Wartość Wykład Zarządzanie projektami Zajęcia 4 Zarządzanie jakością w projekcie dr Stanisław Gasik s.gasik@vistula.edu.pl www.sybena.pl/uv/2014-wyklad-eko-zp-9-pl/wyklad4.pdf Podstawy konkurencyjności w projektach

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ INFORMATYKI. Warszawa, 2010.04.16. Do wszystkich Wykonawców

WYDZIAŁ INFORMATYKI. Warszawa, 2010.04.16. Do wszystkich Wykonawców WYDZIAŁ INFORMATYKI ul. Świętokrzyska 14 B, skr. poczt. 411, U.P. Warszawa 1, 00-950 Warszawa tel. (22)5567518, e-mail: anna.przylecka@pkn.pl Warszawa, 2010.04.16 Do wszystkich Wykonawców Dotyczy: postępowania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Krzysztof Wertejuk audytor wiodący ISOQAR CEE Sp. z o.o. Dlaczego rozwiązania

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji

Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Kryteria selekcji dobrych praktyk w ramach projektu Doświadczania wdraŝania Regionalnych Strategii Innowacji Bogdan Piasecki Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznym (EEDRI) przy

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemu sprzedaŝy ubezpieczeń dla T. U. Generali zgodnie z metodyką User-Centered Design

Projektowanie systemu sprzedaŝy ubezpieczeń dla T. U. Generali zgodnie z metodyką User-Centered Design Case Study Projektowanie systemu sprzedaŝy ubezpieczeń dla T. U. Generali zgodnie z metodyką User-Centered Design Zadanie Naszym zadaniem było zaprojektowanie interfejsu aplikacji do sprzedaŝy ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Nazwa procesu Nazwa procedury Właściciel Powiązania z procesami NADZOROWANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Nazwa procesu Nazwa procedury Właściciel Powiązania z procesami NADZOROWANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ POWIĄZANIA PROCESÓW SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W URZĘDZIE MIASTA KOŁOBRZEG Pkt normy Nazwa procesu Nazwa procedury Właściciel Powiązania z procesami I 4.2.3. Nadzór nad dokumentami NADZOROWANIE SYSTEMU

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe we Włocławku

Starostwo Powiatowe we Włocławku Starostwo Powiatowe Strona 1 z 5 Cel procesu Zakres procesu Właściciel procesu Wydziały uczestniczące w procesie Etapy realizacji procesu Doskonalenie pracy Starostwa, ocena stopnia wykonania zadań, prawidłowości

Bardziej szczegółowo

0142 P1/01/2011 NADZÓR NAD DOKUMENTACJĄ

0142 P1/01/2011 NADZÓR NAD DOKUMENTACJĄ Starostwo Powiatowe we Włocławku 0142-F1/01/2011 STAROSTWO POWIATOWE WE WŁOCŁAWKU PROCEDURA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 0142 P1/01/2011 NADZÓR NAD DOKUMENTACJĄ Właściciel procedury: Sekretarz Powiatu

Bardziej szczegółowo

Historia norm ISO serii 9000

Historia norm ISO serii 9000 Historia norm ISO serii 9000 15.XII.2000 Nowelizacja norm ISO serii 9000 1996 Normy PN-ISO serii 9000 1994 Aktualizacja norm ISO serii 9000 1993 Normy PN-EN serii 29000 1987 Normy ISO serii 9000 1979 Brytyjska

Bardziej szczegółowo