Fotowoltaika. dr inż. Piotr Kolasa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fotowoltaika. dr inż. Piotr Kolasa"

Transkrypt

1 61B Fotowoltaika dr inż. Piotr Kolasa 1

2 1. Promieniowanie słoneczne Słońce jest czystym i niewyczerpalnym źródłem energii, które jest w stanie bez problemu zaspokoić energetyczne potrzeby wszystkich mieszkańców Ziemi (wystarczyłoby zabudować 3% powierzchni Sahary). Energia słoneczna jest bezpłatna, a jej wykorzystanie coraz bardziej efektywne. Wielkością określającą promieniowanie jest natężenie, mówiące o ilości energii padającej na jednostkę powierzchni ustawioną prostopadle do kierunku padania promieni słonecznych. Natężenie promieniowania słonecznego docierającego do granicy atmosfery nosi nazwę stałej słonecznej i jest równe W/m2. W Polsce natężenie promieniowania waha się w granicach od 950 do kwh/m 2 rok, rys.1. Dla porównania, wartość ta dla północnej Kanady wynosi 800 kwh/m 2 rok, a dla obszarów pustynnych w okolicach równika kwh/m 2 rok, rys.2. Rys.1. Natężenie promieniowania na obszarze Polski. 2

3 Rys.2. Natężenie promieniowania na świecie Promieniowanie słoneczne przechodzące przez atmosferę ulega częściowemu pochłanianiu, odbiciu i rozpraszaniu. Reszta dociera do powierzchni Ziemi, jako promieniowanie bezpośrednie. Całkowite promieniowanie składa się z promieniowania bezpośredniego i promieniowania rozproszonego w atmosferze, Rys.3. Promieniowanie, które pada na powierzchnię Ziemi jest przez nią w dużej części pochłaniane. Pozostała część jest obijana. Ilość promieniowania odbitego zależy od powierzchni, na jaką ono pada, przy czym Ziemia pochłania średnio 40-45% promieniowania słonecznego. W górnych warstwach atmosfery, głównie cząsteczki ozonu, pochłaniają promieniowanie nadfioletowe, a w dolnych - cząsteczki pary wodnej, kropelki wody ( w chmurach), cząsteczki pyłów i dwutlenku węgla pochłaniają promieniowanie widzialne i podczerwone. Promieniowanie odbija się głównie od chmur, a rozprasza na cząsteczkach gazu i aerozolu. Rys.3. Bilans energetyczny. Na promieniowanie słoneczne składa się promieniowanie świetlne i cieplne. Natężenie promieniowania zależy od stopnia zachmurzenia, położenia Słońca nad horyzontem, a co za tym idzie od pory roku i pory dnia. 3

4 Gdyby nie zjawisko pochłaniania, do Ziemi docierałoby od Słońca światło białe. Światło słoneczne jest mieszaniną barw widma od czerwonej do fioletowej i długości fal świetlnych od 800 do 400 nm (nanometrów). Promieniowanie słoneczne, oprócz światła widzialnego, emituje także niewidzialne światło podczerwone (promieniowanie długofalowe) oraz promieniowanie ultrafioletowe i promieniowanie Rentgena (promieniowanie krótkofalowe). Promieniowanie ultrafioletowe (UV), czyli te szkodliwe dla procesów życia zachodzących na Ziemi, jest w większości pochłaniane w atmosferze przez warstwę ozonu, Rys.4. Największą koncentrację ozonu w atmosferze notuje się w stratosferze na wysokości od 20 do 30 kilometrów. Im krótsza jest fala świetlna, tym silniejszemu ulega rozpraszaniu. Granatowe i fioletowe promienie światła są rozpraszane dwa razy intensywniej niż czerwone. Właśnie, dlatego patrząc w niebo widzimy światło rozproszone, w którym dominują promienie o barwie od niebieskiej do fioletowej. W momencie zachodu Słońca przeważają barwy ciepłe, gdyż wydłuża się droga promieni świetlnych w atmosferze, większy jest, zatem udział promieni czerwonych i żółtych w świetle docierającym do obserwatora. Rys.4. Rozkład widmowy promieniowania słonecznego. Promieniowanie słoneczne dostarcza całkowitą ilość energii niezbędnej do przebiegu zjawisk pogodowych w atmosferze ziemskiej. Promieniowanie widzialne (visible), nazywane potocznie światłem, odgrywa zasadniczą rolę w procesie fotosyntezy, w widzeniu u ludzi i zwierząt, ma wpływ na liczne zjawiska cykliczne w świecie roślin i zwierząt. Kąt padania promieni słonecznych na powierzchnię Ziemi warunkuje istnienie na Ziemi stref klimatycznych oraz zmianę pór roku. Jeżeli promienie słoneczne padają pionowo lub prawie pionowo na powierzchnię naszego globu, wówczas mamy do czynienia z promieniowaniem najsilniejszym. Tak jest między dwoma zwrotnikami, gdzie Słońce dwa razy do roku znajduje się w zenicie. Pod mniejszym kątem promienie słoneczne padają w szerokościach umiarkowanych, w których znajduje się również Polska. Natomiast na terenach podbiegunowych mamy do czynienia z dniem polarnym (słońce przez całe lato nie zachodzi) i z nocą polarną (słońce przez całą zimę nie wschodzi). 2. Zasada działanie paneli fotowoltaicznych Podstawą działania ogniw fotowoltaicznych jest zjawisko przetwarzania energii promieniowania optycznego w energię elektryczną. Zgodnie z teorią Einsteina, o falowo korpuskularnej naturze promieniowania, możemy je traktować jako fale rozchodzące się z pewną częstotliwością, lub strumień fotonów (kwantów), z których każdy niesie energię. Fotony zderzając się z elektronami przekazują im całą niesioną przez siebie energię. Jeżeli 4

5 jest ona wystarczająco duża, dochodzi do fotoemisji, czyli wybicia elektronu z ciała, w którym się znajdował. Fotoogniwo jest elementem półprzewodnikowym, w którym następuje konwersja energii promieniowania słonecznego w energię elektryczną w wyniku zjawiska fotowoltaicznego, czyli poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem energii przenoszonej przez fotony, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury do obszaru p. Takie przemieszczanie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego. Podstawowym materiałem, z którego wykonuje się oba typy półprzewodników jest krzem (Si), dlatego na jego przykładzie przedstawimy dalej interesujące nas zjawisko fotoelektryczne. Atomy, Rys.5, składają się z jądra zbudowanego z protonów (posiadających ładunek dodani) i neutronów oraz elektronów (posiadających ładunek ujemny), które krążą wokół jądra po różnych orbitach. Te położone blisko jądra są elektronami o tzw. niskim poziomie energii, a te krążące dalej posiadają wyższy poziom energetyczny. Elektrony, które znajdują się na najdalej usytuowanej od jądra powłoce mają najwyższy poziom energii i są nazywane elektronami walencyjnymi. Dostarczenie do atomu energii z zewnątrz, np. ze słońca, może spowodować zmianę poziomu energetycznego elektronów. Gdy doprowadzimy energię do półprzewodnika, nastąpi wybicie elektronów walencyjnych. Rys.5. Atomy krzemu Atom półprzewodnika, pozbawiony elektronu, zyskuje ładunek dodatni (+e), a miejsce, w którym brakuje elektronu nazywamy dziurą. Atom krzemu posiada 14 elektronów, wśród których 4 to elektrony walencyjne. Wiąże się to z możliwością oddania lub przyjęcia 4 elektronów. W ciele stałym, w sieci krystalicznej atomy znajdują się jeden obok drugiego, a na elektrony znajdujące się na orbitach zewnętrznych zaczynają działać siły nie tylko jądra macierzystego, ale również siły jąder atomów sąsiednich. Uniemożliwia to elektronom wykonywanie niezakłóconego ruchu wokół jądra. W sieci krystalicznej elektrony walencyjne sąsiednich atomów tworzą wiązania. Pierwiastki czwartej grupy jak krzem, są półprzewodnikami samoistnymi, a przewodność, jaką osiągają jest niewystarczająca do praktycznego ich wykorzystania. W celu poprawienia ich właściwości, wprowadza się do struktury krystalicznej domieszki odpowiednich atomów. W zależności od wprowadzonego pierwiastka uzyskuje się półprzewodniki zawierające nadmiar, lub niedobór elektronów w strukturze krystalicznej. Półprzewodnik typu n (negative) uzyskuje się przez dodanie w procesie wzrostu kryształu domieszek pięciowartościowych, czyli takich, które posiadają o 1 elektron walencyjny więcej od krzemu (np. fosfor, arsen, antymon). Ten piąty elektron z powodu braku pary nie będzie brał udziału w tworzeniu wiązania kowalencyjnego. Będzie słabo związany z jądrem, a więc niewielka ilość energii będzie potrzebna, aby zerwać to wiązanie. 5

6 Półprzewodnik typu p (positive) uzyskuje się analogicznie poprzez dodanie do kryształu pierwiastków trójwartościowych (np. bor, ind, glin), co spowoduje zdekompletowanie jednego z wiązań kowalencyjnych w sieci krystalicznej i powstanie dziur elektronowych. Po zetknięciu ze sobą obu półprzewodników, Rys.6, w pobliżu płaszczyzny złącza istnieją gradienty koncentracji dziur i elektronów, co powoduje ich dyfuzję. Elektrony z obszaru n przemieszczają się do obszaru p, przez co nowe dziury powstają w obszarze n. Wymusza to ciągły przepływ elektronów, a co za tym idzie przepływ prądu. Rys.6. Budowa ogniwa fotowoltaicznego 3. Własności paneli fotowoltaicznych Pojedyncze ogniwo fotowoltaiczne składa się z płytki krzemowej. Na górnej powierzchni płytki umieszczona jest elektroda zbierająca elektrony w postaci siatki, a na dolnej nanoszona jest elektroda dolna w postaci warstwy metalicznej, Rys.7. Rys.7. Pojedyncze ogniwo fotowoltaiczne 3.1. Łączenie ogniw budowa paneli fotowoltaicznych. Wymiary takich ogniw wahają się od 10x10 cm 2 do 15x15 cm 2. Moc takiego ogniwa przy napięciu 0,5 0,6 V i prądzie 2,5 A kształtuje się w granicach 1 2 W. Ponieważ moc pojedynczego ogniwa jest znikoma, łączy się je w większe struktury zwane panelami fotowoltaicznymi. Moduły (panele) fotowoltaiczne wykonywane są na standardowe napięcia 12, 24 i 48 Volt. Przy czym moc elektryczna zależy od sposobu i ilości podłączonych ogniw. Przy połączeniu równoległym, przy zastosowaniu N ogniw, całkowity prąd wygenerowany przez moduł będzie iloczynem natężenia pojedynczego ogniwa i ilości ogniw. Połączenie szeregowe daje nam możliwość zwiększenia napięcia w układzie, analogicznie jak w poprzednim przypadku. Napięcie końcowe będzie iloczynem napięcia pojedynczego ogniwa i ilości ogniw. 6

7 Przykład: Chcemy zbudować panel fotowoltaiczny o napięciu 12 V i mocy 300 W. Załóżmy, że mamy do dyspozycji pojedyncze ogniwa o wymiarach 10x10cm, U=0,6V i I=2,5A wówczas, aby zbudować moduł o napiciu 12Vpotrzebujemy: czyli: Czyli potrzebujemy 20 ogniw połączonych szeregowo. czyli: Wynika z tego, że nasze ogniwo będzie zbudowane z 10 (równolegle) x 20 paneli (szeregowo) Wpływ temperatury i promieniowania słonecznego na charakterystyki modułów Zależności te są ważnym elementem pracy ogniw fotowoltaicznych i każdy producent powinien dostarczyć użytkownikowi takie dane, Rys.8-9. Należy jednak zwrócić uwagę, że poniższe parametry są wyznaczane laboratoryjnie w określonych warunkach. Jest to istotne, jeżeli chcemy porównać panele różnych producentów, ponieważ mamy jakiś punkt odniesienia. Jednak warunki rzeczywistych mogą się znacznie różnić od warunków laboratoryjnych, które definiuje się jak poniżej: natężenie promieniowania słonecznego jest równe W/m 2, masa optyczna atmosfery (stosunek długości drogi przebytej przez promienie słoneczne przy promieniowaniu padającym pod pewnym kątem do długości przebytej drogi pod kątem prostym; jeżeli masa optyczna jest równa 1, wówczas promienie słoneczne docierają do ziemi pod kątem prostym) AM równa 1,5, temperatura otoczenia jest równa 25 C. Warto zwrócić uwagę, że takie warunki są możliwe do osiągnięcia tylko w słoneczne dni wiosny. Na pracę ogniwa mają wpływ zmiany temperatury pracy ogniwa. Jak wynika z poniższych rysunków wraz ze wzrostem temperatury ogniwa: maleje napięcie układu (ok. 0,4 %/K), wzrasta jego prąd zwarcia (ok. 0,06 %/K), maleje moc (nawet o 10% przy wzroście temperatury o 20 K, a co za tym idzie również jego sprawności). I [A] P [W] MPP MPP T 3 T 2 T 1 T 3 T 2 T 1 U [V] U [V] T 1 < T 2 < T 3 Rys.8. Charakterystyki układów dla zmiennych temperatur 7

8 Dobrym rozwiązaniem poprawiającym sprawność ogniw jest zastosowanie systemu hybrydowego, łączącego system fotowoltaiczny z jednoczesnym wykorzystaniem energii odpadowej z chłodzenia paneli dla celów ogrzewania ciepłej wody użytkowej, lub wsparcia dla centralnego ogrzewania pomieszczeń. Ogniwa fotowoltaiczne pracują przez cały dzień, od wschodu aż do zachodu słońca, przy czym natężenie promieniowania w ciągu dnia jest nieustannie zmienne, co wpływa w istotny sposób na charakterystykę modułów. W poniższej charakterystyce wyróżniono trzy punkty: punkt optymalnego działania, który odpowiada mocy maksymalnej (MPP Maximal Power Point) - punkt ten określa wartości napięcia i prądu, punkt, w którym napięcie jest równe zeru i wartość prądu jest maksymalna, punkt, który odpowiada zerowej wartość prądu i maksymalnej wartości napięcia. I [A] W/m W/m 2 MPP 600 W/m W/m 2 P [W] MPP U [V] U [V] Rys.9. Charakterystyki układów dla zmiennych natężeń promieniowania Z ostatnich charakterystyk wynikają następujące wnioski: Prąd zwarciowy ogniwa zmienia się proporcjonalnie do natężenia oświetlenia. Napięcie jest w niewielkim stopniu zależne od natężenia promieniowania słonecznego. Dopiero przy znacznym spadku natężenia promieniowania, napięcie to gwałtownie malej i o zmroku dąży do zera. Napięcie dla punktów mocy maksymalnej maleje nieznacznie ze spadkiem natężenia promieniowania. Maksymalna moc generowana przez ogniwa malej proporcjonalnie do spadku natężenia promieniowania słonecznego Sprawność ogniw fotowoltaicznych. Poprawienie sprawności ogniwa jest możliwe poprzez: wprowadzenie bardziej zaawansowanej technologii, zmniejszenie odbić, przez zastosowanie powłok antyrefleksyjnych, zmianę materiału, z którego wykonane jest ogniwo, np. w przypadku krzemu amorficznego sprawność ogniwa polikrystalicznego wzrasta 1,4 raza, monokrystalicznego 1,8 raza, ogniwa z arsenku galu (GaAs) 2,2 raza, ogniwa GaAs/GaAsAl 2,3 raza, a ogniwa AlGaAs/Si sprawność wzrasta 2,85 raza, zmniejszenie temperatury powierzchni absorpcyjnej, maksymalne wykorzystanie wolnego miejsca pomiędzy pojedynczymi ogniwami, zastosowanie koncentratorów promieniowania słonecznego. Sprawność paneli krystalicznych na dzień dzisiejszy dochodzi do 20%, natomiast maksymalna sprawność uzyskana w panelach fotowoltaicznych to 41%. Rekordowy panel to Multijunction Solar Cell, składający się z kilku połączeń typu p-n, połączonych szeregowo w celu lepszego pokrycia spektrum solarnego, Rys.10. Dlatego każde połączenie p-n musi być 8

9 wykonane z odpowiedniego materiału, jak na poniższym rysunku. Teoretyczna sprawność takiego panelu dla nieskończonej ilości połączeń p-n wynosi 86,8%. Rys.10. Budowa Multijunction Solar Cell. Można przyjąć zasadę, że sprawność paneli fotowoltaicznych zależy głównie od materiału, z jakiego są wykonane i temperatury. Z czego zależność temperaturowa jest również zdeterminowana przez materiał. Zależności te przedstawia poniższy rysunek, Rys Sprawność, % 20 Si GaS GaP CdS InP GaAs 10 Si Temperatura, C Rys.11. Sprawność paneli w różnych temperaturach 3.4. Pozostałe parametry power (P max ) Tolerance Moc maksymalna Tolerancja wydajności Wartość podaje maksymalną moc osiągalną przez fotoogniwo. Moc jest opisana doświadczalnie jako STC (1000W/m 2 ; AM 1,5; temp. 25 o C). O taką wartość moc rzeczywista może różnić się od mocy maksymalnej. Innymi słowy, o tyle może być mniejsza. 9

10 Maximum Power Voltage (V mp ) Maximum Power Current (I mp ) Open Circuit Voltage (V oc ) Short Circuit Current (Isc) Module Efficiency Solar Cell Efficiency Maximum system voltage Napięcie mocy maksymalnej Natężenie prądu mocy maksymalnej Napięcie jałowe Prąd zwarciowy Sprawność panelu Sprawność pojedynczego ogniwa Maksymalne napięcie systemu Napięcie osiągane podczas pracy z maksymalną mocą P max. Natężenie prądu osiągane podczas pracy z maksymalną mocą P max. Napięcie osiągane podczas pracy bez obciążenia. Natężenie prądu osiągane podczas pracy z pełnym obciążeniem. Ilość energii wygenerowanej w stosunku do energii słonecznej padające na panel. Sprawność pojedynczego ogniwa. Maksymalne napięcie, w jakim mogą pracować połączone szeregowo ogniwa. 4. Typy paneli fotowoltaicznych i sposoby ich wytwarzania Rys.12. Panele fotowoltaiczne i ich sprawności Istnieje wiele typów paneli fotowoltaicznych i technologii ich wytwarzania, Rys.12. W ostatnim dziesięcioleciu można było zaobserwować bardzo prężny rozwój tej nowej gałęzi przemysłu. Ciągle trwa poszukiwanie nowych materiałów oraz metod wytwarzania, zmierzających przede wszystkim do podniesienia sprawności, oraz obniżenia ceny ogniw. Najczęściej spotykanym i najpopularniejszym materiałem służącym do produkcji ogniw fotowoltaicznych jest krzem, Rys.13. Jego atutami są: niska cena, łatwość dostępu, oraz wysoka trwałość struktur krystalicznych. 10

11 Rys.13. Krzem 4.1. Ogniwa monokrystaliczne Cały panel składa się z pojedynczych ogniw, które tworzone są z jednorodnego kryształu krzemu, Rys.14. Ogniwa monokrystaliczne osiągają najwyższą sprawność (dochodzącą do 20%) spośród ogniw stosowanych masowo. Rys.14. Ogniwo i panel monokrystaliczny Krzem krystaliczny w naturze nie występuje. Najczęściej wytwarza się go metodą opisaną przez prof. Jana Czochralskiego, która jest cytowana w większości międzynarodowej literatury. Polega ona na powolnym wyciąganiu zarodków kryształu z roztopionego krzemu z dodatkiem boru, Rys.15. Taki monokryształ formowany jest najczęściej w postaci walca. Dzięki zastosowaniu boru otrzymujemy kryształ typu p. Rys.15. Schemat metody Czochralskiego Taki monokryształ jest najczęściej cięty na standardowe płytki o wymiarach 10x10cm,i o grubości 0,3mm przy pomocy specjalnego drutu ze stali nierdzewnej nawiniętego na rolki. Taka metoda pozwala za jednym razem wyciąć setki płytek, Rys.16. Drut na rolkach 11

12 jest przesuwany w jednym kierunku, lub oscyluje tam i z powrotem z optymalną prędkością i napięciem. Ogniwa na potrzeby fotowoltaiki są najczęściej cięte poprzez przeciąganie drutu w jednym kierunku, co pozwala na zastosowanie większych prędkości, 5-20 m/s. Jednakże tą metodą uzyskuje się mniej gładką powierzchnię. W zależności od szybkości drut ma długość od 150 do 500 km, aby pociąć całą kolumnę za jednym razem. Rys.16. Cięcie monokryształu na pytki (lewo) i przekrój poprzeczny przez miejsce cięcia (prawo). W cienkiej warstwie powierzchniowej wytwarza się poprzez dyfuzję fosforu obszar typu n. Położenie obszaru złącza p-n jest istotne, ponieważ wytwarzanie par elektron-dziura, oraz separacja nośników zachodzi właśnie w tym miejscu. Ponieważ współczynnik odbicia światła na powierzchni krzemu jest duży, istniej potrzeba zastosowania powłok anty-odblaskowych. Powoduje to zwiększenie napięcia obwodu otwartego. Innym sposobem zmniejszającym odbicie światła jest teksturowanie ogniwa, co pozwala na pochłonięcie dodatkowej ilości światła, lub zastosowanie powłok selektywnych odbijających niepożądaną część promieniowania słonecznego Ogniwa polikrystaliczne Istnieją dwie główne metody otrzymywanie ogniw polikrystalicznych: proces Bridgman a, Rys.18 i odlewania bloku, Rys.17. W obu przypadkach mamy do czynienia z krystalizacją wysokiej jakości polikrystalicznego bloku o masie kg i wymiarach 70x70x30cm. Główną różnicą pomiędzy tymi metodami jest ilość użytych w procesie tygli. Tygle, w których następuje krystalizacja pokryte są azotkiem krzemu (Si 3 N 4 ), tworzącym warstwę nieprzywieralną. Szybkość krystalizacji w takich warunkach jest równa ok. 1 cm/h, co w odniesieniu do masy bloku wynosi ok. 10 kg/h. 12

13 Rys.17. Metoda odlewy bloku polikrystalicznego Rys.18. Metoda Bridgman a Blok jest następnie dzielony na mniejsze bloki przy pomocy dużych pił tarczowych, a następnie cięty za pomocą drutu o średnicy 0,16-0,18 mm na cienkie płytki dla dalszej obróbki. Ogniwa polikrystaliczne, Rys.19, posiadają mniejsza sprawność w stosunku do ogniw mono-krystalicznych, ale i koszt ich produkcji jest niższy, co jest jednoznacznie związane z cena gotowego produktu. Rys.19. Ogniwo i panel polikrystaliczny 13

14 4.3. Technologie cienkowarstwowe Do produkcji przemysłowej ogniw cienkowarstwowych stosuje się: krzem amorficzny wodorowy (a-si:h), dwuselenek miedziowo-indowy (CuInSe 2 lub CIS), siarczek kadmu/telurek kadmu (CdS/CdTe). Technologia nakładania cienkich warstw krzemu amorficznego i innych związków rozwinęła się bardzo w czasie ostatnich dwóch dekad, a ogniwa cienkowarstwowe zaczęły konkurować z używanymi do tej pory ogniwami mono- i polikrystalicznymi. Ogniwa z krzemu amorficznego wodorowego (a-si:h) są najczęściej używanym typem ogniw cienkowarstwowych, chociaż ich sprawność jest dużo niższa od ogniw krystalicznych i wynosi 8-15%. Wartości te rekompensują zalety ogniw, takie jak elastyczność, niższa cena oraz większa trwałość, Rys.20. Ich produkcja polega na nakładaniu cienkich warstw na szkle, stali nierdzewnej, lub tworzywach sztucznych. Proces wytwarzania jest prosty i łatwy do zautomatyzowania, dzięki czemu przebiega przy znacznych oszczędnościach na materiale i energii. Aby poprawić sprawność ogniw, wprowadza się ogniwa wielozłączowe, zawierające warstwowo ułożone materiały odpowiadające różnym fragmentom spektrum solarnego. Takie podejście zapewniło uzyskanie wysokiego współczynnika konwersji energii słonecznej na energię eklektyczną. Przewiduje się podniesienie sprawności ogniw do 17% przy dwóch złączach i 25% dla fotoogniw zawierających 3 złącza. Najlepszym obecnie pod względem sprawności materiałem używanym przy produkcji fotoogniw jest arsenek galu (GaAs), osiągający sprawność na poziomie 35%. Jednakże z powodu bardzo drogich technologii nie ma praktycznego zastosowania. Rys.20. Panel amorficzny Z powodów ekonomicznych ogniwa z krzemu amorficznego są wiodącym produktem wśród ogniw cienkowarstwowych i prognozuje się że tak zostanie przez najbliższy czas Technologie organiczne Prowadzone są też badania dotyczące zastosowania związków organicznych w produkcji fotoogniw ogniw organicznych. Pierwsze ogniwa organiczne złożone z jednej warstwy materiału osiągnęły sprawność rzędu 0,1%. Zasada działania organicznych ogniw fotowoltaicznych opata jest na procesach powodowanych przez ekscytony, które wytwarza światło w materiałach molekularnych. Wytworzone rzez światło ekscytony dyfundują wewnątrz materiału molekularnego i mogą dysocjować na dwa rodzaje nośników ładunku na elektrodach lub na złączach materiałów. Po wytworzeniu dwóch rodzajów nośników ładunków kolejne procesy powinny doprowadzić do ich rozkładu tak, aby powstał prąd w obwodzie zewnętrznym. Na dzień dzisiejszy sprawność ogniw organicznych dwuwarstwowych jest najniższa spośród znanych i wynosi ok. 5%. 14

15 Ogromy postęp w produkcji ogniw organicznych pozwala sądzić, że staną się one konkurencją dla pozostałych, kiedy poziom sprawności osiągnie 10%. Aczkolwiek istnieją już firmy mające w swojej ofercie ogniwa organiczne, Rys.21. Przewiduje się, że będą one najtańsze spośród dostępnych na rynku. Koszt produkcji takiego ogniwa będzie o razy tańszy od dotychczas stosowanych ogniw krystalicznych. Rys.21. Organiczne ogniwo fotowoltaiczne 5. Budowa systemu fotowoltaicznego Fotowoltaika ma prawie niegraniczone możliwości zastosowania, w związku z czym, szczegółowe omówienie wszystkich przypadków i możliwości jest niemożliwe. Generalnie można stwierdzić, że w każdym systemie fotowoltaicznym, Rys.22, znajdziemy: Rys.22. System fotowoltaiczny Generator fotowoltaiczny (panele fotowoltaiczne) Odbiornik generowanej energii Urządzenia pomocnicze (regulator ładowania, inwerter, przetwornik, aparatura pomiarowa sterowani, software) Elementy systemów fotowoltaicznych Generator fotowoltaiczny Panele fotowoltaiczne będące generatorem prądu zostały przedstawione w poprzednim rozdziale. Dobór właściwego typu i modelu panelu musi być wynikiem pewnej optymalizacji uwzględniającej: miejsce usytuowania instalacji ilość dostępnego miejsca typ systemu fotowoltaicznego warunki meteorologiczne 15

16 zależności sprawność/cena warunki handlowe, gwarancja, preferencje użytkownika Falownik W większości przypadków panele fotowoltaiczne dostarczają nam prąd stały o niskim napięciu, który rzadko możemy wykorzystać bezpośrednio w wersji surowej. Mamy 2 możliwości: Zastosowanie paneli fotowoltaicznych z już wbudowanym mikro-inwerterem. Ich zaletą są bardzo małe straty związane z przesyłaniem prądu stałego, natomiast wadą jest zawodność systemu i krótka żywotność mikro-inwerterów. Zastosowanie falowników. Dobór falownika nie jest sprawą skomplikowaną, ponieważ decydując się na konkretną firmę (np. SMA) możemy w prosty sposób dobrać falownik wykorzystując darmowe oprogramowanie producenta. Wystarczy pobrać takie oprogramowanie ze strony internetowej, zainstalować i w prosty, przejrzysty sposób dobrać najodpowiedniejszy falownik. Jednak, aby dobrać falownik musimy wykonać analizę miejsca usytuowania instalacji fotowoltaicznej, a co za tym idzie dokonać optymalizacji mając na uwadze, że: Tańsze jest zastosowanie jednego falownika o mocy 10 kw, niż 10 falowników o mocy 1 kw każdy. Jeżeli czas pracy części paneli będzie krótszy od pozostałych, powinno się wydzielić osobny system, ponieważ sprawność falowników spada wraz ze spadkiem obciążenia. Powinno się dążyć do minimalizacji drogi przepływu prądu stałego od panelu do inwertera, oraz maksymalizować grubość kabla, aby zminimalizować straty. Łącząc panele fotowoltaiczne z inwerterem, możemy się spodziewać na samych przewodach strat rzędu 5%. Do tego dochodzą dodatkowo straty na falowniku, oraz straty związane ze zużyciem paneli oraz zanieczyszczeniami, liśćmi, itd. Sprawność falowników dochodzi do 95% przy dobrze dobranej mocy i spada przy niższym obciążeniu. Przy doborze falownika należy zwrócić uwagę, co oferują poszczególne z nich: Automatyka załączania i wyłączania, Monitorowanie sieci, Pomiary w sieci i wizualizacja danych, Komunikacja z PC, Rejestrowanie i zapisywanie pomiarów, Synchronizacja sieci (regulacja), Regulacja napięcia zmierzająca do uzyskania mocy maksymalnej (Maximal Power Point Tracking), Ograniczanie prądu wejściowego i wyjściowego, Współpraca z innymi systemami energetycznymi oraz systemami zarządzania Warta uwagi jest możliwość monitorowania i wizualizacji takich danych jak: napięcia i natężenia prądu instalacji fotowoltaicznej oraz sieci, generowanej mocy, skumulowanej produkcji energii (dobowa, miesięczna, roczna, ), liczba godzin pracy, oraz ewentualnie dane informujące nas o stanie systemu zmierzające do wykrycia usterek: temperatura radiatora, prąd uszkodzeni owy (moduł FU). Przy uszkodzeniu, lub np. przy dotknięciu obwodu przez człowieka moduł FU wykrywa sytuację i odpowiednio na nią reaguje. 16

17 Magazyny energii Zmienność strumienia energii w ciągu dnia, a także warunki pogodowe powodują, że najlepszym systemem jest system połączony z siecią energetyczną, do której odsprzedaje się wyprodukowaną energię, a kupuje się od niej taką ilość, jaka jest nam potrzebna. W wielu krajach taki system się przyjmuje i jest opłacalny, ponieważ wsparcie rządu dla zielonych inwestycji powoduje, że cena energii odsprzedawanej jest czasem wyższa od energii kupowanej. Jednak nie wszędzie takie rozwiązania są możliwe ze względów ekonomicznych, lub braku dostępu do sieci zewnętrznej. Wówczas istnieje potrzeba instalacji magazynu energii, co oczywiście jest związane z dodatkowymi kosztami. Najpopularniejsze jest magazynowanie energii w postaci energii elektrycznej w akumulatorach, i jeżeli nie dojdzie do jakiegoś innowacyjnego odkrycia w tej dziedzinie, ta tendencja na pewno utrzyma się przez dobrych kilka lat. Nie jest to rozwiązanie najlepsze, ale nie wymaga dodatkowej konwersji energii, co jest związane z oszczędnościami. W szczególnych przypadkach warto zastanowić się czy nie magazynować energii w innej formie jak np. woda, sprężone powietrze, czy wodór. W systemach fotowoltaicznych stosuje się akumulatory: Kwasowo-ołowiowe. Akumulator taki składa się z 6 ogniw ołowiowo-kwasowych połączonych szeregowo. Jedno ogniwo ma napięcie około 2,1V, co w wyniku połączenia daje nam napięcie równe 12,6V. Elektrolitem jest tutaj wodny roztwór kwasu siarkowego. Ich zaleta jest niewątpliwie niska cena i powszechna dostępność. Żelowe. Wadą jest ich wysoka cena. Mają jednak niewątpliwe zalety, takie jak: o stabilność, o możliwa praca w różnych położeniach, o żywotność dochodząca często do 10 lat, o szeroki zakres pracy temperatur, o szybki czas ładowania i długi czas samo rozładowania, które powodują, że właśnie ten typ jest częściej wybierany. Podczas eksploatacji akumulatorów należy pamiętać, aby: nie przekraczać poziomu rozładowania równego 50%, ani temperatury wyższej od 50 C, gdyż może to spowodować trwałe uszkodzenie baterii, dobierać system w taki sposób, aby zminimalizować ilość ładowań i rozładowań systemu, co skraca żywotność akumulatorów, stosować kontrolery ładowania zapewniające utrzymanie odpowiednich warunków pracy akumulatora i jego współpracy z siecią, Parametry akumulatorów na jakie należy zwrócić uwagę to: Pojemność znamionowa pojemność nowych akumulatorów wyrażona w Ah. Napięcie znamionowe średnie napięcie, jakie może wystąpić na zaciskach akumulatora. Nominalna pojemność energetyczna iloczyn znamionowego napięcia i znamionowej pojemności wyrażony w Wh. Stan naładowania (SOC State of charge) stosunek ładunku, jaki można pobrać do pojemności akumulatora wyrażony w %. Stan rozładowania (DOD Depth of Discharge) stosunek pojemności pobranej do pojemności znamionowej wyrażony w %. (DOD = 100% - SOC) Sprawność amperogodzinna stosunek ładunku pobranego do ładunku dostarczanego do akumulatora. Sprawność energetyczna stosunek energii pobranej do energii dostarczonej do akumulatora. Cykl następujący po sobie proces rozładowania i naładowania akumulatora. Cykl makro - następujący po sobie proces rozładowania od 100% do 0% i naładowania od 0% do 100% akumulatora. 17

18 Napięcie końca ładowania górna granica napięcia, jaką akumulator osiągnie podczas ładowania. Samorozładowanie samoczynna utrata ładunku SOC, gdy akumulator nie jest obciążony. Stan zużycia (SOH State of Health) pojemność, jaką można pobrać z akumulatora wykazującego stan pełnego naładowania. Wraz z czasem pojemność ta będzie malała. Dobór akumulatora Akumulatory należy dobierać nie tylko w oparciu o moc systemu fotowoltaicznego, ale również i zwłaszcza o ilość zużywanego prądu i moc odbiorników. I tak np. dla zasilenia komputera o mocy 200W używanego przez 6h/dzień mamy: Mając do dyspozycji akumulator o napięciu 12V otrzymamy:, czyli 14 Ah/dzień. Zakładając, że system powinien zgromadzić nam energie na 3 dni, to bateria powinna zgromadzić 3 razy tyle. Przyjmując dodatkowo współczynnik maksymalnego rozładowania baterii wynoszącym 50% mnożymy wszystko dodatkowo przez 2, a więc: Następnie dobieramy typ akumulatora i ilość z katalogu. Np. potrzebujemy 10 akumulatorów o parametrach 12V 60A Kontroler ładowania akumulatora To czy akumulator popracuje nam 5 czy 20 lat, nie zależy tylko od rodzaju i typu akumulatora. Bardzo duże znaczenie ma zastosowanie dobrego kontrolera ładownia akumulatorów, Rys.23, który wstawia się pomiędzy panele, a akumulatory. Na tym rodzaju elektroniki nie należy oszczędzać i dobrać najodpowiedniejszy sprzęt, który na pewno się zwróci. Rys.23. Kontroler ładowania akumulatorów Zadaniem regulatora jest: ograniczenie głębokości i sztywność rozładowania akumulatora, a więc nie dopuszczanie do zejścia napięcia znamionowego poniżej granicy głębokiego naładowania, mierzenie napięcia na zaciskach akumulatora i odłączenie akumulatora po osiągnięciu stanu pełnego naładowania, aby nadmiar energii nie powodował wzrostu napięcia na zaciskach akumulatora, sterowanie ładowaniem metodą impulsową (on/off), lub poprzez modulację prądu ładowania (PWM Pulse Width Modulation), stabilizacja i optymalizacja pracy dostosowanie pracy do zmian np. poprzez wymianę akumulatorów na inny typ, lub na skutek starzenia się akumulatorów. 18

19 Adapter impedancji Adapter impedancji stosuje się w systemach bezpośrednio połączonych ze źródłem energii. Czasami trudno jest sprostać wymaganiom niektórych odbiorników, a niespełnienie wymagań prowadzi do znacznego obniżenia sprawności elektrycznej układu. Aby poprawić sprawność stosuje się element pośredniczący (adapter impedancji) zamieniający prąd stały na wejściu w prąd stały zapewniający obciążeniu maksymalną energię, ale przy innych wartościach napięcia i natężenia prądu niż zapewnia źródło prądu Zarządzanie systemem i współpraca z systemem tradycyjnym Zarządzanie systemem odbywa się za pośrednictwem automatyki i specjalistycznego oprogramowania. Oprogramowanie ma na celu przekazanie użytkownikowi pełnej kontroli nad procesami przebiegającymi w obiekcie oraz minimalizację całościowych kosztów związanych z pracą instalacji i poboru energii z zewnątrz. W ramach zarządzania energią, system może uwzględniać m.in.: Koszty dostawy energii z różnych źródeł, Maksymalne wykorzystanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych i energii odpadowych, Różne profile użytkowania pomieszczeń i urządzeń, aby jak najlepiej wykorzystać dostawy energii ze słońca, Zarządzanie oświetleniem (optymalne zintegrowane przygaszanie i rozświetlanie pomieszczeń w miarę potrzeb), Szybką reakcje na zmianę warunków klimatycznych, oraz możliwość ich wykorzystania w optymalizowaniu zużycia energii, Możliwość podłączenia do systemu innych odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii i systemów inteligentnych, Prognozowanie dostaw energii słonecznej, W razie potrzeby możliwość rozbudowy systemu o dodatkowe elementy Typy systemów Systemy sprzężone bezpośrednio Najprostszy system to taki, gdzie źródło jest połączone bezpośrednio z odbiornikiem. Zaletą jest prostota i niezawodność. Niestety, aby wykorzystać w całości energię dostarczaną przez źródło przy każdej wartości natężenia promieniowania, charakterystyka prądowo-napięciowa obciążenia powinna znajdować się blisko punktu mocy maksymalnej i odpowiadać stałej wartości napięcia. Dodatkowo działanie systemu jest bardzo ograniczone, ze względu na zmienność natężenia promieniowania. Ale z względów na swoja prostotę i niskie koszty nadają się do wielu systemów Systemy można wykorzystać w niektórych silnikach i generatorach wodoru Systemy z magazynem energii Proste systemy z magazynowaniem energii różnią się od systemów sprzężonych bezpośrednio, możliwością pracy również podczas przerw w nasłonecznieniu. Do systemu trzeba wprowadzić magazyn energii. Może to być akumulator, ale może być również zbiornik na wodór z generatora, lub zbiornik z przepompowaną na wyższy poziom wodą Systemy z magazynem energii i regulatorem ładowania System z magazynem energii, który wykorzystuje dodatkowo zalety wynikające z regulacji ładowania akumulatorów, jak np. przedłużenie żywotności magazynów energii, czy zabezpieczanie przed awariami. 19

20 Systemy z magazynem energii, regulatorem ładowania oraz przetwornikiem prądu. Pełne systemy fotowoltaiczne dające możliwość wykorzystania przy zasileniu odbiorników stałoprądowych z zastosowaniem przetwornicy napięcia DC/DC (prąd stały/prąd stały o innej wartości), lub zmiennoprądowych przy zastosowaniu inwertera DC/AC (prąd stały/prąd zmienny 230V (50 Hz) Systemy hybrydowe z dodatkowym źródłem energii Nierównomierny rozkład promieniowania, a w niektórych krajach dostęp do zbyt małego natężenia promieniowania słonecznego powoduje, że systemy fotowoltaiczne muszą mieć bardzo duże rozmiary, lub tez trzeba zastosować dodatkowe źródło energii elektrycznej. Takimi źródłem mogą być: Energia z sieci energetycznej Spalinowe generatory prądu Turbiny wiatrowe, Małe elektrownie wodne Generatory geotermalne Inne To, jaki generator wybierzemy, zależy od wielu czynników. Nasza decyzję musi podjąć w oparciu o uprzednią analizę finansową, analizę możliwości dostępu do odpowiednich zasobów, a coraz częściej także analizę wpływu oddziaływania na środowisko. Jeżeli mamy domek w górach, gdzie nie ma sieci energetycznej, dociągnięcie przewodów może się okazać najdroższą alternatywą, która może się nigdy nie zwrócić, a na turbinę wiatrową możemy nigdy nie dostać zgody ze względów ochrony środowiska. W przypadku stosowania generatorów prądu stałego i zmiennego mamy trzy możliwości, a decyzja o zastosowaniu konkretnego przypadku powinna być poprzedzona wnikliwą analizą. Wszystkie elementy podłączamy do linii stałoprądowej, stosując przetworniki AC/DC dla generatorów prądu zmiennego. Następnie w zależności od potrzeby wykorzystujemy bezpośrednio prąd stały, lub za pośrednictwem falownika (DC/AC) prąd zmienny. Wszystkie elementy podłączamy do linii zmiennoprądowej. Tworzymy dwie osobne linie. Wydzielamy system zasilany tylko z paneli fotowoltaicznych np. pompy solarne, oświetlenie, pompy obiegowe, czy automatyka. Całą resztę odbiorników podłączamy do osobnego systemu zasilanego z dodatkowego źródła energii. Takie rozwiązanie przy dobrym ustawieniu i wyborze odbiorników jest najefektywniejsze Systemy hybrydowe z zewnętrznym modułem zarządzającym energią System zarządzania energią (został już omówiony w poprzednim rozdziale) jest szczególnie ważny w systemach hybrydowych, gdzie często istnieje potrzeba rozbudowy systemu, lub sprawnego zarządzaniem wszystkimi elementami. W systemach takich istnieje potrzeba przełączania źródeł energii lub prognozowania zapotrzebowania na energię dla poszczególnych odbiorników, za co będzie odpowiedzialna automatyka. System może na przykład stwierdzić, że o tej porze energia elektryczna z sieci jest dużo tańsza, ponieważ jest w drugiej taryfie. System stwierdza, że dużo taniej będzie pobrać ją teraz z sieci, a produkowana w tej chwili energie z ogniw fotowoltaicznych można zmagazynować i wykorzystać w godzinach, w których energia z sieci jest droższa. Po sprawdzeniu ilości miejsca w akumulatorach system decyduje się najpierw je zapełnić. W przypadku, gdy mamy do czynienia z częstymi brakami dostaw energii, system może rozpoznać taką sytuację i trzymać maksymalnie doładowane akumulatory na wypadek kolejnej przerwy w dostawie energii elektrycznej. 20

21 Systemy sprzężone z siecią energetyczną Systemy sprzężone z siecią energetyczna nie wymagają systemu magazynowania energii, gdyż cała produkowana przez nie energia jest przyjmowana do sieci. Rozwiązanie takie jest ciekawe ze względu na duże oszczędności wynikające z braku całej instalacji magazynowania energii, jak również z pełnego wykorzystania wyprodukowanej energii, t.j. wysokiej sprawności systemu. Nie mamy tutaj problemu z ewentualnymi nadwyżkami energii w pewnych okresach. Istnieją tutaj 2 możliwości: System posiada jedną instalację. Wykorzystuje energię na własne potrzeby, a nadwyżki są kierowane do sieci, ewentualnie w przypadku niedoboru, brakująca część jest pobierana z sieci elektroenergetycznej. System posiada dwie instalacje. Jedną oddaje całą energie do sieci, a drugą pobiera z sieci taką ilość energii, jaka jest mu potrzebna Systemy hybrydowe aktywne i pasywne Zastosowanie paneli fotowoltaicznych Rysunek Wyjaśnienie Aktywne komponenty Pasywne komponenty Hybryda panel fotowoltaiczny system termi Wykorzystanie naturalnego światła Zacienienie Naturalna wentylacja Wytwarzane przez panel ciepło odpadowe może być transportowane przez dowolne medium (powietrze lub wodę), aby je wykorzystać na cele centralnego ogrzewania, lub przygotowania ciepłej wody użytkowej przy jednoczesnej oszczędności energii i podniesieniu sprawności ogniwa fotowoltaicznego. Półprzeźroczyste moduły fotowoltaiczne mogą być wykorzystywane nie tylko do produkcji energii elektrycznej, ale również przepuszczać naturalne światło do budynku redukując automatycznie ilość sztucznego oświetlenia, Rys.24, a czasem również i koszty ogrzewania. Ciepło wprowadzone tym sposobem do budynku powinno być kontrolowane w zależności od warunków atmosferycznych. Panele fotowoltaiczne mogą produkować energie elektryczną przy jednoczesnym zabezpieczeniu budynku przed nadmiarem promieni słonecznych. Przy takim rozwiązaniu możemy liczyć się ze zmniejszeniem zapotrzebowania na chłodzenie budynku. Dobrze zaplanowana wentylacja naturalna może powodować obniżenie zapotrzebowania energii na chłodzenie budynku. Można zastosować naturalną wentylacje dla chłodzenia paneli fotowoltaicznych podnosząc ich sprawność. Zimą można to ciepło zastosować do wstępnego podgrzania powietrza wentylacyjnego. 21

22 Rys.24. Transparentna fasada fotowoltaiczna 5.3. Instalacje nadążne za słońcem Każde nieruchome ustawienie paneli fotowoltaicznych wymaga obliczenia oszacowania, lub zasymulowania optymalnych warunków pracy systemu, czyli takich, w których uzysk roczny będzie maksymalny. Niestety w każdym nieruchomym systemie będziemy mieli część promieniowania, którego nie uda nam się wykorzystać. W praktyce zakres pracy systemu nadążnego może wyrysować nam tzw. okno słoneczne, Rys.25, charakterystyczne dla danego miejsca i okresu eksploatacji instalacji słonecznej. Okno determinuje obszar wędrówki Słońca, poza którym do paneli nie docierają bezpośrednio promienie słoneczne. Rys.25. Okno słoneczne Oczywiście musimy wziąć jeszcze pod uwagę promieniowanie, którego okno słoneczne nie dotyczy. Jest to: Promieniowanie dyfuzyjne, przy którym maksymalne zyski odnotujemy umieszczając panele poziomo, kąt jest równy 0. Promieniowanie zaabsorbowane przez powierzchnię i odbite od powierzchni, przy którym optymalny kąt ustawienia paneli jest równy 90, inaczej mówiąc, gdy panele ustawione są pionowo do powierzchni ziemi. Zależy w dużej mierze od refleksyjności (współczynnika) podłoża, - Powierzchnia wody 0,9 - Gleba sucha 0,5 - Gleba zielona 0,3 - Asfalt 0,1 Optymalny kąt pochylenia paneli jest równy szerokości geograficznej lokalizacji instalacji, lub nieco mniejszy wynikający z istnienia promieniowania rozproszonego. W Polskich warunkach to pomniejszenie kąta będzie równe

23 Chcąc maksymalnie wykorzystać energię słoneczną buduje się systemy nadążne, śledzące pozorny ruch słońca na nieboskłonie. Systemy takie można podzielić na: Systemy nadążne, w jednej osi równoległej do powierzchni ziemi względem kąta nachylenia padania promieni słonecznych, Rys.26, systemy nadążne, w jednej osi prostopadłej do powierzchni ziemi względem stron świata systemy nadążne dwuosiowe, Rys.27. Rys.26. System nadążny w jednej osi względem kąta nachylenia Decyzja, czy instalować system nadążny, czy nieruchomy powinna być podjęta po zrobieniu audytu energetycznego systemu fotowoltaicznego dotyczącego: oceny zwiększenia wydajności dla poszczególnych systemów nadążnych w porównaniu z systemem nieruchomym, oceny zwiększenia kosztów inwestycyjnych związanych z instalacją systemu nadążnego, oceny rocznych koszów pracy systemu (energia elektryczne) i jego konserwacji. Rys.27. System fotowoltaiczny nadążny za słońcem dwuosiowy. 23

Ogniwa fotowoltaiczne

Ogniwa fotowoltaiczne Ogniwa fotowoltaiczne Systemy fotowoltaiczne wykorzystują zjawisko konwersji energii słonecznej na energię elektryczną. Wykonane są z głównie z krzemu. Gdy na ogniwo padają promienie słoneczne pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej. Analiza kosztów

Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej. Analiza kosztów Etapy Projektowania Instalacji Fotowoltaicznej Analiza kosztów Główne składniki systemu fotowoltaicznego 1 m 2 instalacji fotowoltaicznej może dostarczyć rocznie 90-110 kwh energii elektrycznej w warunkach

Bardziej szczegółowo

SOLARNA. Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną. EKOSERW BIS Sp. j. Mirosław Jedrzejewski, Zbigniew Majchrzak

SOLARNA. Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną. EKOSERW BIS Sp. j. Mirosław Jedrzejewski, Zbigniew Majchrzak Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną ENERGIA SOLARNA Fotowoltaika Do Ziemi dociera promieniowanie słoneczne zbliżone widmowo do promieniowania ciała doskonale czarnego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 3. Badanie instalacji fotowoltaicznej DC z akumulatorem

Ćwiczenie nr 3. Badanie instalacji fotowoltaicznej DC z akumulatorem Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych Laboratorium Fotowoltaiki Ćwiczenie nr 3 Badanie instalacji fotowoltaicznej DC z akumulatorem OPIS STANOWISKA ORAZ INSTALACJI OGNIW SŁONECZNYCH.

Bardziej szczegółowo

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 266 www.immergas.com.pl FOTOWOLTAIKA IMMERGAS NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE 12. Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 www.swind.pl MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000

Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000 www.swind.pl Mała przydomowa ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 6000 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów PV. Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV)

Projektowanie systemów PV. Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) Projektowanie systemów PV Wykład 3 Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) dr inż. Janusz Teneta C-3 pok. 8 (parter), e-mail: romus@agh.edu.pl Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA: BADANIE BATERII SŁONECZNYCH W ZALEśNOŚCI OD NATĘśENIA

Bardziej szczegółowo

HYBRYDOWY SYSTEM ZASILANIA W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ DOMKÓW REKREACYJNYCH

HYBRYDOWY SYSTEM ZASILANIA W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ DOMKÓW REKREACYJNYCH POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 81 Electrical Engineering 2015 Grzegorz TWARDOSZ* Wojciech TWARDOSZ** HYBRYDOWY SYSTEM ZASILANIA W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ DOMKÓW REKREACYJNYCH W pracy

Bardziej szczegółowo

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego.

Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. Lekcja 10. Temat: Moc odbiorników prądu stałego. Moc czynna, bierna i pozorna w obwodach prądu zmiennego. 1. Moc odbiorników prądu stałego Prąd płynący przez odbiornik powoduje wydzielanie się określonej

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

FOTOOGNIWA SŁONECZNE. Rys. 1 Moduł fotowoltaiczny cienkowarstwowy CIS firmy Sulfurcell typu STP SCG 50 HV (Powierzchnia ok.

FOTOOGNIWA SŁONECZNE. Rys. 1 Moduł fotowoltaiczny cienkowarstwowy CIS firmy Sulfurcell typu STP SCG 50 HV (Powierzchnia ok. FOTOOGNIWA SŁONECZNE Nasz ośrodek wyposaŝony jest w dwa typy fotoogniw fotowoltaicznych moduł fotowoltaiczny monokrystaliczny firmy Suntech Power typu STP 180S 24/AC (przedstawiony na Rys. 1) oraz moduł

Bardziej szczegółowo

Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną

Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną Domowa instalacja elektryczna służy do zasilania odbiorników energią elektryczną. Składa się ona ze złącza, rozdzielnicy głównej budynku

Bardziej szczegółowo

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa.

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa. Ćwiczenie E16 BADANIE NATĘŻENIA PRĄDU FOTOELEKTRYCZNEGO W ZALEŻNOŚCI OD ODLEGŁOŚCI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu generowanego światłem w fotoogniwie od odległości

Bardziej szczegółowo

Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV)

Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) Czyste energie Wykład 3 Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) dr inż. Janusz Teneta C-3 pok. 8 (parter), e-mail: romus@agh.edu.pl Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej AGH Kraków

Bardziej szczegółowo

BADANIE OGNIWA FOTOWOLTAICZNEGO

BADANIE OGNIWA FOTOWOLTAICZNEGO BADANIE OGNIWA FOTOWOLTAICZNEGO Wiadomości wprowadzające 1. Efekt fotoelektryczny Energia promieniowania elektromagnetycznego E przenoszona przez pojedynczy foton wyraża się w dżulach wzorem: E = c h/

Bardziej szczegółowo

L E D light emitting diode

L E D light emitting diode Elektrotechnika Studia niestacjonarne L E D light emitting diode Wg PN-90/E-01005. Technika świetlna. Terminologia. (845-04-40) Dioda elektroluminescencyjna; dioda świecąca; LED element półprzewodnikowy

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Jarosław Korczyński

Mgr inż. Jarosław Korczyński Mgr inż. Jarosław Korczyński + projekt elektrowni PV Pod patronatem: Copyright by Jarosław Korczyński ISBN 978-83-272-4452-9 Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie i kopiowanie całości lub części

Bardziej szczegółowo

Słońce pracujące dla firm

Słońce pracujące dla firm Słońce pracujące dla firm Po co płacić za prąd pobierany z sieci skoro możesz go wytworzyć sam! Fotowoltaika to przetwarzanie energii słonecznej w energię elektryczną przy pomocy ogniw słonecznych. Na

Bardziej szczegółowo

WIADOMOŚCI O SŁOŃCU. fot. Słońce, źródło: http://umbra.nascom.nasa.gov/images/eit_19970914_0121_304.gif

WIADOMOŚCI O SŁOŃCU. fot. Słońce, źródło: http://umbra.nascom.nasa.gov/images/eit_19970914_0121_304.gif WIADOMOŚCI O SŁOŃCU fot. Słońce, źródło: http://umbra.nascom.nasa.gov/images/eit_19970914_0121_304.gif Słońce to gwiazda najbliższa Ziemi. Znajduje się w odległości 149 mln km od nas. Jest kulą gazową

Bardziej szczegółowo

TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk. Ryszard Dawid

TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk. Ryszard Dawid TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk Ryszard Dawid Olsztyn, Konferencja OZE, 23 maja 2012 Firma TEHACO Sp. z o.o. została założona w Gdańsku w 1989 roku -Gdańsk - Bielsko-Biała - Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r.

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r. Fizyka i technologia złącza P Adam Drózd 25.04.2006r. O czym będę mówił: Półprzewodnik definicja, model wiązań walencyjnych i model pasmowy, samoistny i niesamoistny, domieszki donorowe i akceptorowe,

Bardziej szczegółowo

Badanie ogniwa fotowoltaicznego

Badanie ogniwa fotowoltaicznego Badanie ogniwa fotowoltaicznego Cel ćwiczenia Zapoznanie się z podstawowymi wiadomościami na temat ogniw fotowoltaicznych oraz wyznaczenie: zależności prądu fotoogniwa od natężenia oświetlenia, charakterystyk

Bardziej szczegółowo

SYSTEM SOLARNY - 100 kw GENESIS SOLAR INVERTER. on-grid

SYSTEM SOLARNY - 100 kw GENESIS SOLAR INVERTER. on-grid SYSTEM SOLARNY - 100 kw GENESIS SOLAR INVERTER on-grid PRODUKUJ ENERGIĘ I SPRZEDAWAJ JĄ Z ZYSKIEM Systemy fotowoltaiczne to nie tylko sposób na obniżenie rachunków za prąd, to również sposób na uzyskanie

Bardziej szczegółowo

Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny?

Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny? Jaką moc cieplną uzyskuje kolektor słoneczny? Jaka może być największa moc cieplna kolektora słonecznego Jaka jest różnica pomiędzy mocą kolektora płaskiego, a próżniowego? Jakie czynniki zwiększają moc

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Czyste światło z ELGO

Czyste światło z ELGO Zestaw oświetleniowy SUNWIND Product Line 026B 2011 SUNWIND Czyste światło z ELGO Darmowe światło w Twoim otoczeniu Koszty energii elektrycznej rosną lawinowo, dlatego uzyskiwanie jej ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

PSPower.pl MULTIFAL. Najbardziej wszechstronne urządzenie do zasilania. Parametry Sposób pracy. www.pspower.pl. v1.0 2014-05-21 PSPower

PSPower.pl MULTIFAL. Najbardziej wszechstronne urządzenie do zasilania. Parametry Sposób pracy. www.pspower.pl. v1.0 2014-05-21 PSPower Najbardziej wszechstronne urządzenie do zasilania MULTIFAL Parametry Sposób pracy v1.0 2014-05-21 PSPower Główne cechy: MUTIFAL Basic: Funkcja zasilacza UPS (automatyczne przełączanie źródeł zasilania).

Bardziej szczegółowo

TURBINY WIATROWE POZIOME Turbiny wiatrowe FD - 400 oraz FD - 800

TURBINY WIATROWE POZIOME Turbiny wiatrowe FD - 400 oraz FD - 800 TURBINY WIATROWE POZIOME Turbiny wiatrowe FD - 400 oraz FD - 800 Turbiny wiatrowe FD 400 oraz FD 800 to produkty firmy ZUANBAO ELECTRONICS Co., LTD. Charakteryzują się małymi rozmiarami, wysoką wydajnością

Bardziej szczegółowo

FOTOWOLTAIKA JAWORZNO

FOTOWOLTAIKA JAWORZNO FOTOWOLTAIKA JAWORZNO Instalacja fotowoltaiczna o mocy 71,76 kwp na dachu Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Uruchomiona 1 kwietnia 2011r. Zdjęcie dachu zimą 24 grudnia 2008 i sprawa

Bardziej szczegółowo

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna

XXXIV OOwEE - Kraków 2011 Grupa Elektryczna 1. Przed zamknięciem wyłącznika prąd I = 9A. Po zamknięciu wyłącznika będzie a) I = 27A b) I = 18A c) I = 13,5A d) I = 6A 2. Prąd I jest równy a) 0,5A b) 0 c) 1A d) 1A 3. Woltomierz wskazuje 10V. W takim

Bardziej szczegółowo

1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza

1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza Elementy półprzewodnikowe i układy scalone 1. Właściwości materiałów półprzewodnikowych 2. Półprzewodniki samoistne i domieszkowane 3. Złącze pn 4. Polaryzacja złącza ELEKTRONKA Jakub Dawidziuk sobota,

Bardziej szczegółowo

Projekt wymagań do programu funkcjonalno-użytkowego opracowany przez Stowarzyszenie Branży Fotowoltaicznej Polska PV

Projekt wymagań do programu funkcjonalno-użytkowego opracowany przez Stowarzyszenie Branży Fotowoltaicznej Polska PV Projekt wymagań do programu funkcjonalno-użytkowego opracowany przez Stowarzyszenie Branży Fotowoltaicznej Polska PV Etap prac na 21.07.2015 r. Wymagania w zakresie modułów fotowoltaicznych Zastosowane

Bardziej szczegółowo

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 26 SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁO HYDRAULICZNE - ZASADA DZIAŁANIA, METODA DOBORU NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Przekazywana moc Czynnik

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 2 im. Karpatczyków w Nysie

Gimnazjum nr 2 im. Karpatczyków w Nysie Surowce energetyczne możemy podzielić na konwencjonalne (wyczerpywalne) i odnawialne. Do najważniejszych surowców energetyki konwencjonalnej należą: węgiel kamienny, węgiel brunatny, torf, ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Lumvee. katalog produktów

Lumvee. katalog produktów Lumvee katalog produktów Rozświetlamy przyszłość Nadmierne zużycie energii elektrycznej to problem, który dotyczy ludzi na całym świecie. Pozyskiwanie elektryczności w ciągle jeszcze niesie za sobą liczne

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE podstawowe z zakresu systemów fotowoltaicznych

SZKOLENIE podstawowe z zakresu systemów fotowoltaicznych SZKOLENIE podstawowe z zakresu systemów fotowoltaicznych Program autorski, obejmujący 16 godzin dydaktycznych (2 dni - 1 teoria, 1 praktyka) Grupy tematyczne Zagadnienia Liczba godzin Wprowadzenie do fotowoltaiki.

Bardziej szczegółowo

System fotowoltaiczny Moc znamionowa równa 2 kwp nazwa projektu: Raport techniczny

System fotowoltaiczny Moc znamionowa równa 2 kwp nazwa projektu: Raport techniczny System fotowoltaiczny Moc znamionowa równa 2 kwp nazwa projektu: Zlokalizowany w woj. podkarpackie Klient - () Raport techniczny Grupa O5 Sp. z o.o. Starzyńskiego 11 - Rzeszów () Data: Rzeszów, 2015-03-08

Bardziej szczegółowo

Technologia Godna Zaufania

Technologia Godna Zaufania SPRĘŻARKI ŚRUBOWE ZE ZMIENNĄ PRĘDKOŚCIĄ OBROTOWĄ IVR OD 7,5 DO 75kW Technologia Godna Zaufania IVR przyjazne dla środowiska Nasze rozległe doświadczenie w dziedzinie sprężonego powietrza nauczyło nas że

Bardziej szczegółowo

Instalacje 1G KOLEKTORY SŁONECZNE. UKŁAD AUTOMATYKI (regulującej prace instalacji z pompą wymuszającą obieg czynnika grzewczego)

Instalacje 1G KOLEKTORY SŁONECZNE. UKŁAD AUTOMATYKI (regulującej prace instalacji z pompą wymuszającą obieg czynnika grzewczego) Made in EU LX ACDC LX ACDC/M Instalacje 1G KOLEKTORY SŁONECZNE UKŁAD AUTOMATYKI (regulującej prace instalacji z pompą wymuszającą obieg czynnika grzewczego) KOCIOŁ CO BOJLER (zasobnik biwalentny) Instalacje

Bardziej szczegółowo

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU Warszawa 19 lipca 2011 Centrum Prasowe PAP ul. Bracka 6/8, Warszawa Stowarzyszenie na Rzecz Efektywności ETA i Procesy Inwestycyjne DEBATA UREALNIANIE MARZEŃ NOWE TECHNOLOGIE W ENERGETYCE POZWALAJĄCE ZAMKNĄĆ

Bardziej szczegółowo

Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM-FC)

Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM-FC) OPRACOWALI: MGR INŻ. JAKUB DŁUGOSZ MGR INŻ. MARCIN MICHALSKI OGNIWA PALIWOWE I PRODUKCJA WODORU LABORATORIUM I- ZASADA DZIAŁANIA SYSTEMU OGNIW PALIWOWYCH TYPU PEM NA PRZYKŁADZIE SYSTEMU NEXA 1,2 kw II-

Bardziej szczegółowo

Regulator ładowania Steca Tarom MPPT MPPT 6000

Regulator ładowania Steca Tarom MPPT MPPT 6000 Regulator ładowania Steca Tarom MPPT MPPT 6000 Regulator ładowania Steca Tarom MPPT 6000 wyznacza nowe standardy w obszarze regulatorów MPPT. Nadzwyczajna sprawność z unikalnymi cechami bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 009 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1.1 Narysowanie toru ruchu ciała w rzucie ukośnym. Narysowanie wektora siły działającej na ciało w

Bardziej szczegółowo

Planowanie Projektów Odnawialnych Źródeł Energii Energia słońca

Planowanie Projektów Odnawialnych Źródeł Energii Energia słońca Slajd 1 Lennart Tyrberg, Energy Agency of Southeast Sweden Planowanie Projektów Odnawialnych Źródeł Energii Energia słońca Przygotowane przez: Mgr inż. Andrzej Michalski Zweryfikowane przez: Dr inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED

SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED Właściwości: Do 91% wydajności układu scalonego z elektroniką impulsową Szeroki zakres napięcia wejściowego: 9-40V AC/DC Działanie na prądzie stałym

Bardziej szczegółowo

NOWE TECHNOLOGIE w FOTOWOLTAICE

NOWE TECHNOLOGIE w FOTOWOLTAICE NOWE TECHNOLOGIE w FOTOWOLTAICE Do wykorzystania mamy 46-51% energii słońca, która do nas dociera po odbiciu przez atmosferę, chmury i samą powierzchnię ziemi. W Polsce, rocznie suma energii słonecznej

Bardziej szczegółowo

www.victronenergy.com Podstawowe systemy zasilania

www.victronenergy.com Podstawowe systemy zasilania www.victronenergy.com Podstawowe systemy zasilania 1 1. Wstęp 2. Trzy alternatywne systemy 2.1. VE Storage Hub-1 2.2. VE Storage Hub-2 2.3. VE Storage Hub-3 3. Isotne cechy wybranych systemów zasilania:

Bardziej szczegółowo

Nowa. , obniżenie zużycia energii oraz chroniące ich budżet.

Nowa. , obniżenie zużycia energii oraz chroniące ich budżet. SYSTEMY ŹRÓDŁO CIEPŁA - WODA Nowa możliwość w Wzrasta zapotrzebowanie właścicieli domów na wymianę układów grzewczych na bardziej efektywne, bardziej oszczędne pod względem kosztów i bardziej przyjazne

Bardziej szczegółowo

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH

Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH Foto: W. Białek SKUTECZNE ZARZĄDZANIE ENERGIĄ I ŚRODOWISKIEM W BUDYNKACH http://www.iqsystem.net.pl/grafika/int.inst.bud.jpg SYSTEM ZARZĄDZANIA BUDYNKIEM BUILDING MANAGMENT SYSTEM Funkcjonowanie Systemu

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY FOTOWOLTAICZNE MONOKRYSTALICZNY PANEL FOTOWOLTAICZNY (OPIS I INSTRUKCJA OBSŁUGI)

SYSTEMY FOTOWOLTAICZNE MONOKRYSTALICZNY PANEL FOTOWOLTAICZNY (OPIS I INSTRUKCJA OBSŁUGI) SYSTEMY FOTOWOLTAICZNE MONOKRYSTALICZNY PANEL FOTOWOLTAICZNY (OPIS I INSTRUKCJA OBSŁUGI) Drogi Użytkowniku, Dziękujemy za zakup panelu fotowoltaicznego naszej firmy. Mamy nadzieję, że użytkowanie tego

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracy dyplomowej

Informacja o pracy dyplomowej Informacja o pracy dyplomowej 1. Nazwisko i Imię: Duda Dawid adres e-mail: Duda.Dawid1@wp.pl 2. Kierunek studiów: Mechanika I Budowa Maszyn 3. Rodzaj studiów: inżynierskie 4. Specjalnośd: Systemy, Maszyny

Bardziej szczegółowo

Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt.

Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt. Symulacja działania instalacji z pompą ciepła za pomocą WP-OPT Program komputerowy firmy WPsoft GbR, Web: www.wp-opt.pl, e-mail: info@wp-opt.pl Utworzone przez: Jan Kowalski w dniu: 2011-01-01 Projekt:

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie portalu PVGIS (Photovoltaic Geographical Information System) do:

Wykorzystanie portalu PVGIS (Photovoltaic Geographical Information System) do: CZYSTE ENERGIE - LABORATORIUM nr 1. Wykorzystanie portalu PVGIS (Photovoltaic Geographical Information System) do: I. Zapoznania się z mapami nasłonecznienia w Europie II. Rozpoznania dostępności energii

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

Fotowoltaiczne zestawy On-Grid dla domów prywatnych oraz firm

Fotowoltaiczne zestawy On-Grid dla domów prywatnych oraz firm Fotowoltaiczne zestawy On-Grid dla domów prywatnych oraz firm Dofinansowanie z WFOŚ i GW w Katowicach dla instytucji posiadających osobowość prawną (firmy, urzędy, kościoły) Skorzystaj z częściowego lub

Bardziej szczegółowo

MIKROINSTALACJA FOTOWOLTAICZNA 10KW

MIKROINSTALACJA FOTOWOLTAICZNA 10KW MIKROINSTALACJA FOTOWOLTAICZNA 10KW W październiku 2012 r. Ministerstwo Gospodarki opublikowało propozycję ustawy o odnawialnych źródłach (OZE). Zawarte w niej regulacje znacząco zmienią zasady funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY

Technologie Oszczędzania Energii. w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY EUROPE Sp. z o.o. Technologie Oszczędzania Energii w kooperacji z OSZCZĘDNOŚĆ TO NAJLEPSZY SPOSÓB NA ZARABIANIE PIENIĘDZY Innowacyjny system oszczędzania energii elektrycznej Smart-Optimizer ECOD WYŁĄCZNY

Bardziej szczegółowo

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania Część 3 Magazynowanie energii Akumulatory Układy ładowania Technologie akumulatorów Najszersze zastosowanie w dużych systemach fotowoltaicznych znajdują akumulatory kwasowo-ołowiowe (lead-acid batteries)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl XLIV spotkanie Forum Energia Efekt Środowisko NFOŚiGW Warszawa, 7 września 2012 Domy słoneczne i magazynowanie ciepła dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl 1

Bardziej szczegółowo

NODA System Zarządzania Energią

NODA System Zarządzania Energią STREFA sp. z o.o. Przedstawiciel i dystrybutor systemu NODA w Polsce NODA System Zarządzania Energią Usługi optymalizacji wykorzystania energii cieplnej Piotr Selmaj prezes zarządu STREFA Sp. z o.o. POLEKO:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie Nr 5. Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych

Ćwiczenie Nr 5. Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych Laboratorium Fotowoltaiki Ćwiczenie Nr 5 Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów PV. Proces projektowania systemu PV

Projektowanie systemów PV. Proces projektowania systemu PV Projektowanie systemów PV Wykład 6 Proces projektowania systemu PV dr inż. Janusz Teneta C-3 pok. 8 (parter), e-mail: romus@agh.edu.pl Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej AGH Kraków

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn Analiza możliwości racjonalnego wykorzystania, wysokoefektywnych systemów alternatywnych zaopatrzenia w energię i ciepło w budynku mieszkalnym jednorodzinnym Mieszkalny Rodzaj budynku jednorodzinny Właściciel/Inwestor

Bardziej szczegółowo

Integracja PV z innymi systemami dom plus energetyczny

Integracja PV z innymi systemami dom plus energetyczny Bielsko Biała, 25.09.2015 Łukasz Sajewicz 2015 Viessmann Werke Integracja PV z innymi systemami dom plus energetyczny Integracja PV z innymi systemami dom plus energetyczny Fakty dotyczące instalacji PV

Bardziej szczegółowo

Pomiary elektryczne modeli laboratoryjnych turbiny wiatrowej i ogniwa PV

Pomiary elektryczne modeli laboratoryjnych turbiny wiatrowej i ogniwa PV Pomiary elektryczne modeli laboratoryjnych turbiny wiatrowej i ogniwa PV Tomasz Jarmuda, Grzegorz Trzmiel, Dorota Typańska 1. Wprowadzenie Odnawialne źródła energii, takie jak wiatr i Słońce, mają coraz

Bardziej szczegółowo

NOWA GENERACJA PROSTOWNIKÓW EXIDE

NOWA GENERACJA PROSTOWNIKÓW EXIDE NOWA GENERACJA PROSTOWNIKÓW EXIDE Dbaj o akumulatory, a będą działały dłużej. Jako wiodący producent akumulatorów Exide Technologies posiada niezbędną wiedzę i doświadczenie, by produkować także zaawansowane

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ

LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ VIII-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia nr 8. EW 1 8 EW WYZNACZENIE ZAKRESU PRACY I

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna technika grzewcza

Innowacyjna technika grzewcza Innowacyjna technika grzewcza analiza ekonomiczna 2015 pompy ciepła mikrokogeneracja kondensacja instalacje solarne fotowoltaika ogniwa paliwowe Łukasz Sajewicz Viessmann sp. z o. o. 1. Struktura zużycia

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

teoretyczne podstawy działania

teoretyczne podstawy działania Techniki Niskotemperaturowe w medycynie Seminarium Termoelektryczne urządzenia chłodnicze - teoretyczne podstawy działania Edyta Kamińska IMM II st. Sem I 1 Spis treści Termoelektryczność... 3 Zjawisko

Bardziej szczegółowo

Zalety oświetlenia LED. Oświetlenie LED

Zalety oświetlenia LED. Oświetlenie LED Oświetlenie LED Zalety oświetlenia LED Kompaktowa konstrukcja diody LED, wysoka wydajność i optymalne możliwości projektowania systemów oświetlenowych / This is Why /Właśnie dlatego firma Sharp oferuje

Bardziej szczegółowo

Energia Słońca. Andrzej Jurkiewicz. Energia za darmo

Energia Słońca. Andrzej Jurkiewicz. Energia za darmo Energia Słońca Andrzej Jurkiewicz Czy wiecie, Ŝe: Energia za darmo 46% energii słońca to fale o długości 0,35-0,75 ηm a więc światła widzialnego 47% energii to emisja w zakresie światła ciepłego czyli

Bardziej szczegółowo

Kolektory słoneczne z 45% dotacją

Kolektory słoneczne z 45% dotacją Kolektory słoneczne z 45% dotacją Co to jest kolektor słoneczny? Kolektor słoneczny urządzenie, które wykorzystuje energię promieniowania słonecznego, które w postaci fal elektromagnetycznych dociera do

Bardziej szczegółowo

Systemair: Technologia EC

Systemair: Technologia EC Systemair: Technologia EC Kwestia ochrony środowiska naturalnego to dziedzina wymagająca zdecydowanych i szybkich działań. Dotyczy to zwłaszcza sektora przemysłowego współodpowiedzialnego, wraz z konsumentami

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego

Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego 1. Bezpieczeństwo użytkowania, Gwarancja 1.1. Zasady bezpiecznego użytkowania 1.2. Gwarancja 2. Parametry pracy 2.1. Parametry elektryczne 3. Montaż

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Energia na jutro Technologie stosowane w energetyce odnawialnej 15.09.2014 1 Typowy podział energii odnawialnych: 1) 2) 3) 4) 5) 2 Typowy

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

Technologia produkcji paneli fotowoltaicznych

Technologia produkcji paneli fotowoltaicznych partner modułów Technologia produkcji paneli Polsko-Niemieckie Forum Energetyki Słonecznej 07.06.2013r GE partner modułów Fotowoltaika zasada działania GE partner modułów GE partner modułów Rodzaje ogniw

Bardziej szczegółowo

Systemy hybrydowe PVT

Systemy hybrydowe PVT Systemy hybrydowe Pompa ciepła kolektory słoneczne PVT System 1 równoległy (powszechnie oferowany przez producentów pomp ciepła i/lub kolektorów słonecznych takich jak Viessmann, Vaillant, Nibe, Bosch,

Bardziej szczegółowo

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych FIRMA FUNKCJONUJE NA RYNKU OD 25 LAT POD OBECNĄ NAZWĄ OD 2012 ROKU. ŚWIADCZY USŁUGI W ZAKRESIE MONTAŻU NOWOCZESNYCH INSTALACJI C.O. ORAZ KOTŁOWNI,

Bardziej szczegółowo

Lokalne systemy energetyczne

Lokalne systemy energetyczne 2. Układy wykorzystujące OZE do produkcji energii elektrycznej: elektrownie wiatrowe, ogniwa fotowoltaiczne, elektrownie wodne (MEW), elektrownie i elektrociepłownie na biomasę. 2.1. Wiatrowe zespoły prądotwórcze

Bardziej szczegółowo

Fotowoltaika to dziedzina energetyki słonecznej.

Fotowoltaika to dziedzina energetyki słonecznej. Fotowoltaika to dziedzina energetyki słonecznej. Pierwsze zjawisko fotowoltaiczne zostało zaobserwowane w 1839r. przez Henri ego Becquerela. Zauważył on występowanie potencjału elektrycznego na naświetlanej

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK ENERGIA SŁONECZNA FOTOWOLTAIKA

SŁOWNIK ENERGIA SŁONECZNA FOTOWOLTAIKA looking for the future SŁOWNIK ENERGIA SŁONECZNA FOTOWOLTAIKA A Absorpcja Pochłanianie promieni słonecznych, powodujące przechodzenie elektronów do stanu wzbudzonego. AC Prąd zmienny prąd elektryczny,

Bardziej szczegółowo

RUUKKI RUUKKI SYSTEMY SOLARNE

RUUKKI RUUKKI SYSTEMY SOLARNE RUUKKI SYSTEMY SOLARNE RUUKKI SYSTEMY SOLARNE 2 Ruukki systemy solarne Skorzystaj z darmowego źródła energii Energia słoneczna Rosnące ceny energii, świadomość ekologiczna i coraz surowsze przepisy to

Bardziej szczegółowo

Seria HZY. Akumulatory żelowe. Żywotność 12 letnia

Seria HZY. Akumulatory żelowe. Żywotność 12 letnia Seria HZY Akumulatory żelowe Żywotność 12 letnia Konstrukcja Akumulatory serii HZY wykonane są w technologii czysto żelowej elektrolit jest zagęszczony specjalną mieszanką krzemionki. Staje się on gęsty

Bardziej szczegółowo

Nr klienta: 31 Numer oferty: 031/03/2015 Data oferty: 2015-04-23 Instalacja domowa

Nr klienta: 31 Numer oferty: 031/03/2015 Data oferty: 2015-04-23 Instalacja domowa Przedsiebiorstwo MULTITECHNIKA s.c. ul. Krywaldzka 1 44-144 Nieborowice POLSKA Osoba kontaktowa: Zbigniew Wierzbowski Telefon: +48 32 332 47 69 E-mail: info@woltaika.com Klient Lesnica, ul. D... Osoba

Bardziej szczegółowo

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych

Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Obliczenia wstępne i etapy projektowania instalacji solarnych Projektowanie instalacji solarnych I. S t o s o w a n i e k o l e k t o r ó w w b u d o w n i c t w i e 1. r o d z a j e s y s

Bardziej szczegółowo