Małżeństwo ze Schizofrenią

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małżeństwo ze Schizofrenią"

Transkrypt

1 Małżeństwo ze Schizofrenią Nazywamy się Joanna i Andrzej Skulscy. Może zabrzmi to dziwnie, ale od jedenastu lat jesteśmy małżeństwem ze Schizofrenią. Ich autoportret na stronie schizofrenicy.info to historia blasków i cieni życia w trójkącie. Krótka euforia. Długa depresja. Szukanie balansu między światami. W końcu harmonia. Porozumienie w domowym trialogu mężczyzny, kobiety i Schizofrenii. Zapytałem ich, jak żyje się ze Schizofrenią. Odpowiedzieli: pokażemy ci, ale nie da się opowiedzieć o schizofrenii bez mówienia o miłości i psychiatrii. Wszystko się wali Poznali się w 1995 roku Wspólnie organizowali polsko-niemiecki zlot motocykli. Andrzej dojeżdżał z Berlina, gdzie prowadził stołówkę w budynku jednego z miejskich urzędów, Joanna pracowała w biurze promocji Szczecina. Kiedy Andrzej otworzył w Szczecinie fabrykę okien, Joanna została jego asystentką. Nie łączyło ich nic więcej aż do zimy 1999 roku. - Jesteśmy razem od 13 grudnia, rocznicy stanu wojennego wspomina Joanna. Jak mnie pocałował, prawie upadłam na ziemię. Andrzej uśmiecha się:- Odtąd wszystko zaczęło się walić. Na początku 2000 roku dowiedział się, że okrada go Urszula, kierowniczka jego stołówki. Nie uwierzył, dopóki nie zainstalował kamer i mikrofonów. Ale zanim ją zwolnił, wezwał go zarządca budynku. Doniesiono mu, że Andrzej współpracuje z polską mafią. Dostał wypowiedzenie po 12 latach pracy. Dwa miesiące potem na szczecińskiej ulicy dwóch osiłków wciągnęło go do samochodu. Pokazali zdjęcie syna z pierwszego małżeństwa i pistolet. W drodze do lasu dosiadła się kierowniczka Urszula. Bili go przez dwie godziny. 30 tysięcy, 48 godzin - rozkazali i odjechali. Andrzej dowlókł się do miasta, do Joanny. Poszli na policję. Później, już w sądzie, dowiedzieli się, że Urszula była w zmowie przy porwaniu z ich pracownikami i kolegami z fabryki okien. - Po tej akcji zrezygnowałem z kolegów podsumowuje Andrzej. - Zrozumiałem, że tylko bycie z Joanną 24 godziny na dobę uniemożliwi światu snucie intryg. - Dopiero wtedy poznaliśmy miłość dodaje Joanna. - Pomogła nam w tym schizofrenia. Głosy mówiły trzy dni Schizofrenia przyszła niedługo po porwaniu. Siedzieli na tarasie domu w Szczecinie i w popołudniowym słońcu popijali herbatę. - Hej, coś się ze mną dzieje. Spójrz mi w oczy Joanna odłożyła filiżankę. Ja słyszę głosy. - Wow, jakie głosy? Opowiadaj! - poprosił Andrzej. Joannie zdarzało się słyszeć głosy od dzieciństwa, tak jak wcześniej jej ciotce i prababce. U ciotki zdiagnozowano schizofrenię, prababka została karmelitanką. Ale wtedy, na tarasie, głosy mówiły do niej i przez nią. Słowa płynęły jak przez przerwaną tamę. Mówiła o dobru i złu; o mężczyźnie, kobiecie i ich zadaniach. Joanna i Andrzej przez trzy dni nie wychodzili z domu. Słuchali głosów. Nie poszli do lekarza, bo Joanna nie czuła się chora, lecz obdarowana. Otworzyły się przed nią możliwości, których nie chciała się wyrzec. Bo schizofrenia to nie tylko obrazy i głosy. Joanna miała przeczulone wszystkie zmysły:

2 - Poznałam taki orgazm, przy którym ten ziemski to małe piwo. Orgazm od patrzenia Andrzejowi w oczy, trwający godzinami i nieporównywalnie piękniejszy niż ten cielesny. Wyostrzył się także jej zmysł moralny. Winy zaczęły ciążyć nieznośnie, odpowiedzialnością objęła kosmos. - Głosy potrafią krzyczeć, ale tak jak sumienia radzi Joanna - nie wolno ich zagłuszać. Jeden głos nazywamy Piotrusiem. Przychodzi zawsze, kiedy zdarza mi się przeholować z alkoholem. Prosił Andrzeja: Zaopiekuj się nią!. Dogadali się. Głosy dały Joannie dobrą radę: Nie zadzieraj nosa i nie pij, a wszystko będzie dobrze. OK - zgodziła się Joanna. - Tylko jak nie zadzierać, kiedy ma się tyle talentów? Piersi w kościele Kiedy stracili firmę i kolegów z pracy, w Szczecinie nic już ich nie trzymało. Przenieśli się do Berlina. Żyli z zasiłku dla bezrobotnych, pracowali w restauracjach, przez kilka miesięcy prowadzili kantynę dla uchodźców. Pobrali się dwa lata później. W podróż poślubną pojechali do Krakowa, który odwiedzał wtedy także Jan Paweł II. W kurii, obok kościoła Franciszkanów, chcieli wziąć bilety na mszę papieża. Kiedy jednak uklękli w jednej z jego kaplic, zdarzyło się coś, czego do dziś nie potrafią wytłumaczyć. Gazeta z 22 września 2002 roku podaje dwie relacje z wydarzeń. Skulscy: Modlimy się przed figurą Matki Boskiej. Wychodzi kościelny, zaczyna szarpać Joannę: Wynoś się! Franciszkanie: Małżonkowie głośnymi okrzykami zakłócali mszę. Musieliśmy wezwać pomoc. Joanna: Rzuciła się na nas straż miejska. Andrzej mnie bronił. Wybiegłam z kaplicy w rozdartej bluzce. Franciszkanie: Kobieta obnażyła w kościele piersi. Andrzej i Joanna spędzili miesiąc miodowy osobno. Andrzej w areszcie, Joanna w szpitalu więziennym. Andrzej zaczął strajk głodowy. Słał listy do gazet, polityków i rzecznika praw obywatelskich. Kiedy sprawą zainteresowały się media, franciszkanie poprosili prokuraturę o uwolnienie małżonków. Joanna wyszła po czterech tygodniach, Andrzej po sześciu. Dziś całą tę historię obróciliby w żart, gdyby nie neuroleptyki. Joanna dostała w szpitalu silną dawkę. Z pierwszych dni nic nie pamięta. Chemiczna nierównowaga Od 1911 r., kiedy po raz pierwszy użyto terminu "schizofrenia", nie udało się podać jej bezspornej definicji, niejasne pozostają przyczyny, nie ma w pełni skutecznego leku. W pierwszej połowie XX wieku schizofrenię bezskutecznie leczono m.in. elektrowstrząsami, lobotomią i psychoanalizą. Przełom nastąpił po II wojnie światowej, kiedy opracowano kurację chemiczną. Pierwszym stosowanym na szeroką skalę neuroleptykiem była chloropromazyna. Pacjenci milczą przez większość czasu. Nie przejawiają żadnych pragnień. Zwykle zdają sobie sprawę z poprawy swojego stanu, ale nie wyrażają euforii - zapisali w 1952 roku Jean Delay i Pierre Deniker, lekarze badający działanie nowego leku. Zauważyli, że u pacjentów pojawiają się skutki uboczne podobne do śpiączkowego zapalenia mózgu: od senności przez mimowolne skurcze mięśni, aż po parkinsonizm. Kilka lat później Arvid Carlsson odkrył, że osoby dotknięte parkinsonem i ubocznymi skutkami chloropromazyny mają wspólną cechę: obniżony poziom dopaminy. Jest to neuroprzekaźnik regulujący tak ważne funkcje jak poruszanie się, myślenie, postrzeganie, napęd do działania. Na podstawie tej obserwacji wysunął dwie hipotezy zwane klasyczną teorią chemicznej nierównowagi: 1. neuroleptyki blokują receptory dopaminowe. 2. U chorych na schizofrenię poziom dopaminy jest stale podwyższony. Późniejsze badania pokazały, że w pierwszym punkcie Carlsson miał rację. Neuroleptyki pogarszają

3 syntezę dopaminy i w rezultacie upośledzają wiele spełnianych przez nią funkcji. Wszystkie skutki uboczne Po wyjściu ze szpitala więziennego i powrocie do Berlina Joanna wciąż źle się czuła. Była senna, otępiała, bolały ją wszystkie mięśnie. Nie wiedziała, co się z nią dzieje. Po raz pierwszy sama zgłosiła się do psychiatry. Przepisał jej haloperidol i obiecał, że dzięki niemu poczuje się lepiej. Haloperidol to neuroleptyk wynaleziony w 1958 r. W jego ulotce skutki uboczne to cztery zeszytowe strony. W ciągu sześciu miesięcy jego przyjmowania Joanna doświadczyła prawie wszystkich. Ominęły ją żółtaczka, priapizm i zgon. Miała tiki, skurcze szczęki, wiotkość mięśni. Zniszczone zęby, dziury w pamięci i 50 kg nadwagi. Apatię i depresję. Problemy ze snem codziennie łagodziła alkoholem. Depresja to nie dość precyzyjny termin. Psychiatrzy nazywają ten stan anhedonią przewlekłym zanikiem odczuwania przyjemności. - Na neuroleptykach nic nie cieszy wspomina Joanna. - Nawet seks. W jej życiorysie po intensywnym okresie studiów i pracy w szczecińskim ratuszu następuje trzyletnia luka. Trzy lata bezradności. W CV napisała: Gospodyni domowa. Naprawdę domem zajął się Andrzej. Był z Joanną 24 godziny na dobę. Podatność na psychozy Niestety, Carlsson pomylił się co do genezy schizofrenii. W latach 90. wykazano, że u pacjentów, którzy nigdy nie przyjmowali neuroleptyków, poziom dopaminy nie odbiega od normy. Oznacza to, że leki na schizofrenię nie usuwają przyczyn choroby, a zamiast regulować chemiczną nierównowagę, same poważnie ją naruszają. Thomas McGlashan, profesor psychiatrii z Yale, w 2006 roku ostrzegał: "Neuroleptyki mogą ratować życie w kryzysie, ale mogą też sprawić, że pacjent stanie się bardziej podatny na psychozy." Obecnie uważa się, że schizofrenię wywołuje nie tyle nadmiar dopaminy, co zaburzenia w regulacji jej działania. W latach 80. wprowadzono na rynek tzw. drugą generację neuroleptyków, które obiecywały korzystniejszy profil skutków ubocznych. Okazało się, że ledwie o kilkanaście procent rzadziej wywołują zaburzenia ruchu i upośledzenia intelektualne, za to częściej nadwagę i cukrzycę. Nawet najnowsze neuroleptyki zmuszają lekarzy do tłumienia skutków ubocznych innymi lekami lub szukania ich zamienników. Terapia chemiczna nadal opiera się na blokowaniu dopaminy i wciąż wiążę się z poważnym ryzykiem. U pacjentów przyjmujących aripiprazol, jeden z najnowszych neuroleptyków stosowany m. in. w Polsce, w 20 proc. przypadków występuje przyrost masy, w 24 proc. bezsenność, w 25 proc. lęk, w 32 proc. bóle głowy, w 58 proc. objawy pozapiramidowe, czyli np. sztywność mięśni, mimowolne skurcze, niepokój lub spowolnienie ruchów. Ludzie i bezpieczeństwo W 2002 roku Andrzej jeszcze niewiele wiedział o działaniu neuroleptyków. Widział jednak, że szkodzą jego żonie. Po sześciu miesiącach ich przyjmowania poprosił Joannę, żeby rzuciła przynajmniej jedno: albo psychotropy, albo alkohol. Zaczęła od psychotropów. Odstawiła z dnia na dzień, choć psychiatra protestował. Pod jego naciskiem zgodzili się pojawiać co dwa tygodnie na kontroli i zdawać relację z samopoczucia Joanny. Według Skulskich najlepiej nie zaczynać kuracji neuroleptykami, a jeśli już się zaczęło, należy jak najszybciej ją przerwać. Trzeba tylko mieć przy sobie kogoś bliskiego. Najlepiej kogoś, kto sam już je odstawił. - Żeby zacząć zdrowieć, nie wystarczy zrezygnować z leków potwierdza profesor Andrzej Cechnicki, kierownik Zakładu Psychiatrii Środowiskowej na Uniwersytecie Jagiellońskim. - Do tego trzeba obecności ludzi, którzy dadzą poczucie bezpieczeństwa.

4 - Ale nagłe odstawienie neuroleptyków może wywołać nasilenie skutków ubocznych, w tym trwałe upośledzenia ruchu oraz nawrót lęków ostrzega profesor Małgorzata Rzewuska, autorka podręczników psychofarmakoterapii. - Bezpieczniejsze jest stopniowe zmniejszanie dawek pod kontrolą rodziny i lekarza. Ten proces powinien trwać co najmniej sześć miesięcy. Jeszcze dłużej trwa walka z anhedonią. Joanna musiała cierpliwie ćwiczyć mózg przyjemnościami i czekać na przypływ dopaminy. - Pierwszy raz drgnęło po kilku latach - wspomina Joanna. - Pracowałam w kantynie. Klient powiedział mi: Pani sos jest jak poezja. Poczułam radość. Ściany nabrały światła, chciałam krzyczeć: Ja czuję! Czuję!. Do dzisiaj Joanna nie nauczyła się w pełni czerpać przyjemności z seksu. Długo uprawiała go jak sport. Wiedziała, że trzeba trenować. Z badań prof. Rzewuskiej wynika, że na różne zaburzenia seksualne skarży się od 30 do 60 proc. pacjentów zażywających neuroleptyki. Folie à deux - Bez języka i z żółtymi papierami nie ma pani wyboru - usłyszała Joanna w urzędzie pracy w 2004 roku. Odstawiła już psychotropy i alkohol. Głosy wciąż do niej mówiły, ale przestały mieć powody do krzyku. Dostała propozycję pracy w warsztatach terapeutycznych stowarzyszenia Albatros. Zgodziła się pod warunkiem, że Andrzej zostanie jej tłumaczem. Rehabilitacja odbywa się tam przez pracę pod okiem psychiatrów i rzemieślników przyuczających do fachu. Neuroleptyki przyjmowali wszyscy kuracjusze poza Joanną. Wylądowali z Andrzejem na zmywaku w zakładzie cateringowym. Ona zarabiała 1 euro i 53 centy za godzinę, on jako wolontariusz dostawał 90 euro miesięcznie na pokrycie kosztów dojazdu. Ich przypadkiem zainteresował się Friedrich Kiesinger, prezes Albatrosa, psycholog. Zasugerował, że Skulscy zdradzają objawy paranoi indukowanej, zwanej też folie à deux (szaleństwo we dwoje). Folie à deux według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 występuje u osób związanych silnym uczuciem. Gdy jedną z nich dotyka schizofrenia, drugiej udzielają się jej objawy: widzi, słyszy i myśli to samo. - Dla mnie to się nazywa miłością - odparowała Kiesingerowi Joanna. Podręcznik ICD-10 poucza, że choroba zwykle ustępuje, gdy chorzy zostaną rozdzieleni. Mimo że Andrzej nie został zdiagnozowany, uznano, że ma zły wpływ na terapię Joanny. Przeniesiono ich do różnych zakładów. Nawet wtedy znaleźli sposób na bycie ze sobą 24 godziny na dobę. W promocji kupili dwa telefony i dwa zestawy słuchawkowe. Darmowe rozmowy między numerami dostali gratis. Pracowali osobno, ale cały czas słyszeli swoje głosy. Wolność od psychiatrii Joanna pracowała w warsztatach Albatrosa jako pokojówka, kwiaciarka i kucharka. Wszędzie świetnie sobie radziła. Układała bukiety jak zawodowa florystka, a gdy kierowała barem sałatkowym, jej lokal potroił obroty. Mimo to po półtora roku Skulscy zrezygnowali z warsztatów i wrócili na zasiłek. - Psychiatria środowiskowa jest przedłużonym ramieniem klinicznej tłumaczą. - Tak samo wmawia ludziom wymyślone choroby i pilnuje, żeby pacjenci grzecznie łykali tabletki. Infrastruktura jest potrzebna, ale uprawiania takiej psychiatrii trzeba zakazać. W Niemczech działa wiele organizacji zrzeszających ludzi o podobnych poglądach. Po odejściu z Albatrosa Skulscy współpracowali między innymi z Ofensywą Szalonych i z Doświadczonymi Psychiatrią. Andrzej ma duże doświadczenie w walce z systemem. W stanie wojennym za działalność opozycyjną zmuszono go do wyjechania z Polski. Dziś, razem z Joanną, prowadzi wojnę z psychiatrią. - We dwoje prowadzimy forum dyskusyjne, cyfrową bibliotekę, gazetkę Korba, kanał na YouTube, profil na Faceboooku wyliczają. - Działamy w IAAPA (Międzynarodowym

5 Stowarzyszeniu Przeciwko Przemocy Psychiatrycznej), przy którym założyliśmy polską sekcję. Kto się godzi na neuroleptyki? Niemieckim organizacjom walczącym o prawa pacjentów udało się wiele osiągnąć. W ostatnich dwóch latach niemiecki sąd konstytucyjny i sąd najwyższy wydały wyroki, które zniosły prawne podstawy dla przymusowego leczenia chorych psychicznie. W uzasadnieniu powołano się na badania wykazujące, że stosowanie neuroleptyków I i II generacji grozi wieloma skutkami ubocznymi, m. in. nieodwracalnymi zaburzeniami ruchu. Od czerwca 2012 r. podanie pacjentowi neuroleptyku bez jego zgody stało się więc nielegalne. Jednak w styczniu 2013 r. w przyspieszonym trybie wprowadzono ustawę, która znów pozwala na stosowanie neuroleptyków na wniosek prawnego opiekuna, po wydaniu opinii psychiatry i rozpatrzeniu sprawy przez sąd. - Odbyła się wtedy pełna kontrowersji dyskusja wśród fachowców, rodzin i pacjentów komentuje Friedrich Leidinger, przewodniczący Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Zdrowia Psychicznego. - I trwa ona nadal. Moim zdaniem nowa ustawa zaprzepaściła szansę na zmianę w psychiatrii. Nawet jeśli pacjent jest w szpitalu wbrew woli, lekarz nie powinien mieć nad nim totalnej władzy. Po wprowadzeniu tej ustawy IAAPA zwróciła się ze skargą do Najwyższego Komisariatu Praw Człowieka ONZ. W odpowiedzi Juan Méndez, specjalny wysłannik do spraw tortur, w swoim raporcie z lutego 2013 r. napisał: Wszystkie państwa powinny nałożyć absolutny zakaz wszelkiego leczenia bez zgody lub pod przymusem osób z niepełnosprawnością ( ), łącznie z podawaniem substancji zmieniających świadomość, niezależnie od tego, czy stosuje się je krótko-, czy długotrwale. Obowiązek zaprzestania przymusowego leczenia osób z niepełnosprawnością podlega natychmiastowemu wprowadzeniu i ograniczone środki finansowe nie mogą uzasadniać odroczenia jego wykonania. Na wysłany przez IAAPA do polskich posłów i senatorów apel o zniesienie przymusu terapii nie odpowiedział nikt. Jak nie dać się zamknąć Skulscy doradzają osobom ze schizofrenią jak żyć bez neuroleptyków, jak zrewidować diagnozę i przede wszystkim: jak nie dać się zamknąć. Polakom przez Skype i telefon, Niemcom dwa razy w tygodniu w berlińskim Domu Demokracji i Praw Człowieka. Najbardziej potrzebujących zapraszają do domu. Poznałem u nich Brygidę, właścicielkę kamienicy we Frankfurcie nad Menem, która szukała ratunku przed własną córką. Córka złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie matki, bo jak sama przyznała, nie może już dłużej czekać na spadek. Skulscy zawieźli Brygidę do notariusza, gdzie podpisała z Andrzejem PatVerfü upoważnienie pozwalające wskazanej osobie na wyrażanie woli w imieniu pacjenta. Dzięki niemu nawet jeśli psychiatra uzna Brygidę za osobę nie w pełni władz umysłowych, to Andrzej będzie mógł zdecydować o rezygnacji z jej leczenia i zapobiec ubezwłasnowolnieniu przez sędziego. Piętnasta próba zbawienia Przez dom Skulskich przewinęły się dziesiątki ludzi uznanych za chorych psychicznie ofiary złego leczenia i rodzinnych intryg, uciekinierzy ze szpitali, bezdomni. Rozstawali się z nimi po miesiącu lub dwóch, gdy w ich gościach odżywała chęć do życia. Mężczyźni chcieli samodzielności. Tak było z Ingo, 56-letnim prawnikiem dotkniętym schizofrenią, alkoholikiem po 14 odwykach. U Skulskich przestał pić, uwierzył w siebie i w ich sprawę. Chciał walczyć na wokandzie o zakaz przymusu psychiatrycznego i odszkodowania dla pacjentów. Po sześciu miesiącach uznał, że dalej da sobie radę sam. Ale kiedy wrócił do swojego domu, wydał wszystkie pieniądze na telewizor i alkohol. Znów wylądował na odwyku w szpitalu psychiatrycznym. Kobiety chciały miłości. - Ludzie zakochują się w swoich terapeutach - tłumaczy Joanna. - W nas też. Szczególnie w Andrzeju. Siedemdziesiątki zaczynają dla niego się pudrować. Lesbijki zachwycają się: Jaki on

6 kobiecy! - Samotni ludzie nam zazdroszczą tłumaczy się Andrzej. Tęsknią za partnerstwem, które u nas widzą. Caroline Latem 2011 roku do Skulskich zgłosiła się 21-letnia dziewczyna z siedmioma diagnozami. Zgodnie z klasyfikacją ICD-10 Caroline Thongsan ma: nawracające zaburzenia depresyjne (F33) wahania nastroju (F34) lęk przed ludźmi (F40.1) osobowość niestabilną emocjonalnie, tzw. borderline (F60.3) niemotę wybiórczą (F94) nieokiełznaną ambicję (Z73) oraz zaburzenia osobowości mieszane i inne (F61). Caroline poznała Joannę za pośrednictwem Stowarzyszenia na rzecz Przeciwdziałania Przemocy Psychiatrycznej. Miała zostać jej pierwszą podopieczną. Na pierwszym spotkaniu zapowiedziała, że zwolni Joannę, jeśli nie będzie dla niej miła. Na drugim Joanna zagroziła, że zrezygnuje, jeżeli Joanna nie będzie grzeczna. Na kolejnym przegadały całą noc. Znów mam ochotę żyć Miała 17 lat, kiedy rodzice zaprowadzili ją do pierwszej kliniki. Nie potrafiono sobie z nią poradzić. Nałogowo cięła się po nadgarstkach. Uznano ją za przypadek lekooporny. Po czterech latach poszukiwań lepszego leku i lepszego miejsca rodzice zabrali ją w roczną podróż po Azji. Ojciec, z pochodzenia Taj, pokazał rodzinne strony, matka, Niemka z bogatego domu, zaprowadziła do kilku znachorów, w tym osobistego lekarza Dalajlamy. Gdy i on zawiódł, Caroline szukała wsparcia wśród antypsychiatrów i trafiła na Skulskich. Po kilku tygodniach spotkań z Joanną, Caroline odwiedziła Skulskich na obiedzie. Mieszkali wtedy z dwoma psami w ciasnej kawalerce. Widząc, jak dobrze traktują zwierzęta, Caroline zażartowała: - Chciałabym być u was psem. Zaproponowali, by z nimi zamieszkała. Caroline przeprowadziła się do mieszkania Skulskich, po czym przyszła kolej na sformalizowanie ich związku. Przed komisją składającą się z urzędniczki i dwóch psychiatrów Joanna musiała udowodnić, że nadaje się na opiekuna. Jako działaczka antypsychiatryczna miała małe szanse, ale urzędniczka ugięła się pod argumentem Caroline: Ja przy pani Skulskiej na nowo mam ochotę żyć. Joannie przyznano dwadzieścia godzin opieki nad Caroline i 380 euro miesięcznie. Z pomocą jej rodziców Skulscy wynajęli dom pod Berlinem. Mieszkają z czterema psami obok lasu, z dala od ludzi. Tylko oni i Caroline 24 godziny na dobę. Leczenie domem Pomysł, aby leczyć dotkniętych schizofrenią poza szpitalem nie jest nowy. W wielu krajach służba zdrowia prowadzi terapie w nurcie tzw. psychiatrii środowiskowej. Duński profesor Marius Romme poleca wsłuchać się w przesłanie głosów. Fiński profesor Jaakko Seikkula zaleca błyskawiczne interwencje i terapeutyczne sesje w rodzinnym gronie. W Niemczech ośrodki psychiatrii środowiskowej są w każdej gminie. W Polsce - w kilku miastach. Między innymi w Krakowie, gdzie prof. Andrzej Cechnicki dziesięć lat temu stworzył firmy społeczne zatrudniające osoby dotknięte schizofrenią: pensjonat U Pana Cogito i zamknięty niedawno Zielony Dół. Ja jestem kanclerzem Caroline cięła się jeszcze kilka miesięcy po przeprowadzce. W ruch szły noże, narzędzia, żyletki. Jej wyostrzone sumienie było uzależnione od kary. Karała się, gdy zrobiła coś złego. Robiła coś złego, by móc się ukarać. Wszczynała awantury, groziła ucieczką z domu, zaciekle milczała. W głowie Caroline czasem pojawiają się myśli, z którymi nie chce mieć nic wspólnego. Joanna

7 tłumaczy jej wtedy, że obie mają w głowie parlament, a w nim wiele partii. Jeden głos krzyczy: Andrzej kooperuje z psychiatrią! Drugi: Nieprawda! Kocha cię. Słuchaj wszystkich, ale pamiętaj, że to ty jesteś kanclerzem radzi Joanna. - Nie pozwalaj faszystom dobić się do władzy. Pewnej nocy zły głos podszepnął Caroline, że Andrzej i Joanna planują wrobić ją w morderstwo. Kiedy Joanna o tym usłyszała, odesłała Caroline do pokoju z zadaniem do odrobienia. Po jednej stronie kartki kazała napisać, czym zasłużyli sobie na podejrzenia. Po drugiej, czym na zaufanie i miłość. - Złe emocje na gorąco wyłapujemy i czyścimy objaśnia swoją metodę Joanna. Caroline wyszła z pokoju jeszcze tej samej nocy. Zapłakana, trzymała w ręce w połowie pustą kartkę. Rodzice Dwa lata temu Caroline wróciła do nauki przerwanej w liceum. Jej ciało i umysł zregenerowały się szybko. Trudniej odbudować zaufanie. Gdy pierwszy raz ją spotkałem, Skulscy radzili, by nie zadawać pytań: Najpierw musi uwierzyć, że nas nie skrzywdzisz. Kiedy ostatnio do nich zadzwoniłem, triumfowali. Caroline od kilkunastu miesięcy już się nie tnie. Choć wiele było kłótni ze Skulskimi, ani razu nie zamknęła się z nożem w łazience. Zdobyli pewność, że mogą ogłosić sukces. Zaprosili rodziców na pierwszą od miesięcy wizytę. Ojciec powiedział im: wróciliście mi córkę, matka: przyznaję wam rację. To nie była choroba. Caroline znów rozmawia z rodzicami, ale do domu rodzinnego już nie wróci. Z Joanną maluje i rzeźbi. Podobnie jak Andrzej, publikuje antypsychiatryczne artykuły na portalu dziennikarzy obywatelskich. Jeden z nich, Psychiatria aparat utylizacji nowoczesnego społeczeństwa, trafił na szczyt listy najczęściej czytanych. Wszyscy wspólnie piszą książki o swoich doświadczeniach z psychiatrią. Pierwsza, o tytule Made in Auschwitz, jest już dostępna w Niemczech. Pracują nad jej polskim tłumaczeniem. - Teraz szukamy dla Caroline męża żartuje Joanna. - Ale uwaga, jest haczyk. Ona nie chce się stąd ruszać. Kto hajtnie się z nią, hajtnie się i z nami. Jej zastępczymi rodzicami. Trialog W głowie Joanny parlament głosów nadal obraduje. Radzą, ostrzegają, dyskutują. Jedną z takich rozmów udało mi się podsłuchać. Byliśmy w supermarkecie. Joanna gwałtownie zatrzymała się przed regałem z kosmetykami. Szepnęła do dwóch szamponów w cenie jednego: O ty draniu! Tu też mnie prześladujesz? Wrzuciła je do kosza i chwyciła odżywkę, ale zaraz cofnęła dłoń jak oparzona. Zaprotestowała: A właśnie, że tak!. Zapytałem, za co dostało się szamponowi. - Jak mi nie huknął w głowie: Nie potrzebujesz tego!. - A odżywce? - Powiedział, że tego też nie. - Kto? Szampon? Joanna wybuchła śmiechem. - Wyraźny głos mego męża! Już mi zepsuł zakupy. Niech go szlag! (obok reportażu opublikowano mój wywiad z prof. Cechnickim oraz kilka zdań wyjaśniających, czym jest tzw. przemoc psychiatryczna) Najlepszym sposobem jest drugi człowiek Daniel Flis: Decyzja o zupełnym odstawieniu neuroleptyków może wydać się szalona. Czy w swojej pracy zetknął się pan z ludźmi, którym się to udało? Prof. Andrzej Cechnicki: - Z wieloma. Sam spotykam się z taką pacjentką od dwudziestu lat. Nie zażywa neuroleptyków, bo gorzej się po nich czuje. Ma doznania psychotyczne, ale daje sobie radę.

8 Utrzymuje się sama i opiekuje się matką. Można powiedzieć, że żyje w dziwnym świecie. Za to jest wrażliwa, refleksyjna, bardzo religijna. Po co odwiedza lekarza, skoro tak dobrze sobie radzi? - Nie ma z kim porozmawiać o swoim świecie. Kryje się z nim. U mnie chce się upewnić, czy jej wizje lub myśli są absurdalne. Możliwe jest zapanowanie nad schizofrenią bez żadnej pomocy lekarza? - Są różne sposoby na zdrowienie poza psychiatrią. Często najlepszym sposobem jest drugi człowiek. Jeśli będzie oparciem, da poczucie bezpieczeństwa, ciepło, troskę, może dokonać cudu transformacji. Dlaczego nie leczyć wszystkich tym sposobem? - Niestety, to nie jest możliwe w codziennej opiece w całym kraju. 27% Polaków miewa zaburzenia psychiczne, a ludzi, którzy przeszło psychozę jest milion. Czy milion osób może zrezygnować z pracy dla drugiego miliona? Prawda jest brutalna: partnerzy nie zostają przy chorych psychicznie. Biegną po sukces. Zamknięcie miliona Polaków w szpitalach też nie byłoby racjonalne. - Potrzebne są rozwiązania strukturalne. Zastępowanie dużych szpitali małymi ośrodkami. Leczenie terapią zamiast chemią. Tworzenie zespołów leczenia środowiskowego, które pomagają pacjentom w domu, w ich otoczeniu.. Zwiększenie roli pacjentów. Takie zmiany zakłada polski Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego z 2011 r.. Niestety, jest realizowany w dziesięciu procentach. Czym się różni psychiatria tradycyjna od środowiskowej? - W psychiatrii środowiskowej sprawiamy, żeby objawy mogły się wyciszyć dzięki ciepłej obecności, poczuciu bezpieczeństwa. W takich warunkach człowiek dochodził do zrozumienia siebie i historii swojego życia. Tę obecność łączy się z małą dawką leków. Minimalną. Leki są potrzebne w momencie ostrej psychozy. Później leczy życie: przyjaźń, praca, wiara w siebie. Który lek to da? Ilu pańskich pacjentów odstawiło neuroleptyki? - W pracy habilitacyjnej obserwowałem 80 pacjentów. 11% wyzdrowiało zupełnie. Kolejne 25% osiągnęło stabilny stan z rzadkimi epizodami. Ok. 40% zdrowieje okresowo, nawet na kilka lat, po czym choroba wraca. Pozostali, najczęściej samotni i wyizolowani, radzą sobie gorzej. W pierwszych trzech grupach można rezygnować z leków. Którzy pacjenci mają największe szanse na poradzenie sobie bez terapii chemicznej? - Nie ma jednej schizofrenii, są schizofrenie. Ludzie bardzo różnią się odpornością na stres. A na nią składa się poczucie własnej wartości, zaufanie do siebie i innych, pozbycie się stygmatyzacji i stereotypów, np. o nieuleczalności choroby, umiejętność dawania sobie troski. Tego wszyscy uczymy się całe życie. Przemoc psychiatryczna W Polsce pacjent może zostać przyjęty do szpitala bez swojej zgody na wniosek sądu, swoich bliskich lub opiekunów. Decyzją sędziego może zostać ubezwłasnowolniony, gdy biegli lekarze uznają go za niebezpiecznego dla siebie lub otoczenia. Nie może wtedy opuścić szpitala, nie może zrezygnować z leczenia neuroleptykami. Według raportu Instytutu Psychiatrii i Neurologii z 2010 r. co roku ubezwłasnowolnia się ponad 7 tysięcy osób. W Niemczech 240 tysięcy. Niemieckie

9 ministerstwo sprawiedliwości informuje, że obecnie ubezwłasnowolnionych jest ponad 1 milion 200 tysięcy Niemców.

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013

Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 03-04.03.2013 Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej Oferta Edycje 1 1 Z DEPRESJĄ NIE DO TWARZY 3-4.3.13 Wrocław Oferta Edycje 1 Informacja prasowa Polskie Towarzystwo Interwencji Kryzysowej we współpracy z Dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK!

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! Jesień to niełatwy czas dla naszego samopoczucia mała ilość słońca i krótki dzień nie wpływają na nas pozytywnie. Co zatem zrobić, aby nie tracić energii i nie popadać w stany

Bardziej szczegółowo

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI

SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI SZPITAL CENTRALNEGO STANU CONNECTICUT KOMUNIKAT O ZASADACH PRYWATNOŚCI Dzień wejścia w życie: 14 kwiecień 2003 Poniższy komunikat opisuje w jaki sposób informacje medyczne o tobie lub dotyczące twojego

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Dostęp do praw i sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnością intelektualną Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

I. Kierowanie na przymusowe leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu

I. Kierowanie na przymusowe leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu PRZYMUSOWE LECZENIE OSÓB UZALEŻNIONYCH. I. Kierowanie na przymusowe leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu Artykuł 21.2. ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały:

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały: Oddzialy psychiatryczne szpitalne - Opieka całodobowa Opieka całodobowa Psychiatryczne oddziały szpitalne Psychiatryczne leczenie szpitalne powinno być stosowane tylko w przypadkach ciężkich zaburzeń psychicznych

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka Dzień dobry! O mnie Nazywam się Wojciech Zinka i jestem wariatem Na schizofrenię zachorowałem w roku 2004, w wieku 22 lat Opowiem jak szaleństwo zmieniło moje życie Motto Wszystko ma swoje przyczyny i

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE)

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) Pharmaceutical Care Network Europe 6 kategorii problemów lekowych 6 kategorii przyczyn problemów lekowych 4 kategorie możliwych interwencji 3 kategorie wyników działań

Bardziej szczegółowo

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta)

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) Dzień dobry państwu! Dziś naszym gościem w audycji Dbajmy o siebie jest pani doktor Irena Kamieńska, która z zawodu i z zamiłowania jest lekarzem

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T CO TO JEST MONAR? Stowarzyszenie MONAR działa na terenie całej Polski. W 2013 r. prowadziło 35 poradni profilaktyki i terapii uzależnień,

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

1 Jak pozyskiwać darowizny i 1% podatku na leczenie dziecka Piotr Barszcz

1 Jak pozyskiwać darowizny i 1% podatku na leczenie dziecka Piotr Barszcz 1 Spis treści 2 Spis treści Wstęp..... 9 Przed nami przepaść......9 Początek nowej historii.... 10 Część I: Przygotuj się do działania... 11 Komentarz.... 11 Czas to pieniądz.... 11 Ile czasu potrzebujesz?....

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Art. 1. W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze?

,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze? ,,DOPALACZE KRADNĄ ŻYCIE 1. Czy istnieją bezpieczne,,dopalacze? Nie, zażycie jakiegokolwiek,,dopalacza powoduje, że stajesz się królikiem doświadczalnym. Zazwyczaj po zażyciu narkotyku, bo,,dopalacze to

Bardziej szczegółowo

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym

Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym Uczeń z trudnościami adaptacyjnymi związanymi z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą Opis przypadku Wśród uczniów rozpoczynających

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

- akcyjny akcja 1% dystrybucja, roznoszenie ulotek o naszej organizacji na Ursynowie (styczeń kwiecień) kontakt: paulina.kasperska@fho.org.

- akcyjny akcja 1% dystrybucja, roznoszenie ulotek o naszej organizacji na Ursynowie (styczeń kwiecień) kontakt: paulina.kasperska@fho.org. Proponowany wolontariat: Hospicjum onkologiczne - na oddziale w bezpośrednim kontakcie z Pacjentem - akcyjny (spotkania z grupą Pacjentów) - koncerty, spotkania z poezją, - przedstawienia (oraz inne pomysły)

Bardziej szczegółowo

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością.

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością. Skrajne ubóstwo 2717 rodzin włączonych do projektu żyje w skrajnym ubóstwie. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą bądź niepełnosprawnością. tyle, co na papierosy 66% rodzin włączonych do Paczki w 2013

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel.

1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. NARKOTYKI PLACÓWKI STACJONARNE 1. Młodzieżowy Ośrodek Rehabilitac yjny Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności Kazuń Bielany 288 ul. Działkowa 13 05 152 Czosnów tel. (22) 794 02 97 liczba miejsc 30, ubezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła

Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Psychoterapia bez tajemnic. Podstawowa wiedza i praktyczne wskazówki. redakcja naukowa Lidia Grzesiuk, Rafał Styła Książka jest praktycznym przewodnikiem po psychoterapii. Opowiada o tym: - dla kogo psychoterapia

Bardziej szczegółowo

Czy Rape Crisis Centre oferuje pomoc wyłącznie kobietom, które niedawno padły ofiarą gwałtu?

Czy Rape Crisis Centre oferuje pomoc wyłącznie kobietom, które niedawno padły ofiarą gwałtu? Jakiego rodzaju usługi oferuje Rape Crisis Centre? Rape Crisis Centre oferuje szeroki zakres usług dla kobiet powyżej 13. roku życia, które padły ofiarą gwałtu, napaści lub przemocy seksualnej. Jest to

Bardziej szczegółowo

Sztuka pozyskania i utrzymania klienta

Sztuka pozyskania i utrzymania klienta Sztuka pozyskania i utrzymania klienta Psychologiczne typy zachowań klienta Istotne różnice między markami Niewielkie różnice między markami Silne zaangażowanie Kompleksowe Zmniejszające dysonans Słabe

Bardziej szczegółowo

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach:

Reguły koordynacji w tej kwestii opierają się głównie na 3 zasadach: Dolnośląski Wojewódzki Urząd Pracy radzi: Polskie i europejskie zasiłki dla bezrobotnych Od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej Polacy mogą bez problemu podróżować, osiedlać się i podejmować legalną

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Z Rafałem Bakalarczykiem z instytutu Polityki Społecznej UW rozmawia Agata Czarnacka.

Z Rafałem Bakalarczykiem z instytutu Polityki Społecznej UW rozmawia Agata Czarnacka. Z Rafałem Bakalarczykiem z instytutu Polityki Społecznej UW rozmawia Agata Czarnacka. AC: jak pan ocenia konsultacje, które 16 stycznia zorganizowało Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej z opiekunami

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Kto chce niech wierzy

Kto chce niech wierzy Kto chce niech wierzy W pewnym miejscu, gdzie mieszka Bóg pojawił się mały wędrowiec. Przysiadł na skale i zapytał: Zechcesz Panie ze mną porozmawiać? Bóg popatrzył i tak odpowiedział: mam wiele czasu,

Bardziej szczegółowo

Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta

Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta mgr Iwona Bruśk Zakład Zdrowia Publicznego Warszawski Uniwersytet Medyczny. Warszawa, 18 października 2013r. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

Raport o kursie. Strona 0. www.oczyszczanieumyslu.pl www.czystyumysl.com

Raport o kursie. Strona 0. www.oczyszczanieumyslu.pl www.czystyumysl.com Raport o kursie Strona 0 Raport o kursie Marcin Tereszkiewicz Raport o kursie Strona 1 Oczyszczanie Umysłu Oczyść swój umysł aby myśleć pozytywnie i przyciągać to czego chcesz Raport o kursie Strona 2

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 Załącznik do uchwały Nr III/7/11 Rady Gminy Ulan-Majorat z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2013 1 I. WSTĘP Rodzina jest podstawowym i najważniejszym

Bardziej szczegółowo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Wprowadzenie do praw dziecka Wszyscy mamy prawa. Ponadto jako dziewczyna czy chłopiec w wieku poniżej 18 lat masz pewne szczególne prawa. Konwencja Narodów

Bardziej szczegółowo

emind Coaching Co to jest emind Coaching?

emind Coaching Co to jest emind Coaching? Co to jest emind Coaching? emind Coaching to metoda, która zawiera w sobie zarówno elementy Coachingu, jak i Mentoringu. Metoda ta bazuje na prawidłowym i skutecznym wykorzystaniu zasobów podświadomości

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Inclusion Europe. Raport

Inclusion Europe. Raport Dyrektywa Europejska w sprawie Równego Traktowania przy Zatrudnianiu i Wykonywaniu Zawodu Inclusion Europe Raport Inclusion Europe i jego 49 członków z 36 państw walczą ze społecznym wykluczaniem oraz

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie. Nazwisko...Imię... Data urodzenia...

ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie. Nazwisko...Imię... Data urodzenia... POLSKIE TOWARZYSTWO STWARDNIENIA ROZSIANEGO ODDZIAŁ W OLSZTYNIE ANKIETA dot. przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Olsztynie Nr Nazwisko...Imię... Data urodzenia... Adres zamieszkania:

Bardziej szczegółowo

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz,

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz, Światowy Dzień AIDS obchodzony jest co roku 1 grudnia. Uroczyste obchody niosą przesłanie współczucia, nadziei, solidarności z ludźmi żyjącymi z HIV i AIDS, a także zrozumienia problemów związanych z HIV,

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Telefony Zaufania. W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje.

Telefony Zaufania. W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje. Telefony Zaufania W maju są obchodzone Dni Telefonów Zaufania dla Dzieci. W tym roku polskie obchody organizowane są przez Fundację Dzieci Niczyje. W Polsce działa wiele telefonów pomocowych dla dzieci

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Warszawa, sierpień 2015 Fundacja Alivia - kim jesteśmy? Alivia

Bardziej szczegółowo

Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H

Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H Jak mówić, żeby dzieci się uczyły w domu i w szkole A D E L E F A B E R E L A I N E M A Z L I S H ZAMIAST ZAPRZECZAĆ UCZUCIOM NAZWIJ JE ZAMIAST -Tu jest za dużo słów. -Bzdura. Wszystkie słowa są łatwe.

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET)

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Norweski Rzecznik Praw Obywatelskich (Sivilombudsmannen): KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Zapobiega torturom i nieludzkiemu traktowaniu osób pozbawionych wolności Krajowy Zespół do

Bardziej szczegółowo

Są rodziny, w których życie kwitnie.

Są rodziny, w których życie kwitnie. Są rodziny, w których życie kwitnie. Są rodziny, w których jest źle. Czy Twój dom jest spokojnym miejscem? Czy masz dokąd wracad? Czy czujesz się w domu bezpiecznie? Jeśli tak, to gratuluję. Niektóre dzieci

Bardziej szczegółowo

Gdy dziecko często wpada w złość

Gdy dziecko często wpada w złość ZESPÓŁ PORADNI NR 3 Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna nr 6 Specjalistyczna Poradnia Wczesnej Diagnozy i Rehabilitacji 20-863 Lublin, ul. Młodej Polski 30 tel./ fax (81) 741-09- 30; 0-501-37-00-90

Bardziej szczegółowo

Co to jest demencja (demens)?

Co to jest demencja (demens)? Hva er demens? Co to jest demencja (demens)? Zapominasz tyle rzeczy, że trudno jest ci funkcjonować na co dzień? Masz problem z zapamiętaniem zwykłych słów albo z zapamiętaniem drogi do sklepu? To może

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

JAK WYGLĄDA PROCEDURA ZOBOWIAZANIA OSOBY PIJĄCEJ DO LECZENIA ODWYKOWEGO?

JAK WYGLĄDA PROCEDURA ZOBOWIAZANIA OSOBY PIJĄCEJ DO LECZENIA ODWYKOWEGO? JAK WYGLĄDA PROCEDURA ZOBOWIAZANIA OSOBY PIJĄCEJ DO LECZENIA ODWYKOWEGO? Leczenie osób uzależnionych co do zasady jest dobrowolne, a przymus leczenia może być nałożony wyłącznie przez Sąd. Sądami właściwymi

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA Czy wiesz, że masz prawa zagwarantowane przez państwo, które są spisane w dokumencie nazwanym Konwencją o prawach dziecka? Jeżeli nie wiedziałeś, przeczytaj uważnie ten

Bardziej szczegółowo

ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie

ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie Nrxxxxxxxxxxxxxxxx ANKIETA dotycząca przyjęcia w poczet członków zwyczajnych PTSR Odział w Lublinie.. miejscowość, data OŚWIADCZENIE Oświadczam, że jestem chora/y na stwardnienie rozsiane. Oświadczam,

Bardziej szczegółowo

Koszmar Zdrady. Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw.

Koszmar Zdrady. Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw. Koszmar Zdrady Jak sprawdzić czy to już zdrada, czy jeszcze niewinny flirt? Odkryj szybki i potwierdzony sposób na sprawdzenie swoich obaw. Przejmij stery swojego życia. 1 Czy mój partner jest mi wierny?

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa

Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych. Cyberprzemoc to: nękanie, szantażowanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r. UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU z dnia 26 marca 2013 r. zmieniająca uchwałę w sprawie przyjęcia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Gminy Miasta Ełk na lata 2010-2015. Na

Bardziej szczegółowo

dla Mariusza Krótka historia o z łosiem w tle.

dla Mariusza Krótka historia o z łosiem w tle. Krótka historia o życiu z łosiem w tle. Kim jest Mariusz? Mariusz Kowalczyk - Mario Przystojny 34 letni brunet o niebieskoszarych oczach, pasjonat muzyki i życia W jego życiu liczą się trzy kobiety: żona

Bardziej szczegółowo

Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców

Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców Grupy psychoedukacyjno-wsparciowe oraz indywidualne wsparcie psychologiczno-terapeutyczne dla rozwodzących się rodziców Karolina Budzik psycholog, psychoterapeuta, seksuolog kliniczny ul. Oleandrów 6,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać!

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłosne Wierszyki Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłość jedyna jest Miłość nie zna końca Miłość cierpliwa jest zawsze ufająca

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Fundacja TAM I Z POWROTEM

Fundacja TAM I Z POWROTEM Fundacja TAM I Z POWROTEM NASZE ZADANIA Wspieranie finansowe polskiej onkologii poprzez rozmaite formy zbiórki pieniędzy i realizacje niezbędnych projektów. Szeroko pojęte działanie informacyjno promocyjne,

Bardziej szczegółowo